ԵԴ1/1311/01/25

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԻ
ՈՐՈՇՈՒՄԸ

«16» մարտի 2026թ. ք.Երևան
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև՝ Վերաքննիչ դատարան),

նախագահությամբ՝ դատավոր Տաթևիկ Գրիգորյանի,

մասնակցությամբ (գրավոր ընթացակարգի շրջանակներում)՝
Երևան քաղաքի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների
դատախազության դատախազ՝ Լ.Նահապետյանի
Մեղադրյալ՝ Ս.Գրիգորյանի
Պաշտպան՝ Գ.Ներսեսյանի
Տուժող՝ Ա.Տ.-ի
Տուժողի լիազոր ներկայացուցիչ՝ Ա.Հովհաննիսյանի

քննության առնելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (դատավոր Ն.Բաղդասարյան)՝ 2026 թվականի հունվարի 13-ի ԵԴ1/1311/01/25 որոշման դեմ մեղադրյալ Սևակ Հայկի Գրիգորյանի պաշտպան Գուրգեն Ներսիսյանի հատուկ վերանայման բողոքը.
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
1. Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1.1. 2024 թվականի դեկտեմբերի 24-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների քննչական բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 166-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով նախաձեռնվել է թիվ 10850924 քրեական վարույթը:
1.2. 2024 թվականի դեկտեմբերի 24-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների քննչական բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 195-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով նախաձեռնվել է թիվ 10851124 քրեական վարույթը:
1.3. 2024 թվականի դեկտեմբերի 24-ի որոշմամբ թիվ 10851124 քրեական վարույթը միացվել է թիվ 10850924 քրեական վարույթին, և նախաքննությունը շարունակվել է 10850924 համարի ներքո:
1.4. Հսկող դատախազի՝ 2024 թվականի դեկտեմբերի 28-ի որոշմամբ Սևակ Հայկի Գրիգորյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 166-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 10-րդ կետով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում:
1.5. 2024 թվականի դեկտեմբերի 28-ին Սևակ Հայկի Գրիգորյանը ձերբակալվել է:
1.6. Հսկող դատախազի՝ 2024 թվականի դեկտեմբերի 30-ի որոշմամբ Սևակ Հայկի Գրիգորյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 166-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 10-րդ և 15-րդ կետերով հարուցվել է նոր հանրային քրեական հետապնդում:
1.7. 2024 թվականի դեկտեմբերի 31-ին Սևակ Հայկի Գրիգորյանը ձերբակալվել է:
1.8. Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2024 թվականի դեկտեմբերի 31-ի որոշմամբ մեղադրյալ Սևակ Հայկի Գրիգորյանի նկատմամբ խափանման միջոց է կիրառվել կալանքը՝ 2 (երկու) ամիս ժամկետով: Կալանքի սկիզբը հաշվվել է 2024 թվականի դեկտեմբերի 31-ից:
1.9. 2025 թվականի հունվարի 21-ի որոշմամբ մահացած տուժող Ս.Տ.-ի փոխարեն Ա.Տ.-ն ճանաչվել է տուժող:
1.10. Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի փետրվարի 27-ի որոշմամբ մեղադրյալ Սևակ Հայկի Գրիգորյանի նկատմամբ խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է 2 (երկու) ամիս ժամկետով:
1.11. Հսկող դատախազի կողմից 2025 թվականի ապրիլի 09-ին որոշում է կայացվել Ա.Տ.-ի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 195-րդ հոդվածի 1-ին մասով հանրային քրեական հետապնդում չհարուցելու մասին՝ վերջինիս կողմից մեղսագրված արարքը կատարած չլինելու հիմքով:
1.12. Հսկող դատախազի կողմից 2025 թվականի ապրիլի 09-ին որոշում է կայացվել Ս.Տ.-ի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 171-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով հանրային քրեական հետապնդում չհարուցելու մասին՝ վերջինիս մահվան հիմքով:
1.13. Հսկող դատախազի՝ 2025 թվականի ապրիլի 09-ի որոշմամբ Սևակ Հայկի Գրիգորյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 166-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 10-րդ և 15-րդ կետերով հարուցվել է նոր հանրային քրեական հետապնդում:
1.14. 2025 թվականի ապրիլի 11-ին թիվ 10850924 քրեական գործը՝ հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ, ստացվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում և ԵԴ1/1311/01/25 համարի ներքո մակագրվել է դատավոր Ն.Բաղդասարյանին:
1.15. 2025 թվականի ապրիլի 14-ին դատավոր Ն.Բաղդասարյանի կողմից որոշում է կայացվել ԵԴ1/1311/01/25 քրեական գործով վարույթը ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին:
1.16. Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի ապրիլի 25-ի որոշմամբ մեղադրյալ Սևակ Հայկի Գրիգորյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է 3 (երեք) ամիս ժամկետով։
1.17. Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2026 թվականի հունվարի 13-ի որոշմամբ մեղադրյալ Սևակ Հայկի Գրիգորյանի նկատմամբ խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է 3 (երեք) ամիս ժամկետով՝ մինչև 2026 թվականի ապրիլի 28-ը ներառյալ: Պաշտպանության կողմի միջնորդությունը՝ Սևակ Հայկի Գրիգորյանի նկատմամբ այլընտրանքային խափանման միջոցներ կիրառելու մասին, մերժվել է:
1.18. Մեղադրյալ Սևակ Հայկի Գրիգորյանի պաշտպան Գուրգեն Ներսիսյանը Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2026 թվականի հունվարի 13-ի ԵԴ1/1311/01/25 որոշման դեմ 2026 թվականի փետրվարի 20-ին ներկայացրել է հատուկ վերանայման բողոք, որը նույն օրը մուտքագրվել է ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան: ԵԴ1/1311/01/25 վարույթի նյութերը 2026 թվականի փետրվարի 27-ին մուտքագրվել են ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան, որոնք հատուկ վերանայման բողոքի հետ միասին 2026 թվականի մարտի 02-ին հանձնվել են դատավոր Տ.Գրիգորյանին:
1.19. Վերաքննիչ դատարանի՝ 2026 թվականի մարտի 05-ի որոշմամբ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2026 թվականի հունվարի 13-ի ԵԴ1/1311/01/25 որոշման դեմ մեղադրյալ Սևակ Հայկի Գրիգորյանի պաշտպան Գուրգեն Ներսիսյանի հատուկ վերանայման բողոքն ընդունվել է վարույթ, որոշվել է հատուկ վերանայման բողոքի քննությունն անցկացնել գրավոր ընթացակարգով, իսկ դատական ակտի կայացման օր նշանակել 2026 թվականի մարտի 16-ը:

