ԵԴ1/1185/01/25


ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ

«18» սեպտեմբերի 2025 թվական ք.Երևան

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան) նախագահությամբ՝ դատավոր Վ.Մարգարյանի, մեղադրյալ Տիգրան Թումանյանի պաշտպան Կարինե Մարգարյանի հատուկ վերանայման բողոքի հիման վրա գրավոր ընթացակարգով դատական վերանայման ենթարկելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (դատավոր՝ Ա․Կարապետյան) 2025 թվականի օգոստոսի 05-ի «Խափանման միջոցը վերացնելու, փոխելու կամ դրա ժամկետը երկարաձգելու հարցը քննարկելու մասին» թիվ ԵԴ1/1185/01/25 որոշումը.

ՊԱՐԶԵՑ

Հատուկ վերանայման վարույթի ընթացքը
1․ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում (այսուհետ նաև՝ Առաջին ատյանի դատարան) քննվում է թիվ ԵԴ1/1185/01/25 քրեական գործն ըստ մեղադրանքի՝ Տիգրան Թումանյանի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով և մյուսի։
Առա¬ջին ատյա¬նի դատարա¬նի 2025 թվականի օգոստոսի 05-ի «Խափանման միջոցը վերացնելու, փոխելու կամ դրա ժամկետը երկարաձգելու հարցը քննարկելու մասին» որոշմամբ մեղադրյալ Տիգրան Թումանյանի նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոց կիրառված տնային կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է 3/երեք/ ամիս ժամկետով:
2025 թվականի օգոստոսի 22-ին Առաջին ատյանի դատարանի վերը նշված որոշման դեմ Վերաքննիչ դատարանում ստացվել է մեղադրյալ Տիգրան Թումանյանի պաշտպան Կարինե Մարգարյանի հատուկ վերանայման բողոքը, բողոքի վերաբերյալ թիվ ԵԴ1/1185/01/25 քրեական գործի հավելվածը ստացվել է 2025 թվականի սեպտեմբերի 04-ին, մակագրվել է դատավոր Մ.Պապոյանին և դատավորի աշխատակազմին են փոխանցվել 2025 թվականի սեպտեմբերի 05-ին։
Վերաքննիչ դատարանի 2025 թվականի սեպտեմբերի 08-ի որոշմամբ հատուկ վերանայման բողոքն ընդունվել է վարույթ՝ որոշվել է վերանայման վարույթն իրականացնել գրավոր ընթացակարգով՝ դատական ակտի կայացման օր նշանակելով 2025 թվականի սեպտեմբերի 18-ը։

Դատական վարույթի փաստական հանգամանքները և վերանայման վարույթի լուծման համար նշանակություն ունեցող փաստերը.

2. Թիվ ԵԴ1/1185/01/25 քրեական գործով կազմված մեղադրական եզրակացության համաձայն՝ Տիգրան Թումանյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել և նրան մեղադրանք է ներկայացվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով՝ բովանդակային հետևյալ ձևակերպմամբ. [Տիգրան Թումանյանը] իր մոր՝ Արմինե Սպարտակի Թադևոսյանի հետ նախնական համաձայնությամբ՝ խմբի կազմում, խախտելով <<Թմրանյութերի և հոգեմետ (հոգեներգործող) նյութերի մասին>> 2002 թվականի դեկտեմբերի 26-ի ՀՀ օրենքի և ՀՀ կառավարության 2010 թվականի մարտի 18-ի թիվ 270-ն որոշման պահանջները, այն է` չունենալով թմրամիջոցներ, հոգեմետ /հոգեներգործուն/ նյութեր պատրաստելու, վերամշակելու, ձեռք բերելու, պահելու, փոխադրելու, առաքելու կամ դրանք իրացնելու թույլտվություն, իրացնելու նպատակով, շահադիտական դրդումներով, քննությամբ դեռևս չպարզված ժամանակահատվածում և հանգամանքներում, ապօրինի ձեռք են բերել, պահել և 2024 թվականի նոյեմբերի 24-ին՝ ժամը 01:15-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Գ.Նժդեհի փողոցի 16 հասցեի բակ են տեղափոխել <<Թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի մանր չափերը, շրջանառությունն արգելված՝ թմրամիջոցներ, հոգեմետ (հոգեներգործուն), խիստ ներգործող կամ թունավոր նյութեր պարունակող բույսերի ցանկը, դրանց մանր, զգալի, խոշոր և առանձնապես խոշոր չափերը, պրեկուրսորների խոշոր և առանձնապես խոշոր չափերը. թունավոր նյութերի ցանկը, խիստ ներգործող նյութերի ցանկը և դրանց խոշոր չափերը սահմանելու մասին>> ՀՀ կառավարության 2018 թվականի հունիսի 27-ի թիվ 707 որոշման 1-ին հավելվածով նախատեսված` մանր չափերով՝ 0.39 գրամ քաշով <<Մարիխուանա>> տեսակի թմրամիջոց` փաթեթավորված սև կպչուն ժապավենով փաթաթված թղթի կտորում, որն Արմինե Թադևոսյանը տեղադրել է նշված բակի կանաչապատ տարածքում, իսկ ինքը, նշված թմրամիջոցի իրացումն արդյունավետ ավարտին հասցնելու նպատակով, իր մոտ առկա բջջային հեռախոսով լուսանկարահանել է տեղադրման վայրը:»։
3. Առաջին ատյանի դատարանի 2025 թվականի օգոստոսի 05-ի վիճարկվող, թիվ ԵԴ1/1185/01/25 որոշմամբ՝ մասնավորապես նշվել է. (…) Քննարկելով մեղադրյալ Տիգրան Թումանյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը վերացնելու, փոխելու կամ դրա ժամկետը երկարացնելու հարցը՝ Դատարանը փաստում է հետևյալը.
