Գործ ԵԴ1/1055/01/25



Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

18.05.2026 թվական ք.Երևան

ԵՐԵՎԱՆ ՔԱՂԱՔԻ ԱՌԱՋԻՆ ԱՏՅԱՆԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅԱՆ
ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Ժ.ՉԻՉՈՅԱՆԻ
ՆԻՍՏԻ ՔԱՐՏՈՒՂԱՐ՝ Ա.ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆԻ
Ն․ԱՅՎԱԶՅԱՆԻ

ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ`
ՀԱՆՐԱՅԻՆ ՄԵՂԱԴՐՈՂ՝ Ա.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԻ
Կ․ԻՍՐԱԵԼՅԱՆԻ
ՏՈՒԺՈՂ՝ Ա․ՀՈՎՍԵՓՅԱՆԻ
ՏՈՒԺՈՂԻ ԼԻԱԶՈՐ
ՆԵՐԿԱՅԱՑՈՒՑԻՉ՝ Ա․ՖԱՆՅԱՆԻ
ՊԱՇՏՊԱՆ՝ Ս.ՔԱՐԱՄՅԱՆԻ
ՄԵՂԱԴՐՅԱԼ՝ Դ.ԲԱԶԻԿՅԱՆԻ

Դռնբաց դատական նիստում քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի․
Դավիթ Մարտիկի Բազիկյանի՝ (առկա է անձնական տվյալ), Երևան քաղաքում, ազգությամբ հայ, Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացի, միջնակարգ կրթությամբ, ամուրի, չդատապարտված, չի աշխատում, (առկա է անձնական տվյալ), որպես խափանման միջոց է կիրառված Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելու արգելքը, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, 18.05.2026 թվականին Դ.Բազիկյանի վերաբերյալ կայացվել է մեղադրական վերդիկտ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով.

I.Գործի դատավարական նախապատմությունը.