2. Հատուկ վերանայման բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
2.1. Մեղադրյալ Սևակ Հայկի Գրիգորյանին մեղադրանք է ներկայացվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 166-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 10-րդ և 15-րդ կետերով՝ հետևյալ արարքի համար. «որ նա 2024 թվականի դեկտեմբերի 23-ին՝ ժամը 23:50-ի սահմաններում, Ս.Տ.-ի կողմից իրեն ուղղված դիտողությունն, այն է՝ գիշերային ժամին չաղմկելու և Երևան քաղաքի Ալիխանյան Եղբայրներ փողոցի 632 բնակարանի մուտքի դռանը հարվածելու, ցավագին ընդունելով՝ չնչին առիթն օգտագործելով, իր անձի անզուսպ եսամոլությունը ու սեփական անձի առավելությունն ու գերակայությունը ընդգծելով հիշյալ բնակարանի մուտքի դռան մոտ վիճաբանել է և հայհոյել է Ս.Տ.-ին և վերջինիս կյանքի համար վտանգավոր մարմնական վնասվածք կամ առողջությանը կյանքի համար վտանգավոր այլ վնաս պատճառելու դիտավորությամբ մեկ անգամ ձեռքով հարվածել է Ս.Տ.-ի դեմքին, որից հետո վերջինս վայր է ընկել: Վերջիններիս վիճաբանությանը միջամտել է հարևանությամբ բնակվող Վ.Շ.-ն՝ փորձելով հանդարտեցնել կողմերին:
Որոշ ժամանակ անց՝ 2024 թվականի դեկտեմբերի 24-ին՝ ժամը 02:00-ի սահմաններում, Ս.Տ.-ն և Ս.Գրիգորյանը միմյանց հանդիպել են իրենց բնակության շենքի շքամուտքի 2-րդ և 3-րդ հարկերի միջնամասում, որտեղ Սևակ Գրիգորյանը, շարունակելով Ս.Տ.-ի կյանքի համար վտանգավոր մարմնական վնասվածք կամ առողջությանը կյանքի համար վտանգավոր այլ վնաս պատճառելու իր դիտավորության մեջ ընդգրկված գործողությունները, անգամ ձեռքով հարվածել է վերջինիս դեմքին, որից հետո վերջինս վայր է ընկել: Գրիգորյանի վերոգրյալ գործողությունների արդյունքում Ս.Տ.-ին դիտավորությամբ պատճառվել է առողջությանը ծանր վնաս պատճառող՝ կյանքին վտանգ սպառնացող՝ դեմքի շրջանում փափուկ հյուսվածքների սալջարդի, արյունազեղումների, գլխի մաշկի տակ՝ ձախ ճակատային, աջ ճակատ-քունքային և գագաթ-ծոծրակային շրջաններում արյունազեղումների, դիսլոկացիոն համախտանիշով՝ տարածուն ենակարծրենային արյունահավաքների, գլխուղեղի ենթաոստայնենային, միջգալարային արյունազեղումների և արյունահավաքների, գլխուղեղի ծանր աստիճանի սալջարդի, այտուցի առկայությունների ձևով մարմնական վնասվածքներ, որոնք հանգեցրել են փակ, բութ գանգուղեղային վնասվածք ստանալու հետևանքով Ս.Տ.-ի գլխուղեղի տրավմատիկ ախտահարման, որի հետևանքով 2024 թվականի դեկտեմբերի 30-ին վերջինս մահացել է»:
2.2. Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2026 թվականի հունվարի 13-ի ԵԴ1/1311/01/25 որոշման համաձայն. «(…) Մեջբերված իրավական դրույթները, դիրքորոշումներն ու վերլուծությունները կիրառելով սույն գործի փաստական հանգամանքների նկատմամբ, դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
Դատարանն արձանագրում է, որ քրեական գործի նյութերով, մասնավորապես՝ մեղադրական եզրակացությունում նշված ապացույցներով հիմնավորվում է այն կասկածը, որ մեղադրյալ Սևակ Գրիգորյանն ենթադրաբար կարող է կատարած լինել իրեն մեղսագրված հանրորեն վտանգավոր արարքը և կարող է առնչություն ունենալ դեպքին: Միևնույն ժամանակ, հարկ է նշել, որ քանի դեռ չեն հետազոտվել գործի նյութերը՝ հիմնավոր կասկածի առկայության մասին առավել մանրամասն դատողություններ անելու հնարավորություն առկա չէ:
Սույն քրեական գործով մինչդատական վարույթի ընթացքում Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 31.12.2024 որոշմամբ մեղադրյալ Սևակ Գրիգորյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառվել է կալանքը՝ 2 (երկու) ամիս ժամկետով, որի ժամկետը երկարաձգվել է երկու ամիս ժամկետով՝ դատարանի 27.02.2025թ. որոշմամբ: Օրինական ուժի մեջ մտած որոշումներով արձանագրվել է ազատության մեջ մնալու դեպքում մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելու, փախուստի դիմելու, վարույթի քննությանը խոչընդոտելու հավանականության առկայությունը:
Դատարանի՝ 25.04.2025թ. որոշմամբ արձանագրվել է ազատության մեջ մնալու դեպքում մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելու, փախուստի դիմելու, վարույթի քննությանը խոչընդոտելու հավանականության առկայությունը: Այդ հետևությանը հանգելիս դատարանը հաշվի է առել այն հանգամանքը, որ այն պայմաններում, երբ դատարանում դեռևս չեն հարցաքննվել գործով վկաները, մի շարք վկաների հետ մեղադրյալը գտնվել է հարևանական հարաբերությունների մեջ, առկա է ողջամիտ ենթադրություն առ այն, որ մեղադրյալը, գտնվելով ազատության մեջ, կարող է հաղորդակցվել վերջիններիս հետ և նրանց վրա ազդեցություն գործադրելով՝ խոչընդոտել գործի քննությանը, մասնավորապես՝ համաձայնության գալ ցուցմունքների բովանդակության շուրջ, ուղղորդել նրանց՝ դատարանում տալու իր համար բարենպաստ ցուցմունքներ: Դատարանը փաստել է, որ ըստ գործի նյութերի՝ դեպքից հետո Սևակ Գրիգորյանը չի վերադարձել իր բնակության վայր, ինքնակամ չի ներկայացել իրավապահ մարմիններին, այլ հայտնաբերվել է ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության աշխատակիցների կողմից ձեռնարկված որոնողական աշխատանքների արդյունքում՝ սահմանամերձ Նոյեմբերյան քաղաքում, որտեղով վերջինս մեկնելիս է եղել Վրաստանի Հանրապետություն, որպիսի վարքագիծը հիմք է տալիս դատարանին ողջամտորեն ենթադրելու, որ ազատության մեջ մնալու դեպքում բարձր է վերջինիս կողմից փախուստի դիմելու հավանականությունը: Ընդ որում, դատարանի նման եզրահանգումը հիմնված է ոչ թե ենթադրության, այլ արդեն իսկ գոյություն ունեցող փաստի վրա: Դատարանը հաշվի է առել նաև, որ միջադեպի կապակցությամբ ոստիկանության բաժին հրավիրվելուց հետո անգամ Սևակ Գրիգորյանը կրկին ենթադրաբար բռնության է ենթարկել տուժողին, բացի այդ, ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնից ստացված ձև 8 տեղեկանքի համաձայն՝ Սևակ Գրիգորյանը ՌԴ քրեական օրենսգրքի 228-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված արարքի կատարման համար ՌԴ-ում դատապարտվել է ազատազրկման՝ 1 տարի ժամկետով, 17.05.2024թ. ազատվել է պատժի կրումից, և շուրջ յոթ ամիս անց ի հայտ է եկել վերջինիս կողմից սույն քրեական վարույթով իրեն մեղսագրված ենթադրյալ հանցավոր արարքը կատարելու հիմնավոր կասկած, որպիսի հանգամանքներն ամբողջությամբ վերցված դատարանին հիմք են տալիս ողջամտորեն ենթադրելու, որ մեղադրյալի ազատության մեջ գտնվելու դեպքում առկա է նրա կողմից հանցանք կատարելու վտանգը:
Դատարանը գտնում է, որ քրեական վարույթի ներկայիս փուլում քրեական վարույթին խոչընդոտելու հավանականությունը նվազել է՝ հաշվի առնելով, որ հարցաքննվել են առանցքային վկա Վ.Շ.-ն և տուժող Ա.Տ.-ն:
Դատարանը փաստում է, որ մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելու և փախուստի դիմելու հավանականությունը դեռևս չի վերացել և շարունակում է մնալ բարձր, դատարանի գնահատմամբ նախորդ ժամանակահատվածում առնվազն չեն նվազել մեղադրյալին վերագրվող ապագայում կատարվելիք այն հավանական գործողությունները, որոնք հիմք են հանդիսացել նրա նկատմամբ ամենախիստ խափանման միջոցն ընտրելու և դրա ժամկետը երկարաձգելու համար: Այլ կերպ՝ դատարանը փաստում է, որ վերը նշված որոշմամբ արձանագրված կալանքի հիմքերից հանցանք կատարելու և փախուստի դիմելու վերացման կամ էական նվազման վերաբերյալ տվյալներ ներկայումս առկա չեն:
Անդրադառնալով պաշտպանության կողմի փաստարկին՝ մեղադրյալի կալանքի տակ գտնվելու տևողության վերաբերյալ, դատարանը փաստում է, որ Վճռաբեկ դատարանն այդ առնչությամբ նշել է, որ «խափանման միջոցի կիրառման տևողությունը դրա համաչափության գնահատման ինքնավար գործոն չէ և պետք է գնահատման ենթարկվի՝ հաշվի առնելով նաև գործի բնույթն ու բարդության աստիճանը: Անձի ոչ իրավաչափ վարքագիծը կանխարգելող միջոցների կիրառման համատեքստում այսպիսի մոտեցում ունի նաև Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը՝ նշելով, որ ինքնին կանխարգելիչ միջոցների կիրառման տևողությունը բավարար չէ եզրահանգելու համար, որ այն համաչափ չէ (19): Տվյալ դեպքում՝ սույն գործի փաստական հանգամանքների համատեքստում, դատարանը գտնում է, որ Ս.Գրիգորյանի կալանքի տակ գտնվելու ժամանակահատվածը չի կարող համարվել վերջինիս ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման ռիսկերը հակակշռող բավարար գործոն:
Դատարանը հաշվի է առնում մեղադրյալին մեղսագրվող ենթադրյալ հանցավոր արարքի բնույթը և վտանգավորության աստիճանը (նախատեսվում է պատիժ բացառապես ազատազրկման ձևով), ինչը դատարանի գնահատմամբ գործի նյութերից բխող մյուս հանգամանքների հետ միասին էապես բարձրացնում է մեղադրյալի կողմից ոչ պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու հավանականությունը:
Քննարկելով այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառման հնարավորության հարցը՝ դատարանը գտնում է, որ ներկա դրությամբ դրանք չեն կարող հանդիսանալ բավարար երաշխիք՝ մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովելու համար, ուստի նրա նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանքը փոփոխելու, ինչպես նաև այն վերացնելու հիմքերը բացակայում են, իսկ կալանքի անհրաժեշտությունը ներկա պահին հնարավոր չէ չեզոքացնել առավել մեղմ խափանման միջոցի կամ խափանման միջոցների համակցված կիրառմամբ:
Վերոգրյալի հիման վրա, ելնելով մարդու իրավունքները հարգելու, մարդու իրավունքները սահմանափակման միջոցով հիմնական իրավունքը բովանդակազրկելու անթույլատրելիության սկզբունքից, հասարակության ընդհանուր շահի և անհատի հիմնարար իրավունքի միջև արդարացի հավասարակշռության անհրաժեշտությունից, որը պետք է բխի անձի՝ ազատությունից զրկելու հետ կապված կիրառվող միջոցի և հետապնդվող նպատակների միջև համամասնության ողջամիտ հարաբերակցության անհրաժեշտությունից, գնահատելով մեղադրյալին վերագրվող արարքի կատարման եղանակը, դրա հանրային վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, այն, որ առկա է հանրային գերակա շահ, հանգում է եզրակացության, որ նշված հանգամանքների ամբողջականությունը հնարավորություն է տալիս ողջամիտ դատողություններ անելու այն մասին, որ առկա պայմաններում ազատությունից զրկելու հետ չկապված այլ խափանման միջոցների կիրառումն ի զորու չէ չեզոքացնելու վերը նշված վտանգների բարձր հավանականությունը և ներկայումս չի կարող գործուն երաշխիք հանդիսանալ մեղադրյալ Ս.Գրիգորյանի պատշաճ վարքագիծն ապահովելու համար, հետևաբար պաշտպանության կողմի միջնորդությունը՝ այլընտրանքային խափանման միջոցներ կիրառելու մասին, հնարավոր չէ բավարարել: Նշված հետևությանը հանգելիս դատարանը հաշվի է առնում նաև այն հանգամանքը, որ անգամ տնային կալանքի կամ վարչական հսկողության կիրառման պայմաններում մեղադրյալի նկատմամբ չի կարող իրականացվել այն հսկողությունը, որն իրականացվում է կալանք խափանման միջոցի կիրառման պայմաններում: Միևնույն ժամանակ, հաշվի առնելով, որ կալանքի ժամկետը լրանում է 2026 թվականի հունվարի 28-ին, դատարանը գտնում է, որ այն պետք է երկարաձգել 3 (երեք) ամիս ժամկետով՝ մինչև 2026 թվականի ապրիլի 28-ը ներառյալ: (…)»:

3. Հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերը, փաստարկները և բողոքի պահանջը.
3.1. Մեղադրյալ Սևակ Հայկի Գրիգորյանի պաշտպան Գուրգեն Ներսիսյանն իր հատուկ վերանայման բողոքում խնդրել է մասնակիորեն բեկանել և փոփոխել ԵԴ1/1311/01/25 քրեական գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2026թ. հունվարի 13-ի՝ մեղադրյալ Սևակ Գրիգորյանին կալանքի տակ պահելու ժամկետը երկարաձգելու մասին որոշումը՝ Սևակ Գրիգորյանի նկատմամբ կիրառելով այլընտրանքային խափանման միջոց տնային կալանք` համակցված բացակայելու արգելք և մինչև 2.000.000 ՀՀ դրամի չափով գրավ խափանման միջոցներով՝ տնային կալանքի հասցե սահմանելով Երևան քաղաքի Ազատության պողոտայի 12/1 շենքի թիվ 34 բնակարանը:
3.2. Մեղադրյալ Սևակ Հայկի Գրիգորյանի պաշտպան Գուրգեն Ներսիսյանն իր հատուկ վերանայման բողոքում ներկայացրել է վարույթի դատավարական նախապատմությունը, վկայակոչել է վերաբերելի օրենսդրական դրույթները, իսկ որպես իր հատուկ վերանայման բողոքի հիմնավորում` նշել է հետևյալը. «(...) Գտնում ենք, որ Ս.Գրիգորյանին կալանքի տակ պահելու ժամկետը երկարացնելու Դատարանի՝ 13.01.2026թ. որոշումը անհիմն ու անօրինական է՝ ստորև բերված հիմնավորումներով.