(…) Սույն քրեական գործի նյութերի ուսումնասիրությունից պարզ է դառնում, որ մեղադրյալ Տիգրան Թումանյանի նկատմամբ 2025 թվականի մարտի 5-ին նոր հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով: (…)
Վերոգրյալ իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո գնահատելով մեղադրյալ Տիգրան Թումանյանին շարունակական տնային կալանքի տակ պահելու հիմնավոր կասկածի առկայության հարցը՝ Դատարանն արձանագրում է, որ սույն գործով այն առկա է:
Անդրադառնալով մեղադրյալ Տիգրան Թումանյանի նկատմամբ խափանման միջոցի կիրառման իրավաչափության պայմաններին՝ Դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
2025 թվականի ապրիլի 25-ին, երկարացնելով մեղադրյալ Տիգրան Թումանյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանքի ժամկետը, կայացված որոշմամբ արձանագրել է հետևյալը <<Դեռևս գործի մինչդատական վարույթի փուլում մեղադրյալ Տիգրան Թումանյանի նկատմամբ տնային կալանքը և բացակայելու արգելքը որպես խափանման միջոց կիրառելիս Դատարանն արձանագրել է, որ ըստ էության առկա է Տիգրան Թումանյանի կողմից իր վրա դրված պարտականությունները չկատարելու հավանականությունը՝ պայմանավորված այն հանգամանքով, որ մեղադրյալը կարող է միջամտություն ունենալ ապացուցման գործընթացին՝ ապօրինի ազդեցություն գործադրելով գործով օբյեկտիվ ճշմարտությունը բացահայտելու գործընթացի վրա։
Սույն փուլում Դատարանն արձանագրում է, որ թեև պայմանավորված քրեական գործը դատարանի վարույթում գտնվելու հանգամանքով՝ Տիգրան Թումանյանի նկատմամբ խափանման միջոց կիրառելու հիմքում դրված ռիսկի աստիճանը նվազել է, սակայն ոչ այն աստիճանի, որը հնարավորություն կտա Դատարանին պատճառաբանված որոշում կայացնելու կիրառված խափանման միջոցները փոխելու և Տիգրան Թումանյանի նկատմամբ այլընտրանքային այլ խափանման միջոց և/կամ միջոցներ կիրառելու վերաբերյալ: Նշվածի համատեքստում Դատարանը գնահատման է արժանացնում այն, որ գործի քննությունը նոր է սկսվել, դեռևս չի հետազոտվել որևէ ապացույց, չեն հարցաքննվել վկաները: Ըստ այդմ՝ Դատարանն արձանագրում է, որ Տիգրան Թումանյանի նկատմամբ խափանման միջոց կիրառելու հիմքը շարունակում է պահպանվել, և Դատարանը մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովելուն ուղղված բավարար երաշխիքների կիրառմամբ պետք է հնարավորություն ունենա գործը քննելու>>։
Սույն փուլում Դատարանն արձանագրում է, որ նախորդող ժամանակահատվածում տեղի չի ունեցել գործի քննության այնպիսի որակական տեղաշարժ, որը հնարավորություն կտար ասելու, թե մեղադրյալ Տիգրան Թումանյանի նկատմամբ տնային կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելու հիմքում դրված ռիսկերը նվազել են, և հնարավոր է Տիգրան Թումանյանի նկատմամբ կիրառել այլընտրանքային այլ խափանման միջոցներ։ Այլ կերպ, մեղադրյալի կողմից իր վրա դրված պարտականությունները չկատարելու հավանականությունը շարունակում է մնալ արդիական։
Նշվածով պայմանավորված՝ Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Տիգրան Թումանյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց տնային կալանքը չի կարող փոփոխվել և վերջինիս նկատմամբ չեն կարող կիրառվել այլընտրանքային այլ խափանման միջոցներ, քանի որ դրանց կիրառումն անբավարար է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու համար::(…)»:
Վերանայման բողոքի հիմքերը, փաստարկները և պահանջը.
4. Հատուկ վերանայման բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ փաստարկներով.
