ԵԴ1/1036/01/25

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ԵՐԵՎԱՆ ՔԱՂԱՔԻ ԱՌԱՋԻՆ
ԱՏՅԱՆԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅԱՆ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

ԴԱՏԱՎՃԻՌ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

2025թ․ հունիսի <<5>> ք․Երևան

Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Դատարան)

Նախագահող դատավոր Ա.Հովհաննիսյան
դատական նիստերի քարտուղար Մ.Հովհաննիսյան
հանրային մեղադրող Բ.Ղազինյան

դռնբաց դատական նիստում քննեց քրեական վարույթն ըստ մեղադրանքի՝ Անդրեյ Սամվելի Մաթևոսյանի՝ ծնված 1996 թվականի մարտի 14-ին Երևան քաղաքում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, միջնակարգ կրթությամբ, չամուսնացած, խնամքին երկու անչափահաս երեխա, նախկինում չդատապարտված (ենթադրյալ հանցանքի կատարման պահին), հաշվառված և բնակվող՝ Երևան քաղաքի Հույսի Ավան 2-րդ թաղամասի 5-րդ փողոցի 73-րդ տանը: Հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով. որպես խափանման միջոց է կիրառվել բացակայելու արգելքը:

Վարույթի դատավարական նախապատմությունը.
2024 թվականի մայիսի 31-ի ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՃՏՀ քննության բաժնի քննիչ Վ.Բաղդասարյանի արձանագրությամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասի հատկանիշներով նախաձեռնվել է թիվ 60220324 քրեական վարույթը:
2025 թվականի մարտի 19-ի ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Բ.Ղազինյանի որոշմամբ Անդրեյ Սամվելի Մաթևոսյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել ՀՀ քրեական օրենսգրքով նախատեսված, պատժի սպառնալիքով արգելված, մեղավորությամբ կատարված հանրորեն վտանգավոր այն արարքի կատարման համար, որ նա, 2022 թվականի հունիսի 15-ի թիվ ՆԿ150320 որոշմամբ 2 տարի ժամկետով զրկված լինելով տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից, պատշաճ ծանուցված և տեղեկացված լինելով այդ մասին, 2024 թվականի ապրիլի 23-ին՝ ժամը 13:20-ի սահմաններում Երևան քաղաքի Աշտարակի խճուղում վարել է <<Օպել>> մակնիշի 37 UL 607 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան, որպիսի փաստն արձանագրվել է ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության ծառայողի կողմից նույն օրը կազմված վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180401977 արձանագրությամբ:
Այսինքն, Անդրեյ Սամվելի Մաթևոսյանին մեղսագրվում է հանցավոր արարքի կատարում, որը նախատեսված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
2025 թվականի մարտի 24-ի ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների քննչական բաժնի ավագ քննիչ Ա.Հեպոյանի որոշմամբ Անդրեյ Սամվելի Մաթևոսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել բացակայելու արգելքը:
2025 թվականի մարտի 28-ին թիվ 60220324 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան:
Ապացույցների հետազոտումը և գնահատումը.
Հիմնական դատալսումների ընթացքում մեղադրյալ Անդրեյ Մաթևոսյանը ցուցմունք է տվել, որ ընդունում է իրեն առաջադրված մեղադրանքը և զղջում է կատարած արարքի համար:
2025 թվականի հունվարի 13-ի զննություն կատարելու մասին արձանագրության համաձայն՝ զննությամբ է ենթարկվել ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության Երևան քաղաքի գնդի հրամանատար, ոստիկանության փոխգնդապետ՝ Ա.Խ.Իսախանյանին հասցեագրված զեկուցագրի պատճենը, համաձայն որի՝ ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության Երևան քաղաքի գնդի 3-րդ գումարտակի 1-ին վաշտի պարեկ Նարեկ Մխիթարյանը Անդրեյ Սամվելի Մաթևոսյանի նկատմամբ կազմել է թիվ 8180401977 արձանագրութունը, քանի որ վերջինը 2024 թվականի ապրիլի 23-ին՝ ժամը 13:20-ին, Երևան քաղաքի Աշտարակի խճուղում <<Օպել>> մակնիշի 37 UL 607 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը վարել է զրկված վարորդական իրավունքի վկայականով:
2024 թվականի ապրիլի 23-ին՝ ժամը 13:50-ին, ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության պարեկ Ն.Մխիթարյանի կողմից կազմված թիվ 8180401977 արձանագրության պատճենի զննության համաձայն՝ Նարեկ Մխիթարյանն իր տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված վիճակում, 2024 թվականի ապրիլի 23-ին Երևան քաղաքի Աշտարակի խճուղում վարել է <<Օպել>> մակնիշի 37 UL 607 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան: Ստորագրման դաշտում առկա է ստորագրություն և <<Մաթևոսյան>> գրառումը:
2022 թվականի մայիսի 31-ին՝ ժամը 23:00-ին կազմված թիվ 34150320 վարչական իրավախախտման վերաբերյալ արձանագրության համաձայն՝ Անդրեյ Սամվելի Մաթևոսյանի նկատմամբ Ստեփանակերտ քաղաքի Զորգի փողոցում 2022 թվականի մայիսի 31-ին՝ ժամը 22:00-ին, 235-Ա հրամանի համաձայն՝ ընդհանուր ստուգումների ժամանակ, փաստաթղթերի ստուգումից կասկածվել է անսթափության մեջ: Վերջինը 2 (երկու) տարի ժամկետով զրկվել է տրասպորտային միջոց վարելու իրավունքից: Ստորագրման դաշտում առկա է ստորագրություն:
Հարթակից օգտվելու և էլեկտրոնային եղանակով ծանուցումների վերաբերյալ տեղեկանքի համաձայն՝ 2021 թվականի ապրիլի 16-ին 37477497577 բջջային հեռախոսահամարին ուղարկվել է հաղորդագրություն՝ Անդրեյ Սամվելի Մաթևոսյանի բալերը զրոյացել են:
ՀՀ ՆԳՆ Հաշվառման-քննական ծառայությունների մատուցման, թույլտվություննների և լիցենզավորման վարչությունից ստացված գրության համաձայն՝ Անդրեյ Սամվելի Մաթևոսյանը Արցախի Հանրապետության Ճանապարհային ոստիկանության կողմից 2022 թվականի հունիսի 15-ին 2 տարի ժամկետով զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից՝ տրանսպորտային միջոցը ոչ սթափ վարելու համար։
Արցախի Հանրապետության ոստիկանության ճանապարհային ոստիկանություն ՊՎՀ բաժնի կողմից ստացված գրության համաձայն՝ Անդրեյ Սամվելի Մաթևոսյանը վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ԱՀ օրենսգրքի 126-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն՝ սույն թվականի հունիսի 15-ին թիվ ՆԿ150320 որոշման համաձայն զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից 2 (երկու) տարի ժամկետով։
2025 թվականի հունվարի 13-ի արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչելու մասին որոշման համաձայն՝ թիվ 8180401977 արձանագրության պատճենը, Հարթակից օգտվելու և էլեկտրոնային եղանակով ծանուցումների վերաբերյալ տեղեկանքը, ՀՀ ՆԳՆ Հաշվառման-քննական ծառայությունների մատուցման, թույլտվություննների և լիցենզավորման վարչությունից ստացված գրության պատճենը, Արցախի Հանրապետության ոստիկանության ճանապարհային ոստիկանություն ՊՎՀ բաժնի կողմից ստացված գրության պատճենը ճանաչվել է որպես արտավարույթային փաստաթուղթ և կցվել քրեական վարույթի նյութերին:
ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի պահանջագրի համաձայն՝ Անդրեյ Սամվելի Մաթևոսյանը Սյունիքի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2024 թվականի ապրիլի 30-ի թիվ ՍԴ3/0162/01/22 դատավճռով մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով և դատապարտվել տուգանքի՝ 375.000 ՀՀ դրամի չափով:
Այնուհետև, Անդրեյ Մաթևոսյանը Սյունիքի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2024 թվականի հունիսի 20-ի դատավճռով մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով և որպես պատիժ նշանակվել է կարճաժամկետ ազատազրկում՝ 15 (տասնհինգ) օր ժամկետով: Սույն դատավճռով նշանակված կարճաժամկետ ազատազրկմանը գումարվել է թիվ ՍԴ3/0162/01/22 դատավճռով նշանակված պատժի չկրած մասը և վերջնական պատիժ է նշանակվել կարճաժամկետ ազատազրկում՝ 15 (տասնհինգ) օր ժամկետով և տուգանք՝ 375.000 ՀՀ դրամի չափով: Կարճաժամկետ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվել և սահմանվել է փորձաշրջան՝ 1 (մեկ) տարի ժամկետով:
Դատարանի իրավական վերլուծությունները.