2023 թվականի ապրիլի 27-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՃՏՀ քննության բաժնի քննիչի պաշտոնակատար Մ․Միրզոյանը արձանագրություն է կազմվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով թիվ 60896723 քրեական վարույթը նախաձեռնելու մասին:
2023 թվականի մայիսի 11-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՃՏՀ քննության բաժնի քննիչի պաշտոնակատար Մ․Միրզոյանը որոշում է կայացրել թիվ 60896723 քրեական գործով Սաթենիկ Մուրադյանի փոխարեն որպես տուժող Արմեն Հովսեփյանին ճանաչելու մասին:
2025 թվականի փետրվարի 19-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՃՏՀ քննության բաժնի քննիչ Մ․Միրզոյանը միջնորդություն է հարուցել թիվ 60896723 քրեական վարույթի նկատմամբ դատավարական հսկողություն իրականացնող դատախազին Դավիթ Մարտիկի Բազիկյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին:
2025 թվականի փետրվարի 19-ին Երևան քաղաքի դատախազության ավագ Կ.Իսրաելյանը որոշում է կայացրել Դավիթ Մարտիկի Բազիկյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին՝ մեղադրանքի փաստական կողմի հետևյալ նկարագրությամբ. «(...) [ն]ա, իր վարած ավտոմեքենայով խախտել է ճանապարհային երթևեկության կանոնները և ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովմանն ուղղված պահանջն ու Սաթենիկ Մկրտչի Մուրադյանի առողջությանն անզգուշությամբ պատճառել է մահ, որպիսի գործողությունները դրսևորվել են հետևյալում.
Այսպես.
Դավիթ Մարտիկի Բազիկյանը 2023 թվականի ապրիլի 27-ին՝ ժամը 17:35-ի
սահմաններում, իր կողմից վարած «OPEL COMBO» մակնիշի 37 MC 473 հաշվառման
համարանիշի ավտոմեքենան վարել է Երևան քաղաքի Տիգրան Մեծի պողոտայով՝ Երվանդ Քոչար փողոցի կողմից դեպի Նար-Դոս փողոց տանող ուղղությամբ շուրջ 60 կմ/ժամ արագությամբ, երթևեկելի ճանապարհի երրորդ ուղեգոտով և հասնելով Տիգրան Մեծ պողոտայի թիվ 28 հասցեի դիմաց՝ թույլ է տվել ՀՀ կառավարության 2007 թվականի հունիսի 28-ի թիվ 955-Ն որոշմամբ հաստատված ճանապարհային երթևեկության կանոնների 67-րդ կետի պահանջին հակասող գործողություններ, այն է՝ նշված ավտոմեքենան տեխնիկական տեսակետից 45,5 մետր հեռավորությունից կանգնեցնելու իրական հնարավորություն ունենալով, ի վիճակի լինելով ժամանակին՝ 50 մետր հեռավորությունից հայտնաբերել իր երթևեկության համար առաջացած վտանգը, մասնավորապես՝ իր երթևեկության նկատմամբ ճանապարհը ձախից դեպի աջ հատող հետիոտն Սաթենիկ Մկրտչի Մուրադյանին, ժամանակին միջոցներ չի ձեռնարկել իր վարած ավտոմեքենայի ընթացքը դանդաղեցնելու, ընդհուպ մինչև այն կանգնեցնելու այն հաշվով, որպիսի թույլ տա վերջինիս անվտանգ ազատել ճանապարհի իր ընթացագոտին, որի արդյունքում երթևեկելի ճանապարհի իր
ուղեգոտում իր վարած ավտոմեքենայի առջևի աջակողմյան հատվածով վրաերթի է ենթարկել հետիոտն Սաթենիկ Մկրտչի Մուրադյանին՝ դրանով իսկ պայմանավորել տվյալ վրաերթի առաջացումն՝ ինքն իրեն զրկելով այն կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից, որի հետևանքով տրավմատիկ և հեմոռագիկ ցնցակաթվածը /շոկ/, որն էլ պայմանավորված է եղել կենդանության օրոք ստացած համակցված գանուղեղային, ողնաշարի պարանոցային հատվածի, կրծքավանդակի, կոնքի, աջից վերին և ստորին վերջույթների փակ և բաց, բութ վնասվածքների ձևով, անզգուշությամբ առաջացրել է վերջինիս մահ։»
2025 թվականի փետրվարի 20-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՃՏՀ քննության բաժնի քննիչ Մ․Միրզոյանը որոշում է կայացրել Դավիթ Մարտիկի Բազիկյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց՝ Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելու արգելքը կիրառելու մասին:
2025 թվականի մարտի 19-ին կազմվել է թիվ 60896723 քրեական վարույթով մեղադրական եզրակացությունը:
Թիվ 60896723 քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Դավիթ Մարտիկի Բազիկյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, 2025 թվականի մարտի 28-ին Երևան քաղաքի դատախազության ավագ Կ.Իսրաելյանի կողմից հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան, մուտքագրվել է 28.03.2025թ. և նույն օրն էլ համակարգչային ծրագրի միջոցով իրականացվող գործերի բաշխմամբ գործը թիվ ԵԴ1/1055/01/25 համարի ներքո մակագրվել է դատավոր Ժ.Չիչոյանին:
Թիվ ԵԴ1/1055/01/25 քրեական գործը դատավոր Ժ.Չիչոյանին հանձնվել է 2025 թվականի մարտի 31-ին։
2025 թվականի ապրիլի 01-ին դատավոր Ժ.Չիչոյանը որոշում է կայացրել թիվ ԵԴ1/1055/01/25 քրեական գործով վարույթ ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին:
2025 թվականի հունիսի 06-ին դատավոր Ժ.Չիչոյանը որոշում է կայացրել Դավիթ Մարտիկի Բազիկյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց՝ Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելու արգելքը անփոփոխ թողնելու մասին:
2025 թվականի նոյեմբերի 05-ին դատավոր Ժ.Չիչոյանը որոշում է կայացրել հիմնական դատալսումներ նշանակելու մասին:
2026 թվականի մայիսի 18-ին մեղադրյալ Դավիթ Մարտիկի Բազիկյանի վերաբերյալ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, կայացվել է մեղադրական վերդիկտ, նույն օրը որոշում է կայացվել լրացուցիչ դատալսումներ անցկացնելու մասին։

II.Հիմնական դատալսումների ընթացքում հետազոտված թույլատրելի ապացույցները.