Բողոքում մեղադրյալ Տիգրան Թումանյանի պաշտպան Կարինե Մարգարյանը, մասնավորապես, նշել է. «(…) Գտնում եմ, որ Դատարանի 05.08.2025 թվականի որոշումը հիմնավորված և պատճառաբանված չէ, չի բխում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի, ՀՀ Սահմանադրության և ՄԻԵԿ 5-րդ հոդվածի պահանջներից, ուստի այն ենթական է բեկանման հետևյալ պատճառաբանությամբ:
(…)
Այսպես, 2025 թվականի օգոստոսի 05-ին կայացած դատական նիստում Դատարանը քննության է առել մեղադրյալ Տիգրան Թումանյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցը, որի վերաբերյալ հանրային մեղադրողը միջնորդել է մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի ժամկետը երկարաձգել երեք ամսով։
Պաշտպանական կողմը ներկայացված միջնորդության դեմ առարկել է, միաժամանակ հայտնել, որ համակցված այլընտրանքային խափանման միջոցներ՝ գրավը և բացակայելու արգելքը ևս ի զորու են ապահովելու մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը: Մեղադրյալը միացել է պաշտպանի դիրքորոշմանը:
(…)
Այսպես․ Ինչ վերաբերում է, մեղադրյալի կողմից դատաքննության բնականոն ընթացքին միջամտելու հավանականությանը՝ գործով օբյեկտիվ ճշմարտությունը բացահայտելու գործընթացին ապօրինի ազդեցություն գործադրելու եղանակով, հարկ է փաստել, որ սույն վարույթը արդեն իսկ գտնվում է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում, այսինքն ամբողջական ապացույցները հավաքված և մեղադրական եզրակացությամբ ներկայացված Դատարան, սույն վարույթով անցնող բոլոր վկաները հարցաքննվել են, տվել են ցուցմունքներ: Սակայն, եթե անգամ մեղադրյալը որևէ կերպ փորձի միջամտել գործի քննությանը, ապա Դատարանը զրկված չէ հետագայում գնահատելու անձանց ցուցմունքների իսկությունը, արժանահավատությունը: Ուստի, Դատարանի նշյալ մտավախությունը անհիմն է:
Անդրադառնալով քրեական դատավարության օրենսգրքով մեղադրյալի կողմից իր վրա դրված պարտականությունների ոչ պատշաճ կատարմանը՝ հատկապես վարույթի մասնակիցների նկատմամբ անօրինական ազդեցություն գործադրելուն, նախ հարկ է արձանագրել, որ սույն վարույթով անցնող հիմնական վկաները հանդիսանում են ոստիկանության աշխատակիցներ, ուստի, պաշտպանական կողմին անհասկանալի է մնում, թե Տիգրան Թումանյանը ինչ կերպ պետք ազդեցություն գործադրի նշյալ աշխատակիցների նկատմամբ իր օգտին ցուցմունքներ տալու կա դրանից հրաժարվելու համար, և այդ կերպ խոչնդոտի գործի քննությանը, որպիսի պայմաններում արդեն իրատեսական չէ, որ մեղադրյալը կարող է խոչնդոտել ապացուցման գործընթացին՝ ապօրինի ազդեցություն գործադրելով գործով օբյեկտիվ ճշմարտությունը բացահայտելու գործընթացի վրա:
Վերոգրյալի հետ մեկտեղ, այնուամենայնիվ Դատարանը չարձանագրելով որևէ հիմնավոր և պատճառաբանված հիմք , որոշում է կայացրել Տիգրան Թումանյանի նկատմամբ կիրառված տնային կալանքի ժամկետը երկարաձգելու վերաբերյալ:
Վերոգրյալ նորմերի ու դրանց վերաբերյալ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի և ՄԻԵԴ նախադեպային իրավական դիրքորոշումների համադրումից հետևում է, որ անձի նկատմամբ խափանման միջոց կարող է կիրառվել միայն դրանց պայմանի և հիմքերի միաժամանակյա առկայության դեպքում։ Դրանցից որևէ մեկի բացակայությունն ինքնին բացառում է անձի նկատմամբ խափանման միջոցի կիրառումը։
Ակնհայտ է, որ քրեադատավարական օրենսդրությամբ նախատեսված խափանման միջոցի կիրառման հիմքերի վերաբերյալ ոչ մի փաստարկ Դատարանը վիճարկվող որոշմամբ, իսկ հանրային մեղադրողը դատական նիստի ընթացքում չեն ներկայացրել և այս պայմաններում Դատարանը չէր կարող գալ եզրահանգման, որ մնալով ազատության մեջ՝ մեղադրյալը կդրսևորի ոչ պատշաճ վարքագիծ։
ՄԻԵԴ-ը, արտահայտելով այս կապակցությամբ իրավական դիրքորոշում, ընդունել է, որ իրավաչափ է այն մտավախությունը, որ մեղադրյալը կխոչընդոտի մեղադրանքի կողմի գործունեությանը: Սակայն, դատարանը պետք է դա հաստատի իբրև իրավաչափ մտահոգություն, որն առկա է հատկապես տվյալ մեղադրյալի դեպքում, այլ ոչ թե անորոշ և վերացական /տես՝ Քլունին ընդդեմ Բելգիայի գործը/:
Կամ պետք է հիմնավորված ռիսկ լինի, որ մեղադրյալը ազատ արձակվելու դեպքում կձեռնարկի այնպիսի քայլեր, որոնք կխոչընդոտեն արդարադատության իրականացմանը/ տես՝ Վեմհոֆն ընդդեմ Գերմանիայի գրծը/:
Այն դեպքում, երբ ներպետական դատարանների կողմից ներկայացված պատճառաբանությունները համաժեք և հիմնավոր չեն, կամ դատարանները օգտագործում են տիպային ընդհանրացված պատճառաբանություններ, ապա առկա է Կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի 3-րդ կետի խախտում/ տես՝ Դեմիրելն ընդդեմ Թուրքիայի գործը/:
Նույն գործով Եվրոդատարանը նաև գտել է, որ կալանքի կիրառումը հիմնավորող ազգային դատարանների կողմից վկայակոչվող հիմքերը չպետք է վերացական և հռչակագրային լինեն՝ չունենալով որևէ առնչություն գործի կոնկրետ հանգամանքների հետ, այլ պետք է արտացոլեն գործի հատուկ և անհատական հանգամանքները:
Իսկ ինչ վերաբերում է, համակցված այլ այլընտրանքային խափանման միջոցների՝ կիրառմանը, ապա Դատարանը ընդամենը արձանագրել է, որ «․․․ վերջինիս նկատմամբ չեն կարող կիրառվել այլընտրանքային այլ խափանման միջոցներ, քանի որ դրանց կիրառումն անբավարար է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու համար․․․»։(…)»:
Վերոգրյալի հիման վրա բողոքի հեղինակը խնդրել է բեկանել և փոփոխել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի թիվ ԵԴ1/1185/01/25 դատական գործով 2025 թվականի օգոստոսի 05-ի որոշումը՝ Տիգրան Թումանյանին ազատելով տնային կալանքից, կամ Տիգրան Թումանյանի նկատմամբ կիրառել անազատության հետ չկապված խափանման միջոց(միջոցներ)՝ գրավ՝ (երկու միլիոն ՀՀ դրամի չափով) համակցված բացակայելու արգելքով։

Վերաքննիչ դատարանում վարույթի մասնակիցների բացատրությունները, դրանք հիմնավորող նյութերը, միջնորդությունները, բողոքի պատասխանները.
5. Վարույթի մասնակիցները բացատրություններ, դրանք հիմնավորող նյութեր, միջնորդություններ, բողոքի պատասխաններ չեն ներկայացրել։

Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
6. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն`
«Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն`
«Հատուկ վերանայումն իրականացվում է բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում»:
Նույն հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն՝
«Հատուկ վերանայման կարգով դատական ակտ կայացնելիս վերադաս դատարանը հիմնվում է միայն ստորադաս դատարանում հետազոտված ապացույցների կամ նյութերի և վարույթի մասնակիցների արած պնդումների վրա»:
Մեջբերված քրեադատավարական իրավադրույթների լույսի ներքո վերլուծելով սույն որոշման 4-րդ կետում շարադրված հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերն ու դրա հիմքում դրված փաստերը՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ դեպքում պետք է պատասխանել այն հարցին, թե հիմնավո՞ր է արդյոք մեղադրյալ Տիգրան Թումանյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց տնային կալանքը երկարաձգելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունը:
Այսպես.
Այսպես.
7. ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք։ Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով`
1) անձին իրավասու դատարանը դատապարտել է հանցանք կատարելու համար.
2) դատարանի իրավաչափ կարգադրությանը չենթարկվելու համար.
3) օրենքով սահմանված որոշակի պարտականության կատարումն ապահովելու նպատակով.
4) անձին իրավասու մարմին ներկայացնելու նպատակով, երբ առկա է նրա կողմից հանցանք կատարած լինելու հիմնավոր կասկած, կամ երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է հանցանքի կատարումը կամ դա կատարելուց հետո անձի փախուստը կանխելու նպատակով.
5) անչափահասին դաստիարակչական հսկողության հանձնելու կամ իրավասու մարմին ներկայացնելու նպատակով.
6) հանրության համար վտանգավոր վարակիչ հիվանդությունների տարածումը, ինչպես նաև հոգեկան խանգարում ունեցող, հարբեցող կամ թմրամոլ անձանցից բխող վտանգը կանխելու նպատակով.
7) անձի անօրինական մուտքը Հայաստանի Հանրապետություն կանխելու կամ անձին արտաքսելու կամ այլ պետության հանձնելու նպատակով»:
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի 1-ին կետի համաձայն`
«Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով.
ա) անձին օրինական կերպով կալանքի տակ պահելը իրավասու դատարանի կողմից նրա դատապարտվելուց հետո,
բ) անձի օրինական ձերբակալումը կամ կալանավորումը դատարանի օրինական կարգադրությանը չենթարկվելու համար կամ օրենքով նախատեսված ցանկացած պարտավորության կատարումն ապահովելու նպատակով,
գ) անձի օրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը՝ իրավախախտում կատարած լինելու հիմնավոր կասկածի առկայության դեպքում նրան իրավասու օրինական մարմնին ներկայացնելու նպատակով կամ այն դեպքում, երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է համարվում նրա կողմից հանցագործության կատարումը կամ այն կատարելուց հետո նրա փախուստը կանխելու համար,
դ) անչափահասին կալանքի վերցնելը օրինական կարգադրության հիման վրա՝ դաստիարակչական հսկողության համար, կամ նրա օրինական կալանավորումը՝ նրան իրավասու իրավական մարմնին ներկայացնելու նպատակով,
ե) անձանց օրինական կալանքի վերցնելը՝ վարակիչ հիվանդությունների տարածումը կանխելու նպատակով, ինչպես նաև հոգեկան հիվանդներին, գինեմոլներին կամ թմրամոլներին կամ թափառաշրջիկներին օրինական կալանքի վերցնելը,
զ) անձի օրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը՝ նրա անօրինական մուտքը երկիր կանխելու նպատակով, կամ այն անձի օրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը, որի դեմ միջոցներ են ձեռնարկվում` նրան արտաքսելու կամ հանձնելու նպատակով»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18 հոդվածի համաձայն.