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը 2013 թվականի մայիսի 8-ի թիվ ԵԿԴ/0168/01/12 որոշմամբ դիրքորոշում է հայտնել, որ ապացույցների գնահատումը կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա: Ներքին համոզմունքը, որպես ապացույցների գնահատման արդյունք, բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոնների անխզելի կապով. այն, մի կողմից, պետք է բխի հետազոտվող ապացույցների բավարար համակցությունից և հիմնվի դրանց վրա, իսկ մյուս կողմից, անկողմնակալ դիտորդի մոտ պետք է առաջացնի այն վստահությունը, որ ապացույցները հետազոտվել են արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ:
Հանցանք կատարելու մեջ անձի մեղավորությունը հաստատելիս ապացույցների բավարարությունը որոշելու հարցին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի վերաբերյալ գործով 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշմամբ: Մասնավորապես` իրացնելով օրենքի միատեսակ կիրառությունն ապահովելու իր սահմանադրական գործառույթը` Վճռաբեկ դատարանը հիշատակված դատական ակտում նախադեպային նշանակության իրավական դիրքորոշումներ է արտահայտել առ այն, որ գործի լուծման համար բավարար ապացույցներ ասելով` պետք է հասկանալ թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների համակցություն, որը, հաղթահարելով անմեղության կանխավարկածը, անաչառ դիտորդի մոտ կձևավորի հիմնավոր կասկածից վեր համոզվածություն անձի մեղավորության վերաբերյալ, ինչպես նաև կհաստատի գործով ապացուցման առարկան կազմող մյուս հանգամանքները և հնարավորություն կտա կայացնել հիմնավորված և պատճառաբանված որոշում: Ապացույցների բավարարությունը չի կարող որոշվել թվաբանական ցուցանիշով: Ակնհայտ է, որ ապացույցները բավարար չեն, եթե`
1) գործում բացակայում է որևէ ապացույց գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող որևէ հանգամանքի պարզման համար,
2) եղած ապացույցը թույլ չի տալիս պարզել այդ հանգամանքն անհրաժեշտ խորությամբ և լրիվությամբ,
3) այդ հանգամանքի ապացուցվածությունը կասկած է հարուցում (...):
Արդյունքում՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ քրեական դատավարությունում մեղքի հարցը լուծելիս որպես ապացույցների բավարարության շեմ պետք է գործի <<հիմնավոր կասկածից վեր>> ապացուցողական չափանիշը: Ընդ որում` <<հիմնավոր կասկածից վեր>> ապացուցողական չափանիշ ասելով պետք է հասկանալ փաստական տվյալների (ապացույցների) այնպիսի համակցություն, որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը: Վերոգրյալը չի նշանակում, որ հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորությունն ընդհանրապես չի կարող առաջացնել որևէ կասկած, սակայն այդպիսի կասկածի հավանականության դեպքում դրա աստիճանը պետք է լինի աննշան (խիստ ցածր): Այլ խոսքով` մեղադրանքը կազմող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած (...):
Անդրադառնալով մեղադրյալ Անդրեյ Մաթևոսյանի արարքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքի առկայության կամ բացակայության հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ այն հիմնավոր կասկածից վեր ապացուցողական չափանիշով հաստատվում է սույն քրեական գործի շրջանակներում ձեռք բերված ապացույցներով, այլ կերպ ասած՝ ապացուցված է Անդրեյ Սամվելի Մաթևոսյանի մեղավորությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցավոր արարքի կատարման մեջ:
Ընդ որում, Դատարանի համար առանցքային նշանակություն ունի նաև այն, որ սույն քրեական գործի շրջանակներում մեղադրյալ Անդրեյ Մաթևոսյանն ամբողջովին ընդունում է մեղքը և զղջում է կատարվածի համար:
Դատարանը, ուսումնասիրելով Անդրեյ Սամվելի Մաթևոսյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները, վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման համար նշանակություն ունեցող տվյալները, հանգում է հետևյալ եզրահանգման.
