ԵԴ1/1250/01/25


ԴԱՏԱՎՃԻՌ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

26 սեպտեմբերի 2025 թվական ք.Երևան

ՀՀ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը (այսուհետ նաև՝ Դատարան),
Նախագահությամբ դատավոր` Հ.Մանուկյանի,
քարտուղարությամբ` Ն.Սարգսյանի,
մասնակցությամբ`
հանրային մեղադրող` Ռ.Մինասյանի,
մեղադրյալ` Ա.Ավետյանի,
պաշտպան` Է.Աղաբեկյանի,
տուժող՝ Ն.Գրիգորյանի,

դռնբաց դատական նիստում դատական քննության արագացված վարույթի հատուկ կարգի կիրառմամբ քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի` Արսեն Ներսեսի Ավետյանի (ծնված՝ 1997 թվականի փետրվարի 2-ին, Գեղարքունիքի մարզի Ճամբարակ համայնքում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, հաշվառված և բնակվող՝ Գեղարքունիքի մարզի Ճամբարակ համայնքի Ճամբարակ բնակավայրի Կոմիտասի փողոցի 19-րդ տուն հասցեում, որպես խափանման միջոցներ են կիրառվել բացակայելու արգելքը և գրավը), մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 254-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ մասով,

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

1. Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1.1. 2024 թվականի դեկտեմբերի 21-ի արձանագրությամբ նախաձեռնվել է թիվ 17191924 քրեական վարույթը՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 254-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ մասով։
1.2. 2024 թվականի դեկտեմբերի 21-ի որոշմամբ թիվ 17191924 քրեական վարույթով Նազան Համլետի Գրիգորյանը ճանաչվել է որպես տուժող։
1.3. 2024 թվականի դեկտեմբերի 25-ին Արսեն Ներսեսի Ավետյանը ձերբակալվել է։
1.4. 2024 թվականի դեկտեմբերի 25-ի որոշմամբ թիվ 17191924 քրեական վարույթով Արսեն Ներսեսի Ավետյանը ձերբակալվել է։
1.5. 2024 թվականի դեկտեմբերի 27-ին միջնորդություն է ներկայացվել թիվ 17191924 քրեական վարույթով հսկող դատախազին՝ Արսեն Ներսեսի Ավետյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 254-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ մասով հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին։
1.6. ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Ավան և Նոր Նորք վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Անի Մեժլումյանի 2024 թվականի դեկտեմբերի 27-ի որոշմամբ թիվ 17191924 քրեական վարույթով Արսեն Ներսեսի Ավետյանի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 254-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ մասով։
1.7. 2024 թվականի դեկտեմբերի 27-ի որոշմամբ թիվ 17191924 քրեական վարույթով ձերբակալված Արսեն Ներսեսի Ավետյանն ազատ է արձակվել։
1.8. 2024 թվականի դեկտեմբերի 27-ին որոշում է կայացվել թիվ 17191924 քրեական վարույթով մեղադրյալ Արսեն Ներսեսի Ավետյանին ձերբակալելու վերաբերյալ և նույն օրը վերջինս ձերբակալվել է։
1.9. ՀՀ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2024 թվականի դեկտեմբերի 28-ի որոշմամբ թիվ 17191924 քրեական վարույթով մեղադրյալ Արսեն Ներսեսի Ավետյանի ձերբակալումը ճանաչվել է ոչ իրավաչափ և վերջինս ազատ է արձակվել։
1.10. 2024 թվականի դեկտեմբերի 28-ի որոշմամբ թիվ 17191924 քրեական վարույթով Արսեն Ներսեսի Ավետյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել բացակայելու արգելքը։
1.11. 2024 թվականի դեկտեմբերի 30-ի որոշմամբ թիվ 17191924 քրեական վարույթով Արսեն Ներսեսի Ավետյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել գրավը՝ 1.000.000 ՀՀ դրամի չափով։
1.12. 2025 թվականի փետրվարի 25-ի որոշմամբ թիվ 17191924 քրեական վարույթով որպես արտավարութային փաստաթուղթ են ճանաչվել «Վիվա Արմենիա» ՓԲ ընկերությունից 14.01.2025թ. ստացված թվով երկու ֆայլերը և «Վիվա Արմենիա» ՓԲ ընկերությունից 14.02.2025թ. ստացված թվով երկու ֆայլերը։
1.13. 2025 թվականի մարտի 29-ին թիվ 17191924 քրեական վարույթով կազմվել է մեղադրական եզրակացությունը, որը ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Ավան և Նոր Նորք վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ա.Կոստանյանի՝ 2025 թվականի ապրիլի 4-ի որոշմամբ հաստատվել է։
1.14. 2025 թվականի ապրիլի 8-ին թիվ 17191924 քրեական վարույթը, հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ, ստացվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան (քրեական գործին շնորհվել է թիվ ԵԴ1/1250/01/25 համարը), մակագրվել նույն դատարանի դատավոր Հ․Մանուկյանին և 2025 թվականի ապրիլի 9-ին հանձնվել Դատարանի աշխատակազմին։
1.9. 2025 թվականի ապրիլի 11-ին Դատարանը որոշում է կայացրել թիվ ԵԴ1/1250/01/25 քրեական գործով վարույթը ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին։
2. Մեղադրանքի փաստական նկարագրությունը.
ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Ավան և Նոր Նորք վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Անի Մեժլումյանի 2024 թվականի դեկտեմբերի 27-ի որոշմամբ թիվ 17191924 քրեական վարույթով Արսեն Ներսեսի Ավետյանի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 254-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ մասով, այն բանի համար, որ նա «(…) բնակարան ապօրինի մուտք գործելով կատարել է գողտնի հափշտակություն: Այսպես. Արսեն Ներսեսի Ավետյանը ուրիշի գույքը գաղտնի, ապօրինի, անհատույց իրենը դարձնելու ուղղակի դիտավորությամբ 2024 թվականի դեկտեմբերի 15-ին՝ ժամը 15:00-ից մինչև նույն թվականի դեկտեմբերի 16-ն՝ ժամը 00:00-ն ընկած ժամանակահատվածում, Կոտայքի մարզի Նոր Հաճն քաղաքից երթուղային տրանսպորտով գնացել է Երևան քաղաքի Գայի պողոտա, այնուհետև ոտքով քայլել դեպի Երևան քաղաքի Մառի նրբանցքի 4-րդ շենք, բարձրացել 12-րդ հարկ և տեղեկացված լինելով, որ իր մորաքրոջ տան բանալին երբեմն գտնվում է բնակարանի մուտքի դռան դիմաց գտնվող գորգի տակ, նայել և վերցրել է այնտեղից բանալին, բացել է իր մորաքրոջ՝ Նազան Գրիգորյանին պատկանող թիվ 64 բնակարանի մուտքի դուռը, մտել է ներս և ննջասենյակի պահարանից գաղտնի հափշտակել է Նազան Գրիգորյանին պատկանող 635.000 ՀՀ դրամը, որից հետո դուրս է եկել բնակարանից, փակել բանալիով դուռը, այն դրել կրկին նույն գորգի տակ և հեռացել՝ Նազան Գրիգորյանին պատճառելով 635.000 ՀՀ դրամի գույքային վնաս։ (…)»։
3. Արագացված վարույթ
Նախնական դատալսումների ժամանակ մեղադրյալ Արսեն Ներսեսի Ավետյանը և վերջինիս պաշտպան Էդիկ Աղաբեկյանը միջնորդել են դատական քննությունն անցկացնել արագացված վարույթի հատուկ կարգով: Մեղադրյալը հայտարարել է, որ ներկայացված մեղադրանքն իրեն պարզ է, համաձայն է մեղադրանքի հետ, միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր, մինչև միջնորդությունը ներկայացնելը խորհրդակցել է պաշտպանի հետ և գիտակցում է արագացված վարույթ կիրառելու հետևանքները:
Հանրային մեղադրող Ռազմիկ Մինասյանը չի առարկել արագացված վարույթ կիրառելու դեմ:
Տուժող Նազիկ Գրիգորյանը չի առարկել արագացված վարույթ կիրառելու դեմ՝ միաժամանակ նշելով, որ մեղադրյալի դեմ բողոք չունի և չի ցանկանում, որ նա ենթարկվի քրեական պատասխանատվության:
Դատարանը, նկատի ունենալով, որ բացակայում են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.1 հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված` արագացված վարույթի կիրառումը բացառող հանգամանքները, բավարարել է արագացված վարույթ կիրառելու մասին միջնորդությունը և անցկացրել լրացուցիչ դատալսումներ:
(Մանրամասն տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը։)
4. Դատարանի փաստական վերլուծությունները և Դատարանի կողմից հաստատված փաստական հանգամանքները.
Առաջադրված մեղադրանքը մեղադրյալ Արսեն Ներսեսի Ավետյանի կողմից ընդունելու և դատական քննության արագացված վարույթի հատուկ կարգ կիրառելու պայմաններում Դատարանը հաստատված է համարում հետևյալ փաստական հանգամանքները.