<<1. Վարույթի ընթացքում անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոցները կարող են կիրառվել ոչ այլ կերպ, քան սույն օրենսգրքով սահմանված հիմքերով և կարգով: Վարույթի ընթացքում անձին ազատությունից զրկելը չպետք է պատժի նպատակ հետապնդի:
2․ Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտրելիս առաջնորդվում է նվազագույնի սկզբունքով: Արգելվում է անձի նկատմամբ ընտրել ավելի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը:
(...) 4. Անձին կալանավորելը, կալանքի ժամկետը երկարաձգելը, բժշկական հաստատությունում հարկադրաբար տեղավորելը թույլատրվում են միայն դատարանի որոշմամբ` այն դեպքում, երբ անձի օրինական վարքագիծը չի կարող երաշխավորվել հարկադրանքի այլ միջոցներով (…)>>։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 115-րդ համաձայն․
<<1. Խափանման միջոցներն են կալանքը և այլընտրանքային խափանման միջոցները։
2.Այլընտրանքային խափանման միջոցներն են`
1) տնային կալանքը.
2) վարչական հսկողությունը.
3) գրավը.
4) պաշտոնավարման կասեցումը.
5) բացակայելու արգելքը.
6) երաշխավորությունը.
7) դաստիարակչական հսկողությունը.
8) զինվորական հսկողությունը>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը:
2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝
1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ
2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ
3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար:
3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները: (…)>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 43-րդ հոդվածի համաձայն՝ «2. Մեղադրյալը պարտավոր է՝ (…)
3) չխոչընդոտել քրեական վարույթին, այդ թվում` ապօրինի չմիջամտել ապացուցման գործընթացին. (…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Կալանքը դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին օրենքով նախատեսված դեպքերում և կարգով ազատությունից զրկելն է` օրենքով և դատարանի այդ որոշմամբ սահմանված ժամկետով:
2. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն անբավարար է սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու համար:
(…) 4. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ փաստական հանգամանքների բավարար ամբողջությամբ քննիչի կամ դատախազի կողմից հիմնավորվել և դատարանի կողմից պատճառաբանված հաստատվել են սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով նախատեսված իրավաչափության համապատասխան պայմանները: (…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Անձին կարելի է կալանքի տակ պահել այնքան ժամանակ, որքան անհրաժեշտ է վարույթի բնականոն ընթացքն ապահովելու համար, և քանի դեռ առկա են անձին կալանքի տակ պահելու հիմքերը, սակայն ամեն դեպքում այդ ժամկետը չի կարող գերազանցել սույն հոդվածով կալանքի տակ պահելու համար սահմանված առավելագույն ժամկետները։
(…)
4. Դատական վարույթում կալանքը կարող է կիրառվել կամ դրա ժամկետը կարող է երկարաձգվել յուրաքանչյուր դեպքում երեք ամսից ոչ ավելի ժամկետով:
5. Կալանքի տակ պահելու ընդհանուր տևողությունը չի կարող գերազանցել մեղադրյալին վերագրվող հանցանքի համար նախատեսված՝ ազատազրկման ձևով պատժի առավելագույն ժամկետը:
6. Կալանքի տակ պահելու ժամկետը հաշվվում է անձին ազատությունից փաստացի զրկելու պահից: Կալանքի տակ պահելու ժամկետի մեջ հաշվակցվում է նաև այն ժամանակը, երբ մեղադրյալը դատարանի որոշմամբ գտնվել է բժշկական հաստատությունում` փորձաքննություն կատարելու համար, կամ նրա նկատմամբ որպես անվտանգության միջոց կիրառվել է բժշկական հսկողությունը:(…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 122-րդ հոդվածի համաձայն`<<1. Այլընտրանքային խափանման միջոցները կարող են կիրառվել ինչպես առանձին, այնպես էլ համակցված, եթե հնարավոր է ապահովել դրանց պայմանների միաժամանակյա պահպանումը:
2. Սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով նախատեսված խափանման միջոցները կարող է կիրառել միայն դատարանը: Դատական վարույթում դատարանն իրավասու է կիրառելու նաև սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-8-րդ կետերով նախատեսված այլընտրանքային խափանման միջոցները:(…) >>։