Անդրեյ Սամվելի Մաթևոսյանի քրեական պատասխանատվություն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք է մեղքն ընդունելը և կատարվածի համար զղջալը:
Միևնույն ժամանակ, պետք է նկատել, որ Անդրեյ Սամվելի Մաթևոսյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ առկա չեն:
Ինչ վերաբերում է նրան, որ Անդրեյ Մաթևոսյանը երկու այլ դատավճիռներով մեղավոր է ճանաչվել, որով մեղադրյալի դատվածությունը դեռևս մարված չէ, ապա Դատարանը հարկ է համարում նկատել, որ տվյալ դատավճիռները կայացվել են մեղադրյալի կողմից սույն քրեական վարույթի շրջանակներում հանցանքը կատարելուց հետո: Այնինչ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 71-րդ հոդվածի 1-ին մասով որպես քրեական պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանք նախատեսվում է հանցանքը դատվածություն ունեցող անձի կողմից կատարելը:
Այսպիսով, սույն իրավիճակում Անդրեյ Մաթևոսյանը հանցանքը կատարելու ժամանակ դատվածություն փաստացի չի ունեցել, քանի որ իր կողմից սույն վարույթով արարքը կատարվել է 2024 թվականի ապրիլի 23-ին, իսկ մյուս վարույթներով դատավճիռները կայացվել են 2024 թվականի ապրիլի 30-ին և հունիսի 20-ին: Ուստի, վերջինի արարքում բացակայում է քրեական պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող որևէ հանգամանք:
Կատարված արարքի համար մեղադրյալ Անդրեյ Սամվելի Մաթևոսյանը ենթակա է քրեական պատասխանատվության և պատժի։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը 2010 թվականի օգոստոսի 27-ի թիվ ՍԴ/0293/01/09 որոշմամբ դիրքորոշում է հայտնել, որ պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձը բնութագրող տվյալները և, քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով, հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ է և բավարար է այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար: Պատժի տեսակի և չափի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է հաշվի առնի կատարված հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, այդ թվում՝ նրա պատասխանատվությունը մեղմացնող և (կամ) ծանրացնող հանգամանքները:
Դատարանը, հաշվի առնելով Անդրեյ Մաթևոսյանի կատարած արարքի՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, այդ թվում՝ նրա գործողությունների վտանգավորության աստիճանը, մասնավորապես՝ վերջինին մեղսագրվող արարքի ոչ մեծ ծանրության լինելը, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքը, ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, ինչպես նաև այն, որ մեղադրյալի կատարած արարքի համար ՀՀ քրեական օրենսգրքի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված է պատիժ նաև կարճաժամկետ ազատազրկման ձևով, Դատարանը գտնում է, որ Անդրեյ Մաթևոսյանի նկատմամբ պետք է նշանակել կարճաժամկետ ազատազրկում՝ 15 (տասնհինգ) օր ժամկետով։
Ընդ որում, պատժի տեսակն ընտրելիս Դատարանի կողմից կարևորվում է նաև դատական նիստի ընթացքում մեղադրյալ Անդրեյ Մաթևոսյանի հայտարարությունը, ըստ որի՝ չի կարող վճարել տուգանքի համար, քանի որ մյուս դատավճռով նշանակված տուգանքի գումարը դժվարությամբ (մի կերպ) է կարողանում վճարել, իսկ կրկին տուգանք նշանակելու դեպքում այդպիսի մեծ գումար վճարելու հնարավորություն չունի:
Այսինքն, ստացվում է, որ մեղադրյալ Անդրեյ Մաթևոսյանի նկատմամբ ստեղծված իրադրությունում տուգանք պատժատեսակի նշանակումը կկրի ձևական բնույթ և չի ծառայի քրեական օրենսդրությամբ պատժի առջև դրված նպատակների իրագործմանը: Այլ կերպ ասած՝ բոլոր դեպքերում, պատժի տեսակն ընտրելիս պետք է առաջանորդվել դրանց փաստացի կատարվելու կանխավարկածով, այլ ոչ թե նշանակել ձևական պատիժ՝ իմանալով, որ միևնույն է կամ մեծ է հավանականությունը, որ այն ի կատար չի ածվելու: Ընդ որում, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 59-րդ հոդվածի 7-րդ մասի կարգավորումը ևս խոսում է այն մասին, որ տուգանք նշանակելու հնարավորությունը գնահատելիս պետք է հաշվի առնել մեղադրյալի գույքային դրությունը։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 14-րդ մասի համաձայն՝ եթե փորձաշրջանի ընթացքում պարզվում է, որ մինչև դատապարտվելն անձը կատարել է մեկ այլ հանցանք, որի համար քրեական պատասխանատվության չի ենթարկվել կամ օրենքով սահմանված