1.Վիճարկվող դատական ակտում Դատարանը նախ վկայակոչել է դատական երաշխիքների վարույթում դատարանի կայացրած որոշումը, որով դատարանը արձանագրել էր մեղադրյալի կողմից նոր հանցանք կատարելու, փախուստի դիմելու և քննությանը խոչընդոտելու ռիսկը:
Այս առնչությամբ հարկ ենք համարում նշել, որ նախաքննության փուլում Ս.Գրիգորյանի խափանման միջոցի հարց քննարկվել է երկու անգամ, որից երկրորդ քննարկման արդյունքում Ս.Գրիգորյանին կալանքի տակ պահելու ժամկետը երկարացնելու մասին որոշմամբ (27.02.2025թ.) դատարանը արդեն արձանագրել էր հիշյալ ռիսկերի էական նվազումը: Այդուհանդերձ, թեև 27.02.2025թ.-ից անցել էր 11 ամիս, վիճարկվող դատական ակտով դրանք շարունակվել են պահպանված համարվել այն աստիճան, որ բացի կալանք խափանման միջոցից այլ խափանման միջոց չէր կարող կիրառվել:
2. Վիճարկվող որոշմամբ Դատարանը արձանագրել է, որ առկա է մեղադրյալի կողմից վկաների վրա ներազդելու հավանականություն, քանի որ վկաները գտնվում են նրա հետ հարևանական հարաբերությունների մեջ, իսկ լինելով ազատության մեջ, մեղադրյալը կարող է հաղորդակցվել նրանց հետ և նրանց վրա ազդեցություն գործադրելով` խոչընդոտել քննությանը:
Ս.Գրիգորյանը մեղադրվում է դիտավորությամբ տուժողի առողջությանը ծանր վնաս պատճառելու մեջ, որի հետևանքով անզգուշությամբ առաջացել է տուժողի մահը: Բողոքարկվող քրեական գործով դեպքին անմիջական ականատես վկա չկա, միակ մասնակիցը մահացած տուժողի քույրն է, որը գործով ունի տուժողի ներկայացուցչի կարգավիճակ և վաղուց հարցաքննվել է: Ս.Գրիգորյանի մեղադրանքի հիմքում դրված միակ ու որոշակի ապացույցը դատաբժշկական փորձաքննության եզրակացությունն է: Սույն մասում չենք ուզում անդրադառնալ այն հարցին, որ փորձագետի եզրակացությամբ և փորձագետի ցուցմունքով աներկբայորեն փաստվել է այն հանգամանքը, որ փորձագիտական հետազոտությամբ անհնարին է որոշել տուժողին պատճառված ծանր վնասի առաջացման պատճառը և փորձագետը նաև ցուցմունքով հայտարարել է, որ անհնարին է պարզել` տուժողի ծանր վնասը առաջացել է մեղադրյալի մեկ հարվածից, թե գետնին երեք անգամ ընկնելու հետևանքով: Սույն մասում ցանկանում ենք շեշտել վկաների վրա ազդեցության հավանականության մասին հարցին այն դեպքում, երբ չհարցաքննված վկաներից ոչ մեկը դեպքին ականատես չէ և նրանց կողմից տրված ցուցմունքներից ոչ մեկը պաշտպանության կողմը չի վիճարկվում: Սույն գործով Սևակ Գրիգորյանի մեղադրանքը հանդիսանում է նրա նախաքննական ցուցմունքի կրկնությունը, այսինքն՝ Ս.Գրիգորյանը մեղադրվում է այն արարքի կատարման մեջ, որը նա հայտարարել է իր ցուցմունքում: Թե նախաքննության ընթացքում, թե դատարանում ապացույցների հետազոտման փուլում մենք մշտապես հայտարարել ենք, որ վկաների տված ցուցմունքները մեր կողմից չեն վիճարկվում, իսկ դեպքի փաստական հանգամանքները ներկայացրել է հենց ինքը` Սևակ Գրիգորյանը: Նման պայմաններում գոյություն չունի որևէ ողջամիտ փաստարկ կամ պնդում, որ Ս.Գրիգորյանը կարող է որևէ վկայի վրա ազդեցություն ունենալ: Բացի դրանից, Ս.Գրիգորյանը դեպքի վայրում տեղակայված բնակարանում բնակվել էր ընդամենը չորս ամիս, վարձակալական հիմունքներով, իսկ դատարանում հարցաքննված բոլոր վկաները նշել են, որ Սևակ Գրիգորյանի հետ որևէ հարաբերություն չունեն, ընդամենը տեղյակ են, որ բնակվում էր նույն շենքում: Ավելին, տուժող կողմը և դատարանում տուժող ներգրավված անձը այդ նույն շենքում բնակվել են տարիներ շարունակ և դատարանում հարցաքննված վկաները միշտ ընդգծել են հենց նրանց հետ հարևանական հարաբերություններ ունենալու հանգամանքը և եթե գործով կա վկաների վրա ազդեցության հիմնավոր կասկածի չնչին հնարավորություն, ապա դա միայն հակառակ տեսանկյունից կարող է լինել:
3. Վիճարկվող որոշմամբ դատարանը արձանագրել է, որ դեպքից հետո Ս.Գրիգորյանը չի վերադարձել իր բնակության վայր, ինքնակամ չի ներկայացել իրավապահ մարմիններին, այլ հայտնաբերվել է ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության աշխատակիցների կողմից` սահմանամերձ Նոյեմբերյան քաղաքում` Վրաստանի Հանրապետություն տեղափոխվելու պահին: Նկարագրվածը հիմք ընդունելով` Դատարանը արձանագրել է, որ բարձր է մեղադրյալի կողմից փախուստի դիմելու հավանականությունը:
Վերոգրյալի առնչությամբ հարկ ենք համարում նշել հետևյալը.
- Բողոքարկվող գործով դեպքը տեղի է ունեցել 24.12.2024թ., Ս.Գրիգորյանը ձերբակալվել է 31.12.2024թ.:
- Դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցներով հիմնավորվել է, որ Ս.Գրիգորյանը և տուժողը 24.12.2024թ. վիճաբանությունից հետո տեղափոխվել էին ոստիկանության բաժին, որից հետո սկզբում տուժողը, իսկ մոտ մեկ ժամ անց` նաև Ս.Գրիգորյանը ազատ են արձակվել: Երբ Ս.Գրիգորյանը վերադարձել է տուն, շենքի շքամուտքում հանդիպել է իրենից մեկ ժամ առաջ ոստիկանությունից ազատ արձակված տուժողին, ով լինելով ալկոհոլային խմիչքների ազդեցության տակ, ոչ թե տուն էր գնացել, այլ սպասում էր Ս.Գրիգորյանին: Տեղում տուժողը հարվածել է Ս.Գրիգորյանին, իսկ Ս.Գրիգորյանը մեկ անգամ պատասխան հարված է հասցրել:
- Նախաքննության ընթացքում քննիչի կողմից որոշում էր կայացվել տուժողի նկատմամբ ոչ արդարացնող հիմքով քրեական հետապնդում չիրականացնելու մասին` հաստատված համարելով նրա կողմից Ս.Գրիգորյանի նկատմամբ բռնություն գործադրելու հանգամանքը:
- Առհասարակ, այդ թվում՝ քրեական վարույթ կամ քրեական հետապնդում նախաձեռնված չլինելու պայմաններում մեղադրյալը չունի իրավապահ մարմիններին կամովին ներկայանալու պարտականություն և նման գործողության չդիմելը չի կարող մեկնաբանվել ի վնաս մեղադրյալի:
- Ոստիկանությունից տուն վերադառնալուց և տուժողի հետ վերջինիս նախաձեռնությամբ կրկնակի վեճ ծագելուց հետո անտրամաբանական է փաստելը, որ դրանից հետո Սևակ Գրիգորյանը, ով հեռացել էր դեպքի վայրից, նորից պետք է վերադառնար տուն, առավել ևս այն դեպքում, երբ տուժողը բուժհաստատություն է տեղափոխվել դեպքից տևական ժամանակ անց: Ուստի անհիմն է դատարանի այն պնդումը, որ երկրորդ վիճաբանությունից հետո Ս.Գրիգորյանը պետք է վերադառնար տուն: Հակառակը, պատշաճ վարքագծի տեսանկյունից տրամաբանական էր հենց նույն վայր չվերադառնալու նրա մոտեցումը, քանզի դա կարող էր հղի լինել կրկին տուժողին հանդիպելու և կրկին վեճ ծագելու ռիսկով, որից Ս.Գրիգորյանը խուսափել է:
- Տեղեկանալով 24.12.2024թ. դեպքի մասին, Ս.Գրիգորյանի մայրը դիմել է փաստաբանական գրասենյակ և խնդրել է զբաղվել այդ դեպքով: Քանի որ Ս.Գրիգորյանի դեմքին կային ակնհայտ վնասվածքներ, նույն օրը փաստաբանը կապ է հաստատել քննիչի հետ` հայտնելով Ս.Գրիգորյանի մարմնական վնասվածքների մասին, նրան է ուղարկել Ս.Գրիգորյանի մարմնական վնասվածքների լուսանկարները և խնդրել հանդիպում` ցուցմունք տալու և դատաբժշկական փորձաքննություն միջնորդելու համար: Քննիչը առաջարկել է հարցաքննության համար ներկայանալ 03.01.2025թ., որի շուրջ ձեռք է բերվել բանավոր պայմանավորվածություն և այդ մասին հայտնվել է նաև Ս.Գրիգորյանին: Հաջորդ օրը Ս.Գրիգորյանը ընկերուհու հետ ձեռք բերված պայմանավորվածության համաձայն փորձել է երկօրյա այցով մեկնել Վրաստանի Հանրապետություն` հետ վերադառնալու պայմանով: Վերոհիշյալ բոլոր հանգամանքները դատարանի հարցին ի պատասխան քննիչը հաստատել էր Ս.Գրիգորյանին կալանքի տակ պահելու ժամկետը երկարացնելու միջնորդության քննարկման ժամանակ (27.02.2025թ.), միաժամանակ նշելով, որ տակտիկական նկատառումներով է այդպես հայտնել փաստաբանին: Վերը ներկայացված պայմաններում անհիմն է այն պնդումը, որ Սևակ Գրիգորյանը ցանկացել է լքել ՀՀ տարածքը՝ փախուստի դիմելու նպատակով, և նա փորձել է փախուստի դիմել դեպքից հետո: Դեպքը տեղի էր ունեցել 24.12.2024թ., մինչդեռ վերջինս ձերբակալվել էր 31.12.2024թ.: Ակնհայտ էր, որ փախուստի դիմելու ցանկություն ունեցող անձը կփորձեր ՀՀ տարածքը լքել անմիջապես դեպքից հետո, երբ նվազ էր դատավարական հարկադրանքի միջոցներ կիրառված լինելու վտանգը: Ավելին, անձը չէր դիմի փախուստի, եթե ինքն էր նախաձեռնել ցուցմունք տալը և փորձաքննության ենթարկվելու ցանկություն էր հայտնել:
- Ս.Գրիգորյանը փորձել է Վրաստանի Հանրապետություն գնալ օրինական ճանապարհով, սահմանային անցակետով, այդ պահին դեմքին ունենալով ակնհայտ բազմաթիվ վնասվածքներ, որի պարագայում ուղղակի անհնարին էր տեղում իրավապահ մարմինների ուշադրության տակ չհայտնվելը (լուսանկարը կցվում է):
Վերը ներկայացված բոլոր հանգամանքները հայտնվել են նաև Դատարանին, սակայն դրանք պատշաճ ուշադրության չեն արժանացել և դրանք գնահատվել են սուբյեկտիվ ու մեղադրական ուղղվածությամբ, առանց օբյեկտիվ հանգամանքները հաշվի առնելու:
4. Դատարանն արձանագրել է, որ ոստիկանությունից տուն վերադառնալուց հետո Ս.Գրիգորյանը կրկին անգամ վիճաբանել ու բռնություն է գործադրել տուժողի նկատմամբ, այդպիսով եզրահանգելով, որ առկա է նոր հանցանք կատարելու ռիսկը:
Ինչպես արդեն նշվել էր վերը, սույն քրեական գործով առկա է քննիչի որոշում` տուժողի նկատմամբ ոչ արդարացման հիմքով քրեական հետապնդում չիրականացնելու մասին: Առկա է դատաբժշկական փորձաքննության եզրակացություն, որով հաստատվել է Ս.Գրիգորյանի դեմքին, գլխին, վերին վերջույթների վրա մարմնական վնասվածքների առկայությունը: Դատարանում հետազոտված ապացույցներով փաստվել է, որ ոստիկանության բաժին ներկայացվելուց հետո ոստիկանության ծառայողները Ս.Գրիգորյանի դեմքին որևէ վնասվածք չեն նկատել, ինչով ապացուցվում է, որ Ս.Գրիգորյանը մարմնական վնասվածքները ստացել էր ոստիկանությունից տուն վերադառնալուց հետո` տուժողի գործողությունների արդյունքում:
Նման պայմաններում անհիմն է այն պնդումը, որ Ս.Գրիգորյանը ոստիկանությունից տուն վերադառնալուց հետո կրկին դիմել է հանցավոր գործողությունների: Սույն քրեական գործով դեռ պետք է գնահատական տրվի` Ս.Գրիգորյանի գործողությունները ինքնապաշտպանություն էին, թե ինքնապաշտպանության սահմանազանցում:
5. Վկայակոչելով ՌԴ քրեական օրենսգրքի 228-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված արարքի կատարման համար ազատազրկման դատապարտված լինելու վերաբերյալ Ինֆորմացիոն Կենտրոնից ստացված տեղեկությունը՝ Դատարանը դա ևս գնահատել է որպես նոր հանցանք կատարելու ռիսկայնությունը որոշող հանգամանք: Մինչդեռ ՌԴ քրեական օրենսգրքի 228-րդ հոդվածով նախատեսված հանցանքը կապված է թմրամիջոցների անօրինական շրջանառության հետ և բացարձակապես նույնական կամ նույնասեռ չէ Ս.Գրիգորյանին մեղսագրվող արարքի հետ, հատկապես այն պայմաններում, երբ անկասկած է, որ Ս.Գրիգորյանին մեղսագրված արարքը տեղի է ունեցել հանգամանքների պատահական զուգորդմամբ:
6. Դատարանը մերժել է նաև այլընտրանքային խափանման միջոց կամ միջոցներ կիրառելու պաշտպանական կողմի միջնորդությունը: Վերը ներկայացված հանգամանքները քննարկելիս Դատարանը մշտապես շեշտադրել է, որ լինելով ազատության մեջ, մեղադրյալը կարող է խուսափել քննությունից, խոչընդոտել քննությանը կամ կատարել նոր հանցանք: Մինչդեռ խափանման միջոց կալանքի փոփոխման կամ վերացման հարցը քննարկելիս չի կարող ընդունելի լինել այլընտրանքը անձի ազատությունը դիտարկելու պայմանը:
Պաշտպանության կողմը դատարանին միջնորդել էր կիրառել այլընտրանքային խափանման միջոցներ` տնային կալանք, գրավ և բացակայելու արգելք: Վերոհիշյալ միջնորդությունը հիմնավորելու համար դատարանին ներկայացվել են հետևյալ հանգամանքները.