Դատարանի հետևությունները հիմնված են դատաքննությամբ հետազոտված հետևյալ ապացույցների վրա․
2023 թվականի մայիսի 5-ին արտավարութային փաստաթուղթը ապացույց ճանաչելու մասին կայացված որոշումը և 2023 թվականի մայիսի 5-ին կազմված լազերային սկավառակները և դրանցում առկա տեսագրությունները զննելու մասին արձանագրությունը, համաձայն որի՝ «(…) դիտելով տեսագրությունը պարզվում է, որ այն կատարվել է բնական լուսավորության պայմաններում Երևան քաղաքի Տիգրան Մեծ պողոտա 33 հասցեում գործող «Նորդ Այսբերգ» ՍՊԸ-ի արտաքին պատին որոշակի բարձրության վրա տեղադրված տեսախցիկի միջոցով: Տեսախցիկի դաշտում երևում է Տիգրան Մեծ պողոտայի տվյալ հասցեի դիմացի հատվածը: Երևում է, որ Տիգրան Մեծ պողոտան զույգ հոծ գծանշմամբ բաժանված է երկու երթևեկելի ուղեմասերի: Երևում է, որ տարբեր տեսակների և հաշվառման համարանիշերի տրանսպորտային միջոցներ են կայանված ինչպես տվյալ հասցեի դիմացի հատվածում, այնպես էլ՝ հանդիպակաց ուղեմասի մայթեզրի հարևանությամբ: Տեսագրությամբ երևում են Տիգրան Մեծ պողոտայով պատշաճ երթևեկություն իրականացնող տրանսպորտային միջոցներ: Տեսագրության 19:01:03-ին /տարբերվում է իրական ժամանակից/ երևում է Տիգրան Մեծ պողոտայի՝ Նար-Դոս փողոցի կողմից Ե.Քոչար փողոց տանող ուղեմասում՝ Տիգրան Մեծ պողոտայի հանդիպակաց հոսքերն իրարից բաժանող զույգ հոծ գծանշման մոտակայքում, դեմքով դեպի հանդիպակաց ուղեմաս ուղղված, մուգ գույնի արտաքին հագուստ կրող իգական սեռի հետիոտն: Տեսագրության նույն պահին հետիոտնը հատում է հանդիպակաց հոսքերն իրարից բաժանող զույգ հոծ գծանշումը և մուտք գործում հանդիպակաց ուղեմաս: Տեսագրության 19:01:04-ին հանդիպակաց ուղեմասով՝ զույգ հոծ գծանշման հարևանությամբ ուղիղ երթևեկող ֆուրգոն թափք ունեցող սպիտակ գույնի բեռնատար ավտոմեքենան առջևի մասով վրաերթի է ենթարկում հետիոտնին, որից հետո տեսագրության 19:01:07-ին փոքր շեղությամբ կանգնում է զույգ հոծ գծանման վրա:Տեսագրության հետագա ընթացքում քննության համար էական հանգամանքներ չեն կատարվում, այն ավարտվում է 19:01:59-ին:
Դիտելով տեսագրությունը պարզվում է, որ այն կատարվել է բնական լուսավորության պայմաններում Երևան քաղաքի Տիգրան Մեծ պողոտա 31ա հասցեում գործող «Արթուր Ավագյան» ԱՁ-ի կրպակին կից որոշակի բարձրության վրա տեղադրված տեսախցիկի միջոցով: Տեսախցիկի դաշտում երևում է Տիգրան Մեծ պողոտայի տվյալ հասցեի դիմացի հատվածը: Երևում է, որ Տիգրան Մեծ պողոտան զույգ հոծ գծանշմամբ բաժանված է երկու երթևեկելի ուղեմասերի: Երևում է, որ տարբեր տեսակների և հաշվառման համարանիշերի տրանսպորտային միջոցներ են կայանված ինչպես տվյալ հասցեի դիմացի հատվածում, այնպես էլ հանդիպակաց ուղեմասի մայթեզրի հարևանությամբ: Տեսագրությամբ երևում են Տիգրան Մեծ պողոտայով պատշաճ երթևեկություն իրականացնող տրանսպորտային միջոցներ: Տեսագրության 17:19:07-ին տեսախցիկի տեսադաշտում է հայտնվում Տիգրան Մեծ պողոտան՝ Նար-Դոս փողոցի կողմից Ե.