կարգով քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից չի ազատվել, ապա դատարանը պատիժ է նշանակում հանցագործությունների համակցության համար պատիժ նշանակելու՝ սույն օրենսգրքի 74-րդ հոդվածով նախատեսված կարգով: Հանցագործությունների համակցությամբ վերջնական պատիժ նշանակելիս դատարանը, հաշվի առնելով սույն հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված հանգամանքները, կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ: Եթե դատարանը նպատակահարմար չի համարում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը, ապա անցած փորձաշրջանի 2 օրը հաշվվում է կարճաժամկետ ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու կամ ազատազրկման 1 օրվա դիմաց:
Ուստի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 74-րդ հոդվածի 11-րդ մասի կիրառմամբ՝ նշանակված 15 (տասնհինգ) օր ժամկետով կարճաժամկետ ազատազրկմանը պետք է գումարել Սյունիքի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի թիվ ՍԴ1/0123/01/24 դատավճռով նշանակված 15 (տասնհինգ) օր ժամկետով կարճաժամկետ ազատազրկումը և տուգանքի չվճարած մասը՝ 256.250 ՀՀ դրամը, և վերջնական պատիժ սահմանել կարճաժամկետ ազատազրկում՝ 1 (մեկ) ամիս ժամկետով և տուգանք՝ 256.250 (երկու հարյուր հիսուն վեց հազար երկու հարյուր հիսուն) ՀՀ դրամի չափով:
Ըստ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 348-րդ հոդվածի համաձայն` դատավճռում, ի թիվս մի շարք հանգամանքների, պետք է շարադրվի նաև այն, թե դատապարտված մեղադրյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է, որ եթե դատարանը հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կարճաժամկետ ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու կամ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելիս հանգում է հետևության, որ պատժի նպատակների իրականացումը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր` 2007 թվականի հունիսի 12-ի թիվ ՎԲ-124/07 որոշմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման կապակցությամբ արտահայտել է այն իրավական դիրքորոշումը, որ վկայակոչված հոդվածի կիրառումը հանցագործության տեսակի հետ կապված որևէ սահմանափակման չի ենթարկվում և դրա կիրառումը սահմանափակված չէ նաև հանցավոր արարքի վտանգավորության աստիճանով ու բնույթով, ինչպես նաև անձանց շրջանակով, որոնց նկատմամբ այն չի կարող կիրառվել: ՀՀ վճռաբեկ դատարանը միաժամանակ նշել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման հիմնական պայմանը պատճառաբանված լինելն է: Նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը պետք է հանգամանորեն քննության առնի ինչպես հանցագործության կատարման, այնպես էլ հանցավորի անձին վերաբերող բոլոր հանգամանքները: Կարևորն այն է, որ հանգի հիմնավոր եզրակացության, որ դատապարտյալի ուղղումը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը կրելու:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը մեկ այլ` 2008 թվականի փետրվարի 1-ի թիվ ՎԲ-01/08 որոշմամբ նշել է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու իրավական հիմքերը բացահայտելու համար ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածում սահմանված իրավադրույթներն անհրաժեշտ է մեկնաբանել նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասով ամրագրված պատժի նպատակների համատեքստում, այսինքն՝ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշում կայացնելիս իրավասու դատարանը յուրաքանչյուր դեպքում պետք է քննարկի նաև պատժի` սոցիալական արդարության վերականգնման և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու նպատակների իրացման հարցը: ՀՀ վճռաբեկ դատարանը միաժամանակ նշել է, որ սոցիալական արդարությունը վերականգնելու և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու մասին կարող է վկայել հանցագործությունից հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը, մասնավորապես` տուժողին պատճառած վնասը հարթելը կամ այն հարթելուն ուղղված ողջամիտ միջոցներ ձեռնարկելը:
Վճռաբեկ դատարանը, 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 որոշմամբ անդրադառնալով պատժի անհատականացման ընդհանուր չափանիշներից հանցագործությունների հանրային վտանգավորությանը, արձանագրել է.