- Մեղադրյալ Ս.Գրիգորյանը կամովին հատուցել է տուժողի կողմից դատարանում հայտարարված և բանավոր կարգով ներկայացված գույքային հայցի պահանջը` 1.500.000 դրամի չափով, որից հետո տուժողը` մահացած անձի դուստրը, անգամ գույքային պահանջ չի ներկայացրել:
- Սևակ Գրիգորյանը Երևան քաղաքում ունի համատեղ սեփականության իրավունքով բնակարան, որտեղ որևէ մեկը չի բնակվում և տնային կալանք խափանման միջոց կիրառվելու պարագայում այդ բնակարանում կարող է կրել տնային կալանքը, որի ժամանակ իրականացվում է անձի նկատմամբ վերահսկողություն տեխնիկական սարքերով: Լինելով տնային կալանքի տակ՝ Ս.Գրիգորյանը կշարունակի մնալ վերահսկողության տակ, այդ թվում՝ կվերահսկվի նրա շարժը, որը սահմանափակված կլինի նրա բնակության վայրի սահմաններով, իսկ տեղաշարժի սահմանների ցանկացած խախտում անմիջապես կարձանագրվի հսկողություն իրականացնող մարմնի կողմից: Նման պայմաններում մեղադրյալը զրկված կլինի անօրինական գործողություն կատարելու միջոցով փախուստի դիմելու հնարավորությունից: Սահմանափակելով հաղորդակցվելու իրավունքը, դատարանը կզրկի նաև մեղադրյալին որևէ այլ անձի հետ հաղորդակցվելու հնարավորությունից, որը թույլ կտա չեզոքացնել նաև վարույթի մասնակիցների վրա ազդեցության ռիսկը:
- Կիրառելով բացակայելու արգելք խափանման միջոցը՝ մեղադրյալը կզրկվի նաև օրինական ճանապարհով ՀՀ տարածքը լքելու և փախուստի դիմելու հնարավորությունից (թեև այդպիսի նպատակ վերջինս չունի):
- Կիրառելով մինչև 2.000.000 ՀՀ դրամի չափով գրավ՝ Դատարանը լրացուցիչ երաշխիք կունենա, որ ավելի քան մեկ տարի ժամկետով կալանքի տակ գտնված մեղադրյալը չի դիմի անօրինական որևէ արարքի և քրեական վարույթի ընթացքում կցուցաբերի պատշաճ վարքագիծ: Սույն գործով առաջարկված գրավի չափը այլ դեպքերի հետ համեմատության առումով թեև մեծ չէ, բայց Ս.Գրիգորյանի դեպքում այն բավականին մեծ կանխարգելիչ նշանակություն ունի, քանի որ Ս.Գրիգորյանը հանդիսանում է 2023թ. սեպտեմբերյան իրադարձությունների հետևանքով Արցախից բռնի տեղահանված ընտանիքի որդի և նրանց սոցիալական վիճակը հաշվի առնելով` այդ գումարը բավականին մեծ արժեք ունի նրա ընտանիքի համար, հետևաբար մեծ է նաև դրա կանխարգելիչ ազդեցությունը և այն կորցնելու մտավախությունը:
Վերը ներկայացված փաստարկները բացարձակապես հաշվի չեն առնվել և գնահատման չեն ենթարկվել:
3. Դատարանին ներկայացվող խնդրանքը և հիմնավորումները.
Սույն բողոքը բերվում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 354-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով նախատեսված՝ դատական սխալի հիմքով: Դատարանը թույլ է տվել քրեադատավարական օրենքի էական խախտում, որը ազդել է գործի ելքի վրա:
Երկարացնելով Սևակ Գրիգորյանին կալանքի տակ պահելու ժամկետը, մեր գնահատմամբ դատարանը խախտել է ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածը, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի պահանջները, 116-րդ հոդվածը, 118-րդ հոդվածի պահանջները, դատարանի որոշումը պատճառաբանված չէ, բավարար հիմքերի առկայության պարագայում դատարանը չի կիրառել այլընտրանքային խափանման միջոցներից մեկը կամ մի քանիսը, որի հետևանքով խախտվել են մեղադրյալ Ս.Գրիգորյանի իրավունքները, ինչն իր ազդեցությունն է ունեցել գործի ելքի վրա: Ունենալով մեղադրյալին արգելանքի տակ պահելու անհրաժեշտությունը բացառող մի շարք հանգամանքներ և ակնհայտ լինելով, որ նրա պատշաճ վարքագիծը հնարավոր է ապահովել այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառմամբ, դատարանը չի կիրառել դրանք և որոշում է կայացրել մեղադրյալին կալանքի տակ պահելու ժամկետը երկարացնելու մասին: (…)»։

4. Վերաքննիչ դատարանին ներկայացված բացատրությունները, դրանք հիմնավորող նյութերը, միջնորդությունները, բողոքի պատասխանները.
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ հատուկ վերանայման բողոքի պատասխան, վարույթի մասնակիցների բացատրություններ, դրանք հիմնավորող նյութեր, միջնորդություններ չեն ստացվել։

5. Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
5.1. Վերաքննիչ դատարանը, բողոքի հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում դատական ստուգման ենթարկելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2026 թվականի հունվարի 13-ի ԵԴ1/1311/01/25 որոշման օրինականությունը և հիմնավորվածությունը, ինչպես նաև ուսումնասիրելով Վերաքննիչ դատարանին ներկայացված նյութերը, գտնում է հետևյալը.
ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք: Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով՝ (…)
4) անձին իրավասու մարմին ներկայացնելու նպատակով, երբ առկա է նրա կողմից հանցանք կատարած լինելու հիմնավոր կասկած, կամ երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է հանցանքի կատարումը կամ դա կատարելուց հետո անձի փախուստը կանխելու նպատակով (…)»:
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» Եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով. (…)
գ) անձի օրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը՝ իրավախախտում կատարած լինելու հիմնավոր կասկածի առկայության դեպքում նրան իրավասու օրինական մարմնին ներկայացնելու նպատակով կամ այն դեպքում, երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է համարվում նրա կողմից հանցագործության կատարումը կամ այն կատարելուց հետո նրա փախուստը կանխելու համար (…)»:
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը (այսուհետ` նաև Եվրոպական դատարան) մշակել է հանցագործության համար մեղադրվող անձին մինչև դատավճիռը կալանքի տակ պահելու համար ընդունելի չորս հիմնական հիմքեր. մեղադրյալի՝ դատաքննությանը չներկայանալու վտանգը (տե՛ս Stogmuller v. Austria, 1969 թվականի նոյեմբերի 10, ¢ 15), մեղադրյալի ազատ արձակվելու դեպքում արդարադատության իրականացմանը խոչընդոտելու վտանգը (տե՛ս Wemhoff v. Germany, 1968 թվականի հունիսի 27, ¢ 14) կամ, որ նա կկատարի նոր հանցանքներ (տե՛ս Matznetter v Austria, 1969 թվականի նոյեմբերի 10, ¢ 9) կամ կկատարի հասարակական անկարգություններ (տե՛ս Letellier v. France, 1991 թվականի հունիսի 26, ¢ 51):
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Վարույթի ընթացքում անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոցները կարող են կիրառվել ոչ այլ կերպ, քան սույն օրենսգրքով սահմանված հիմքերով և կարգով: Վարույթի ընթացքում անձին ազատությունից զրկելը չպետք է պատժի նպատակ հետապնդի:
2. Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտրելիս առաջնորդվում է նվազագույնի սկզբունքով։ Արգելվում է անձի նկատմամբ ընտրել ավելի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը: (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Խափանման միջոցներն են կալանքը և այլընտրանքային խափանման միջոցները։
2. Այլընտրանքային խափանման միջոցներն են`
1) տնային կալանքը.
2) վարչական հսկողությունը.
3) գրավը.
4) պաշտոնավարման կասեցումը.
5) բացակայելու արգելքը.
6) երաշխավորությունը.
7) դաստիարակչական հսկողությունը.
