Բարձրագույն դատական խորհրդի 27․09․2018թ․ թիվ ԲԴԽ-40-Ո-105 որոշման համաձայն ապանձնավորված դատական ակտի օրինակը։
Իսկականի հետ ճիշտ է։
Հաստատված՝
Դատավոր Մ․Կիրակոսյան
——————————————————————————————————————————————————————————————
ԵԴ1/1101/01/25

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Ո Ր Ո Շ Ո Ւ Մ


Երևան քաղաքի առաջին ատյանիտ
ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան,
նախագահող դատավոր՝ Տ.Ոսկանյան


2026 թվականի մայիսի 29-ին Երևան քաղաքում

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան), նախագահությամբ դատավոր՝ Մ․Կիրակոսյանի, մասնակցությամբ (գրավոր ընթացակարգի շրջանակներում)՝ տուժող ███████ ███████ ███████ լիազոր ներկայացուցիչ Գ.Մելիքյանի, ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազի տեղակալ Էդ․Պողոսյանի և մեղադրյալ Աշոտ Գևորգի Մարտիրոսյանի պաշտպան Նարինե Ռշտունի, գրավոր ընթացակարգով քննության առնելով մեղադրյալ Աշոտ Գևորգի Մարտիրոսյանի վերաբերյալ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (այսուհետ նաև՝ Առաջին ատյանի դատարան)՝ 2026 թվականի ապրիլի 13-ի որոշման դեմ տուժող ███████ ███████ ███████ լիազոր ներկայացուցիչ Գ.Մելիքյանի և ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազի տեղակալ Էդ․Պողոսյանի հատուկ վերանայման վերաքննիչ բողոքները և դրա հիման վրա ստացված թիվ ԵԴ1/1101/01/25 վարույթի նյութերը,

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

1․ Հատուկ վերանայման վարույթի դատավարական նախապատմությունը.
1.1. Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2026 թվականի ապրիլի 13-ի որոշմամբ մեղադրյալ Աշոտ Գևորգի Մարտիրոսյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանքը փոխվել է։ Մեղադրյալ Աշոտ Գևորգի Մարտիրոսյանի նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոց կիրառվել է տնային կալանքը՝ 3 (երեք) ամիս ժամկետով, գրավը և բացակայելու արգելքը։ Տնային կալանքի կրման վայր է սահմանվել ք․Երևան, Նորագավիթ, 1-ին փողոց, 133 տուն հասցեն։ Տնային կալանքի ժամկետի ողջ ընթացքում արգելվել է մեղադրյալին շփում ունենալ, իր բնակության վայրում հյուրընկալել այլ անձանց, նրանց հետ ունենալ նամակագրություն, հեռախոսային խոսակցություններ, օգտվել հաղորդակցության այլ ձևերից այդ թվում՝ փոստային առաքանուց (բացառությամբ պետական և/կամ տեղական ինքնակառավարման մարմիններից, դատարանց ստացվող փոստային առաքանիների)։ Նշված սահմանափակումները չեն վերաբերում մեղադրյալի մերձավոր ազգականներին, իր հետ համատեղ բնակվող անձանց, ինչպես նաև շտապ բժշկական օգնություն, իրավապահ մարմիններ, կամ արտակարգ իրավիճակներում փրկարար ծառայություն կանչելու, ինչպես նաև վերահսկողություն իրականացնող մարմինների հետ կապ հաստատելու դեպքերի վրա, իսկ այդպիսիք լինելու դեպքում այդ մասին անհապաղ տեղեկացնել վերահսկողություն իրականացնող մարմնին։
1.2. Առաջին ատյանի դատարանի վերոնշյալ որոշման դեմ հատուկ վերանայման բողոքներ են ներկայացրել տուժող ███████ ███████ ███████ լիազոր ներկայացուցիչ Գ.Մելիքյանը և ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազի տեղակալ Էդ․Պողոսյանը, որոնք համապատասխանաբար մուտքագրվել են 2026 թվականի ապրիլի 20-ին և 2026 թվականի ապրիլի 29-ին։
1.3. Թիվ ԵԴ1/1101/01/25 քրեական գործի նյութերը Վերաքննիչ դատարանում ստացվել են 2026 թվականի մայիսի 12-ին, որը 2026 թվականի մայիսի 13-ին փաստացի հանձնվել է նախագահող դատավորի աշխատակազմին:
1․4․ Վերաքննիչ դատարանի 2026 թվականի մայիսի 18-ի որոշմամբ հատուկ վերանայման բողոքներն ընդունվել են վարույթ և սահմանվել դատական վարույթի իրականացման գրավոր ընթացակարգ՝ դատական ակտի կայացման օր նշանակելով 2026 թվականի մայիսի 29-ը։
1.5․ 2026 թվականի մայիսի 26-ին էլեկտրոնային եղանակով բացատրություն է ներկայացրել մեղադրյալ Աշոտ Գևորգի Մարտիրոսյանի պաշտպան Նարինե Ռշտունին, որը 2026 թվականի մայիսի 27-ին մուտքագրվել է Վերաքննիչ դատարանում:

2․ Հատուկ վերանայման բողոքների հիմքերը, փաստարկները և պահանջը.
Հատուկ վերանայման բողոքները քննվում են հետևյալ հիմքերի սահմաններում՝ ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.
2․1․ Տուժող ███████ ███████ ███████ լիազոր ներկայացուցիչ Գ.Մելիքյանի հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերը, փաստարկները և պահանջը.
Բողոքաբեր տուժող ███████ ███████ ███████ լիազոր ներկայացուցիչ Գ.Մելիքյանն իր բողոքում նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ տալով դատական սխալ անհիմն եզրահանգել է, որ կալանքը ենթակա է փոփոխման և այլընտրանքային խափանման միջոցները ի զորու են ապահովել մեղադրյալ Աշոտ Գևորգի Մարտիրոսյանի պատշաճ վարքագիծը, դրանով հանդերձ կայացրել է ակնհայտ անօրինական դատական ակտ։
Բողոքաբերը վկայակոչելով «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի, ՀՀ քրեա¬կան դատավարութ¬յան օ¬րենսգր¬քի 116-րդ հոդվածի իրավակարգավորումները՝ մասնավորապես նշել է․ «(…) Դատարանը թույլ տալով դատական սխալ հանգել է սխալ հետևության թե իբրև նվազել են նախկինում [ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի 24.02.2026 թվականի որոշմամբ] արձանագրված քրեական վարույթին խոչընդոտելու, մտավախությունը, հաշվի առնելով, որ տուժողը և վկաները հարցաքննվել են և մնացել են հարցաքննության ոստիկանության և հատուկ պաշտպանության ներքո գտնվող վկան։
Դատարանը անտեսել է այն փաստը, որ մեղադրյալի հնարավոր ոչ պատշաճ վարքագծի դրսևորման համար էական հանգամանք է հանդիսանում սույն գործով անցնող մյուս մասնակիցների հետ ունեցած փոխհարաբերությունների բնույթը՝ մասնավորապես խմբի կազմում հանցանքի ենթադրյալ կատարումը:
Բացի այդ մեղսագրվող ենթադրյալ հանցանքի բնույթը, դրա վտանգավորության աստիճանը, մասնավորապես այն, որ Աշոտ Գևորգի Մարտիրոսյանին մեղսագրվում է առանձնապես ծանր հանցանքի ենթադրյալ կատարման օժանդակություն, որի համար որպես պատիժ նախատեսված է տասնչորսից քսան տարի ժամկետով, կամ ցմահ ազատազրկում և զենքի, հրազենի կամ այլ հանրավտանգ նյութերի և առարկաների օրինական շրջանառության դեմ ուղղված դիտավորությամբ կատարվող միջին ծանրության հանցանք կատարելու մեջ, էական նշանակություն ունի մեղադրյալի հետագա վարքագծի հավանականությունը կանխորոշելու հարցում:
Դրա հետ մեկտեղ, մեղադրյալին վերագրվող կոնկրետ արարքների առանձնահատկությունները, բնույթը, հանրային վտանգավորության աստիճանը, ենթադրաբար կատարման եղանակը, գործի՝ ներկայացված նյութերի վերլուծությունից բխող իրադրությունն ու դրանից հետևող ողջամիտ հնարավորությունն ու հավանականությունը՝ մեղադրյալի կողմից համապատասխան վարքագիծ դրսևորելու մասով, համակցության մեջ բավարար հիմք են տալիս հանգելու այն հետևության, որ դեռևս չեն վերացել կալանավորումը որպես խափանման միջոց ընտրելու պայմանը և նպատակը, և որոնց չեզոքացման իրական և իրավաչափ երաշխիք դեռևս չի կարող դիտարկվել տուժողի և վկաների հարցաքննված լինելը։
Դատարանը խախտել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 3-րդ մասի պահանջը և փաստացի խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի չի առնվել մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները։
(…)
Մեր դեպքում արդարադատության խոչընդոտման և հանցանք կատարելու տեսանկյունից նախաքննության ընթացքում ձեռք են բերվել ուղղակի ապացույցներեր, որոնք ՀՀ քրեական դատավորության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 3-րդ մասի պահանջի համատեքստում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովելու տեսանկյունից ունեն էական նշանակություն և փաստում են կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելու անհրաժեշտության մասին։
Գտնում եմ, որ դատարանը խախտել է [«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի] 5-րդ հոդվածը:
(…)
Վերոգրյալի հիման վրա պետք է փաստել, որ Աշոտ Գևորգի Մարտիրոսյանի նկատմամբ այլընտրանքային խափանման միջոցներ կիրառելով դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ, ուստի հաշվի առնելով, որ բացառապես կալանքը կարող է ապահովել մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը՝ գտնում եմ, որ դատական ակտը ենթակա է բեկանման։ (…)»:
2․1.1․ Վերոգրյալի հիման վրա բողոք բերած անձը խնդրել է բողոքը բավարարել, թիվ ԵԴ1/1101/01/25 գործով Առաջին ատյանի դատարանի 2026 թվականի ապրիլի 13-ին կայացված որոշումը ամբողջությամբ բեկանել, կայացնել նոր դատական ակտ՝ Աշոտ Գևորգի Մարտիրոսյանի նկատմամբ կիրառված կալանքի ժամկետը երկարացնել։

2․2․ ՀՀ դատախազության Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազի տեղակալ Էդ.Մկրտչյանի հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերը, փաստարկները և պահանջը.
2․2․ Բողոքաբեր՝ ՀՀ դատախազության Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազի տեղակալ Էդ.Մկրտչյանը, իր բողոքում նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը 2026 թվականի ապրիլի 13-ին փոխելով մեղադրյալ Ա.Մարտիրոսյանի նկատմամբ կիրառված կալանք խափանման միջոցը և որպես այլընտրանքային խափանման միջոցներ կիրառելով տնային կալանքը՝ 3 երեք ամիս ժամկետով, գրավը՝ 3.000.000 երեք միլիոն ՀՀ դրամ գումարի չափով և բացակայելու արգելքը, թույլ է տվել դատական սխալ, քրեական դատավարության սկզբունքների և նորմերի այնպիսի էական խախտում, որն ազդել է գործով ճիշտ որոշում կայացնելու վրա, որպիսի պայմաններում կայացված որոշումն անհիմն է, և ենթակա բեկանման:
Բողոքաբերը վկայակոչելով Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի, «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի, ՀՀ քրեա¬կան դատավարութ¬յան օ¬րենսգր¬քի 18-րդ, 115-րդ, 116-րդ հոդվածների իրավակարգավորումները, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից տրված մեկնաբանությունները՝ մասնավորապես նշել է․ «(…) Մեջբերված հոդվածների համակարգային վերլուծությունը վկայում է այն մասին, որ անձին կալանավորել հնարավոր է բացառապես քրեական դատավարության օրենսգրքով սահմանված կարգի պահպանմամբ: Ընդ որում, յուրաքանչյուր դեպքում վարույթն իրականացնող մարմինը սույն հարցը քննարկելիս պարտավոր է առաջնորդվել նվազագույնի սկզբունքով:
Առաջին ատյանի դատարանի որոշման հիմքում դրվել է այն փաստը, որ տուժողի փոխարեն տուժող ճանաչված անձի և վկաների հարցաքննված լինելու հանգամանքը, ինքնին, նվազեցրել է քրեական վարույթին խոչընդոտելու հավանականությունը, ինչը, առանց քննարկման, ընդունելի դատողություն է:
Սույն դեպքում քննարկման առարկա է այն հարցը, թե քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունն արդյոք այնչափ կարող է նվազած դիտարվել, որ այն հնարավոր լինի կանխել այլընտրանքային խափանման միջոցների համակցված կիրառմամբ»:
Հանրային մեղադրողը վկայակոչելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի Աղասի Հովսեփյանի գործով արտահայտված իրավական դիրքորոշումը՝ նշել է․ «Առաջին ատյանի դատարանը նվազած դիտարկելով մեղադրյալ Ա.Մարտիորսյանի կողմից ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով իր վրա դրված պարտականությունները չկատարելու` մասնավորապես քրեական վարույթին խոչընդոտելու հավանականությունը, հաշվի չի առել քննության սույն փուլում ստեղծված իրադրությունը և պարզված հանգամանքները, որոնք ուղղակիորեն վերաբերում են դեպքին նախորդող և դրա բուն ընթացքում մեղադրյալ Ա.Մարտիրոսյանի գործողություններին: Մասնավորապես, հաշվի չի առնվել հանցանքը կատարելու ընթացքում Ա.Մարտիրոսյանի դերակատարությունը, ով օժանդակել է ոչ միայն տեղում գտնվելով և ներկայությամբ հանցանք կատարած անձանց վճռականությունն ամրապնդելով, այլև հեռախոսային կապ է պահպանել մյուս հանցակիցներից Է.Մնացականյանի և Ս.Հարությունյանի հետ:
Հատկանշական է այն փաստը, որ Ա.Մարտիրոսյանի՝ դեպքի ընթացքում գործողությունները, վկայում են իր կողմից քննության նկատմամբ անօրինական ազդեցություն ունենալու բարձր հավանականության մասին՝ նկատի ունենալով, որ տեսագրության ուսումնասիրությամբ պարզ է դառնում, որ վերջինս դեպքից հետո, երբ Հ.Մարտիրոսյանի և Ն.Ավետիսյանի հետ դիմում է փախուստի, Հ.Մարտիրոսյանի կողմից ենթադրյալ հանցանքի գործիք ատրճանակը վայր նետելուց հետո վերադառնում, վերցնում է այն և տանում իր հետ՝ թաքցնելով վարույթի համար առանցքային ապացուցողական նշանակություն ունեցող հանցանքի գործիքը, որը ներկայումս ևս գտնվում է ապօրինի շրջանառության մեջ: Նշվածը վկայում է վերջինիս կողմից քննության նկատմամբ անօրինական ազդեցություն ունենալու առավել բարձր հավանականության և հակվածության մասին:
Նշվածը դիտարկելով այն հանգամանքի լույսի ներքո, որ Ա.Մարտիրոսյանը հերքում է իր առնչությունը դեպքին, ինչպես նաև, որ մեղսագրված արարքի համար նախատեսված է պատիժ ազատազրկման ձևով տասնչորսից քսան տարի ժամկետով կամ ցմահ ազատազրկման ձևով՝ բարձր է հավանականությունը, որ վերջինս իր և մյուս հանցակիցների համար նպաստավոր կարգավիճակի ձեռքբերման ակնկալիքով հնարավոր է անօրինական ազդեցություն ունենա վարույթի նկատմամբ:
Նկատելի է, որ տվյալ դեպքում նպաստավոր կարգավիճակի ձեռքբերման առումով ցանկացած արդյունք նշանակություն կարող է ունենալ ոչ միայն իր, այլև մյուս հանցակիցների համար:
Առաջին ատյանի դատարանը հաշվի չի առել, որ սույն քրեական վարույթով դեռևս չեն հետազոտվել հարցաքննվել պաշտպանության կողմի ապացույցները, ինչպես նաև որ դեռևս ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 334-րդ հոդվածով սահմանված կարգով ապացույցները լրացնելու միջնորդություն ներկայացնելու հնարավորություն է առկա, որպիսի պայմաններում էլ ավելի է առարկայանում անօրինական ազդեցություն ունենալու հավականությունը:
Նման պայմաններում գտնում եմ, որ թեև կատարված լայնածավալ դատաքննությանը, Առաջին ատյանի դատարանի այն հետևությունը, որ Ա.Մարտիրոսյանի կողմից քննության նկատմամբ անօրինական ազդեցություն ունենալու հավանականությունը այնչափ է նվազել, որ այդ ռիսկը հնարավոր է կանխել այլընտրանքային խափանման միջոցների համակցված կիրառման պայմաններում, անհիմն է և չի բխում քրեական վարույթի նյութերի և դեպքի հանգամանքների համադրված վերլուծությունից»:
Հանրային մեղադրողը վկայակոչելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի Արքա և Արման Մադաթյանների գործով արտահայտված իրավական դիրքորոշումը՝ նշել է․ «[Գ]տնում եմ, որ մեղադրյալ Ա.Մարտիրոսյանի նկատմամբ կիրառված կալանք խափանման միջոցը փոխարինելով տնային կալանքով, գրավով և բացակայելու արգելքով՝ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ՝ դատավարական օրենքի այնպիսի էական խախտում, որն ազդել է գործով ճիշտ որոշում կայացնելու վրա և հանգեցրել չհիմնավորված դատական ակտ կայացնելուն, ինպես նաև ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի առնվազն 15-րդ և 18-րդ հոդվածներով նախատեսված սկզբունքների խախտման, որը թույլ է տալիս, կիրառելով պատճառաբանվածության առավել բարձր չափանիշ, հատուկ վերանայման բողոքը բավարարել, բողոքարկված դատական ակտը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 362-րդ հոդվածի հիման վրա բեկանել և մեղադրյալ Ա.Մարտիրոսյանի նկատմամբ խափանման միջոց կալանքի ժամկետը 3 ամսով երկարաձգել»:
2․2.1․ Վերոգրյալի հիման վրա բողոք բերած անձը խնդրել է բեկանել Առաջին ատյանի դատարանի 2026 թվականի ապրիլի 13-ի թիվ ԵԴ1/1101/01/25 որոշումը, կայացնել դրան փոխարինող դատական ակտ, մեղադրյալ Աշոտ Գևորգի Մարտիրոսյանի նկատմամբ որպես խախափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետը երկարաձգել՝ 3 երեք ամիս ժամկետով:

3․ Հատուկ վերանայման բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստական հանգամանքները.
3․1․ Մեղադրյալ Աշոտ Գևորգի Մարտիրոսյանի նկատմամբ 24.03.2025 թվականին նոր հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 46-155-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 8-րդ և 12-րդ կետերով այն բանի համար, որ (մեջբերվում է հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին որոշման եզրափակիչ մասից)․ «[Աշոտ Գևորգի Մարտիրոսյանը] «տեղեկություններ տրամադրելու, նախապես համաձայնություն տալով մասնակցելու Մհեր Սամվելի Խաչատրյանին ապօրինի կյանքից զրկելուն որպես համակատարող, մյուս համակատարողների կողմից հանցանքը կատարելու ընթացքում, անմիջականորեն չմասնակցելով հանցանքի կատարմանը, իր ներկայությամբ հանցանք կատարած անձանց վճռականությունն ամրապնդելու և հանցանքի կատարումից հետո դրա գործիքն իր հետ վերցնելու եղանակով օժանդակել է Մ.Խաչատրյանին կյանքից ապօրինի զրկելուն:
Այսպես՝
Աշոտ Գևորգի Մարտիրոսյանը, 2024 թվականի հունիսի 12-ին Ստեփան Հարությունյանից հեռախոսազրույցի ընթացքում տեղեկանալով, որ նույն օրը վերջինիս որդուն՝ Էդիկ Ստեփանի Հարությունյանին ավտոմեքենան արագ վարելու համար Մհեր Սամվելի Խաչատրյանը դիտողություն է արել և նախատել է, որի կապակցությամբ Ս.Հարությունյանը՝ նշված չնչին առիթն օգտագործելով՝ խուլիգանական դրդումներով, մտադրվել է կյանքից ապօրինի զրկել Մ.Խաչատրյանին, 2024 թվականի հունիսի 12-ին՝ ժամը 24:00-ի սահմաններում, հեռախոսային կապ է պահպանել Ս.Հարությունյանի հետ, որի ընթացքում տեղեկանալով նաև Մհեր Խաչատրյանի տվյալ պահին գտնվելու վայրի մասին, այդ տեղեկատվությունը, հանցանքի կատարումը հնարավոր դարձնելու համար, տրամադրել է իր հորեղբոր որդի՝ Հովհաննես Կարենի Մարտիրոսյանին, ինչպես նաև ծանոթներ Նարեկ Արսենի Ավետիսյանին, Էդգար Կարաքեշիշյանին, Պապիկ Մարտիկի Վարդանյանին, Էրիկ Արայիկի Ամիրխանյանին և քննությամբ դեռևս չպարզված առնվազն 3 այլ անձանց, որոնց հետ Էդգար Ստանիսլավի Կարաքեշիշյանի կողմից շահագործվող և Արշակ Փիրումյանին սեփականության իրավունքով պատկանող «MERCEDES-BENZ CLS» մակնիշի ███████ հաշվառման համարանիշի, ինչպես նաև Պապիկ Վարդանյանին սեփականության իրավունքով իրեն պատկանող «LEXUS GX» մակնիշի ███████ հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենայով Ա. Մարտիրոսյանը ևս եկել է Երևան քաղաքի Նորագավիթ 1-ին փողոցի 92 հասցեում գործող «Բոնուս» սուպերմարկետի մոտակա հատված, որտեղ Ն. Ավետիսյանը եկել է՝ ձեռքին ապօրինի կրելով ակոսափող ինքնաձիգ, Հովհաննես Մարտիրոսյանը՝ ատրճանակ, Էրիկ Ամիրխանյանը՝ մահակին նմանվող առարկա, իսկ մյուս հանցակիցները՝ կացնին և մահակին նմանվող առարկաներ, Մ.Խաչատրյանի կողմից հնարավոր դիմադրությունը չեզոքացնելու, ինչպես նաև նախապես պլանավորված հանցանքը կատարելուց հետո հանցակիցների դեպքի վայրից անխոչընդոտ հեռանալն ապահովելու՝ այդ կերպ հանցավոր համատեղ մտադրության իրականացման համար առավել բարենպաստ պայմաններ ստեղծելու նպատակով, որտեղ նշված պատրվակով միմյանց հետ նախապես հանդիպել են Ստեփան Հարությունյանը, Էդուարդ Մնացականյանը և Մհեր Խաչատրյանը:
Հասնելով դեպքի վայր և տեսնելով Հովհաննես Մարտիրոսյանի՝ կողմից հանցակիցներին ուղղված անձայն մոտենալու պահանջի ժեստը, Աշոտ Մարտիրոսյանը, գտնվելով, նրա անմիջապես հետևում, ինքը ևս իր աջ ձեռքով նույնատիպ ժեստ է արել, որից հետո հանցակիցներ Հովհաննես Մարտիրոսյանի, Նարեկ Ավետիսյանի, Էդգար Կարաքեշիշյանի, Պապիկ Վարդանյանի, Էրիկ Ամիրխանյանի և քննությամբ դեռևս չպարզված 3 այլ անձանց մեջ զբաղեցնելով Մ.Խաչատրյանին կյանքից զրկելու համար առավել նպաստավոր՝ առաջնային, տեղ, դարանակալել է՝ սպասելով Էդուարդ Մնացականյանի կողմից իրենց և Ս.Հարությունյանի դիտավորության մեջ ընդգրկված հանցավոր մտադրությունն իրականացնելու համար նպաստավոր պահը նշմարելուն, որից հետո՝ այն պահին, երբ Ստեփան Հարությունյանը, արդեն Էդուարդ Մնացականյանից տեղեկանալով, որ զինված հանցակիցները տեղում են, աջ ձեռքով 1 անգամ հարվածել է Մ. Խաչատրյանի դեմքի հատվածին, Ա.Մարտիրոսյանը, հանցակիցների մոտ նախապես պլանավորված հանցանքը կատարելու վճռականությունն ամրապնդելու համար աջ ձեռքով առաջ շարժվելուն ուղղված ժեստ կատարելով, Հովհաննես Մարտիրոսյանի հետ մյուս հանցակիցներից առաջ ընկնելով, գնացել է դեպի Մհեր Խաչատրյանը, սակայն չի մոտեցել նրան, իսկ Հովհաննես Մարտիրոսյանն անմիջապես միջամտել է վիճաբանությանը և քննությամբ դեռևս չհայտնաբերված ատրճանակով կրակոցներ արձակել Մ. Խաչատրյանի ուղղությամբ, որի ընթացքում հանցավոր մտադրության իրականացման վճռականությունն ամրապնդելու և հնարավոր դիմադրությունը վերացնելու համար վերջինիս ուղղությամբ են վազել նաև Էդգար Կարաքեշիշյանը, Էրիկ Ամիրխանյանը՝ մահակին նմանվող առարկան ձեռքին, մյուս հանցակիցները՝ ձեռքերին ունենալով նաև մահակին և կացնին նմանվող առարկաներ, ինչպես նաև Նարեկ Ավետիսյանը՝ ինքնաձիգով, որպիսի գործողությունները ամրապնդել են հանցանք կատարած անձանց վճռականությունը, որից հետո վերջինս և Հ.Մարտիրոսյանը, խմբի կազմում, դիտավորությամբ բազմաթիվ կրակոցներ են արձակել Մ. Խաչատրյանի ուղղությամբ՝ պատճառելով մահվան անմիջական պատճառի հետ կապի մեջ գտնվող հեմոռագիկ-տրավմատիկ շոկի հանգեցրած, կյանքի հետ անհամատեղելի կրծքավանդակի, որովայնի, ստորին վերջույթների շրջանների համակցված հրազենային, գնդակային, բեկորային, որովայնի և կրծքավանդակի, կոնքի խոռոչ թափանցող միջանցիկ, կույր և շոշափող վիրավորումների ձևով, ինչպես նաև ստորին շրթունքի՝ կարմիր եզրի, ներսային մակերեսի, բերանի աջ անկյան սալջարդ վերքերի, ճակատային, քթի շրջաններում, որովայնի աջ առաջային մակերեսի, աջ գոտկային, աջ բազկի միջին, ձախ ուսահոդի, աջ դաստակի, աջ արմնկահոդի, ձախ նախաբազկի, դաստակի, կրծքավանդակի, աջ կողմնային մակերեսի շրջաններում քերծվածքների, վերին ծնոտի, աջ 1-ին ատամի պսակի կոտրվածքի ձևով մարմնական վնասվածքներ՝ ապօրինաբար վերջինիս զրկելով կյանքից: Դեպքից հետո հանցակիցներ Նարեկ Ավետիսյանը, Հովհաննես Մարտիրոսյանը և Աշոտ Մարտիրոսյանը, մյուս հանցակիցներից հետ մնալով, փախուստի են դիմել միմյանց հետ, որի ընթացքում Հովհաննես Մարտիրոսյանն իր աջ ձեռքից գետնին է գցել հանցագործության գործիք ատրճանակը, սակայն Աշոտ Մարտիրոսյանը, հետ վերադառնալով, հանցագործության գործիքը դեպքի վայրից հեռացնելու, այն թաքցնելու և հանցանքի բացահայտմանը խոչընդոտելու համար գետնից վերցրել է այն և տարել իր հետ, և միասին դիմել են փախուստի»:
3․2․ Առաջին ատյանի դատարանի 23.04.2025 թվականի որոշմամբ մեղադրյալ Աշոտ Գևորգի Մարտիրոսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է մինչև 16.07.2025 թվականը:
3․3․ Վերաքննիչ դատարանի 06.06.2025 թվականի որոշմամբ մեղադրյալ Աշոտ Գևորգի Մարտիրոսյանի պաշտպան Ն.Ռշտունու հատուկ վերանայման բողոքը մերժվել է, Առաջին ատյանի դատարանի 23.04.2025 թվականի որոշումը թողնվել է անփոփոխ:
3․4․ Առաջին ատյանի դատարանի 15.07.2025 թվականի որոշմամբ մեղադրյալ Աշոտ Գևորգի Մարտիրոսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է 3 (երեք) ամիս ժամկետով՝ մինչև 16.10.2025 թվականը:
3․5․ Վերաքննիչ դատարանի 28.08.2025 թվականի որոշմամբ մեղադրյալ Աշոտ Գևորգի Մարտիրոսյանի պաշտպան Ն.Ռշտունու հատուկ վերանայման բողոքը մերժվել է, Առաջին ատյանի դատարանի 15.07.2025 թվականի որոշումը թողնվել է անփոփոխ:
3․6․ Առաջին ատյանի դատարանի 10.10.2025 թվականի որոշմամբ մեղադրյալ Աշոտ Գևորգի Մարտիրոսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է 3 (երեք) ամիս ժամկետով՝ մինչև 16.01.2026 թվականը:
3․7․ Վերաքննիչ դատարանի 27.11.2025 թվականի որոշմամբ մեղադրյալ Աշոտ Գևորգի Մարտիրոսյանի պաշտպան Ն.Ռշտունու հատուկ վերանայման բողոքը մերժվել է, Առաջին ատյանի դատարանի 10.10.2025 թվականի որոշումը թողնվել է անփոփոխ:
3․8․ Առաջին ատյանի դատարանի 12.01.2026 թվականի որոշմամբ մեղադրյալ Աշոտ Գևորգի Մարտիրոսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքը փոխվել է: Մեղադրյալ Աշոտ Գևորգի Մարտիրոսյանի նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոց է կիրառվել տնային կալանքը՝ 3 (երեք) ամիս ժամկետով, գրավը և բացակայելու արգելքը: Տնային կալանքի սկիզբը որոշվել է հաշվել Աշոտ Գևորգի Մարտիրոսյանի նկատմամբ էլեկտրոնային հսկողության միջոցների կիրառման պահից։ Գրավի գումարը սահմանվել է 3.000.000 (երեք միլիոն) ՀՀ դրամը: Մեղադրյալ Աշոտ Գևորգի Մարտիրոսյանը անհապաղ ազատ է արձակվել դատական նիստերի դահլիճում:
3․9․ Վերաքննիչ դատարանի 2026 թվականի փետրվարի 24-ի որոշմամբ Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազի տեղակալ Էդ.Պողոսյանի և տուժողի լիազոր ներկայացուցիչ Գեորգի Մելիքյանի հատուկ վերանայման բողոքները բավարարվել է, Առաջին ատյանի դատարանի 12.01.2026 թվականի որոշումը բեկանվել և կայացվել է դրան փոխարինող դատական ակտ, մեղադրյալ Աշոտ Գևորգի Մարտիրոսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է 3 (երեք) ամիս ժամկետով, կալանքի կրման սկիզբը հաշվելով տնային կալանքի վերցնելու պահից:
3.10. Վերաքննիչ դատարանը, ի թիվս այլնի, նշել է (մեջբերվում է ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը 2026 թվականի փետրվարի 24-ի թիվ ԵԴ1/1101/01/25 որոշման պատճառաբանական մասից). «(…) Անդրադառնալով մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանքի երկարաձգման անհրաժեշտության բացակայության վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի դատողություններին՝ Վերաքննիչ դատարանը գնահատելով սույն գործում առկա փաստական տվյալները գտնում է, որ մեղադրյալի կողմից քրեական վարույթին խոչընդոտելու հավանականության առկայության պայմաններում Առաջին ատյանի դատարանը հանգել է սխալ հետևության, որ մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը հնարավոր է ապահովել նաև այլընտրանքային խափանման միջոցների համակցված կիրառմամբ։
Այսպիսով, Վերաքննիչ դատարանը գնահատման ենթարկելով մեղադրյալի հնարավոր ոչ պատշաճ վարքագծի դրսևորման հավանականության մասին Բողոքաբերների կողմից ներկայացված՝ Աշոտ Մարտիրոսյանի շարունակական կալանքի տակ պահելու անհրաժեշտությունը հիմնավորող փաստարկները և դրանց վերաբերյալ արված պնդումները, գալիս է այն եզրահանգման, որ դրանք իրատեսական են, ողջամիտ և կարևոր նշանակություն ունեն խափանման միջոցի տեսակը ընտրելու համար։ Մասնավորապես՝ մեղադրյալի ոչ օրինական վարքագիծ դրսևորելու ռիսկերը գնահատելու համար անհրաժեշտ է հաշվի առնել մեղադրյալին վերագրվող կոնկրետ արարքի առանձնահատկությունները, բնույթը, հանրային վտանգավորության աստիճանը, ենթադրաբար կատարման եղանակը, տասնչորսից քսան տարի ժամկետով ազատազրկումը կամ ցմահ ազատազրկումը որպես պատիժ նախատեսված լինելը, ենթադրյալ հանցանքը կատարելու ընթացքում Ա.Մարտիրոսյանի դերակատարությունը, ենթադրյալ հանցանքի գործիք ատրճանակը Հ.Մարտիրոսյանի կողմից վայր նետելուց հետո այն վերցնելը և իր հետ տանելը՝ թաքցնելով վարույթի համար առանցքային ապացուցողական նշանակություն ունեցող ենթադրյալ հանցանքի գործիքը, պաշտպանության կողմի ապացույցները հետազոտված չլինելը, սույն գործով անցնող մյուս ենթադրյալ մասնակիցների հետ ունեցած փոխհարաբերությունների բնույթը՝ մասնավորապես խմբի կազմում հանցանքի ենթադրյալ կատարումը, և դեռևս ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 334-րդ հոդվածով սահմանված կարգով ապացույցները լրացնելու միջնորդություն ներկայացնելու հնարավորության առկայությունը, ինչպես նաև այն, որ նրան վերագրվող գործողությունները հանգեցրել են անձի մահվան։ Վերջին հանգամանքը կարևորվում է նրանով, որ պետությունը կրում է պոզիտիվ պարտականություն ապահովելու անձի կյանքի իրավունքը, ինչը ենթադրում է ոչ միայն դրա ապահովման նպատակով կոնկրետ արարքների քրեականացում, այլ նաև դրանց կապակցությամբ մանրամասն և արդյունավետ քննություն կատարելու դատավարական պարտականություն ։