Արսեն Ներսեսի Ավետյանը, բնակարան ապօրինի մուտք գործելով կատարել է գողտնի հափշտակություն: Այսպես. Արսեն Ներսեսի Ավետյանը ուրիշի գույքը գաղտնի, ապօրինի, անհատույց իրենը դարձնելու ուղղակի դիտավորությամբ 2024 թվականի դեկտեմբերի 15-ին՝ ժամը 15:00-ից մինչև նույն թվականի դեկտեմբերի 16-ն՝ ժամը 00:00-ն ընկած ժամանակահատվածում, Կոտայքի մարզի Նոր Հաճն քաղաքից երթուղային տրանսպորտով գնացել է Երևան քաղաքի Գայի պողոտա, այնուհետև ոտքով քայլել դեպի Երևան քաղաքի Մառի նրբանցքի 4-րդ շենք, բարձրացել 12-րդ հարկ և տեղեկացված լինելով, որ իր մորաքրոջ տան բանալին երբեմն գտնվում է բնակարանի մուտքի դռան դիմաց գտնվող գորգի տակ, նայել և վերցրել է այնտեղից բանալին, բացել է իր մորաքրոջ՝ Նազան Գրիգորյանին պատկանող թիվ 64 բնակարանի մուտքի դուռը, մտել է ներս և ննջասենյակի պահարանից գաղտնի հափշտակել է Նազան Գրիգորյանին պատկանող 635.000 ՀՀ դրամը, որից հետո դուրս է եկել բնակարանից, փակել բանալիով դուռը, այն դրել կրկին նույն գորգի տակ և հեռացել՝ Նազան Գրիգորյանին պատճառելով 635.000 ՀՀ դրամի գույքային վնաս:
5. Պատճառաբանական մաս.
5.1. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 254-րդ հոդվածի համաձայն՝
« 1. Գողությունը՝ գաղտնի հափշտակությունը`
(...)
3. Գողությունը, որը կատարվել է՝
(...)
2) բնակարան ապօրինի մուտք գործելով,
(...)»։
Դատարանը գտնում է նաև, որ մեղադրյալին մեղսագրված՝ սույն դատավճռի 2. կետով նկարագրված արարքը համապատասխանում է 2 (երկու) դրվագ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասի հատկանիշներին:
5.2. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.4-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Արագացված վարույթի արդյունքով դատարանը կայացնում է մեղադրական դատավճիռ սույն օրենսգրքի 347-350-րդ հոդվածներով սահմանված կարգով` հաշվի առնելով սույն հոդվածով նախատեսված առանձնահատկությունները:
2. Դատարանը արագացված վարույթի արդյունքով մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ՝ հաշվի առնելով Հայաuտանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի վերաբերելի դրույթները:
3. Սույն օրենսգրքի 167-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված վարույթային ծախսերը մեղադրյալից ենթակա չեն բռնագանձման։
(…)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
«Պատժի նպատակներն են` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
«Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 77-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(…)
4.1. Արագացված վարույթ կիրառելու դեպքում պատիժը չի կարող գերազանցել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի համար նախատեսված առավելագույն չափի կամ ժամկետի երեք քառորդը։ Եթե առավել խիստ պատժատեսակի երեք քառորդը պակաս է ստացվում սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի նվազագույն չափից կամ ժամկետից, ապա այն չի կարող պակաս լինել նվազագույն չափից կամ ժամկետից։
4.2. Չավարտված հանցագործություններով արագացված վարույթ կիրառելու դեպքում սույն հոդվածի 4.1-ին մասով նախատեսված կանոնը կիրառվում է չավարտված հանցագործության համար սույն օրենսգրքի 73-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նշանակման կանոնները կիրառելուց հետո: Եթե հաշվարկի արդյունքով պատժաչափը պակաս է ստացվում չավարտված հանցագործության համար պատժի նշանակման կանոնների կիրառմամբ սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի նվազագույն չափից կամ ժամկետից, ապա նշանակվում է այն չափը կամ ժամկետը, որն ստացվել է հաշվարկի արդյունքով։
5. Սույն հոդվածով նախատեսված կանոններով պատժի նշանակման դեպքում սույն օրենսգրքի 76-րդ հոդվածով սահմանված կանոնները կիրառելի չեն, բացառությամբ արագացված վարույթ կիրառելու դեպքում պատիժ նշանակելիս։
5.1. Սույն օրենսգրքի 76-րդ հոդվածի 3-րդ մասով նախատեսված ռեցիդիվի պայմաններում արագացված վարույթ կիրառելու դեպքում սույն հոդվածի 4.1-ին մասով նախատեսված կանոնները կիրառվում են սույն օրենսգրքի 76-րդ հոդվածի 3-րդ մասով նախատեսված պատժի նշանակման կանոնները կիրառելուց հետո:
6. Հանցագործությունների համակցության դեպքում պատիժ նշանակելիս սույն հոդվածով նախատեսված կանոնները կիրառելի են համակցության մեջ ընդգրկված յուրաքանչյուր հանցագործության կամ արագացված համար առանձին:
7. Համաձայնեցման կամ համագործակցության կամ արագացված վարույթ կիրառելն արգելք չէ լրացուցիչ պատիժ կամ անվտանգության միջոց նշանակելու համար:»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը, թիվ ՎԲ-142/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-50/07, ՎԲ-201/07, ԵՇԴ/0029/01/08, ԵԿԴ/0042/01/11, ԵՇԴ/0143/01/13, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացված որոշումներում անդրադառնալով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին, կայուն նախադեպային իրավունք է ձևավորել առ այն, որ հանցավորի անձին և հանցագործության վտանգավորության բնույթին ու աստիճանին համաչափ քրեաիրավական ներգործության միջոց ընտրելու, ինչպես նաև դրա շրջանակներում համաչափ պատժաչափ սահմանելու պահանջն ուղղակիորեն բխում է պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների, մասնավորապես` արդարության և պատասխանատվության անհատականացման հիմնարար սկզբունքների բովանդակությունից: Արդարացի է այն պատիժը, որի ընտրությունը գործի բոլոր հանգամանքների` հանցագործության վտանգավորության բնույթի և աստիճանի (հանցագործության մեղքի ձև և տեսակ, շարժառիթ, նպատակ, քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակություն, պատճառված վնասի չափ, եղանակ, գործիքներ ու միջոցներ, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճան, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարք և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճան և այլն), հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների, մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների ամբողջական ու բազմակողմանի վերլուծության արդյունք է և բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված` պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից: Վերոնշյալ պահանջներից նահանջը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման:
Նարեկ Սարգսյանի գործով թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշման շրջանակներում ՀՀ վճռաբեկ դատարանը փաստել է նաև. «(...) [Պ]ատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործությանը քրեաիրավական միջոցներով արձագանքելու պարտադիրությամբ, ինչպես նաև հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ: Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար` պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից (…):
(…) [Պ]ատիժ նշանակելու սկզբունքի բովանդակությունն ընդգրկում է դատապարտյալի, տուժողի և հասարակության վերաբերմունքը նշանակված պատժի նկատմամբ: Ուստի, պատիժ նշանակելիս արդարության սկզբունքը դատարանից պահանջում է ողջամտորեն հաշվի առնել արդարության մասին վերոնշյալ սուբյեկտների կարծիքը, (…) [որը պետք է կիրառվի] պատժի նշանակման մյուս սկզբունքների, ինչպես նաև պատժի նպատակների համատեքստում (տե՛ս Նարեկ Սարգսյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի` 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշման 16-րդ կետը):
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 254-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետը որպես պատիժ նախատեսում է ազատազրկումը՝ չորսից ութ տարի ժամկետով:
5.3. Վերոշարադրյալ իրավանորմերի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի ձևավորած իրավական դիրքորոշումների հիման վրա քննարկելով այն հարցը, թե ինչ պատժատեսակ և պատժաչափ պետք է նշանակվի մեղադրյալ Արսեն Ներսեսի Ավետյանի նկատմամբ՝ Դատարանը հաշվի է առնում հետևյալ հանգամանքները․
-մեղադրյալի կատարած հանցավոր արարքի բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, այդ թվում՝ քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակությունը, մեղադրյալի հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցավոր արարքի կատարման եղանակը և հանգամանքները,
-մեղադրյալի անձը բնութագրող հետևյալ հանգամանքները՝ մշտական բնակության վայր ունենալը, դատվածություն չունենալը (տե՛ս դատվածության վերաբերյալ տեղեկանքը),
-մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հետևյալ հանգամանքները՝ ներկայացված մեղադրանքում իրեն մեղավոր ճանաչելը, տուժողի կողմից բողոք չունենալը, Քառասունչորսօրյա պատերազմին և վարժական հավաքներին մասնակցելը (սույն հանգամանքները՝ որպես պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող գնահատելիս Դատարանը ղեկավարվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 2-րդ մասով),
-մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը։