ա) արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը որոշվում է այնպիսի փաստական տվյալների ամբողջությամբ, որոնք բնութագրում են մեղքի ձևը և տեսակը, հանցագործության նպատակը և շարժառիթը, քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակությունը,
բ) արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանը որոշվում է այնպիսի փաստական տվյալների ամբողջությամբ, որոնք բնութագրում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը և բնույթը (հանրորեն վտանգավոր հետևանքներ), հանցագործության կատարման եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը:
Վճռաբեկ դատարանը, 2007 թվականի հոկտեմբերի 26-ի թիվ ՎԲ-192/07 որոշմամբ, քննարկման առարկա դարձնելով պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքների հետ կապված հարցերը, իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը հաշվի է առնում նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ և 63-րդ հոդվածներով նախատեսված պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: Հանցակազմի սահմաններից դուրս գտնվելով` դրանք բնութագրում են ինչպես կատարված հանցագործությունը, այնպես էլ հանցավորի անձնավորությունը, հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին` համապատասխանաբար բարձրացնելով կամ իջեցնելով այն: Դրանց գնահատմամբ է հնարավոր յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատական մոտեցում ցուցաբերել ինչպես պատժի տեսակը և չափը որոշելիս, այնպես էլ այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս:
Մեկ այլ՝ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշմամբ Վճռաբեկ դատարանը նշել է, որ հանցանք կատարած անձի ուսումնասիրությունը մեծ դեր է խաղում պատիժ նշանակելու համար։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի (<<Պատժի նպատակները>>) իմաստով պատժի նպատակը, սոցիալական արդարությունը վերականգնելուց բացի, դատապարտյալի ուղղումն է և նոր հանցագործությունների կանխումը, ուստի դատարանը պարտավոր է հանգամանորեն հետազոտել անձի ինչպես կենսաբանական, այնպես էլ սոցիալական առանձնահատկությունները։ Շատ դեպքերում պատժի տեսակի և չափի վրա ազդում են հանցավորի սեռը, տարիքը, առողջական վիճակը:
Իսկ 2019 թվականի ապրիլի 11-ի թիվ ՍԴ/0080/01/17 որոշմամբ, զարգացնելով կայացված որոշումների մեջ ձևավորված իրավական դիրքորոշումները, Վճռաբեկ դատարանը հայտնել է, որ պատասխանատվության և պատժի անհատականացման հիմք են ոչ միայն կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթն ու աստիճանը, այլև հանցավորի անձը բնութագրող սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական, քրեաբանական և քրեաիրավական, ֆիզիկական հատկությունների համակցությունը (ընտանեկան դրությունը, վարքագիծը աշխատանքում և կենցաղում, աշխատունակությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, սեռը, դատվածությունը և այլն): Մասնավորապես Վճռաբեկ դատարանը փաստել է հանցավորի ընտանեկան դրությունը, վերջինիս ընտանիքի կյանքի պայմանների վրա նշանակված պատժի ազդեցությունը, նրա խնամքին այլ անձանց առկայությունը, սոցիալական միջավայրում նրա զբաղեցրած տեղն ու դիրքը, սոցիալական միջավայրում նրա ունեցած բնութագիրը և մի շարք այլ հանգամանքների վերաբերյալ փաստական տվյալները գնահատման ենթարկելու անհրաժեշտությունը:
Վճռաբեկ դատարանը 2020 թվականի հունվարի 10-ի թիվ ԵԿԴ/0289/01/17 որոշման մեջ նշել է, որ դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն այն մասին, որ ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց իրական պատիժ կրելու, պետք է հիմնվի օբյեկտիվ գոյություն ունեցող այնպիսի տվյալների համակողմանի վերլուծության վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին։