8) զինվորական հսկողությունը»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը:
2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝
1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ
2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ
3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար:
3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները: (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 117-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Եթե խափանման միջոցի գործողության ընթացքում փոխվել կամ վերացել են դրա իրավաչափության պայմանները, վարույթն իրականացնող մարմինն իր իրավասության սահմաններում որոշում է կայացնում խափանման միջոցը փոխելու կամ վերացնելու մասին: (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(…) 2. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն անբավարար է սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու համար:(…)
4. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ փաստական հանգամանքների բավարար ամբողջությամբ քննիչի կամ դատախազի կողմից հիմնավորվել և դատարանի կողմից պատճառաբանված հաստատվել են սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով նախատեսված իրավաչափության համապատասխան պայմանները: Դատական վարույթում կալանքի կիրառման համար բավարար է դատարանի կողմից նշված պայմանների պատճառաբանված հաստատումը։(…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Անձին կարելի է կալանքի տակ պահել այնքան ժամանակ, որքան անհրաժեշտ է վարույթի բնականոն ընթացքն ապահովելու համար, և քանի դեռ առկա են անձին կալանքի տակ պահելու հիմքերը, սակայն ամեն դեպքում այդ ժամկետը չի կարող գերազանցել սույն հոդվածով կալանքի տակ պահելու համար սահմանված առավելագույն ժամկետները:(…)
4. Դատական վարույթում կալանքը կարող է կիրառվել կամ դրա ժամկետը կարող է երկարաձգվել յուրաքանչյուր դեպքում երեք ամսից ոչ ավելի ժամկետով:
5. Կալանքի տակ պահելու ընդհանուր տևողությունը չի կարող գերազանցել մեղադրյալին վերագրվող հանցանքի համար նախատեսված՝ ազատազրկման ձևով պատժի առավելագույն ժամկետը: (…)»:
5.2. Մեջբերված նորմերի վերլուծությունից հետևում է, որ խափանման միջոցները դասակարգվում են երկու մասի՝ կալանք և կալանքին այլընտրանք հանդիսացող խափանման միջոցներ: Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ խափանման միջոց ընտրելիս պետք է առաջնորդվի նվազագույնի սկզբունքով, այն է՝ չպետք է ընտրի ավելի խիստ խափանման միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել մեղադրյալի օրինական վարքագիծը: Այս իրավակարգավորումը իր ամրագրումն է գտել անձի ազատության և անձեռնմխելիության քրեադատավարական սկզբունքն ամրագրող ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածում, որի նպատակն է բացառել կալանքի կիրառումը բոլոր այն դեպքերում, երբ առկա է որոշակի հնարավորություն երաշխավորելու մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը՝ առանց նրան ազատությունից զրկելու: Ինչ վերաբերում է խափանման միջոցի կիրառման հիմքերին, ապա դրանք ձևակերպվել են որպես նպատակներ՝ հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ դրանք որպես կանոն կանխատեսական, այլ ոչ թե փաստական բնույթ են կրում։
Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները: Այլ կերպ՝ օրենսդիրը շեշտը դնում է ոչ թե կոնկրետ հանգամանքների վրա, այլ մեղադրյալի հնարավոր վարքագծի տեսանկյունից դրական և բացասական գործոնների հակակշռման և հավասարակշռման գաղափարի վրա։ Խափանման միջոցներ կիրառելու, այդ թվում՝ դրանց տեսակներն ընտրելու, հետագայում դրանք փոխելու մեխանիզմի հիմքում դրված կարևոր գաղափարը խափանման միջոցի պիտանիությունն է՝ դրված նպատակին։ Այս չափանիշն օրենսդիրն ամրագրել է սկզբունքի մակարդակով՝ մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովելու նպատակով ոչ միայն հնարավորություն տալով կիրառել խափանման միջոց, այլ կիրառել այն խափանման միջոցը, որն առավել պիտանի կլինի հետապնդվող նպատակին հասնելու համար: Այս պահանջն ուղղակիորեն ամրագրված է խափանման միջոցը փոխելու ընթացակարգի շրջանակներում, որով սահմանվել է, որ վարույթն իրականացնող մարմինը իրավասու է որոշում կայացնել խափանման միջոցը փոխելու կամ վերացնելու մասին, եթե խափանման միջոցի գործողության ընթացքում փոխվել կամ վերացել են դրա իրավաչափության պայմանները:
5.3. Վերոգրյալ իրավանորմերի և դատողությունների համատեքստում մեղադրյալ Սևակ Հայկի Գրիգորյանի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածի կապակցությամբ Վերաքննիչ դատարանը նախ հարկ է համարում արձանագրել, որ հատուկ վերանայման բողոքի շրջանակներում բողոքաբերի կողմից այդ հարցը չի վիճարկվել: Ավելին՝ մեղադրանքի կողմը, մեղադրյալին վերագրվող հանցանքի համար նրա դատապարտումը մեծապես հավանական համարելով, կազմված և հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ քրեական վարույթի նյութերն ուղարկել է դատարան, ինչը թույլ է տալիս Վերաքննիչ դատարանին մեղադրյալ Սևակ Գրիգորյանի ենթադրյալ առնչությունն իրեն վերագրվող արարքին փաստելու համար: Բացի այդ, հիմնավոր կասկածի կապակցությամբ Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ մրցակցող արժեքների` մի կողմից արդարադատության իրականացման դատարանի լիազորության, իսկ մյուս կողմից՝ անձի ազատության իրավունքի և դրան հակակշռող հանրային շահի համարժեք ապահովման անհրաժեշտությունից ելնելով` դատարանի վարույթում գտնվող քրեական գործերով որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի վերաբերյալ որոշումների դատական վերանայման սահմանները ողջամտորեն պետք է նեղ լինեն մինչդատական վարույթի դատական երաշխիքների շրջանակներում կալանքի կապակցությամբ կայացվող որոշումների վերանայման սահմաններից: Մասնավորապես` քննարկվող որոշումների վերանայման շրջանակներում չեն կարող քննարկվել այնպիսի հարցեր, որոնք այս կամ այն չափով առնչվում են գործի ըստ էության լուծմանը: Այդպիսիք են, օրինակ, հիմնավոր կասկածի առկայության, արարքի որակման, որոշման հիմքում դրված ապացույցների թույլատրելիության հետ կապված հարցերը և այլն: Ավելին՝ հարկ է նշել, որ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Հարություն Արսենի Ավետիսյանի վերաբերյալ ԱՐԴ/0180/01/23 քրեական գործով 2025թ. փետրվարի 28-ին կայացված որոշման 15-րդ կետում իրավական դիրքորոշում է արտահայտել այն մասին, որ դատաքննության փուլում խափանման միջոց կիրառելու հարցը լուծելիս մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու հիմնավոր կասկածին անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է։