Վերոգրյալի հիման վրա՝ հաշվի առնելով Արսեն Ներսեսի Ավետյանի կատարած հանցանքի բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, դրա կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցանքը կատարելուց հետո նրա դրսևորած դրական վարքագիծը, մասնավորապես այն, որ զերծ է մնացել այլ հանցավոր արարքներ կատարելուց, լինելով ազատության մեջ` չի խուսափել քննությունից ու դատից, նրա արարքի սոցիալական հետևանքները, ինչպես նաև հանցանքի անմիջական օբյեկտի՝ սեփականության դեմ ուղղված ոտնձգության բնույթը և այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը և նշվածը համադրելով մեղադրյալի անձը բնութագրող տվյալների հետ, հաշվի առնելով նաև վերջինիս պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող վերոգրյալ հանգամանքները և ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, դրանք համադրելով նրա անձը բնութագրող տվյալների հետ՝ Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Արսեն Ներսեսի Ավետյանն իր կատարած` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 254-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված հանցանքի համար ենթակա է պատժի ազատազրկման ձևով՝ 4 (չորս) տարի ժամկետով, ինչը համաչափ է կատարված արարքին, ինչպես նաև անհրաժեշտ և բավարար է՝ սոցիալական արդարությունը վերականգնելու, Արսեն Ներսեսի Ավետյանին վերասոցիալականացնելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար:
5.4. Քննարկելով այն հարցը, թե Արսեն Ներսեսի Ավետյանն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված ազատազրկման ձևով պատիժը՝ Դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածը սահմանում է.
«1. Եթե դատարանը հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կարճաժամկետ ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու կամ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելիս հանգում է հետևության, որ պատժի նպատակների իրականացումը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքով պատժից կարող է ազատվել նաև այն անձը, որի նկատմամբ սույն օրենսգրքի 72-րդ հոդվածով նշանակվել է օրենքով նախատեսվածից ավելի մեղմ պատիժ, կամ կիրառվել է համաձայնեցման կամ համագործակցության կամ արագացված վարույթ:
3. Հանցագործությունների համակցության դեպքում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցը որոշվում է համակցությամբ վերջնական պատիժը նշանակելուց հետո:
4. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ որոշում կայացնելիս դատարանը պետք է հաշվի առնի հետևյալ հանգամանքները.
1) անձին մեղսագրվող հանցանքի բնույթն ու վտանգավորությունը,
2) պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները,
3) հանցանք կատարածի անձը,
4) պատճառած վնասը հատուցելու կամ այլ կերպ հարթելու պահանջի բացակայությունը կամ այն հատուցած կամ այլ կերպ հարթած լինելու հանգամանքը, եթե հանցագործությամբ վնաս է պատճառվել:
5. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը սահմանում է փորձաշրջան՝ 1-5 տարի ժամկետով, որի ընթացքում անձը գտնվում է դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի հսկողության ներքո և պարտավոր է կատարել դատարանի որոշմամբ սահմանված պարտականությունները: Փորձաշրջանի ընթացքում դատարանի կողմից նշանակվող պարտականություններն են՝
1) կրթական և մշակութային ծրագրերին մասնակցելը, այդ թվում՝ նոր արհեստ կամ մասնագիտություն ձեռք բերելը,
2) առանց դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության Հայաստանի Հանրապետության տարածքը չլքելը,
3) բնակության վայրը փոխելու դեպքում դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնին սեղմ ժամկետում իր նոր բնակության վայրի հասցեն հայտնելը,
4) ոգելից խմիչքներից (ալկոհոլից), թմրամիջոցներից, հոգեմետ (հոգեներգործուն), թունավոր կամ այլ թմրեցնող նյութերից ունեցած կախվածությունից բուժման կուրս անցնելը,
5) հանրօգուտ աշխատանքներում ներգրավվելը,
6) սեռավարակից կամ շրջապատի համար վտանգ ներկայացնող հիվանդությունից բուժման կուրս անցնելը,
7) տուժողի, նրա ընտանիքի անդամի, նրա խնամքի տակ գտնվող անձի կամ դատարանի կողմից նշված այլ անձի հետ որևէ շփում ունենալու արգելքը,
8) որոշակի վայրեր այցելելու արգելքը,
9) հոգեբանական-վերականգնողական կուրս անցնելը:
6. Դատարանը դատապարտյալի վրա դնում է սույն հոդվածի 5-րդ մասով նախատեսված պարտականություններից մեկը կամ մի քանիսը կամ դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի միջնորդությամբ կամ սեփական նախաձեռնությամբ՝ այլ պարտականություններ, որոնք կարող են նպաստել նրա վերասոցիալականացմանը:
7. Զինծառայողի վրա կարող են դրվել այնպիսի պարտականություններ, որոնք չեն խոչընդոտում զինված ուժերի համապատասխան ստորաբաժանումում իր ծառայողական պարտականությունների կատարումը:
8. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը կարող է նշանակել նաև լրացուցիչ պատիժ, ինչպես նաև անվտանգության միջոց։
9. Եթե դատապարտյալը փորձաշրջանի ընթացքում խուսափում է դատարանի սահմանած պարտականությունները կատարելուց, վերահսկողությունից կամ դատարանի նշանակած անվտանգության միջոցը կամ լրացուցիչ պատիժը կատարելուց, ապա համակողմանի գնահատման ենթարկելով խուսափելու պատճառները՝ դատարանը վերացնում է անձի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը կամ դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի կամ դատապարտյալի միջնորդությամբ մինչև 1 տարի ժամկետով երկարաձգում է անձի նկատմամբ նշանակված փորձաշրջանի ժամկետը, այդ թվում` առավելագույն` 5 տարի ժամկետով նշանակված փորձաշրջանի ժամկետը:
10. Եթե փորձաշրջանի ժամկետը երկարաձգելուց հետո անձը շարունակում է խուսափել դատարանի սահմանած պարտականությունները կատարելուց, վերահսկողությունից կամ դատարանի նշանակած անվտանգության միջոցը կամ լրացուցիչ պատիժը կատարելուց, ապա դատարանը դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի միջնորդությամբ վերացնում է անձի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը:
11. Եթե հանցագործությունների համակցությամբ նշանակվել է ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ, որը պայմանականորեն չի կիրառվել, և ազատությունից զրկելու հետ չկապված պատիժ, ապա դրա կատարումից խուսափելու դեպքում դատարանը դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի միջնորդությամբ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշումը վերացնում է:
12. Եթե փորձաշրջանի ընթացքում անձը կատարում է նոր դիտավորյալ հանցանք, ապա նրա նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ որոշումը վերացվում է: Այդ դեպքում դատարանն անձի նկատմամբ պատիժ է նշանակում սույն օրենսգրքի 75-րդ հոդվածով սահմանված կարգով:
13. Եթե փորձաշրջանի ընթացքում անձը կատարում է անզգույշ հանցանք, ապա պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը վերացնելու հարցը լուծում է դատարանը: Եթե դատարանը գործի հանգամանքների համակողմանի գնահատման արդյունքով որոշում է չվերացնել պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը և նոր կատարված հանցանքի համար նշանակում է ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ, ապա այդ պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվում, և փորձաշրջանի ժամկետը երկարաձգվում է մինչև 5 տարի ժամկետով: Եթե փորձաշրջանի ընթացքում անձը կատարում է մեկից ավելի անզգույշ հանցանք, ապա պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշումը վերացվում է: Եթե դատարանը վերացնում է պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշումը, ապա պատիժ է նշանակում սույն օրենսգրքի 75-րդ հոդվածով սահմանված կարգով:
14. Եթե փորձաշրջանի ընթացքում պարզվում է, որ մինչև դատապարտվելն անձը կատարել է մեկ այլ հանցանք, որի համար քրեական պատասխանատվության չի ենթարկվել կամ օրենքով սահմանված կարգով քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից չի ազատվել, ապա դատարանը պատիժ է նշանակում հանցագործությունների համակցության համար պատիժ նշանակելու՝ սույն օրենսգրքի 74-րդ հոդվածով նախատեսված կարգով: Հանցագործությունների համակցությամբ վերջնական պատիժ նշանակելիս դատարանը, հաշվի առնելով սույն հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված հանգամանքները, կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ: Եթե դատարանը նպատակահարմար չի համարում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը, ապա անցած փորձաշրջանի 2 օրը հաշվվում է կարճաժամկետ ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու կամ ազատազրկման 1 օրվա դիմաց:
15. Եթե անձը կատարել է նոր հանցանք մինչև պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշումն ուժի մեջ մտնելը, ապա դատարանը վերացնում է պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշումը և պատիժ է նշանակում սույն օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի կանոններով:
16. Եթե փորձաշրջանի ընթացքում անձը կատարել է նոր հանցանք, որը բացահայտվում է փորձաշրջանն անցնելուց հետո, ապա անձը դրա համար պատիժը կրում է առանձին:»
Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ քրեաիրավական նորմերին (2003 թվականի ապրիլի 18-ի ՀՀ քրեական օրենսգրքի իրավակարգավորումների շրջանակում) ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վերլուծության է ենթարկել թիվ ՎԲ-50/07, ՎԲ-139/07, ՎԲ-195/07, ՎԲ-01/08, ԵԿԴ/0034/01/08, ԱՎԴ2/0059/01/08, ԵԱՔԴ/0078/01/09, ՏԴ/0018/01/13, ԳԴ/0014/01/14, ԵԿԴ/0039/01/15, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացված որոշումներում, որոնցով կայուն նախադեպային իրավունք է ձևավորել առ այն, որ դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն այն մասին, որ ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց իրական պատիժ կրելու, պետք է հիմնվի օբյեկտիվ գոյություն ունեցող այնպիսի տվյալների համակողմանի վերլուծության վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին: Այս կապակցությամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը բազմիցս փաստել է, որ թեև պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված՝ ՀՀ քրեական օրենսգիրքն ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսում, սակայն դատարանի հետևությունները պետք է, ի թիվս այլնի, հիմնված լինեն հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի ամբողջական գնահատման վրա` հաշվի առնելով այնպիսի գործոններ, ինչպիսիք են օրենքով պահպանվող հասարակական հարաբերության բնույթը, մեղքի ձևը և տեսակը, պատճառված վնասի չափը, պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները, հանցագործության հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, նպատակներն ու շարժառիթները և այլն:
Անդրադառնալով պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները գնահատման ենթարկելու կարևորությանը` ՀՀ վճռաբեկ դատարանը մշտապես ընդգծել է, որ պատասխանատվության և պատժի անհատականացման հիմք են ոչ միայն կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթն ու աստիճանը, այլև հանցավորի անձը բնութագրող սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական, քրեաբանական, քրեաիրավական, ֆիզիկական հատկությունների համակցությունը (վարքագիծը աշխատանքում և կենցաղում, աշխատունակությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, սեռը, դատվածությունը, ընտանեկան դրությունը, ընտանիքի կյանքի պայմանների վրա նշանակված պատժի ազդեցությունը, խնամքին այլ անձանց առկայությունը, սոցիալական միջավայրում զբաղեցրած տեղն ու դիրքը, սոցիալական միջավայրում ունեցած բնութագիրը և այլն), ինչպես նաև հանցագործությունից հետո դրսևորած դրական վարքագիծը (կատարվածի համար զղջալը, ճշմարտացի ցուցմունքներ տալը, քննությանը չխոչընդոտելը, պատճառված վնասը հատուցելը և այլն) (տե՛ս ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ Հ.Հարությունյանի գործով 2007 թվականի մարտի 30-ի թիվ ՎԲ-50/07, Ն.Սարգսյանի գործով 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11, Ս.Սարգսյանի գործով 2012 թվականի նոյեմբերի 1-ի թիվ ՍԴ/0109/01/12, Ս.Աղախանյանի գործով 2013 թվականի սեպտեմբերի 13-ի թիվ ԱՎԴ/0082/01/12, Ջ.Շիրվանյանի գործով 2015 թվականի դեկտեմբերի 18-ի թիվ ԵԱՔԴ/0091/01/14 և այլ որոշումները):
Մեջբերված իրավական նորմերի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի ձևավորած իրավական դիրքորոշումների համատեքստում գնահատելով սույն դատավճռի 5.3.-րդ կետում արձանագրված տվյալները, մասնավորապես՝ մեղադրյալի կատարած հանցանքի բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, նրա անձը բնութագրող, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող վերը մատնանշված հանգամանքները. այն, որ մեղադրյալն ընդունել է մեղքը, տուժողը որևէ բողոք չի ներկայացրել և հայտնել է, որ չի ցանկանում, որ մեղադրյալը ենթարկվի քրեական պատասխանատվության, մասնակցել է Քառասունչորսօրյա պատերազմին և վարժական հավաքներին, պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, բացի այդ՝ Դատարանը կարևորում է նաև մեղադրյալի նախկինում դատապարտված չլինելու հանգամանքը և ելնելով քրեական օրենսդրության սկզբունքներից ու ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով նախատեսված` պատժի նպատակների իրացման անհրաժեշտությունից՝ Դատարանը գալիս է այն եզրահանգման, որ առկա են Արսեն Ներսեսի Ավետյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերը։ Այլ կերպ, Դատարանը գտնում է, վերը թվարկված փաստարկները օբյեկտիվ գոյություն ունեցող այնպիսի տվյալներ են, որոնց համակողմանի վերլուծության արդյունքում առաջանում է վստահությունն այն մասին, որ մեղադրյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց իրական պատիժը կրելու։