Հիմք ընդունելով վերոնշյալ իրավական դիրքորոշումները՝ Դատարանը նախ ցանկանում է անդրադարձ կատարել Անդրեյ Մաթևոսյանի կողմից կատարված արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանին ու բնույթին։
Այսպես՝ Դատարանը չի կարող անտեսել հանցագործության օբյեկտը, այսինքն՝ այն հասարակական հարաբերությունները, որոնց ոտնձգում է հանցագործությունը, տվյալ դեպքում՝ երթևեկության անվտանգության և տրանսպորտի շահագործման սահմանված կարգի պահպանմանն ուղղված հասարակական հարաբերությունները, ինչպես նաև՝ հանցագոծության ոչ մեծ ծանրության լինելը:
Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս՝ Դատարանը կարևորում է նաև մեղքն ընդունելն ու կատարվածի համար զղջալը, քանի որ պատժի նպատակներից մեկը հանցավորի ուղղումն է: Այն դեպքում, երբ հանցավորը չի ընդունում իրեն մեղսագրվող արարքը, հերքում է իր մասնակցությունը դրան, բարդ է պատկերացնել ազատության պայմաններում պատժի նպատակների իրագործումը:
Դատարանը, անդրադառնալով պատճառած վնասը վերականգնելու մասով վկայակոչված որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշմանը, հարկ է համարում նշել, որ սույն գործն ունի իր առանձնահատկությունը, այն է՝ դատապարտված մեղադրյալ Անդրեյ Մաթևոսյանի կողմից կատարված հանցագործությամբ, պայմանավորված դրա բնույթով, չի պատճառվել որևէ տեսակի նյութական վնաս, այսինքն՝ տվյալ դեպքում մեղադրյալն օբյեկտիվորեն չունի պատճառված վնասի փոխհատուցման պարտականություն:
Ինչ վերաբերում է հանցագործությունից հետո մեղադրյալ Անդրեյ Մաթևոսյանի դրսևորած վարքագծին, ապա վերջինը դեպքից հետո գտնվել է ազատության մեջ և չլինելով կալանավորված` չի խուսափել քննությունից և դատից, ինչը չի կարող հաշվի չառնվել ազատության պայմաններում անձի ուղղումը գնահատելու հարցում։
Հետևաբար՝ Դատարանը, հաշվի առնելով վերը նշվածը, գալիս է այն հետևության, որ որոշակի ժամկետով փորձաշրջան նախատեսված լինելու պայմաններում, Անդրեյ Մաթևոսյանի ուղղվելը և պատժի մնացյալ նպատակների իրագործումը հնարավոր կլինի առանց նշանակված պատիժը կրելու, ուստի նպատակահարմար է համարվում սահմանել փորձաշրջան՝ 1 (մեկ) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով։ Եվ ի վերջո, մեղադրյալ Անդրեյ Մաթևոսյանը հենց ինքը խնդրեց Դատարանից, որպեսզի իր նկատմամբ ազատությունից զրկելու ձևով նշանակվելիք պատիժը պայմանականորեն չկիրառվի և սահմանվի փորձաշրջան (փորձաշրջանը երկարաձգվի)։ Ընդ որում, փորձաշրջանի սկիզբը պետք է հաշվարկել թիվ ՍԴ1/0123/01/24 դատավճռով սահմանված փորձաշրջանի հիմքով մեղադրյալին հաշվառման վերցնելու պահից:
Այսպիսով՝ Դատարանը գտնում է, որ պատժի նպատակներին կարելի է հասնել՝ առանց մեղադրյալ Անդրեյ Մաթևոսյանի նկատմամբ նշանակված ազատազրկման ձևով պատիժը կրելու, այսինքն՝ կիրառելի է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածը:
Փորձաշրջանի ընթացքում Անդրեյ Սամվելի Մաթևոսյանի վրա դնել առանց իր վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության Հայաստանի Հանրապետության տարածքը չլքելու և բնակության վայրը փոխելու դեպքում իր վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնին սեղմ ժամկետում նոր բնակության վայրի հասցեն հայտնելու պարտականությունը:
Ինչ վերաբերում է նշանակված 256.250 (երկու հարյուր հիսուն վեց հազար երկու հարյուր հիսուն) ՀՀ դրամի չափով տուգանքին, ապա Դատարանը գտնում է, որ դրա վճարումը կրկին պետք է երկարաձգել հետևյալ պատճառաբանությամբ.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 59-րդ հոդվածի 8-րդ մասի համաձայն՝ եթե դատապարտվողն ի վիճակի չէ անհապաղ և ամբողջությամբ վճարելու նշանակված տուգանքը, ապա դատարանը նրա համար վճարման ժամկետ է սահմանում՝ առավելագույնը 1 տարի, կամ թույլատրում է տուգանքը մաս առ մաս վճարել նույն ժամկետում: Եթե տուգանքը նշանակելուց հետո դատապարտյալի նյութական վիճակի վատթարացման հետևանքով նա զրկվում է տուգանքը վճարելու հնարավորությունից, ապա դատարանը, հաշվի առնելով դատապարտյալի դիրքորոշումը`