Վերոգրյալից բխում է, որ խափանման միջոցների ողջ համակարգն ուղղված է վարույթն իրականացնող և դատական երաշխիքներ տրամադրող մարմիններին այնպիսի այլընտրանքներ տրամադրելուն, որոնք հնարավորություն կտան մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովել նրա իրավունքների հնարավոր նվազ սահմանափակմամբ: Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ խափանման միջոց ընտրելիս պետք է առաջնորդվի նվազագույնի սկզբունքով, այն է՝ չընտրի ավելի խիստ խափանման միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել մեղադրյալի օրինական վարքագիծը: Սա կբացառի կալանքի կիրառումն այն բոլոր դեպքերում, երբ առկա է որոշակի հնարավորություն երաշխավորելու մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը՝ առանց նրան ազատությունից զրկելու։ Այդ նպատակով է սահմանվել նաև այն պահանջը, որ այլընտրանքային խափանման միջոցները կարող են կիրառվել ինչպես առանձին, այնպես էլ համակցված։
Այսինքն, խափանման միջոցի իրավաչափության պայմանների և նպատակների առկայության դեպքում անձի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց կարող է կիրառվել կամ դրա ժամկետը կարող է երկարացվել, եթե անձի օրինական վարքագիծը չի կարող երաշխավորվել հարկադրանքի այլ միջոցներով, այդ թվում այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառմամբ։
<<Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի, ինչպես նաև դրանց հիման վրա ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից նախկինում արտահայտված և վերը նշված իրավակարգավորումների շրջանակներում համընկնող իրավական դիրքորոշումների համադրմամբ Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում արձանագրել հետևյալը․
-Մեղադրյալին վերագրվող արարքի բնույթը և վտանգավորության աստիճանը թեև չեն կարող գնահատվել որպես կալանավորման կամ այլընտրանքային խափանման միջոցի կամ միջոցների հիմնավորվածությունը հաստատելու ինքնուրույն հիմք, այնուամենայնիվ դրանք էական նշանակություն ունեն խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս: Մեղսագրվող հանցանքի ծանրությունը և հետևաբար նաև ակնկալվող պատժի խստությունը հանդիսանում են քրեական վարույթն իրականացնող մարմնից թաքնվելու կամ մեղադրյալի կողմից իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու գնահատելու կարևոր տարրեր և գործի նյութերից բխող մյուս հանգամանքների հետ միասին հնարավորություն են տալիս հիմնավորված ենթադրություններ անել անձի ազատության հիմնարար իրավունքը սահմանափակելու հիմքերի առկայության կամ բացակայության մասին: (Նույնանման իրավական դիրքորոշում բազմիցս իր նախադեպային նշանակության վճիռներում հայտնել է նաև Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը ի թիվս այլնի, տե՛ս Mamedova v. Russia, 2006 թվականի հունիսի 1-ի վճիռը, գանգատ թիվ 7064/05, կետ 74, Panchenko v. Russia 2005 թվականի փետրվարի 8-ի վճիռը, գանգատ թիվ 45100/98, կետ 102, Ilijkov v. Bulgaria, 2001 թվականի հուլիսի 26-ի վճիռը, գանգատ թիվ 33977/96, կետ 81):
- Խափանման միջոցները, այդ թվում տնային կալանքը մեղադրյալի նկատմամբ կիրառվում է քրեական վարույթի ընթացքում նրա ոչ պատշաճ վարքագիծը (այն գործողությունները, որոնք ուղղված են քննությունից և դատից թաքնվելուն, գործով ճշմարտության բացահայտմանը խոչընդոտելուն, ինչպես նաև հանցավոր գործունեությունը շարունակելուն) կանխելու նպատակով: Այսինքն, կալանավորման կամ այլ խափանման միջոցների կիրառումը նպատակ է հետապնդում քրեական գործով վարույթի ընթացքում կանխել անձի ոչ իրավաչափ վարքագիծը:
-Տնային կալանքը որպես խափանման միջոց կարող է կիրառվել եթե առկա են խափանման միջոց կիրառելու պայմանները և նպատակները և այլընտրանքային մյուս խափանման միջոց/ներ/ի կիրառմամբ հնարավոր չէ ապահովել խափանման միջոցի նպատակների իրացումը։
- Առաջին ատյանի դատարանի կողմից անձի նկատմամբ տնային կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու, ժամկետը երկարացնելու կամ վերացնելու մասին որոշումների կայացումը և վերջիններիս` հատուկ վերանայման կարգով վերանայումը իրականացվում են տարբեր դատավարական գործառույթների շրջանակներում։ Անձի նկատմամբ տնային կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու, ժամկետը երկարացնելու կամ վերացնելու մասին ընդհանուր իրավասության դատարանի որոշումը կայացվում է գործի ըստ էության քննության շրջանակներում, իսկ վերաքննիչ դատարանի կողմից նշված ակտերի վերանայումը` ստորադաս դատարանի որոշումների ստուգման և վերանայման վերադաս դատական ատյանի գործառույթի շրջանակներում: Տվյալ դեպքում, մրցակցող արժեքների` մի կողմից արդարադատության իրականացման դատարանի լիազորության, իսկ մյուս կողմից անձի ազատության իրավունքի և դրան հակակշռող հանրային շահի համարժեք ապահովման անհրաժեշտությունից ելնելով` քննարկվող որոշումների հատուկ վերանայման սահմանները ողջամտորեն պետք է նեղ լինեն մինչդատական վարույթի դատական երաշխիքների շրջանակներում կալանքի կապակցությամբ կայացվող