Վերոգրյալի հաշվառմամբ՝ Դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառմամբ՝ Արսեն Ներսեսի Ավետյանի նկատմամբ նշանակված 4 (չորս) տարի ժամկետով ազատազրկում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ և 69-րդ հոդվածներով սահմանված` արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից և դրա միջոցով հնարավոր է հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակներին։
Միևնույն ժամանակ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառման պայմաններում անհրաժեշտ է Արսեն Ներսեսի Ավետյանի նկատմամբ սահմանել փորձաշրջան 2 (երկու) տարի ժամկետով՝ նրա նկատմամբ լրացուցիչ պարտականություն սահմանելով բնակության վայրը փոխելու դեպքում դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնին սեղմ ժամկետում հայտնել իր նոր բնակության վայրի հասցեն, ինչպես նաև առանց դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության չլքել Հայաստանի Հանրապետության տարածքը:
Ամբողջացնելով ասվածը՝ Դատարանը գտնում է, որ հարկ է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառմամբ ազատազրկման ձևով պատիժը պայմանականորեն չկիրառել` սահմանելով փորձաշրջան 2 երկու տարի ժամկետով: Արսեն Ներսեսի Ավետյանի նկատմամբ սահմանել բնակության վայրը փոխելու դեպքում դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնին սեղմ ժամկետում իր նոր բնակության վայրի հասցեն հայտնելու, ինչպես նաև առանց դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության Հայաստանի Հանրապետության տարածքը չլքելու պարտականություններ:
5.5. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 348-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` դատավճիռ կայացնելիս դատարանը, inter alia, պարտավոր է անդրադառնալ գույքային հայցի, գույքի բռնագրավման և արգելադրման, ապացույցների տնօրինման, խափանման միջոցի և վարութային ծախսերի հարցերին:
Քննարկելով խափանման միջոցի հարցը` Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Արսեն Ներսեսի Ավետյանի նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոց ընտրված գրավը և բացակայելու արգելքը թողնել անփոփոխ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։ Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո 1.000.000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամի չափով գրավը վերադարձնել վճարողին, իսկ Արսեն Ներսեսի Ավետյանի վերաբերյալ ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության ՍԷԿՏ համակարգում առկա սահմանափակումները վերացնել:
Ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.4 հոդվածի 3-րդ մասով, Դատարանը փաստում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 167-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված վարութային ծախսերը մեղադրյալից ենթակա չեն բռնագանձման։
Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 347-350-րդ, 352-353-րդ, 464.4-րդ և 464.5-րդ հոդվածներով, Դատարանը`

Վ Ճ Ռ Ե Ց

Արսեն Ներսեսի Ավետյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 254-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործություն կատարելու մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել տուգանք՝ ազատազրկումը 4 (չորս) տարի ժամկետով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառմամբ ազատազրկման ձևով պատիժը պայմանականորեն չկիրառել` սահմանելով փորձաշրջան 2 երկու տարի ժամկետով:
Արսեն Ներսեսի Ավետյանի նկատմամբ սահմանել բնակության վայրը փոխելու դեպքում դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնին սեղմ ժամկետում իր նոր բնակության վայրի հասցեն հայտնելու, ինչպես նաև առանց դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության Հայաստանի Հանրապետության տարածքը չլքելու պարտականություններ:
Արսեն Ներսեսի Ավետյանի նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոց ընտրված գրավը և բացակայելու արգելքը թողնել անփոփոխ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։
Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո 1.000.000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամի չափով գրավը վերադարձնել վճարողին, իսկ Արսեն Ներսեսի Ավետյանի վերաբերյալ ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության ՍԷԿՏ համակարգում առկա սահմանափակումները վերացնել։
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան՝ ստանալու օրվանից հետո` մեկամսյա ժամկետում, բացառությամբ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 373-րդ հոդվածով և 375-րդ հոդվածի 1-3-րդ մասերով նախատեսված հիմքերով:


ԴԱՏԱՎՈՐ՝ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆ ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