1) երկարաձգում է տուգանքի վճարման սահմանված վերջնաժամկետը` առավելագույնը 1 տարով,
2) նշանակում է հանրային աշխատանքներ` հանրային աշխատանքների 24 ժամը հաշվարկելով հանցանքը կատարելու պահին նվազագույն աշխատավարձի չափով:
ՀՀ քրեակատարողական օրենսգրքի 26-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ պրոբացիայի ծառայություն ներկայանալու դեպքում դատապարտյալը վերցվում է հաշվառման, լրացվում է հաշվառման քարտ, նրան ստորագրությամբ անհապաղ պարզաբանվում են տուգանքի կատարման կարգն ու պայմանները, իր իրավունքները և պարտականությունները, ինչպես նաև դրանց չկատարման դեպքում օրենսդրությամբ սահմանված պատասխանատվությունը։ Այն դեպքում, երբ դատարանը թույլատրել է տուգանքը մաս առ մաս վճարել, կամ տուգանքի վճարման համար սահմանվել է մինչև մեկ տարի ժամկետ, ապա կազմվում է նաև վերահսկողության պլան:
Այսպիսով՝ Դատարանը, հաշվի առնելով Անդրեյ Սամվելի Մաթևոսյանի սոցիալական դրությունը, գտնում է, որ նշանակվող պատժի վճարումը պետք է 10 (տասը) ամսով երկարաձգել և թույլատրել վճարել մաս առ մաս՝ յուրաքանչյուր ամիս 25․625 ՀՀ դրամով:
Անդրադառնալով դատապարտված մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ Անդրեյ Մաթևոսյանի նկատմամբ ընտրված բացակայելու արգելքը, պետք է թողնել անփոփոխ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 167-րդ հոդվածի 1-ին մաuի 1-ին, 2-րդ և 4-7-րդ կետերով նախատեսված վարութային ծախսերը մեղադրյալ Անդրեյ Մաթևոսյանից ենթակա չեն հատուցման, քանի որ նմանատիպ վարութային ծախսեր առկա չեն:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 167-րդ, 276-րդ, 342-րդ, 347-349-րդ, 353-րդ, 364-րդ հոդվածներով՝ Դատարանը

Վ Ճ Ռ Ե Ց

Անդրեյ Սամվելի Մաթևոսյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով և պատիժ նշանակել կարճաժամկետ ազատազրկում՝ 15 (տասնհինգ) օր ժամկետով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 74-րդ հոդվածի կիրառմամբ՝ նշանակված 15 (տասնհինգ) օր ժամկետով կարճաժամկետ ազատազրկմանը գումարել Սյունիքի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի թիվ ՍԴ1/0123/01/24 դատավճռով նշանակված 15 (տասնհինգ) օր ժամկետով կարճաժամկետ ազատազրկումը և տուգանքի չվճարած մասը՝ 256.250 ՀՀ դրամը, և վերջնական պատիժ սահմանել կարճաժամկետ ազատազրկում՝ 1 (մեկ) ամիս ժամկետով և տուգանք՝ 256.250 (երկու հարյուր հիսուն վեց հազար երկու հարյուր հիսուն) ՀՀ դրամի չափով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառմամբ նշանակված կարճաժամկետ ազատազրկումը պայմանականորեն չկիրառել և սահմանել փորձաշրջան՝ 1 (մեկ) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով։
Փորձաշրջանի սկիզբը հաշվարկել Անդրեյ Մաթևոսյանին թիվ ՍԴ1/0123/01/24 դատավճռով սահմանված փորձաշրջանի հիմքով փաստացի հաշվառման վերցնելու պահից:
Փորձաշրջանի ընթացքում Անդրեյ Սամվելի Մաթևոսյանի վրա դնել առանց իր վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության Հայաստանի Հանրապետության տարածքը չլքելու և բնակության վայրը փոխելու դեպքում իր վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնին սեղմ ժամկետում նոր բնակության վայրի հասցեն հայտնելու պարտականությունը:
Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո՝ նշանակված 256.250 ՀՀ դրամը վճարելու համար Անդրեյ Սամվելի Մաթևոսյանին տրամադրել տասն ամիս ժամկետ՝ յուրաքանչյուր ամիս 25․625 ՀՀ դրամ վճարելու պայմանով:
Անդրեյ Սամվելի Մաթևոսյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը՝ բացակայելու արգելքը, թողնել անփոփոխ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Վարութային ծախսերի հարցը համարել լուծված:
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` այն ստանալու օրվանից մեկամսյա ժամկետում:

ԴԱՏԱՎՈՐ Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