Միևնույն ժամանակ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ Առաջին ատյանի դատարանն անդրադառնալով խափանման միջոցի հիմքին, վերահաստատել է իր նախկին որոշումներում արտահայտած դիրքորոշումն առ այն, որ մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց՝ կալանքի հիմքը, մասնավորապես՝ մեղադրյալի կողմից քրեական վարույթին խոչընդոտելու, այդ թվում ապացուցման գործընթացին ապօրինի միջամտելու հավանականությունը շարունակում է առկա լինել: Սակայն, Առաջին ատյանի դատարանի կողմից մատնանշված՝ վկաների մի մասի և տուժողի հարցաքննված լինելու հանգամանքը, Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ չի կարող դիտարկվել որպես բավարար չափով համոզիչ և հիմնավորված փաստարկ՝ մեղադրյալ Աշոտ Մարտիրոսյանի նկատմամբ կիրառված կալանքի իրավաչափության պայմանի փոփոխություն կամ էական նվազում արձանագրելու համար։
Վերը նշվածի համատեքստում, Վերաքննիչ դատարանը նաև արձանագրում է, որ սույն գործը դեռևս գտնվում է ապացույցների հետազոտման փուլում, ուստի՝ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ հաշվի առնելով դատարանում ապացույցների հետազոտման անմիջականության սկզբունքը՝ մեղադրյալի կողմից ապացուցման գործընթացին ապօրինի միջամտելու եղանակով քրեական վարույթին խոչընդոտելու հավանականությունը սույն դեպքում շարունակում է մնալ բարձր:
(…)
Հետևաբար, վերը նշված հետևության հանգելու համար, մատնաշված հանգամանքների համատեքստում, Վերաքննիչ դատարանը նաև փաստում է, որ մեղսագրվող հանցագործության բնույթը, վտանգավորության աստիճանը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, կատարման եղանակը, ակնկալվող պատժի ծանրության աստիճանը, ինչպես նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 155-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքի կատարման համար բացառապես ազատարզրկման ձևով նախատեսված պատիժը՝ ընդհուպ մինչև ցմահ ազատազրկման ձևով, ի թիվս այլնի նույնպես էական նշանակություն ունեն մեղադրյալի հետագա վարքագծի հավանականությունը կանխորոշելու հարցում:
Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ վերոնշյալ հանգամանքներն էականորեն բարձրացնում են թեկուզև ավելի մեղմ պայմաններում անազատության մեջ մնալու դեպքում մեղադրյալ Աշոտ Մարտիրոսյանի ոչ իրավաչափ վարքագիծ դրսևորելու հավանականությունը, միաժամանակ համակցության մեջ թույլ են տալիս ողջամիտ դատողություն անելու այն մասին, որ նրա ոչ պատշաճ վարքագիծը կանխել հնարավոր է միայն վերջինիս նկատմամբ կալանքի շարունակական կիրառման միջոցով։
Ինչ վերաբերում է՝ կալանքն այլընտրանքային խափանման միջոցներով փոխելու հարցում՝ ի թիվս այլնի, տևական ժամանակ կալանքի տակ գտնվելու վերաբերյալ հանգամանքը Առաջին ատյանի դատարանի կողմից հաշվի առնելուն, ապա՝ այս կապակցությամբ, Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ խափանման միջոցի կիրառման տևողությունը և դրա համաչափությունը յուրաքանչյուր դեպքում ենթակա են գնահատման գործի բնույթի ու բարդության հետ համակցության մեջ։ Անձի ոչ իրավաչափ վարքագիծը կանխարգելող միջոցների կիրառման համատեքստում այսպիսի մոտեցում ունի նաև Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը՝ նշելով, որ ինքնին կանխարգելիչ միջոցների կիրառման տևողությունը բավարար չէ եզրահանգելու համար, որ այն համաչափ չէ ։ Տվյալ դեպքում՝ սույն գործի փաստական հանգամանքների համատեքստում, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Ա․Մարտիրոսյանի՝ տևական ժամանակ կալանքի տակ գտնվելը չի կարող համարվել վերջինիս ոչ օրինական վարքագծի դրսևորման ռիսկերը հակակշռող բավարար գործոն, իսկ սույն դեպքում մեղադրյալի՝ անազատության մեջ գտնվելու ժամանակահատվածը չի հանգեցնում հանրային և մասնավոր շահերի անհամաչափության։
Իսկ ինչ վերաբերում է որպես Աշոտ Մարտիրոսյանի անձը բնութագրող տվյալներ նշված հանգամանքներին՝ դատվածություն չունենալը, մշտական բնակության վայրի առկայությունը և խնամքին երկու անչափահաս երեխաների առկայությունը, ապա Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ մեղսագրվող արարքի պայմաններում մեղադրյալի անձը բնութագրող հանգամանքներն էական նշանակություն չեն կարող ունենալ քննարկվող խափանման միջոցի երկարաձգման հարցը լուծելիս։ Այլ կերպ՝ դրանք սույն որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումների պայմաններում, Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ, Աշոտ Մարտիրոսյանի՝ ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման ռիսկերը հակակշռող բավարար գործոններ չեն կարող համարվել։
Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ, խափանման միջոցի կիրառման իրավաչափության պայմանի նվազման վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի եզրահանգումները հիմնված չեն սույն վարույթում աոկա հանգամանքների փոխազդեցության, հարաբերակցության բացահայտման, այդ հանգամանքների համակցված գնահատման արդյունքում ձևավորված համոզմունքի վրա։ Հետևաբար՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը հաշվի չառելով վերոնշյալ փաստական հանգամանքները հանգել է սխալ հետևության այն մասին, որ մեղադրյալի հավանական ոչ պատշաճ վարքագիծը հնարավոր է չեզոքացնել նաև այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառմամբ։
Ամփոփելով վերոգրյալը՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի եզրահանգումներն առ այն, որ մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը հնարավոր է ապահովել նաև այլընտրանքային խափանման միջոցների համակցված կիրառմամբ, կառուցված չեն սույն որոշմամբ արձանագրված հանգամանքների համակողմանի ուսումնասիրության, պատշաճ իրավական վերլուծության ու համակցության մեջ գնահատման վրա: Հետևաբար՝ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունն առ այն, որ արդեն իսկ հարցաքննվել են տուժողը և վկաների մի մասը, ուստի՝ խոչընդոտելու հիմքը վարույթի այս փուլում կարող է չեզոքացվել և մեղադրյալի օրինական վարքագիծը հնարավոր է ապահովել առավել մեղմ խափանման միջոցների համակցված կիրառմամբ, հիմնավոր չէ։
Վերոգրյալի հիման վրա՝ Վերաքննիչ դատարանն փաստում է, որ սույն դեպքում առկա են ծանրակշիռ փաստական հանգամանքներ Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելու համար, ուստի՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ սույն վարույթով Առաջին ատյանի դատարանը թույլ է տվել քրեադատավարական օրենքի էական խախտում՝ այն է, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 15-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 18-րդ հոդվածի 4-րդ մասով սահմանված սկզբունքների խախտում, ինչը նույն օրենսգրքի 362-րդ հոդվածի համաձայն, հիմք է ստորադաս դատարանի դատական ակտը բեկանելու և դրան փոխարինող դատական ակտ կայացնելու համար»:
3.11. Առաջին ատյանի դատարանը, ի թիվս այլնի, նշել է (մեջբերվում է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2026 թվականի ապրիլի 13-ի թիվ ԵԴ1/1101/01/25 որոշման պատճառաբանական մասից). «(…)Դատարանը, անդրադառնալով մեղադրյալ Աշոտ Գևորգի Մարտիրոսյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի անհրաժեշտության հարցին, արձանագրում է հետևյալը.
Մեղադրյալ Աշոտ Գևորգի Մարտիրոսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետը երկարաձգելու մասին 12.01.2026 թվականի որոշմամբ մեղադրյալի նկատմամբ տնային կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելիս, Դատարանն անդրադառնալով տնային կալանքի անհրաժեշտությանը արձանագրել էր քրեական վարույթին խոչընդոտելու հավանականության նվազումը և գտել էր, որ գործի փաստական հանգամանքների պայմաններում տնային կալանք՝ համակցված գրավ և բացակայելու արգելք խափանման միջոցներն ի զորու են ապահովել մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը:
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը [Առաջին ատյանի դատարանի] 12.01.2026 թվականի որոշումը բեկանելիս արձանագրել է քրեական վարույթին խոչընդոտելու հավանականությամբ պայմանավորված մեղադրյալի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կալանքի կիրառման շարունակական առկայության իրավաչափությունը և գտել է, որ այլընտրանքային խափանման միջոցներն ի զորու չեն ապահովելու մեղադրյալի հնարավոր ոչ պատշաճ վարքագիծը:
Դատարանն անդրադառնալով մեղադրյալի կողմից քրեական վարույթի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությանը, գտնում է, որ ներկա փուլում քրեական վարույթին խոչընդոտելու հավանականությունը, թեև ի հակադրություն գործի քննության սկզբնական փուլի, նվազել է, սակայն ինքնին դեռևս չի վերացել, ուստի Դատարանի գնահատմամբ մեղադրյալի հնարավոր ոչ պատշաճ վարքագծի վերոհիշյալ ռիսկն այն աստիճանի բարձր չէ, որ գործի քննության ներկա փուլում հնարավոր չլինի չեզոքացնել այլընտրանքային՝ առավել մեղմ խափանման միջոցների կիրառմամբ:
Դատարանի այս դիրքորոշումը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ ժամանակին համընթաց փոփոխության են ենթարկվում մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցի հիմքերի առկայությունը հիմնավորող փաստական տվյալները, որոնք կայուն չեն, չեն էլ կարող կայուն լինել, քանի որ քրեական վարույթի քննության յուրաքանչյուր փուլում քննությանը զուգընթաց այդ փուլի առանձնահատկություններից և օրենքով սահմանված կարգավորումներից ելնելով՝ փոփոխվում են, ինչից ելնելով էլ՝ Դատարանը գտնում է, որ նշվածի արդյունքում նվազում են փաստական հանգամանքների վրա հիմնված մեղադրյալի կողմից ոչ իրավաչափ վարքագիծ դրսևորելու ռիսկերը, որն էլ թույլ է տալիս եզրահանգելու, որ քրեական գործի քննության սույն փուլում քրեական վարույթի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությանը նվազել է:
Դատարանն արձանագրում է, որ սույն քրեական գործով հետազոտված ապացույցների ծավալը և հարցաքննված վկաների հանգամանքն ինքնին նվազեցրել են քրեական վարույթին խոչընդոտելու հավանականությունը:
Դատարանը փաստում է, որ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի որոշման կայացումից հետո հարցաքննվել են դատակոչված անձանց ցուցակում ներառված մեղադրանքի կողմի բոլոր վկաները՝ բացառությամբ հատուկ պաշտպանության միջոց կիրառված վկայից: Ընդ որում՝ դեռևս Դատարանի 15.07.2025 թվականի որոշմամբ արձանագրվել է քրեական վարույթով անցնող ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության աշխատակիցներ հանդիսացող վկաների, ինչպես նաև հատուկ պաշտպանության միջոց կիրառված վկայի վրա հնարավոր ազդեցություն ունենալու հանգամանքով պայմանավորված խոչընդոտելու հավանականության բացակայությունը, որպիսի Դատարանի դիրքորոշումը ընդունելի է եղել նաև հանրային մեղադրողի համար, հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ նշված որոշումը հանրային մեղադրողի կողմից չի բողոքարկվել:
Կարևոր նշանակություն ունի նաև այն հանգամանքները, որ Աշոտ Գևորգի Մարտիրոսյանը դատվածություն չունի, ունի մշտական բնակության վայր, խնամքին ունի երկու անչափահաս երեխա, ինչպես նաև տևական ժամանակ գտնվում է անազատության մեջ՝ առավել ինտենսիվ խափանման միջոցի՝ կալանքի պայմաններում:
Ավելին՝ մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու հարցում էական նշանակություն ունի նաև այն հանգամանքը, որ Դատարանի կողմից մեղադրյալի նկատմամբ տնային կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելուց մինչև ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի համապատասխան որոշմամբ Դատարանի դատական ակտը բեկանելու ժամանակահատվածում մեղադրյալը գտնվել է տնային կալանք խափանման միջոցի պայմաններում և առկա չէ որևէ փաստական տվյալ մեղադրյալի ոչ պատշաճ վարքագծի դրսևորման վերաբերյալ:
Դատարանի գնահատմամբ վերոհիշյալ հանգամանքների համակցությունը՝ որպես Աշոտ Գևորգի Մարտիրոսյանի ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման ռիսկերը հակակշռող գործոններ՝ դատական վարույթի տվյալ փուլում այլևս բավարար են գործի պատշաճ քննության ապահովման հանրային շահի և մեղադրյալի անձնական ազատության միջև արդարացի հավասարակշռությունը հաստատելու համար։ Ուստի, Դատարանը գտնում է, որ տվյալ դեպքում այլ՝ առավել մեղմ, այլընտրանքային խափանման միջոցի՝ տնային կալանքի, գրավի և բացակայելու արգելքի համակցությունը կարող է լինել գործուն երաշխիք՝ ազատության մեջ գտնվելու դեպքում Աշոտ Գևորգի Մարտիրոսյանի ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման ռիսկերը չեզոքացնելու համար:
Ինչ վերաբերում է ապացույցները լրացնելու միջնորդության փուլում հանրային մեղադրողի կողմից ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 334-րդ հոդվածով նախատեսված լիազորություններն իրացնելուն՝ որպես քրեական վարույթին խոչընդոտելու ռիսկի գնահատում, Դատարանի գնահատմամբ ապացույցների ծավալի լրացման հանգամանքն ինքնին չի կարող դիտվել որպես քրեական վարույթին խոչընդոտելու ռիսկի գնահատման ինքնուրույն հիմք, իսկ Դատարանի կողմից այլ՝ առավել մեղմ խափանման միջոցների կիրառման համատեքստում, Դատարանի գնահատմամբ չեզոքացվում է ապացույցների ծավալի լրացման փուլում հարցաքննված վկաներին լրացուցիչ հարցաքննության հրավիրելու անհրաժեշտության վերաբերյալ հանրային մեղադրողի կողմից հայտնած դիրքորոշման փաստական հիմքը:
Ամփոփելով Դատարանն արձանագրում է, որ թեև իրատեսական է մեղադրյալի կողմից քրեական վարույթին խոչընդոտելու նվազ մտավախությունը, սակայն Դատարանը գտնում է, որ տվյալ իրավիճակում մեղադրյալին կալանքի տակ պահելն անթույլատրելի է։ Այլ կերպ ասած, Դատարանի համոզմամբ, սույն վարույթով այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառմամբ հնարավոր է հասնել մեղադրյալի պատշաճ վարքագծի ապահովմանը:
Դատարանն արձանագրում է նաև, որ.
1) կալանքը քրեական գործերի քննության ընթացքում կիրառվող խափանման միջոցներից ամենախիստն է, քանի որ դրա էությունն անձին հասարակությունից մեկուսացնելն է, որի արդյունքում առավելագույն չափով է սահմանափակում մարդու սահմանադրական իրավունքներն ու ազատությունները, այդ թվում և հիմնականում՝ այնպիսի կարևոր իրավունք, ինչպիսին ազատության իրավունքն է,
2) կալանքը նաև խափանման բացառիկ միջոց է, քանի որ դրա կիրառման հետևանքով ազատությունից զրկվում է դատարանի դատավճռով դեռևս մեղավոր չճանաչված անձը: Հենց այդ պատճառով էլ խափանման միջոց կալանք կիրառելուց, կամ դրա ժամկետը երկարաձգելիս պետք է պատշաճ քննարկման առարկա դարձնել դրան դեմ և կողմ բոլոր փաստարկները, որոշելու համար, թե առկա է արդյոք անձի ազատության իրավունքի սահմանափակման, կամ սահմանափակման պահպանման աներկբա անհրաժեշտությունը՝ ավելի բարձր նշանակության բարիքի, այն է՝ հանրային շահի պաշտպանության տեսանկյունից՝ ապահովելով հանրային և մասնավոր շահերի ողջամիտ հավասարակշռությունը, անձի ազատության սահմանափակման հիմնավորվածությունը, որը, անկախ անմեղության կանխավարկածից, գերակայում է ազատության իրավունքի նկատմամբ և միայն դրանից հետո վերջնական եզրահանգում անել կալանքի կիրառման անհրաժեշտության մասին:
Դատարանի հետևությունների համար հիմք է հանդիսանում նաև ՀՀ Սահմանադրության 78-րդ հոդվածով սահմանված՝ համաչափության սկզբունքի ապահովման անհրաժեշտությունը, որի տեսանկյունից՝ անձնական ազատության, որպես անձի հիմնական իրավունքի սահմանափակման համար ընտրված միջոցները պետք է լինեն պիտանի և անհրաժեշտ սահմանված նպատակին հասնելու համար և համարժեք սահմանափակվող հիմնական իրավունքի և ազատության նշանակությանը:
(...)
Այլ կերպ՝ Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Աշոտ Գևորգի Մարտիրոսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով սահմանված «Տնային կալանք», ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով սահմանված «Գրավ» և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածով սահմանված «Բացակայելու արգելք» այլընտրանքային խափանման միջոցի կիրառումը ի զորու է ապահովել մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը վարույթի հետագա քննության փուլում: Դատարանի նման դիրքորոշումը պայմանավորված է նրանով, որ մեղադրյալն ունի մշտական բնակության հասցե և այդ վայրում նրան կալանքի տակ պահելու (ազատությունը սահմանափակելու) պայմաններում կարելի է հասնել մեղադրյալի կողմից խոչընդոտելու նվազ ռիսկը չեզոքացնելուն:
Վերոգրյալով պայմանավորված Դատարանն արձանագրում է, որ առկա են մեղադրյալի նկատմամբ «Տնային կալանք», «Գրավ» և «Բացակայելու արգելք» այլընտրանքային խափանման միջոցների համակցությունը կիրառելու համար անհրաժեշտ կարևորագույն պայմանները՝ մեղադրյալ Աշոտ Գևորգի Մարտիրոսյանը ունի մշտական բնակության վայր, պատրաստակամ է գրավի գումարը վճարել և այդ խափանման միջոցների կիրառմամբ հնարավոր է չեզոքացնել վերը նշված ռիսկը: Ավելին, Դատարանն արձանագրում է, որ սույն գործով առկա չէ որևէ փաստական հանգամանք, որը կվկայի այն մասին, որ այլընտրանքային երաշխիքներն ի զորու չեն կանխել անձի ոչ իրավաչափ վարքագիծը՝ «Տնային կալանք», «Գրավ», «Բացակայելու արգելք» այլընտրանքային խափանման միջոցների համակցության կիրառման պայմաններում:
Դատարանի հիշյալ դիրքորոշումը հիմնված է նաև այն պատճառաբանության վրա, որ անձի նկատմամբ խափանման միջոց ընտրելիս պետք է առաջնորդվել նվազագույնի սկզբունքով, այն է՝ չպետք է ընտրի ավելի խիստ խափանման միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել մեղադրյալի օրինական վարքագիծը: Օրենսդրի կողմից նշված դրույթի ամրագրումը նպատակ է հետապնդել բացառելու կալանքի կիրառումն կամ դրա ժամկետի երկարաձգումը այն բոլոր դեպքերում, երբ առկա է որոշակի հնարավորություն այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառմամբ երաշխավորելու մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը:
Այսպիսով, Դատարանն արձանագրում է, որ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումը, գործի քննության սույն փուլում ի զորու է ապահովելու մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը:
Միևնույն ժամանակ Դատարանը գտնում է, որ որպես այլընտրանքային խափանման միջոց տնային կալանքի ընթացքում անհրաժեշտ է արգելել մեղադրյալին լքելու իր բնակության տարածքը՝ ք.Երևան, Նորագավիթ, 1-ին փողոց, 133 տուն հասցեն, իր բնակության վայրում հյուրընկալել այլ անձանց՝ բացառությամբ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասի 55-րդ կետով նշված մերձավոր ազգականների, ինչպես նաև ունենալ նամակագրություն, հեռախոսային խոսակցություններ, օգտվել հաղորդակցության այլ ձևերից, այդ թվում՝ փոստային առաքանուց՝ բացառությամբ պետական և/կամ տեղական ինքնակառավարման մարմիններից, դատարանից ստացվող փոստային առաքանիների: Դատարանն արձանագրում է նաև, որ տնային կալանքի և դրանից բխող սահմանափակման պահպանման նկատմամբ վերահսկողությունը պետք է հանձնարարել ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության համապատասխան բաժնին:
Դատարանը հարկ է համարում պարզաբանել նաև, որ մեղադրյալի վարքագծի նկատմամբ հսկողությունը իրականացվելու է հատուկ էլեկտրոնային միջոցներով, ինչը Աշոտ Գևորգի Մարտիրոսյանը պարտավոր է իր վրա մշտապես կրել, չվնասել դրանք, ինչպես նաև արձագանքել իրավասու մարմնի հսկողության ազդանշաններին:
Միաժամանակ, որպես այլընտրանքային խափանման միջոց գրավի գումարի չափ, Դատարանը սահմանում է 3.000.000 (երեք միլիոն) ՀՀ դրամը և նկատի ունենալով, որ դեռևս Դատարանի 12.01.2026 թվականի որոշման հիման վրա որպես գրավի գումար վճարվել է 3.000.000 (երեք միլիոն) ՀՀ դրամը, ուստի Դատարանի գնահատմամբ վճարված գումարը ենթակա է պահպանման:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի 5-րդ մասի համաձայն՝
«5. Կալանքի ժամկետը երկարաձգելիս դատարանի առջև անհրաժեշտ է հիմնավորել նաև վարույթի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքները բացահայտելու նպատակով վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից գործադրված պատշաճ ջանասիրությունը (due diligence), ինչպես նաև տվյալ մեղադրյալի նկատմամբ քրեական հետապնդումը շարունակելու անհրաժեշտությունը:»:
ՀՀ Սահմանադրական դատարանը 2025 թվականի հուլիսի 30-ի ՍԴՈ-1792 որոշմամբ արձանագրել է. «(…) Վերոգրյալի հիման վրա՝ Սահմանադրական դատարանն արձանագրում է նաև, որ պատշաճ ջանասիրությունը նաև ողջամիտ ժամկետի ապահովման պահանջի մաս է, և չի կարող վերջինս ուղղված լինել դատարանին, իսկ ջանասիրության պահանջը՝ ոչ: Այլ կերպ՝ Օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի 5-րդ մասի՝ «Կալանքի ժամկետը երկարաձգելիս դատարանի առջև անհրաժեշտ է հիմնավորել նաև վարույթի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքները բացահայտելու նպատակով վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից գործադրված պատշաճ ջանասիրությունը (due diligence), ինչպես նաև տվյալ մեղադրյալի նկատմամբ քրեական հետապնդումը շարունակելու անհրաժեշտությունը» դրույթները պարունակում են վարույթի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքները բացահայտելու նպատակով վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից գործադրված պատշաճ ջանասիրություն (due diligence) դրսևորելու պահանջն այն բոլոր դեպքերում, երբ քննարկվում է կալանքի ժամկետը երկարաձգելու հարցը, այսինքն՝ ոչ միայն այն դեպքերում, երբ ներկայացված է կալանքը երկարաձգելու միջնորդություն, այլ նաև այն դեպքերում, երբ դատարանն ինքն է օրենքի ուժով պարտավոր անդրադառնալ շարունակական կալանքի իրավաչափության հարցին։
102. Սահմանադրական դատարանն այսպիսով գտնում է, որ անկախ քրեական դատավարության փուլից կամ այլ կերպ՝ անկախ կալանքի երկարաձգման հարցը դատարանի կողմից օրենքի պահանջով ինքնուրույն կամ իրեն ներկայացրած միջնորդության շրջանակներում քննելուց՝ պատշաճ ջանասիրություն ապահովելը բխում է իրավունքի գերակայության սկզբունքից, Սահմանադրության 27, 63 և 66-րդ հոդվածներից, ինչպես նաև Օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի 1-ին մասի, 24-րդ հոդվածի 1-ին և 3-րդ մասերի, 118-րդ հոդվածի 4-րդ և 5-րդ մասերի պահանջներից, որոնց առավելագույն իրացվածությունը տվյալ դեպքում նշանակում է, որ անձի անձնական ազատության հիմնական իրավունքի երաշխիքները, այդ թվում՝ գործի հանգամանքները պարզելու ուղղությամբ պետական մարմինների պատշաճ ջանասիրության ապահովումը, չեն կարող կախված լինել այն հանգամանքից, որ մի դեպքում՝ շարունակական կալանքի իրավաչափությունը դատարանի կողմից ստուգվում է քննիչի միջնորդությունը քննության առնելու, իսկ մյուս դեպքում՝ նույն հարցը օրենքի ուժով քննության առարկա դարձնելու ընթացակարգի շրջանակներում։
103. Վերոնշյալի հակառակը վտանգավոր է հատկապես այն տեսանկյունից, որ պետական իրավասու անձանց կողմից դրսևորված անգործության՝ որևէ դատավարական գործողություն չկատարելու՝ դատական նիստ չանցկացնելու և վկաների հարցաքննություն չկազմակերպելու հետևանքն ինքն է դրվում (ինչպես սույն գործով) կալանքը երկարացնելու հիմքում այն պատճառաբանությամբ, որ նախկինում նշանակված կալանքի իրավաչափության պայմանները չեն փոփոխվել։(…)»:
Դատարանը գտնում է, որ վարույթի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքները բացահայտելու նպատակով Դատարանի կողմից գործադրվել է պատշաճ ջանասիրություն: (…)»:

4. Վերաքննիչ դատարանում վարույթի մասնակիցների բացատրությունները, դրանք հիմնավորող նյութերը, միջնորդությունները, բողոքի պատասխանները.
4.1. Մեղադրյալ Աշոտ Գևորգի Մարտիրոսյանի պաշտպան Նարինե Ռշտունին Վերաքննիչ դատարան է ներկայացրել գրավոր բացատրություն, նշելով, որ դատարանի որոշումը հիմնավոր է, բխում է օրենքի պահանջներից և ենթակա չէ բեկանման, իսկ տուժող ███████ ███████ ███████ լիազոր ներկայացուցիչ Գ.Մելիքյանի և ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազի տեղակալ Էդ․Պողոսյանի բողոքներն անհիմն են և ենթակա են մերժման:
Պաշտպանը վկայակոչելով «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի, Մարդու իրավունքների եվրոպական և ՀՀ վճռաբեկ դատարանների կողմից տրված մեկնաբանությունները՝ մասնավորապես նշել է․ «… Առաջին ատյանի դատարանի կայացրած որոշումն օրինական դատական ակտ է, այն համապատասխանում է ՀՀ օրենսդրության պահանջներին, դրանում ներկայացված դատարանի դիրքորոշումները լիովին հիմնավորված են ու բխում են գործի նյութերի համակցությունից։ Տուժողի ներկայացուցչի և դատախազի բողոքներն ամբողջությամբ անհիմն են, ներկայացված փաստարկները չեն համապատասխանում քրեական վարույթի ընթացում ձեռք բերված փաստական տվյալներին, հետևաբար ենթակա են մերժման։
Աշոտ Մարտիրոսյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 46-155-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 8-րդ և 12-րդ կետերով։ Հետևապես տուժողի ներկայացուցչի այն պնդումը, թե իբր Աշոտ Մարտիրոսյանին մեղսագրվում է նաև զենքի, հրազենի կամ այլ հանրավտանգ նյութերի և առարկաների օրինական շրջանառության դեմ ուղղված դիտավորությամբ կատարվող միջին ծանրության հանցանք, իրականությանը չի համապատասխանում։
Աշոտ Մարտիրոսյանը սույն գործով նախաքննական մարմնի որոշմամբ ձերբակալվել է 27.02.2025 թվականին ․․․: Այսինք, դեպքի օրվանից՝ 13.06.2024 թվականից գրեթե տաս ամիս Աշոտ Մարտիրոսյանը գտնվել է ազատության մեջ և գործի նյութերում բացակայում է որևէ փաստական տվյալ և/կամ հիմնավորում, որ Աշոտ Մարտիրոսյանը որևէ կերպ փորձել է խոչընդոտել, միջամտել քննությանը։ Չկա որևիցե տվյալ ոչ պատշաճ վարքագծի վերաբերյալ նաև Ա․Մարտիրոսյանի տնային կալանքի տակ գտնվելու ընթացքում՝ 2026 թվականի հունվարի 12-ից մինչև մարտի 04-ը։ Խափանման միջոցի հիմքերը ժամանակի ընթացքում կարող են ենթարկվել որակական փոփոխությունների և քրեական գործի քննության փուլային առանձնահատկություններով պայմանավորված՝ հնարավոր է առաջանան խափանման միջոցի կիրառման նոր հիմքեր, որպիսիք քննության ավելի վաղ փուլերում արձանագրված չեն եղել: Նույն կերպ, դատական պրակտիկան և նախադեպային իրավունքն ամրագրել է, որ խափանման միջոցի հիմքերը դատաքննության տարբեր փուլերում ունեն ինտենսիվության տարբեր աստիճաններ, ուստի խափանման միջոցի միևնույն հիմքը գործի դատական քննության ընթացքում չի կարող մշտապես գտնվել ռիսկայնության միևնույն աստիճանի վրա:
Անհիմն է նաև տուժողի ներկայացուցչի այն պնդումը, որ դեռ պետք է հարցաքննվեն մեղադրյալները, քանի որ նախնական դատալսումների ընթացքում մեղադրյալները հայտնել են, որ չեն ցանկանում հիմնական դատալսումների ընթացքում ցուցմունք տալ։ Սույն գործով Աշոտ Մարտիրոսյանի վերաբերյալ, բացի ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության Շենգավիթի բաժնի ծառայող Սարգիս Զաքևոսյանից և մահացած տուժողի քույր ███████ ███████ այլ անձ ցուցմունք չի տվել, ուստի անհեթեթ է պնդումը, որ գործի քննությանը խոչընդոտելու ռիսկը բարձր է, քանի որ դեռևս հետազոտված չեն «պաշտպանության կողմի ապացույցները» կամ առկա է «ապացույցները լրացնելու միջնորդություն ներկայացնելու հնարավորություն»։
…
Առաջին ատյանի դատարանը հիմնավորված կերպով արձանագրել է, որ վերոհիշյալ հանգամանքների համակցությունը, որպես Աշոտ Մարտիրոսյանի ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման ռիսկերը հակակշռող գործոններ, դատական վարույթի տվյալ փուլում այլևս բավարար են գործի պատշաճ քննության ապահովման հանրային շահի և մեղադրյալի անձնական ազատության միջև արդարացի հավասարակշռությունը հաստատելու համար։ Առաջին ատյանի դատարանը հիմնավորված կերպով գտել է, որ տվյալ դեպքում այլ՝ առավել մեղմ, այլընտրանքային խափանման միջոցի՝ տնային կալանքի, գրավի և բացակայելու արգելքի համակցությունը կարող է լինել գործուն երաշխիք՝ ազատության մեջ գտնվելու դեպքում Աշոտ Մարտիրոսյանի ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման ռիսկերը չեզոքացնելու համար:
Առաջին ատյանի դատարանի դիրքորոշումը հիմնվել է նաև այն պատճառաբանության վրա, որ անձի նկատմամբ խափանման միջոց ընտրելիս պետք է առաջնորդվել նվազագույնի սկզբունքով, այն է՝ չպետք է ընտրվի ավելի խիստ խափանման միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել մեղադրյալի օրինական վարքագիծը: Օրենսդրի կողմից նշված դրույթի ամրագրումը նպատակ է հետապնդում բացառելու կալանքի կիրառումը կամ դրա ժամկետի երկարաձգումը այն բոլոր դեպքերում, երբ առկա է որոշակի հնարավորություն՝ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառմամբ երաշխավորելու մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը:
…
Ցանկացած դեպքում կալանավորումը պետք է լինի բացառություն, ոչ թե կանոն և պետք է կիրառվի բացառապես այն դեպքում, երբ դատարանը հիմնավոր եզրակացություն կանի, որ այլ խափանման միջոցներով հնարավոր չէ կանխել մեղադրյալի ոչ պատշաճ վարքագիծը և ապահովել դատավճռի կատարումը: Հարկ է նշել նաև, որ որքան երկար ժամանակ է անձը գտնվում շարունակական կալանքի տակ, այդքան խիստ չափանիշ է ներկայացվում ինչպես հիմնավոր կասկածի ապացուցվածությանը, այնպես էլ կալանավորման հիմքերին, ընդ որում՝ մեծանում է անձին ազատ արձակելու հավանականությունը, այդ թվում՝ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառմամբ: Այլ կերպ ասած՝ անմեղության կանխավարկածի ուժով անձին շարունակական կալանքի տակ պահելուն ուղիղ համեմատական է ազատ արձակելու առավել բարձր հավանականությունը, ինչը նշանակում է, որ առաջին ատյանի դատարանը պետք է առավել խիստ չափանիշով գնահատի մեղադրյալին կալանքի տակ պահելու անհրաժեշտությունը:
Բոլոր խափանման միջոցների օրենքով սահմանված հիմքերը նույնն են, հետևապես դրանցից որևէ մեկը հաստատելը դեռևս բավարար չէ հենց կալանավորումը կիրառելու համար, իսկ կիրառված լինելու դեպքում՝ դրա ժամկետը երկարացնելու, անհրաժեշտ է անդրադառնալ և քննարկել խափանման միջոցի տեսակի որոշման հարցը, որից հետո, երբ կբացառվի այլ խափանման միջոցի կիրառմամբ մեղադրյալի ոչ պատշաճ վարքագիծը կանխելու հնարավորությունը, ապա նոր կարող է կիրառվել առավել խիստ խափանման միջոցը կամ երկարացնել դրա ժամկետը:
Մեղադրյալի անձը պարզված է և նրա ինքնությունը երբևէ կասկած չի հարուցել, ունի մշտական բնակության վայր, խնամքին երկու անչափահաս երեխաներ, հայրը վատառողջ է, տարել է սրտի վիրահատություն։ Աշոտ Մարտիրոսյանի խնամքին են գտնվում երկու անչափահաս երեխաներ, մայրը նույնպես վատառողջ է՝ տառապում է արտրոզով, եղբայրը զոհվել է և Ա․Մարտիրոսյանը օգնում է նաև եղբոր անչափահաս երեխաներին»։

5. Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
Հատուկ վերանայման բողոքների հիմքերի և ներկայացված փաստարկների շրջանակներում դատական վերանայման ենթարկելով Առաջին ատյանի դատարանի որոշման օրինականությունն ու հիմնավորվածությունը, ինչպես նաև ուսումնասիրելով հատուկ վերանայման բողոքների վերաբերյալ վարույթում առկա նյութերը՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն`
«Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի համաձայն`
«(…)
3. Հատուկ վերանայումն իրականացվում է բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում:
4․ Հատուկ վերանայման կարգով դատական ակտ կայացնելիս վերադաս դատարանը հիմնվում է միայն ստորադաս դատարանում հետազոտված ապացույցների կամ նյութերի և վարույթի մասնակիցների արած պնդումների վրա»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի և 359-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համակցված մեկնաբանությունից բխում է, որ հատուկ վերանայման կարգով դատարանը քննության է առնում բացառապես բողոքում նշված հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը՝ չանցնելով դրանց սահմաններից։ Միևնույն ժամանակ, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն՝ Վերաքննիչ դատարանը հիմնվում է միայն ստորադաս դատարանում հետազոտված նյութերի և վարույթի մասնակիցների ներկայացրած պնդումների վրա։
Հետևաբար, Վերաքննիչ դատարանի առջև դրված առանցքային հարցը հետևյալն է. հիմնավոր և իրավաչափ են արդյո՞ք մեղադրյալ Աշոտ Մարտիրոսյանի նկատմամբ կալանքի փոխարեն որպես այլընտրանքային խափանման միջոցներ` տնային կալանքի, գրավի և բացակայելու արգելքի կիրառման մասին Առաջին ատյանի դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումները:
Փաստական հանգամանքները գնահատելով կիրառելի իրավական կարգավորումների լույսի ներքո, անհրաժեշտ է անդրադառնալ և իրավական մեկնաբանմամբ պատասխանել սույն հարցին:
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և oրենքով uահմանված կարգով.
Գ) անձի oրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը` իրավախախտում կատարած լինելու հիմնավոր կաuկածի առկայության դեպքում նրան իրավաuու oրինական մարմնին ներկայացնելու նպատակով կամ այն դեպքում, երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է համարվում նրա կողմից հանցագործության կատարումը կամ այն կատարելուց հետո նրա փախուuտը կանխելու համար. (…)»:
Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«1. Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք: Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Վարույթի ընթացքում անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոցները կարող են կիրառվել ոչ այլ կերպ, քան սույն օրենսգրքով սահմանված հիմքերով և կարգով: Վարույթի ընթացքում անձին ազատությունից զրկելը չպետք է պատժի նպատակ հետապնդի:
2. Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտրելիս առաջնորդվում է նվազագույնի սկզբունքով։ Արգելվում է անձի նկատմամբ ընտրել ավելի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը։
(…)
4. Անձին կալանավորելը, կալանքի ժամկետը երկարաձգելը, բժշկական հաստատությունում հարկադրաբար տեղավորելը թույլատրվում են միայն դատարանի որոշմամբ` այն դեպքում, երբ անձի օրինական վարքագիծը չի կարող երաշխավորվել հարկադրանքի այլ միջոցներով:
(…)» :
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Խափանման միջոցներն են կալանքը և այլընտրանքային խափանման միջոցները։
2. Այլընտրանքային խափանման միջոցներն են`
1) տնային կալանքը.
2) վարչական հսկողությունը.
3) գրավը.
4) պաշտոնավարման կասեցումը.
5) բացակայելու արգելքը.
6) երաշխավորությունը.
7) դաստիարակչական հսկողությունը.
8) զինվորական հսկողությունը»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը:
2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝
1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ
2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ
3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար:
3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները:
4. Խափանման միջոց կիրառելու վերաբերյալ որոշման պատճենը մեղադրյալին հնարավորության դեպքում հանձնվում է անհապաղ»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Կալանքը դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին օրենքով նախատեսված դեպքերում և կարգով ազատությունից զրկելն է` օրենքով և դատարանի այդ որոշմամբ սահմանված ժամկետով:
2. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն անբավարար է սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու համար:
(…)
4. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ փաստական հանգամանքների բավարար ամբողջությամբ քննիչի կամ դատախազի կողմից հիմնավորվել և դատարանի կողմից պատճառաբանված հաստատվել են սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով նախատեսված իրավաչափության համապատասխան պայմանները: Դատական վարույթում կալանքի կիրառման համար բավարար է դատարանի կողմից նշված պայմանների պատճառաբանված հաստատումը։ (…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 122-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Այլընտրանքային խափանման միջոցները կարող են կիրառվել ինչպես առանձին, այնպես էլ համակցված, եթե հնարավոր է ապահովել դրանց պայմանների միաժամանակյա պահպանումը:
(…)
5. Այլընտրանքային խափանման միջոցները կարող են կիրառվել սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված հանգամանքների վերաբերյալ ողջամիտ ենթադրության առկայության դեպքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 123-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Տնային կալանքը մեղադրյալի ազատության այնպիսի սահմանափակում է, որի ընթացքում նա պարտավոր է չլքել դատարանի որոշման մեջ նշված բնակության տարածքը:
2. Դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին կարող է արգելվել նաև`
1) ունենալ նամակագրություն, հեռախոսային խոսակցություններ, օգտվել հաղորդակցության այլ ձևերից, այդ թվում՝ փոստային առաքանուց.
2) շփում ունենալ որոշակի անձանց հետ կամ իր բնակության վայրում հյուրընկալել այլ անձանց:
3. Տնային կալանք կիրառելու մասին դատարանի որոշման մեջ նշվում են այն կոնկրետ սահմանափակումները, որոնք տարածվում են մեղադրյալի վրա, ինչպես նաև իրավասու այն մարմինը, որին հանձնարարվում է այդ սահմանափակումների պահպանման նկատմամբ վերահսկողությունը: Հեռախոսային խոսակցություններ ունենալու արգելքը չի տարածվում շտապ բժշկական օգնություն, իրավապահ մարմիններ կամ արտակարգ իրավիճակներում փրկարար ծառայություն կանչելու, ինչպես նաև վերահսկողություն իրականացնող մարմնի հետ կապ հաստատելու դեպքերի վրա։ Այդ մասին մեղադրյալն անհապաղ տեղեկացնում է վերահսկողություն իրականացնող մարմնին։
4. Մեղադրյալի վարքագծի նկատմամբ հսկողությունը դատարանի որոշմամբ իրականացվում է Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված հատուկ էլեկտրոնային միջոցներով: Մեղադրյալը պարտավոր է իր վրա մշտապես կրել նշված էլեկտրոնային հսկողության միջոցները, չվնասել դրանք, ինչպես նաև արձագանքել իրավասու մարմնի հսկողության ազդանշաններին:
5. Տնային կալանքի կիրառման կարգի, ժամկետների և բողոքարկման վրա տարածվում են կալանքի համար սույն օրենսգրքով սահմանված դրույթները:
6. Տնային կալանքի մեկ օրը հավասար է կալանքի մեկ օրվան: (…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 125-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Գրավը իրավասու մարմնի որոշմամբ սահմանված դրամական գումար է, որը Հայաստանի Հանրապետության դրամի, շարժական գույքի, արժեթղթերի կամ այլ արժեքների ձևով պահատվության է փոխանցվում համապատասխան որոշմամբ նշված բանկի կամ այլ վարկային կազմակերպության դեպոզիտ մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովելու նպատակով: Որպես գրավ կարող է ընդունվել անշարժ գույք, եթե գրավ կիրառելու մասին որոշմամբ հատուկ նշվել է դրա հնարավորության մասին:
2. Գրավի չափը որոշելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալին վերագրվող հանցանքի ծանրության աստիճանը և մեղադրյալի գույքային դրությունը: Գրավի արժեքի ապացուցման պարտականությունը կրում է գրավատուն:
(…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Եթե բավարար հիմքեր կան ենթադրելու, որ մեղադրյալը կարող է դիմել փախուստի` օգտագործելով անձը հաստատող փաստաթուղթ, ապա իրավասու մարմինը կարող է որոշում կայացնել նրա` Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելն արգելելու մասին»:
Վերը նշված իրավանորմերի վերլուծությունից հետևում է, որ մարդու ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունքը նրա՝ Կոնվենցիայով և Սահմանադրությամբ երաշխավորված հիմնական և անքակտելի իրավունքներից է, որոնց սահմանափակումը հնարավոր է բացառապես օրենսդրությամբ սահմանված կարգով ծանրակշիռ հիմքերի առկայության պարագայում:
Կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի համատեքստում Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանն արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները․
- ներպետական իշխանությունները անձին ազատ արձակելու կամ կալանավորելու մասին որոշում կայացնելիս պետք է փնտրեն նաև այլընտրանքային միջոցներ, որոնք թույլ կտան ապահովել տվյալ անձի ներկայությունը դատաքննությանը,
- Կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի 3-րդ կետը ամրագրում է ոչ միայն «ողջամիտ ժամկետում դատաքննության իրավունքը կամ մինչև դատաքննությունն ազատ արձակվելու իրավունքը», այլ նաև նախատեսում է, որ «ազատ արձակումը կարող է պայմանավորվել դատաքննության ներկայանալու երաշխիքներով»:
Դատարանի գնահատմամբ կանխավարկածը միշտ պետք է գործի հօգուտ ազատ արձակման։ Ըստ Եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի՝ Ազգային դատական մարմինները հաշվի առնելով անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը պետք է ուսումնասիրեն հանրային շահի վերոնշյալ պահանջի առկայությանը հակասող կամ այն հաստատող կամ 5-րդ հոդվածի կանոնից շեղումը հիմնավորող բոլոր փաստերը և պետք է դրանք նշեն ազատ արձակման գանգատների վերաբերյալ իրենց որոշումներում: Ազատ արձակելուն կողմ և դեմ փաստարկները չպետք է լինեն ընդհանուր և վերացական։
Մասնավորապես՝ մեղադրյալի թաքնվելու վտանգը չի կարող գնահատվել միայն նրան սպառնացող պատժի խստությամբ, այն պետք է գնահատել՝ վկայակոչելով մի շարք այլ վերաբերելի գործոններով, որոնք կարող են կամ հաստատել թաքնվելու վտանգի առկայությունը կամ կարող են այնքան չնչին դարձնել, որ այն չի կարող հիմնավորել կալանքը ։ Մեկ այլ՝ հանցագործություններ կատարելու հավանականության մասին եզրահանգումները պետք է հիմնավորված լինեն, և պատշաճ չի լինի ազատությունից զրկելը հիմնավորել՝ հղում անե¬լով նոր հանցանք կատարելու մտավախությանը միայն , իսկ մեղադրյալի կողմից վարույթի պատշաճ իրականացումը խոչընդոտելու վտանգը չի կարող որպես հիմք ընդունվել in abstracto (վերացական ձևով), այն պետք է հիմնավորել փաստացի ապացույցներով :
Այսինքն, օրենսդրի ընդհանուր տրամաբանությունը և Եվրոպակա դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումները հանգում են նրան, որ առավել մեղմ խափանման միջոցի կիրառման ռեալ հնարավորության պայմաններում վարույթն իրականացնող մարմինը պետք է զերծ մնա առավել խիստ խափանման միջոցների կիրառումից և պետք է կիրառի այնպիսի խափանման միջոց, որն առավել պիտանի կլինի հետապնդվող նպատակին հասնելու համար։
Այս կապակցությամբ ՀՀ սահմանադրական դատարանը թիվ ՍԴՈ-1480 որոշմամբ իրավական դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ․ «(...) Սահմանադրական դատարանը փաստում է, որ Օրենսգրքով նախատեսված խափանման միջոցների աստիճանակարգությունում կալանավորումն ամենախիստն է և միակը, որն անձին զրկում է անձնական ազատությունից: Միաժամանակ, Սահմանադրական դատարանը վերահաստատում է իր դիրքորոշումն առ այն, որ կալանավորումը՝ որպես խափանման միջոցներից մեկը, անձի նկատմամբ կարող է ընտրվել միայն այն ժամանակ, երբ այլ խափանման միջոցները թույլ չեն տալիս հասնել հետապնդվող իրավաչափ նպատակներին: Ուստի կալանավորումը՝ որպես քրեադատավարական հարկադրանքի վերջին՝ բացառիկ միջոց (ultima ratio), միշտ և պարտադիր կերպով պետք է այլընտրանք ունենա: Քրեադատավարական օրենքում ամրագրվելիք այդ այլընտրանքը պետք է քրեական վարույթն իրականացնող մարմնին փաստացի հնարավորություն ընձեռի և իրավաբանական պարտականություն դնի նրա վրա՝ ի սկզբանե ընտրություն կատարել տարբեր խափանման միջոցների միջև՝ իրավաչափ նպատակին հասնելու համար ընտրելով առավել պիտանի միջոցը: Միևնույն ժամանակ այն պետք է նաև պարտադիր կարգով լինի անձի հիմնական իրավունքները և ազատություններն առավել նվազ սահմանափակողը, այսինքն՝ անհրաժեշտ միջոցը: Ուստի, Սահմանադրության տեսանկյունից անթույլատրելի է խափանման միջոցներից մեկի կիրառման հարցը քննարկել արդեն իսկ դրանցից մյուսին, ընդսմին՝ ամենախիստ միջոցին նախապատվություն տալուց հետո:
Այսպիսով, հաշվի առնելով անձի անձնական ազատության իրավունքին կալանավորման առավել ինտենսիվ միջամտող բնույթը, վարույթն իրականացնող մարմինը յուրաքանչյուր դեպքում այն ընտրելուց առաջ պարտավոր է պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում հիմնավորված կերպով բացառել մնացած բոլոր, ավելի մեղմ խափանման միջոցների ընտրության հնարավորությունը (...)»:
Վերաքննիչ դատարանն ուշագրավ է համարում, որ 2022 թվականի հուլիսի 01-ից գործող ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգիրքը՝ խափանման միջոց ընտրելու հարցի քննարկման տեսանկյունից որդեգրել է «նվազագույնի սկզբունքը», որից բխում է, որ վարույթն իրականացնող մարմինը, անձի նկատմամբ խափանման միջոց ընտրելիս, առաջնորդվում է նվազագույնի սկզբունքով՝ արգելվում է անձի նկատմամբ ընտրել ավելի խիստ միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը, միևնույն ժամանակ, կիրառված խափանման միջոցի ժամկետը երկարաձգելու հարցը քննարկելիս Դատարանը պարտավոր է քննարկման առարկա դարձնել առավել մեղմ խափանման միջոցի կիրառման հնարավորությունը և կալանավորման անհրաժեշտությունը:
Վերոշարադրյալը բխում է անձին ազատությունից զրկելու հետ կապված խափանման միջոցի և հետապնդվող նպատակների միջև համամասնության ողջամիտ հարաբերակցության անհրաժեշտությունից: Հակառակ պարագայում կխախտվի հասարակության ընդհանուր շահի և անհատի հիմնարար իրավունքների միջև արդարացի հավասարակշռությունը, ինչն իր հերթին կարող է հանգեցնել անձի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունքի անհարկի սահմանափակման:
Վերաքննիչ դատարանը, հարկ է համարում ընդգծել, որ կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելու հիմքերի վերլուծության շրջանակներում ՀՀ վճռաբեկ դատարանը մշտապես ընդգծել է անձի ազատության իրավունքի հիմնարար ու անօտարելի բնույթը և հետևողականորեն ամրապնդել ու զարգացրել քրեական դատավարության ընթացքում կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելիս անձի ազատության իրավունքի կամայական կամ անհիմն սահմանափակումը բացառելուն ուղղված երաշխիքները:
Մասնավորապես, ՀՀ վճռաբեկ դատարանը կայուն նախադեպային իրավունք է ձևավորել առ այն, որ կալանավորման օրինականության և հիմնավորվածության ապահովման տեսանկյունից կարևոր է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 135-րդ հոդվածի 1-ին մասում (ՀՀ գործող քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասում) թվարկված կալանավորման հիմքերից որևէ մեկի կամ մի քանիսի և կալանավորման պայմանների վերաբերյալ դատական ակտում ողջամիտ հետևությունների առկայությունը` հիմնավորված վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից ներկայացվող տեղեկություններով, փաստերով կամ ապացույցներով։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Կարեն Բաբայանի գործով որոշման մեջ կրկին փաստել է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 135-րդ հոդվածում թվարկված մեղադրյալի հավանական գործողությունների մասին հետևությունները բոլոր դեպքերում պետք է պայմանավորված լինեն գործի նյութերից բխող փաստական տվյալներով։ Միևնույն ժամանակ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ կալանավորման հիմք(եր)ի առկայության կամ բացակայության մասին դատարանի հետևությունները պետք է հիմնված լինեն ոչ թե այդ փաստական տվյալները մեկը մյուսից անջատ, ինքնավար հետազոտման ենթարկելու, այլ դրանք իրենց համակցության մեջ գնահատման ենթարկելու արդյունքում ձևավորվող փաստարկված դատողությունների վրա։ Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ համապատասխան փաստական տվյալներն իրենց ամբողջության մեջ չվերլուծելը, դրանք իրարից անջատ գնահատելը կարող է հանգեցնել կալանավորման հիմքի առկայության կամ բացակայության մասին չհիմնավորված եզրահանգման գալուն։ Հետևաբար, խնդրո առարկա հարցը լուծելիս դատարանի հետևությունները յուրաքանչյուր դեպքում պետք է հիմնված լինեն գործի նյութերում առկա ապացույցների, փաստերի կամ այլ տեղեկությունների, այդ թվում՝ քրեական օրենքով արգելված ենթադրյալ հանցանքի կատարման պահից ի վեր մեղադրյալի դրսևորած վարքագծի և նրա անձը բնութագրող այլ հատկանիշների՝ իրենց ամբողջության մեջ գնահատման վրա։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը նույն որոշմամբ ևս մեկ անգամ ընդգծել է, որ կալանավորումը որպես խափանման միջոց կիրառելու հիմքերի առկայության կամ բացակայության մասին դատարանի եզրահանգումը պետք է հիմնված լինի վերը նշված հանգամանքների փոխազդեցության, հարաբերակցության բացահայտման, այդ հանգամանքների համակցված գնահատման արդյունքում ձևավորված համոզմունքի վրա, ինչն իր հերթին պետք է արտացոլվի դատարանի կողմից կայացվող դատական ակտում ։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը մեկ այլ Վահագն Պողոսյանի գործով որոշման մեջ արտահայտել է իրավական դիրքորոշում առ այն, որ՝ «Մեղադրյալին վերագրվող արարքի բնույթը և վտանգավորության աստիճանը թեև չեն կարող գնահատվել որպես կալանավորման հիմնավորվածությունը հաստատելու ինքնուրույն հիմք, այնուամենայնիվ դրանք էական նշանակություն ունեն խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս, ինչպես նաև գրավի թույլատրելիության հարցը լուծելիս: Մեղսագրվող հանցանքի ծանրությունը և հետևաբար նաև ակնկալվող պատժի խստությունը հանդիսանում են քրեական վարույթն իրականացնող մարմնից թաքնվելու կամ գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը գնահատելու կարևոր տարրեր և գործի նյութերից բխող մյուս հանգամանքների հետ միասին հնարավորություն են տալիս հիմնավորված ենթադրություններ անել անձի ազատության հիմնարար իրավունքը սահմանափակելու հիմքերի առկայության կամ բացակայության մասին»։