որոշումների վերանայման սահմաններից: Մասնավորապես` քննարկվող որոշումների վերանայման շրջանակներում չեն կարող քննարկվել այնպիսի հարցեր, որոնք այս կամ այն չափով առնչվում են գործի ըստ էության լուծմանը: Այդպիսիք են, օրինակ, հիմնավոր կասկածի առկայության, արարքի որակման, որոշման հիմքում դրված ապացույցների թույլատրելիության հետ կապված հարցերը և այլն: Վերաքննիչ դատարանն անհրաժեշտ է համարում ընդգծել, որ քննարկվող որոշումների վերաքննիչ վերանայման սահմանների լայն մեկնաբանումը կհանգեցնի կոնկրետ գործով արդարադատություն իրականացնող առաջին ատյանի դատարանի գործունեությանն անհարկի միջամտության և կվտանգի դատավորի ներքին անկախությունը:
- Դատաքննության փուլում գտնվող քրեական գործերի շրջանակներում կայացված Առաջին ատյանի դատարանի համապատասխան դատական ակտը բեկանելու համար պետք է լինի այնպիսի ծանրակշիռ փաստական հանգամանքներ, որոնք հնարավորություն կտային պատճառաբանվածության առավել բարձր աստիճանի հիմնավորումներով բեկանելու Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը։ Հակառակ մոտեցումը, կարող է իր բացասական ազդեցությունը թողնել առաջին ատյանի դատարանում քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա` դրանով իսկ սահմանափակելով առաջին ատյանի դատարանի ներքին անկախությունը։
8. Վերը նշված իրավակարգավորումները և իրավական դիրքորոշումները կիրառելով սույն որոշման 2-4-րդ կետերում նշված փաստական տվյալների նկատմամբ հարկ է նշել, որ տվյալ դեպքում Տիգրան Թումանյանի մեղադրվում է սեփականության, տնտեսության և տնտեսական գործունեության, հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված ծանր և առանձնապես ծանր հանցանքներ կատարելու մեջ, որոնց համար որպես պատիժ նախատեսված է բացառապես ազատազրկման ձևով։ Դրա հետ մեկտեղ, Տիգրան Թումանյանին վերագրվող կոնկրետ արարքի առանձնահատկությունները, բնույթը, հանրային վտանգավորության աստիճանը, ենթադրաբար կատարման եղանակը (տե՛ս սույն որոշման 2-րդ կետը), գործի` ներկայացված նյութերի վերլուծությունից բխող իրադրությունն ու դրանից հետևող ողջամիտ հնարավորությունն ու հավանականությունը` մեղադրյալի կողմից համապատասխան վարքագիծ դրսևորելու մասով, համակցության մեջ բավարար հիմք են տալիս համաձայնելու Առաջին ատյանի դատարանի եզրահանգմանը (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 3-րդ կետը), առ այն, որ առկա է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով սահմանված կալանքի նպատակները, մասնավորապես մեղադրյալի կողմից իր վրա դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելը՝ մասնավորապես քրեական վարույթին չխոչընդոտելը:
Սույն որոշման 1-3-րդ կետերում նշված և սույն քրեական գործի Վերաքննիչ դատարանին տրամադրված վերաբերելի նյութերը հիմք են տալիս հանգելու այն հետևության, որ դեռևս չեն վերացել տնային կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու պայմանը և նպատակը, և, որոնց չեզոքացման իրական և իրավաչափ երաշխիք դեռևս չի կարող դիտարկվել նյութերում առկա, ինչպես նաև վերանայման բողոքում նշված հանգամանքները:
Միևնույն ժամանակ հարկ է նշել, որ խափանման միջոցի նպատակներն ունեն կանխատեսական բնույթ և ժամանակի ընթացքում կարող են փոփոխվել, վերանալ, ավելանալ, և նախկինում կայացված որոշմամբ արդեն իսկ նշված նպատակը կամ որևէ նպատակի բացակայության վերաբերյալ նշումը կամ նպատակի առկայության վերաբերյալ նշված հետևության հիմքում ընկած փաստական տվյալներն, ինքնին չեն բացառում, համապատասխան փաստական տվյալների առկայության պայմաններում, հետագայում այդ նպատակի առկայության վերաբերյալ հետևության հանգելու, ինչպես նաև համապատասխան նպատակի առկայության վերաբերյալ այլ հետևության հանգելու համար:
Սույն որոշման նախորդ կետում նշված իրավակարգավորումները, իրավական վերլուծությունները և դիրքորոշումները կիրառելով սույն որոշման 1-3-րդ կետերում նշված փաստական տվյալների նկատմամբ, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի հետևություններն իրավաչափ են և բխում են վերը նշված կետերում շարադրված փաստական տվյալներից: Մասնավորապես, սույն որոշման 1-3-րդ կետերում նշված փաստական տվյալները վկայում են այն մասին, որ այլընտրանքային այլ խափանման միջոցի կամ միջոցների համակցված կիրառումը, տվյալ դեպքում չի կարող բավարար երաշխիք հանդիսանալ մեղադրյալի հնարավոր ոչ իրավաչափ վարքագիծը կանխելու համար:
Տվյալ դեպքում Վերաքննիչ դատարանը վերոգրյալի արդյունքում հանգում է այն հետևության, որ մեղադրյալի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված տնային կալանքի երկարացումն այն պայմաններում, երբ առկա է մեղադրյալի կողմից համապատասխան վարքագիծ դրսևորելու հավանականությունը և դա հնարավոր չէ չեզոքացնել այլընտրանքային մյուս խափանման միջոցների կիրառմամբ, արդարացված է և ապահովում է անձի իրավունքի սահմանափակման և հետապնդվող արդյունքի միջև անհրաժեշտ և ողջամիտ հավասարակշռություն: Հետևաբար Առաջին ատյանի դատարանի հետևություններն իրավաչափ են (մանրամասն տես սույն որոշման 3-րդ կետը):
Ամփոփելով վերոգրյալը, Վերաքննիչ դատարանն հանգում է այն հետևության, որ վերանայման բողոքում նշված փաստարկները բավարար չեն մեղադրյալի նկատմամբ այլ խափանման միջոց, կամ դրանց համակցությունը կիրառելու համար և Վերաքննիչ դատարանն իր համաձայնությունն է հայտնում Առաջին ատյանի դատարանի կողմից նշված հետևություններին (մանրամասն տես սույն որոշման 3-րդ կետը): Տվյալ դեպքում բացակայում են այնպիսի ծանրակշիռ փաստական հանգամանքներ, որոնք հնարավորություն կտային պատճառաբանվածության առավել բարձր աստիճանի հիմնավորումներով բեկանելու Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը։ Հակառակ մոտեցումը, կարող է իր բացասական ազդեցությունը թողնել առաջին ատյանի դատարանում քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա` դրանով իսկ սահմանափակելով առաջին ատյանի դատարանի ներքին անկախությունը։
Ինչ վերաբերում է վերանայման բողոքում ներկայացված մյուս փաստարկներին ու դատողություններին (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 4-րդ կետը), ապա հարկ է արձանագրել, որ սույն որոշմամբ վերը շարադրված իրավական դիրքորոշումները, վերլուծություններն ու դատողություններն իրենց համակցության մեջ արդեն իսկ ամբողջությամբ ներառում են դրանց վերաբերյալ Վերաքննիչ դատարանի մոտեցումներն ու բարձրացված հարցերի պատասխանները, ուստի լրացուցիչ առանձին-առանձին անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է: Ընդ որում, այդ կապակցությամբ հարկ է նաև փաստել, որ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ թեև <<Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին>> եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին կետը դատարանին պարտավորեցնում է պատճառաբանել իր որոշումները, սակայն այն չի կարող մեկնաբանվել որպես կողմի ներկայացրած յուրաքանչյուր փաստարկին դատարանի կողմից մանրամասն պատասխան տալու պահանջ: (Տե'ս, ի թիվս այլնի, Ռուիզ Տորեխան ընդդեմ Իսպանիայի (RUIZ TORIJA v. SPAIN) գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի 1994 թվականի դեկտեմբերի 9-ի վճիռը, գանգատ թիվ 18390/91, կետ 29, Վան դե Հուրքն ընդդեմ Նիդեռլանդների (VAN DE HURK v. THE NETHERLANDS) գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի 1994 թվականի ապրիլի 19-ի վճիռը, գանգատ թիվ 16034/90, կետ 61):
9. Այսպիսով, ամփոփելով սույն որոշման 6-8-րդ կետերում շարադրված փաստարկները, Վերաքննիչ դատարանն իր համաձայնությունն է հայտնում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով սահմանված համապատասխան պայմանների և նպատակի առկայության ու ըստ այդմ՝ մեղադրյալի նկատմամբ տնային կալանքի ձևով կիրառված խափանման միջոցի ժամկետը երկարաձգելու իրավաչափության մասին Առաջին ատյանի դատարանի հետևություններին՝ փաստելով, որ դրանք հիմնավոր են և բխում են վերաբերելի իրավակարգավորումներից։
Այսինքն, մեղադրյալ Տիգրան Թումանյանի նկատմամբ կիրառված տնային կալանք խափանման միջոցի ժամկետը երկարաձգելու մասին որոշում կայացնելիս, Առաջին ատյանի դատարանը թույլ չի տվել գործի ելքի վրա ազդեցություն ունեցող դատական սխալ և ըստ էության կայացրել է հարցը ճիշտ լուծող դատական ակտ, որը բեկանելու իրավաչափ հիմքեր չկան, ուստի, հիմք ընդունելով վերը նշված պատճառաբանություններն, այն պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ մեղադրյալ Տիգրան Թումանյանի պաշտպան Կարինե Մարգարյանի հատուկ վերանայման բողոքը պետք է մերժել:
10. Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ, 362-րդ և 393-րդ հոդվածներով, Վերաքննիչ դատարանը․

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Տիգրան Թումանյանի պաշտպան Կարինե Մարգարյանի հատուկ վերանայման բողոքը մերժել:
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի օգոստոսի 05-ի «Խափանման միջոցը վերացնելու, փոխելու կամ դրա ժամկետը երկարաձգելու հարցը քննարկելու մասին» թիվ ԵԴ1/1185/01/25 որոշումը թողնել անփոփոխ:
Սույն որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում կայացման օրը, կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` այն ստանալու օրվանից հետո 15-օրյա ժամկետում:




ԴԱՏԱՎՈՐ Վ.ՄԱՐԳԱՐՅԱՆ