5.4. Անդրադառնալով մեղադրյալ Սևակ Գրիգորյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետի երկարաձգման վերաբերյալ առաջին ատյանի դատարանի հիմնավորումներին և վիճարկվող դատական ակտը ստուգման ենթարկելով դրանց համատեքստում, հաշվի առնելով հատուկ վերանայման բողոքում մատնանշված պնդումները՝ Վերաքննիչ դատարանն իր համաձայնությունն է հայտնում առաջին ատյանի դատարանի այն հետևություններին, որ ազատության մեջ գտնվելու դեպքում՝ մեղադրյալ Սևակ Գրիգորյանը կարող է դիմել փախուստի, կատարել հանցանք և խոչընդոտել գործի քննությանը: Վերաքննիչ դատարանի դիրքորոշումը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ թեև վկա Վ.Շ.-ի և տուժող Ա.Տ.-ի հիմնական դատալսումների ժամանակ հարցաքննված լինելու պայմաններում գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը որոշակիորեն նվազել է, սակայն հիմնական դատալսումների փուլն ավարտված չլինելու պատճառով այն ամբողջությամբ չի վերացել, ավելին՝ մեղադրյալի՝ նախկինում դատվածություն ունենալը, սույն քրեական գործի շրջանակներում ոստիկանության բաժին հրավիրվելուց հետո տուժողի նկատմամբ դրսևորած վարքագիծը, դեպքից հետո Վրաստանի Հանրապետություն մեկնելու փորձ կատարելը մեղադրյալին վերագրվող հանցանքի բնույթի, վտանգավորության աստիճանի և առանձնահատկությունների հետ համակցությամբ հիմք են տալիս հիմնավորված ենթադրություններ անել այն մասին, որ ազատության մեջ մնալով՝ մեղադրյալը կարող է կատարել հանցանք և դիմել փախուստի: Այլ խոսքով՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ առաջին ատյանի դատարանը, հանդես գալով որպես գործով վարույթն իրականացնող մարմին, մեղադրյալ Սևակ Գրիգորյանի նկատմամբ խափանման միջոցի հարցը լուծելիս համակողմանի գնահատման է ենթարկել հետևյալ հանգամանքները՝ մեղադրյալին վերագրվող հանցանքի բնույթը, վտանգավորության աստիճանը, առանձնահատկությունները, մեղադրյալի անձին ներկայացվող հանգամանքները, նրա կողմից գործի քննության ընթացքում ոչ պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու ռիսկերը և գտել, որ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն ի զորու չէ չեզոքացնելու դրանք։ Ավելին՝ բողոքաբերի կողմից չեն մատնանշվել ծանրակշիռ փաստական հանգամանքներ, որոնք կարող էին վկայել վարույթն իրականացնող՝ առաջին ատյանի դատարանի կողմից կայացված որոշման ոչ իրավաչափության մասին, իսկ հատուկ վերանայման բողոքում նշված հիմնավորումները, սույն գործի փաստական տվյալների պայմաններում, չեն կարող գնահատվել որպես ծանրակշիռ հանգամանքներ՝ վարույթն իրականացնող մարմնի կայացրած որոշումը բեկանելու և այդ որոշմամբ արձանագրված՝ մեղադրյալի ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման ռիսկերը չեզոքացված դիտարկելու համար։
5.5. Անդրադառնալով բողոքաբերի՝ փախուստի դիմելու և հանցանք կատարելու հավանականությունը պատշաճ հիմնավորված չլինելու վերաբերյալ դիտարկումներին՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ դեպքից հետո մեղադրյալ Սևակ Գրիգորյանի կողմից Վրաստանի Հանրապետություն մեկնելու փորձ կատարելու և ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության աշխատակիցների կողմից սահմանամերձ Նոյեմբերյան քաղաքում հայտնաբերվելու, ինչպես նաև մեղադրյալ Ս.Գրիգորյանի՝ ՌԴ քրեական օրենսգրքի 228-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված արարքի կատարման համար դատապարտված լինելու, պատժի կրումից ազատվելուց շուրջ յոթ ամիս անց սույն գործով ծանր հանցանքի կատարման մեջ մեղադրվելու հանգամանքները բավարար են խափանման միջոցի նշված հիմքերի առկայության վերաբերյալ առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները հիմնավոր համարելու համար: Այս կապակցությամբ Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում փաստել նաև, որ մեղադրյալ Ս.Գրիգորյանի՝ օրինական ճանապարհով սահմանային անցակետով Վրաստանի Հանրապետություն մեկնելու մտադրությունը չի կարող ձևավորել հակառակ դիրքորոշումը, որ դեպքից հետո Վրաստանի Հանրապետություն մեկնելու նրա մտադրությունը պայմանավորված չի եղել քննությունից թաքնվելու և փախուստի փորձ կատարելու հանգամանքով: Բացի այդ, հարկ է նշել, որ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանն իր նախադեպային իրավունքում դիրքորոշում է արձանագրել առ այն, որ անձին ազատությունից զրկելու համար նոր արարք կատարելու ռիսկի վրա հիմնվելիս պետք է գնահատման արժանանա նաև այն հանգամանքը, թե արդյոք նախորդ և այժմ քննվող փաստերն ու մեղադրանքներն իրենց բնույթով կամ լրջության աստիճանով համարժեք են միմյանց (տե՛ս Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի` Dervishi v. Croatia գործով 2012 թվականի դեկտեմբերի 25-ի վճիռը, գանգատ թիվ 67341/10, 137-րդ կետը)։
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ վերը վկայակոչված դիրքորոշումը համադրելով սույն վարույթի փաստական տվյալների հետ՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Սևակ Գրիգորյանին սույն քրեական վարույթով մեղսագրվող ենթադրյալ հանցանքը դասվում է մարդու առողջության դեմ ուղղված ծանր հանցանքների շարքին, իսկ նախկինում վերջինս դատապարտվել է ՌԴ քրեական օրենսգրքի 228-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված՝ բնակչության առողջության դեմ ուղղված կրկին ծանր հանցանքի կատարման համար, այսինքն՝ նախորդ և այժմ քննվող փաստերն ու մեղադրանքներն իրենց լրջության աստիճանով համարժեք են միմյանց, որպիսի հանգամանքը ևս պետք է պատշաճ գնահատման արժանանա մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելու հավանականության վերաբերյալ հետևությունների հանգելիս։
5.6. Շարադրվածի համատեքստում անդրադառնալով այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառման հնարավորությանը՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ քրեական վարույթի ընթացքում մեղադրյալի ոչ պատշաճ վարքագիծը կանխելու, մեղադրյալի կողմից իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 43-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով դրված՝ քրեական վարույթին չխոչընդոտելու հետ կապված պարտականության կատարումն ապահովելու, նրա փախուստը և հանցանք կատարելը կանխելու նպատակներին քրեական վարույթի ներկա փուլում հնարավոր չէ հասնել մեղադրյալ Սևակ Գրիգորյանի նկատմամբ այլընտրանքային խափանման միջոցների, այդ թվում՝ տնային կալանքի, գրավի և բացակայելու արգելքի համակցված կիրառմամբ:
5.7. Ամփոփելով վերոգրյալը՝ Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ մեղադրյալ Սևակ Հայկի Գրիգորյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետը երկարաձգելով՝ առաջին ատյանի դատարանը թույլ չի տվել դատական սխալ, այդ թվում նաև՝ քրեադատավարական օրենքի այնպիսի խախտում, որը կարող էր ազդեցություն ունենալ գործի ելքի վրա, և գործով կայացրել է ըստ էության ճիշտ լուծող դատական ակտ, ուստի հիմնավորված են Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2026 թվականի հունվարի 13-ի ԵԴ1/1311/01/25 որոշմամբ արտահայտված հետևությունները:
Հիմք ընդունելով վերոգրյալը՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2026 թվականի հունվարի 13-ի ԵԴ1/1311/01/25 որոշումը պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ մեղադրյալ Սևակ Հայկի Գրիգորյանի պաշտպան Գուրգեն Ներսիսյանի հատուկ վերանայման բողոքը՝ մերժել:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ և 393-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

1. Մեղադրյալ Սևակ Հայկի Գրիգորյանի պաշտպան Գուրգեն Ներսիսյանի հատուկ վերանայման բողոքը մերժել:
2. Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2026 թվականի հունվարի 13-ի ԵԴ1/1311/01/25 որոշումը թողնել անփոփոխ:
3. Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` այն ստանալու պահից տասնհինգօրյա ժամկետում:


ԴԱՏԱՎՈՐ Տ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