Վերը նշվածի համատեքստում Վերաքննիչ դատարանը քննարկման առարկա դարձնելով հատկապես տնային կալանքը որպես ինքնուրույն այլընտրանքային խափանման միջոցի կիրառման հանգամանքը հատկանշական է համարում այն, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 123-րդ հոդվածի ուժով տնային կալանքի կիրառման կարգի, ժամկետների և բողոքարկման վրա տարածվում են կալանքի համար սահմանված դրույթները։
Այլ կերպ՝ օրենսդիրը կիրառման հիմքերի և պայմանների առումով իրավացիորեն նույնացնում է կալանքն ու տնային կալանքը, որպիսի մոտեցումը ամբողջապես համահունչ է Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի իրավական դիրքորոշմանը։
Մասնավորապես՝ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը՝ Բուզադջին ընդդեմ Մոլդովայի գործով հստակ իրավական դիրքորոշում է արտահայտել առ այն, որ տնային կալանքի նկատմամբ տարածվում են Կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածով սահմանված երաշխիքները ՝ չնայած այն հանգամանքին, որ տնային կալանքն ավելի քիչ սահմանափակումներ, նվազ անհարմարություններ և տառապանք է առաջացնում անձի համար, քան կալանավորումը քրեակատարողական հիմնարկում, քանի որ կալանավորված անձը ստիպված է ինտեգրվել նոր և որոշ դեպքերում նաև անբարեհաճ միջավայրում, կիսել իր ռեսուրսներն ու գործունեությունը այլ խցակիցների հետ, հետևել կարգապահությանն ու իշխանությունների կողմից ենթարկվել տարբեր աստիճանի վերահսկողության ողջ օրվա ընթացքում, սակայն որևէ տարբերություն չկա ազատազրկման տարբեր տեսակների միջև։
Մեկ այլ գործով՝ Դե Տոմմազոն ընդդեմ Իտալիայի , Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը հանգել է այն եզրակացության, որ Իտալիայի քրեական դատավարության օրենսգրքով կիրառված տնային կալանքը խախտել է դիմումատուի ազատ տեղաշարժման իրավունքը։ Տնային կալանքի վերաբերյալ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային որոշումների համեմատական ուսումնասիրությունից պարզ է դառնում, որ տնային կալանքի սխալ կիրառումը հանգեցնում է ազատության և անձնական անձեռնմխելիությանը, ինչպես նաև տեղաշարժի ազատության իրավունքների խախտման։ Պարզելու համար, թե անձի որ իրավունքն է խախտվել պետության կողմից՝ Գուցարդին ընդդեմ Իտալիայի գործով, Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանն առաջարկել է ի գիտություն ընդունել մի շարք չափանիշներ, մասնավորապես` խափանման միջոցի տևողությունը, դրա կիրառման հետևանքները և իրականացման կարգը։ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանն ընդգծել է, որ ազատազրկման աստիճան ու ինտենսիվություն արտահայտությունները՝ որպես Կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի կիրառման չափանիշներ, վերաբերում են բացառապես անձի ազատության իրավունքի սահմանափակմանը, այլ ոչ ազատազրկման վայրերի ներքին ռեժիմի կամ հարմարավետության տարբերություններին։ Սա նշանակում է, որ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանն, ըստ էության, տնային կալանքի կիրառումը դիտում է ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունքի համատեքստում` կալանքի համար նախատեսված երաշխիքների լույսի ներքո։
Խափանման միջոց տնային կալանքը էականորեն սահմանափակում է մեղադրյալի սահմանադրական իրավունքները, որի մասին վկայում է որոշակի արգելքների սահմանումը, ազատ տեղաշարժման իրավունքի սահմանափակումը, որն իր խստությամբ զիջում է միայն կալանավորմանը: Այս առումով վերջինս կարող է կիրառվել միայն այնպիսի դեպքերում, երբ ավելի մեղմ խափանման միջոցների կիրառումն անհնարին է կամ անբավարար մեղադրյալի անօրինական վարքագիծը կանխելու համար: Այս գաղափարը բխում է Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի կողմից բազմիցս արտահայտած իրավական դիրքորոշումից առ այն, որ անձին ազատությունից զրկելն արդարացված է միայն այն դեպքում, երբ պակաս խիստ միջոցառումներն անբավարար են համարվել անհատի կամ հասարակական շահը պաշտպանելու համար, որը և պահանջում է տվյալ անձի մեկուսացումը : Մյուս կողմից, տնային կալանքը, ի տարբերություն կալանավորման, ավելի մարդասիրական խափանման միջոց է, որը թույլ է տալիս անձին պահել ավելի մեղմ մեկուսացման պայմաններում և ավելի լիարժեք իրականացնել իր իրավունքները քրեական դատավարությունում:
Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածում թվարկված մեղադրյալի հավանական գործողությունների մասին հետևությունները բոլոր դեպքերում պետք է պայմանավորված լինեն գործի նյութերից բխող փաստական տվյալներով։ Հետևաբար, խնդրո առարկա հարցը լուծելիս դատարանի հետևությունները յուրաքանչյուր դեպքում պետք է հիմնված լինեն գործի նյութերում առկա ապացույցների, փաստերի կամ այլ տեղեկությունների, այդ թվում՝ քրեական օրենքով արգելված ենթադրյալ հանցանքի կատարման պահից ի վեր մեղադրյալի դրսևորած վարքագծի և նրա անձը բնութագրող այլ հատկանիշների՝ իրենց ամբողջության մեջ գնահատման վրա։ Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ փաստական հանգամանքների բավարար ամբողջությամբ քննիչի կամ դատախազի կողմից հիմնավորվում են, իսկ դատարանի կողմից պատճառաբանված հաստատվում են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով նախատեսված իրավաչափության համապատասխան պայմանները, սակայն՝ այլընտրանքային խափանման միջոցները կարող են կիրառվել ՀՀ քրեական դատավարութայան օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված հանգամանքների վերաբերյալ ողջամիտ ենթադրության առկայության դեպքում:
Միևնույն ժամանակ Վերաքննիչ դատարանը հիմք է ընդունում այն հայեցակարգը, որ խափանման միջոցներ կիրառելու, այդ թվում՝ դրանց տեսակներն ընտրելու, հետագայում դրանք փոխելու մեխանիզմի հիմքում դրված կարևորագույն գաղափարը խափանման միջոցի պիտանիությունն է՝ դրված նպատակին հասնելու տեսանկյունից, իսկ անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտրելիս հարկ է առաջնորդվել նվազագույնի սկզբունքով, քանի որ արգելվում է ընտրել ավելի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը։
Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում արձանագրել նաև, որ որպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելու համար անհրաժեշտ է ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների առկայություն։ Հակառակ մոտեցումը, Վերաքննիչ դատարանի համոզմամբ, կարող է իր բացասական ազդեցությունը թողնել առաջին ատյանի դատարանում հիմնական քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա` դրանով իսկ սահմանափակելով առաջին ատյանի դատարանի ներքին անկախությունը։ Վերոգրյալը բխում է նաև ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախադեպային պրակտիկայից, որի համաձայն՝ դատական քննության փուլում գտնվող քրեական վարույթներով խափանման միջոց կալանավորման իրավաչափության, այն այլընտրանքային խափանման միջոցով փոխարինելու հարցերը քննարկելիս պետք է հաշվի առնել նաև այն, որ Առաջին ատյանի դատարանը հանդես է գալիս որպես վարույթն իրականացնող մարմին, ուստի որպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելիս Վերաքննիչ դատարանի կողմից կայացված դատական ակտը պետք է հիմնված լինի ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների վրա և ունենա պատճառաբանվածության առավել բարձր չափանիշ, հակառակ մոտեցումը, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի համոզմամբ, կարող է իր բացասական ազդեցությունը թողնել առաջին ատյանի դատարանում հիմնական քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա` դրանով իսկ սահմանափակելով առաջին ատյանի դատարանի ներքին անկախությունը։
Հատուկ վերանայման բողոքների հիմքերի և դրանք հաստատող փաստերի սահմաններում դատական վերանայման ենթարկելով Առաջին ատյանի դատարանի 2026 թվականի ապրիլի 13-ի որոշման օրինականությունն ու հիմնավորվածությունը՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ներկայացված բողոքները ենթակա են մերժման, քանի որ Առաջին ատյանի դատարանը գործի տվյալ փուլում պատշաճ կերպով գնահատել է ինչպես մեղադրյալ Աշոտ Գևորգի Մարտիրոսյանի ոչ իրավաչափ վարքագծի հնարավոր ռիսկերը, այնպես էլ այդ ռիսկերը չեզոքացնելու համար կիրառված այլընտրանքային խափանման միջոցների համակցության պիտանիությունը, անհրաժեշտությունը և համաչափությունը։
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ սույն գործով քննարկման առարկան ոչ թե խափանման միջոց կիրառելու հիմքերի բացարձակ բացակայությունն է, այլ այն հարցը, թե արդյոք քրեական վարույթի ներկա փուլում մեղադրյալի կողմից քրեական վարույթին խոչընդոտելու՝ դեռևս որոշակիորեն պահպանվող ռիսկը շարունակում է ունենալ այնպիսի ինտենսիվություն, որ դրա չեզոքացումը հնարավոր է բացառապես կալանավորման միջոցով, թե այդ ռիսկը կարող է արդյունավետորեն վերահսկվել առավել մեղմ, սակայն բովանդակային առումով սահմանափակող և վերահսկողական խափանման միջոցների համակցությամբ։ Այս առումով Առաջին ատյանի դատարանը չի արձանագրել, որ խոչընդոտելու հավանականությունը վերացել է ամբողջությամբ, այլ պատճառաբանված կերպով նշել է, որ այն նվազել է այն աստիճան, որ կարող է չեզոքացվել տնային կալանքի, գրավի և բացակայելու արգելքի համակցված կիրառմամբ։
Տուժող ███████ ███████ ███████ լիազոր ներկայացուցիչ Գ. Մելիքյանի բողոքի փաստարկների վերաբերյալ․
Վերաքննիչ դատարանն անդրադառնալով բողոքաբերի այն փաստարկին, որ «Դատարանը թույլ տալով դատական սխալ հանգել է սխալ հետևության, թե իբրև նվազել է նախկինում ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի 24.02.2026 թվականի որոշմամբ արձանագրված քրեական վարույթին խոչընդոտելու մտավախությունը՝ հաշվի առնելով, որ տուժողը և վկաները հարցաքննվել են», հարկ է համարում արձանագրել, որ այդ հիշյալ փաստարկը ընդունելի համարվել չի կարող։ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի 2026 թվականի փետրվարի 24-ի որոշմամբ արտահայտված հետևությունները կայացվել են տվյալ պահին առկա դատավարական իրադրության պայմաններում, երբ ապացույցների հետազոտման գործընթացը դեռ գտնվում էր այնպիսի փուլում, որ վկաների մի մասի և տուժողի հարցաքննված լինելը չէր կարող բավարար չափով նվազեցնել վարույթին խոչընդոտելու ռիսկը։ Մինչդեռ 2026 թվականի ապրիլի 13-ի որոշման կայացման պահին Առաջին ատյանի դատարանի գնահատման առարկան արդեն այլ դատավարական իրավիճակ էր․ Վերաքննիչ դատարանի 2026 թվականի փետրվարի 24-ի որոշումից հետո հարցաքննվել էին դատակոչված անձանց ցուցակում ներառված մեղադրանքի կողմի բոլոր վկաները՝ բացառությամբ հատուկ պաշտպանության միջոց կիրառված վկայի։ Այդ հանգամանքը գործի տվյալ փուլում օբյեկտիվորեն նվազեցրել է ապացուցման գործընթացի վրա անմիջական ազդեցություն գործադրելու հավանականությունը, իսկ բողոքաբերն իր բողոքում չի մատնանշել կոնկրետ փաստական տվյալ, որը կհաստատեր, որ հարցաքննված վկաների նկատմամբ հետագա ապօրինի ազդեցության վտանգը շարունակում է մնալ նույն ինտենսիվությամբ կամ չի կարող չեզոքացվել տնային կալանքի պայմաններում սահմանված խիստ հաղորդակցական սահմանափակումներով։
Վերաքննիչ դատարանն անդրադառնալով բողոքաբերի այն փաստարկին, որ «Դատարանը անտեսել է այն փաստը, որ մեղադրյալի հնարավոր ոչ պատշաճ վարքագծի դրսևորման համար էական հանգամանք է հանդիսանում սույն գործով անցնող մյուս մասնակիցների հետ ունեցած փոխհարաբերությունների բնույթը՝ մասնավորապես խմբի կազմում հանցանքի ենթադրյալ կատարումը», հարկ է համարում նշել, որ Առաջին ատյանի դատարանը այդ հանգամանքը չի անտեսել, այլ այն գնահատել է վարույթի ներկա փուլի, արդեն իսկ հետազոտված ապացույցների ծավալի, հարցաքննված անձանց շրջանակի և մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված սահմանափակումների բովանդակության համակցության մեջ։
Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում արձանագրել, որ խմբի կազմում հանցանքի ենթադրյալ կատարումը, ինչպես նաև գործով անցնող այլ անձանց հետ հնարավոր կապերը սկզբունքորեն կարող են կարևոր նշանակություն ունենալ խոչընդոտելու ռիսկի գնահատման համար, սակայն այդ հանգամանքը չի կարող մեխանիկորեն և անժամկետ պահպանել կալանքի անհրաժեշտությունը, եթե դատարանը փաստական տվյալների հիման վրա արձանագրում է, որ այդ ռիսկը կարելի է վերահսկել ավելի մեղմ, բայց նույն նպատակին ուղղված սահմանափակումներով։ Տվյալ դեպքում տնային կալանքի ընթացքում մեղադրյալին արգելվել է շփում ունենալ այլ անձանց հետ, իր բնակության վայրում հյուրընկալել այլ անձանց, ունենալ նամակագրություն, հեռախոսային խոսակցություններ և օգտվել հաղորդակցության այլ ձևերից, իսկ նրա վարքագծի նկատմամբ վերահսկողությունը ենթակա է իրականացման էլեկտրոնային հսկողության միջոցներով։ Հետևաբար՝ բողոքաբերի վկայակոչած խմբային բնույթի հանգամանքը, ինքնին, չի հերքում ընտրված այլընտրանքային խափանման միջոցների պիտանիությունը։
Վերաքննիչ դատարանն անդրադառնալով բողոքաբերի այն փաստարկին, որ «մեղսագրվող ենթադրյալ հանցանքի բնույթը, դրա վտանգավորության աստիճանը, ինչպես նաև նախատեսված պատժի խստությունը էական նշանակություն ունեն մեղադրյալի հետագա վարքագծի հավանականությունը կանխորոշելու հարցում», փաստում է, որ նշված հանգամանքները, անկասկած, վերաբերելի են խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս։ Սակայն մեղսագրվող արարքի ծանրությունը և հնարավոր պատժի խստությունը, ըստ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի ձևավորված մոտեցումների, չեն կարող լինել կալանքը շարունակելու ինքնուրույն և բավարար հիմք։ Դրանք պետք է գնահատվեն գործի նյութերից բխող մյուս հանգամանքների հետ համակցությամբ՝ այդ թվում մեղադրյալի վարքագծի, վարույթի փուլի, արդեն իսկ հետազոտված ապացույցների ծավալի, անձը բնութագրող տվյալների և այլընտրանքային խափանման միջոցների արդյունավետության տեսանկյունից։ Վերքաննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը հենց այդ համակցված գնահատման արդյունքում է հանգել հետևության, որ վարույթին խոչընդոտելու ռիսկը դեռևս առկա է, սակայն այն այլևս չունի այնպիսի աստիճան, որը կբացառեր առավել մեղմ խափանման միջոցների կիրառումը։
Վերաքննիչ դատարանն անդրադառնալով բողոքաբերի այն փաստարկին, որ «կալանավորումը որպես խափանման միջոց ընտրելու պայմանը և նպատակը դեռևս չեն վերացել, և դրանց չեզոքացման իրական և իրավաչափ երաշխիք չի կարող դիտարկվել տուժողի և վկաների հարցաքննված լինելը», հարկ է համարում ընդգծել, որ Առաջին ատյանի դատարանի որոշման տրամաբանությունը չի սահմանափակվել միայն տուժողի և վկաների հարցաքննված լինելու հանգամանքով։ Առաջին ատյանի դատարանը հաշվի է առել նաև մեղադրյալի դատվածություն չունենալը, մշտական բնակության վայրի առկայությունը, խնամքին երկու անչափահաս երեխաներ ունենալը, տևական ժամանակ առավել ինտենսիվ խափանման միջոցի պայմաններում գտնվելը, ինչպես նաև այն, որ 2026 թվականի հունվարի 12-ից մինչև Վերաքննիչ դատարանի համապատասխան որոշմամբ Առաջին ատյանի դատարանի 2026 թվականի հունվարի 12-ի որոշման բեկանումը մեղադրյալը գտնվել է տնային կալանքի պայմաններում, և առկա չէ որևէ փաստական տվյալ նրա ոչ պատշաճ վարքագծի վերաբերյալ։ Հիշյալ հանգամանքները, համադրված արդեն իսկ հետազոտված ապացույցների ծավալի հետ, Առաջին ատյանի դատարանի համար իրավաչափ հիմք են հանդիսացել եզրահանգելու, որ հանրային շահի և անձնական ազատության իրավունքի միջև արդարացի հավասարակշռությունը կարող է ապահովվել այլընտրանքային խափանման միջոցների համակցությամբ։
Վերաքննիչ դատարանն անդրադառնալով բողոքաբերի այն փաստարկին, որ «Դատարանը խախտել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 3-րդ մասի պահանջը և փաստացի խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի չի առել մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները», գտնում է, որ այն չի բխում բողոքարկվող դատական ակտի բովանդակությունից։ Հակառակը՝ Առաջին ատյանի դատարանն իր որոշմամբ հենց ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 3-րդ մասի պահանջի տրամաբանությամբ է համադրել մեղադրյալի օրինական վարքագծին խոչընդոտող հանգամանքները՝ մեղսագրվող արարքի բնույթը, գործի քննությանը խոչընդոտելու նվազ, բայց դեռևս առկա ռիսկը, ինչպես նաև այդ վարքագիծն ապահովող հանգամանքները՝ անձը բնութագրող տվյալները, վարույթի փուլը, հարցաքննված վկաների շրջանակը, տնային կալանքի նախկին ժամանակահատվածում խախտումների բացակայությունը և վերահսկողական խափանման միջոցների համակցված բնույթը։ Նման պայմաններում, Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ, չի կարող ընդունելի համարվել, թե Առաջին ատյանի դատարանը ընտրել է խափանման միջոցն առանց բոլոր վերաբերելի հանգամանքների համադրված գնահատման։
Վերաքննիչ դատարանն անդրադառնալով բողոքաբերի այն փաստարկին, որ «արդարադատության խոչընդոտման և հանցանք կատարելու տեսանկյունից նախաքննության ընթացքում ձեռք են բերվել ուղղակի ապացույցներ, որոնք ՀՀ քրեական դատավորության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 3-րդ մասի պահանջի համատեքստում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովելու տեսանկյունից ունեն էական նշանակություն և փաստում են կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելու անհրաժեշտության մասին», արձանագրում է, որ նախաքննության ընթացքում ձեռք բերված տվյալները կարող էին և նախկին փուլերում հիմք են հանդիսացել կալանքի կիրառման կամ երկարաձգման համար, սակայն կալանքի շարունակական իրավաչափությունը չի կարող գնահատվել անփոփոխ նախնական տրամաբանությամբ։ Յուրաքանչյուր հաջորդ փուլում դատարանը պարտավոր է ստուգել, թե արդյոք նախկինում արձանագրված ռիսկերը պահպանվել են նույն ինտենսիվությամբ, թե դատավարական գործողությունների կատարման, ապացույցների հետազոտման, վկաների հարցաքննության և մեղադրյալի վարքագծի հետևանքով դրանք նվազել են։ Այս մոտեցումն է բխում ինչպես Կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածից, այնպես էլ ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ և 78-րդ հոդվածներով երաշխավորված ազատության իրավունքի և համաչափության սկզբունքի պահանջներից։

ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազի տեղակալ Էդ․ Պողոսյանի բողոքի փաստարկների վերաբերյալ.
Վերաքննիչ դատարանն անդրադառնալով հանրային մեղադրողի այն փաստարկին, որ «Առաջին ատյանի դատարանի որոշման հիմքում դրվել է այն փաստը, որ տուժողի փոխարեն տուժող ճանաչված անձի և վկաների հարցաքննված լինելու հանգամանքը, ինքնին, նվազեցրել է քրեական վարույթին խոչընդոտելու հավանականությունը, ինչը, առանց քննարկման, ընդունելի դատողություն է, սակայն քննարկման առարկա է այն, թե այդ հավանականությունն արդյոք այնչափ կարող է նվազած դիտվել, որ հնարավոր լինի կանխել այլընտրանքային խափանման միջոցների համակցված կիրառմամբ», հարկ է համարում նշել, որ հանրային մեղադրողն, ըստ էության, ընդունում է խոչընդոտելու հավանականության նվազման փաստը, սակայն վիճարկում է այդ նվազման իրավական հետևանքը։ Այս կապակցությամբ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը հիմնավոր կերպով է գնահատել, որ նվազած ռիսկը կարող է վերահսկվել ոչ թե ազատության լիարժեք վերականգնմամբ, այլ տնային կալանքով՝ հաղորդակցության լայն սահմանափակումներով, էլեկտրոնային հսկողությամբ, 3.000.000 ՀՀ դրամ գրավով և բացակայելու արգելքով։ Այս խափանման միջոցների համակցված կիրառումն ուղղված են հենց այն ռիսկերի չեզոքացմանը, որոնց մասին բարձրաձայնում է հանրային մեղադրողը՝ հնարավոր շփումներ, վարույթի մասնակիցների հետ հաղորդակցություն, բնակության վայրից հեռացում կամ վերահսկողությունից խուսափում։
Վերաքննիչ դատարանն անդրադառնալով հանրային մեղադրողի այն փաստարկին, որ Առաջին ատյանի դատարանը հաշվի չի առել դեպքին նախորդող և դրա ընթացքում մեղադրյալ Ա.Մարտիրոսյանի գործողությունները, մասնավորապես՝ նրա դերակատարությունը, հանցակիցների հետ հեռախոսային կապ պահպանելը և դեպքի վայրում հանցանք կատարած անձանց վճռականությունն ամրապնդելը, հարկ է համարում արձանագրել, որ այդ փաստարկները վերաբերում են մեղադրանքի բովանդակությանը և հիմնավոր կասկածի շարունակականությանը, որոնք սույն փուլում ինքնին չեն վիճարկվում։ Դրանք, անշուշտ, կարող են հաշվի առնվել խափանման միջոցի հարցը լուծելիս, սակայն չեն կարող նույնացվել կալանքի շարունակման անվերապահ անհրաժեշտության հետ։ Խափանման միջոցի նպատակն անձին պատժելը կամ մեղադրանքի ծանրությանը համապատասխան մեկուսացման միջոց ընտրելը չէ, այլ քրեական վարույթի բնականոն ընթացքի ապահովումը։ Եթե դատարանը փաստական տվյալների հիման վրա արձանագրում է, որ այդ բնականոն ընթացքը հնարավոր է ապահովել առավել մեղմ, բայց վերահսկելի խափանման միջոցներով, ապա կալանքի շարունակականությունը կդառնա ոչ թե անհրաժեշտ, այլ անհամաչափ միջամտություն անձնական ազատության իրավունքին։
Վերաքննիչ դատարանն անդրադառնալով այն փաստարկին, որ Ա. Մարտիրոսյանը դեպքից հետո վերցրել է ենթադրյալ հանցանքի գործիք ատրճանակը և թաքցրել այն, ինչը վկայում է քննության նկատմամբ անօրինական ազդեցություն ունենալու բարձր հավանականության և հակվածության մասին, փաստում է, որ նշված հանգամանքը Վերաքննիչ դատարանի 2026 թվականի փետրվարի 24-ի որոշման մեջ ունեցել է էական նշանակություն։ Սակայն 2026 թվականի ապրիլի 13-ի դրությամբ Առաջին ատյանի դատարանն այդ հանգամանքը գնահատել է ոչ թե մեկուսացված, այլ գործի հետագա ընթացքի հետ համակցությամբ։ Մասնավորապես, այդ պահի դրությամբ մեղադրանքի կողմի վկաների հիմնական շրջանակը հարցաքննված էր, իսկ մեղադրյալի նկատմամբ կիրառվող տնային կալանքի պայմաններում նախատեսվել էին այնպիսի սահմանափակումներ, որոնք ուղղակիորեն ուղղված էին հնարավոր ապօրինի հաղորդակցությունների և ազդեցության կանխմանը։ Հետևաբար՝ ենթադրյալ նախնական վարքագծի մասին տվյալը չի կարող անփոփոխ կերպով պահպանել կալանքի անհրաժեշտությունը, եթե հետագա վարույթի փուլում դատարանը հիմնավորված եզրահանգել է, որ ռիսկը դարձել է վերահսկելի։
Վերաքննիչ դատարանն անդրադառնալով այն փաստարկին, որ Ա.Մարտիրոսյանը հերքում է իր առնչությունը դեպքին, իսկ մեղսագրված արարքի համար նախատեսված է տասնչորսից քսան տարի ժամկետով կամ ցմահ ազատազրկում, ուստի բարձր է հավանականությունը, որ վերջինս իր և մյուս հանցակիցների համար նպաստավոր կարգավիճակ ձեռք բերելու ակնկալիքով կարող է անօրինական ազդեցություն ունենալ վարույթի նկատմամբ, գտնում է, որ մեղադրյալի կողմից մեղադրանքը չընդունելը չի կարող գնահատվել որպես ոչ պատշաճ վարքագծի ռիսկը բարձրացնող ինքնուրույն հանգամանք։ Մեղադրանքը հերքելը պաշտպանության իրավունքի օրինաչափ իրացում է և չի կարող վերածվել կալանքը շարունակելու փաստարկի։ Ինչ վերաբերում է հնարավոր պատժի խստությանը, ապա այն կարող է դիտարկվել որպես ռիսկի գնահատման բաղադրիչ, սակայն միայն գործի մյուս կոնկրետ տվյալների հետ համադրությամբ։ Տվյալ դեպքում այդ մյուս տվյալները՝ դատաքննության առաջընթացը, վկաների հարցաքննված լինելը, նախկին տնային կալանքի ընթացքում խախտումների բացակայությունը, մշտական բնակության վայրի առկայությունը և կիրառվող սահմանափակումների խստությունը, բավարար հիմք են տալիս եզրահանգելու, որ հանրային մեղադրողի մատնանշած վտանգը կարող է չեզոքացվել առավել մեղմ խափանման միջոցների համակցությամբ։
Վերաքննիչ դատարանն անդրադառնալով այն փաստարկին, որ «սույն քրեական վարույթով դեռևս չեն հետազոտվել պաշտպանության կողմի ապացույցները, ինչպես նաև դեռևս առկա է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 334-րդ հոդվածով սահմանված կարգով ապացույցները լրացնելու միջնորդություն ներկայացնելու հնարավորություն», հարկ է համարում արձանագրել, որ ապացույցների լրացման կամ պաշտպանության կողմի ապացույցների հետազոտման փուլային հնարավորությունը ինքնին չի կարող նույնացվել վարույթին խոչընդոտելու բարձր ռիսկի հետ։ Հակառակ մոտեցումը կնշանակեր, որ ցանկացած գործով, քանի դեռ տեսականորեն հնարավոր է լրացուցիչ ապացույց ներկայացնել կամ հետազոտել, կալանքի շարունակումը կարող է հիմնավորվել այդ վերացական հնարավորությամբ։ Մինչդեռ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ և 118-րդ հոդվածների պահանջների իմաստով անհրաժեշտ են կոնկրետ փաստական տվյալներ, որոնք կհաստատեն, որ տվյալ մեղադրյալը, տվյալ փուլում և տվյալ պայմաններում կարող է ապօրինի ազդեցություն գործադրել ապացուցման գործընթացի վրա, իսկ նման կոնկրետ տվյալներ բողոքներում ներկայացված չեն։
Վերաքննիչ դատարանն անդրադառնալով բողոքաբերի այն ընդհանուր փաստարկին, որ «Առաջին ատյանի դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ՝ դատավարական օրենքի էական խախտում, որը հանգեցրել է չհիմնավորված դատական ակտ կայացնելուն», փաստում է, որ դատական սխալի և քրեադատավարական օրենքի էական խախտման առկայությունը չի կարող հիմնավորվել միայն նրանով, որ բողոքաբերը համաձայն չէ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից կատարված գնահատման հետ։ Վերաքննիչ դատարանը ընդգծում է, որ հատուկ վերանայման վարույթում Առաջին ատյանի դատարանի՝ որպես վարույթն իրականացնող մարմնի դատական ակտը բեկանելու համար անհրաժեշտ է ցույց տալ ծանրակշիռ փաստական կամ իրավական թերություն, որը վկայում է, որ դատարանի հետևությունը ակնհայտորեն չի բխում գործի նյութերից կամ չի համապատասխանում կիրառելի իրավական չափանիշներին։ Սույն դեպքում Առաջին ատյանի դատարանը պատշաճ կերպով անդրադարձել է ռիսկի առկայությանը, դրա ինտենսիվության նվազման պատճառներին, այլընտրանքային խափանման միջոցների բովանդակությանը, մեղադրյալի անձը բնութագրող տվյալներին և համաչափության սկզբունքին, ուստի Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ բողոքարկվող որոշումը չի կարող գնահատվել որպես անհիմն կամ անօրինական։
Վերաքննիչ դատարանն անհրաժեշտ է համարում հատուկ ընդգծել, որ 2026 թվականի փետրվարի 24-ի Վերաքննիչ դատարանի որոշումը չէր կարող Առաջին ատյանի դատարանի համար ստեղծել կալանքի անփոփոխ շարունակման պարտադիր կանխավարկած։ Այդ որոշմամբ Վերաքննիչ դատարանը գնահատել էր տվյալ պահի փաստական և դատավարական իրադրությունը, մինչդեռ 2026 թվականի ապրիլի 13-ին Առաջին ատյանի դատարանի առջև արդեն դրված էր նոր հարց՝ արդյոք նախորդ որոշումից հետո գործի քննության ընթացքի, ապացույցների հետազոտման ծավալի, վկաների հարցաքննված լինելու, մեղադրյալի փաստացի վարքագծի և խափանման միջոցի համաչափության տեսանկյունից պահպանվո՞ւմ է կալանքը որպես ultima ratio միջոց կիրառելու (երկարաձգելու) անհրաժեշտությունը։ Առաջին ատյանի դատարանը իրավաչափորեն պատասխանել է այդ հարցին՝ ելնելով ոչ թե նախորդ Վերաքննիչ դատարանի որոշման հետ անհամաձայնությունից, այլ դրանից հետո ձևավորված նոր դատավարական իրադրությունից։
Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ՝ Առաջին ատյանի դատարանի 2026 թվականի ապրիլի 13-ի որոշումն իրավաչափ է նաև այն պատճառով, որ այն չի «անտեսել» Վերաքննիչ դատարանի 2026 թվականի փետրվարի 24-ի որոշման մեջ նշված ռիսկերը, այլ գնահատել է դրանց հետագա ինտենսիվությունը։ Առաջին ատյանի դատարանը փաստել է, որ քրեական վարույթին խոչընդոտելու հավանականությունը շարունակում է որոշակիորեն առկա լինել, սակայն այն նվազել է և կարող է չեզոքացվել այլընտրանքային խափանման միջոցների համակցությամբ։ Այսպիսի մոտեցումն ամբողջությամբ համապատասխանում է կալանքի շարունակական իրավաչափության գնահատման տրամաբանությանը, քանի որ խափանման միջոցի հիմքերը չեն կարող գնահատվել ստատիկ ձևով․ դրանք ենթակա են վերագնահատման վարույթի յուրաքանչյուր փուլում՝ փաստական և դատավարական հանգամանքների փոփոխության համատեքստում։
Վերաքննիչ դատարանն ընդունելի է համարում նաև Առաջին ատյանի դատարանի այն պատճառաբանությունը, որ մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված այլընտրանքային միջոցները ձևական կամ անվերահսկելի չեն։ Տնային կալանքը տվյալ դեպքում սահմանվել է կոնկրետ հասցեում, դրան կցվել են հաղորդակցության, հյուրընկալման, նամակագրության և հեռախոսային խոսակցությունների արգելքներ, վարքագծի վերահսկողությունը պետք է իրականացվի էլեկտրոնային միջոցներով, իսկ գրավը և բացակայելու արգելքը լրացուցիչ երաշխիքներ են մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովելու համար։ Այս պայմաններում չի կարող հիմնավոր համարվել այն պնդումը, թե Առաջին ատյանի դատարանը մեղադրյալին թողել է այնպիսի պայմաններում, որոնք չեն ապահովում վարույթի բնականոն ընթացքը։ Առաջին ատյանի դատարանը չի գործել ձևական կամ վերացական մոտեցմամբ, այլ իրականացրել է անհատականացված, համաչափության սկզբունքին համապատասխան գնահատում։
Ամփոփելով վերոգրյալը՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ տուժող ███████ ███████ ███████ լիազոր ներկայացուցիչ Գ. Մելիքյանի և ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազի տեղակալ Էդ․ Պողոսյանի հատուկ վերանայման բողոքներում ներկայացված փաստարկները չեն հերքում Առաջին ատյանի դատարանի 2026 թվականի ապրիլի 13-ի որոշման օրինականությունն ու հիմնավորվածությունը։ Բողոքներում հիմնականում կրկնվում են այն հանգամանքները, որոնք վերաբերելի են եղել կալանքի նախկին փուլային գնահատմանը, սակայն բավարար չափով չեն վիճարկում Առաջին ատյանի դատարանի այն առանցքային հետևությունը, որ վարույթի ներկա փուլում ռիսկի ինտենսիվությունը նվազել է և կարող է արդյունավետորեն չեզոքացվել տնային կալանքի, գրավի և բացակայելու արգելքի համակցված կիրառմամբ։
Ուստի Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը գործի փաստական հանգամանքների, դատավարական փուլի, մեղադրյալի վարքագծի, անձը բնութագրող տվյալների և կիրառված այլընտրանքային խափանման միջոցների վերահսկողական բովանդակության համակցված գնահատմամբ հանգել է իրավաչափ, պատճառաբանված և համաչափ եզրահանգման։
Ինչ վերաբերում է հատուկ վերանայման վերաքննիչ բողոքներում ներկայացված մյուս փաստարկներին ու դատողություններին, ապա հարկ է արձանագրել, որ սույն որոշմամբ վերը շարադրված վերլուծություններն ու դատողություններն իրենց համակցության մեջ արդեն իսկ ամբողջությամբ ներառում են դրանց վերաբերյալ Վերաքննիչ դատարանի մոտեցումներն ու բարձրացված հարցերի պատասխանները, ուստի լրացուցիչ առանձին-առանձին անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է: Ընդ որում, այդ կապակցությամբ հարկ է նաև փաստել, որ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ թեև «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին կետը դատարանին պարտավորեցնում է պատճառաբանել իր որոշումները, սակայն այն չի կարող մեկնաբանվել որպես կողմի ներկայացրած յուրաքանչյուր փաստարկին դատարանի կողմից մանրամասն պատասխան տալու պահանջ:
Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նաև կրկին արձանագրել, որ որպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելու համար անհրաժեշտ է ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների առկայություն։ Հակառակ մոտեցումը, Վերաքննիչ դատարանի համոզմամբ, կարող է իր բացասական ազդեցությունը թողնել առաջին ատյանի դատարանում հիմնական քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա` դրանով իսկ սահմանափակելով առաջին ատյանի դատարանի ներքին անկախությունը։ Վերոգրյալը բխում է նաև ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախադեպային պրակտիկայից, որի համաձայն՝ դատական քննության փուլում գտնվող քրեական վարույթներով խափանման միջոց կալանավորման իրավաչափության, այն այլընտրանքային խափանման միջոցով փոխարինելու հարցերը քննարկելիս պետք է հաշվի առնել նաև այն, որ Առաջին ատյանի դատարանը հանդես է գալիս որպես վարույթն իրականացնող մարմին, ուստի որպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելիս Վերաքննիչ դատարանի կողմից կայացված դատական ակտը պետք է հիմնված լինի ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների վրա և ունենա պատճառաբանվածության առավել բարձր չափանիշ, հակառակ մոտեցումը, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի համոզմամբ, կարող է իր բացասական ազդեցությունը թողնել առաջին ատյանի դատարանում հիմնական քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա` դրանով իսկ սահմանափակելով առաջին ատյանի դատարանի ներքին անկախությունը։
Վերաքննիչ դատարանը, անդրադառնալով նաև Առաջին ատյանի դատարանի կողմից դրսևորված պատշաճ ջանասիրության հարցին, հարկ է համարում արձանագրել, որ սույն վարույթի նյութերի և «Դատալեքս» դատական տեղեկատվական համակարգում առկա տվյալների համադրված ուսումնասիրությունից բխում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի 5-րդ մասի և ՀՀ սահմանադրական դատարանի 2025 թվականի հուլիսի 30-ի ՍԴՈ-1792 որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումների իմաստով դրսևորել է պատշաճ ջանասիրություն։
Արդյունքում Վերաքննիչ դատարանը հանգում է հետևության, որ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ չի տվել դատական սխալ, կայացրել է, ըստ էության, հիմնավորված և պատճառաբանված դատական ակտ, ուստի այն բեկանելու իրավաչափ հիմք(եր) առկա չէ(չեն), հետևաբար տուժող ███████ ███████ ███████ լիազոր ներկայացուցիչ Գ.Մելիքյանի և ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազի տեղակալ Էդ․Պողոսյանի հատուկ վերանայման վերաքննիչ բողոքները պետք է մերժել` անփոփոխ թողնելով Առաջին ատյանի դատարանի որոշումը:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության 162-րդ, 163-րդ և 172-րդ հոդվածներով, Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ, 31-րդ, 34-րդ, 264-րդ, 281-րդ 359-րդ, 363-րդ, 393-րդ և 395-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը․

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

1. Տուժող ███████ ███████ ███████ լիազոր ներկայացուցիչ Գեորգի Մելիքյանի և ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազի տեղակալ Էդ․Պողոսյանի հատուկ վերանայման բողոքները մերժել:
2. Աշոտ Գևորգի Մարտիրոսյանի վերաբերյալ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2026 թվականի ապրիլի 13-ի որոշումը թողնել անփոփոխ։
Պարզաբանում․ Որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում կայացնելու օրը և կարող է բողոքարկվել Հայաստանի Հանրապետության վճռաբեկ դատարան` դատական ակտն ստանալու օրվանից հետո՝ տասնհինգօրյա ժամկետում:

ԴԱՏԱՎՈՐ ՄԱԿԱՐ ԿԻՐԱԿՈՍՅԱՆ