Քոչար փողոց տանող ուղեմասում, դեմքով դեպի հանդիպակաց մայթ հատող մուգ գույնի արտաքին հագուստով իգական սեռի հետիոտն: Երևում են նաև տվյալ ուղեմասով պատշաճ երթևեկություն իրականացնող տրանսպորտային միջոցներ: Երևում է նաև Տիգրան Մեծ պողոտայի հանդիպակաց ուղեմասերն իրարից բաժանող զույգ հոծ գծանշման հարևանությամբ ուղիղ երթևեկող սեդան թափք ունեցող սպիտակ գույնի անշարժ վիճակի բերված թեթև մարդատար ավտոմքենա: Տեսագրության 17:19:10-ին վերը նշված հետիոտնը գրեթե հասնում է տվյալ ավտոմքենայի առջևի աջ կողային հատվածին, նույն պահին տվյալ ավտոմքենան վերսկսում է երթևեկությունը, որից հետո հետիոտնը տվյալ ավտոմքենայի առջևով հատում է Տիգրան Մեծ պողոտայի տվյալ ուղեմասը և տեսագրության 17:19:11-ին հասնում Տիգրան Մեծ պողոտայի հանդիպակաց հոսքերն իրարից բաժանող զույգ հոծ գծանշմանը: Տեսագրության 17:19:12-ին հետիոտնը մուտք է գործում Տիգրան Մեծ պողոտայի հանդիպակաց ուղեմաս, նույն պահին տեախցիկի տեսադաշտում է հայտնվում տվյալ ուղեմասի գծանշման հարևանությամբ Տիգրան Մեծ պողոտայով՝ Ե.Քոչարի փողոցի կողմից Նար-Դոս փողոցի ուղղությամբ ընթացող սպիտակ գույնի ավտոմքենայի առջևի հատվածը: Տեսագրության 17:19:13-ին նշված ավտոմքենան առջևի մասով վրաերթի է ենթարկում վերը նշված հետիոտնին, որից հետո հետիոտնն ընկնում է ասֆալտնի, իսկ տեսագրության 17:19:15-ին ավտոմքենան ուղիղ երթևեկությամբ դուրս է մնում տեսախցիկի տեսադաշտից: Տեսագրությունն ավարտվում է 17:19:15-ին: Տեսագրությունների որակի պատճառով տեսախցիկների տեսադաշտերում հայտնված տրանսպորտային միջոցների հաշվառման համարանիշները չեն երևում (…)»:
(հատոր 1-ին գ.թ. 19-20, 36-41, դատական նիստի արձանագրություն)
Դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 0475/հ եզրակացությունը, համաձայն որի՝ ելնելով դիակի դատաբժշկական փորձաքննության ընթացքում ուսումնասիրված վաղ դիակային երևույթների զարգացվածության աստիճանից կարելի է ասել, որ Ս.Մուրադյանի մահը վրա է հասել դիակի դատաբժշկական փորձաքննությունից շուրջ 16-18 ժամ առաջ ժամանակահատվածում։ Ս.Մուրադյանի մահվան պատճառ է հանդիսացել տրավմատիկ և հեմոռագիկ ցնցակաթվածը /շոկ/, որն էլ պայմանավորված է եղել կենդանության օրոք ստացած՝ համակցված գանգուղեղային, ողնաշարի պարանոցային հատվածի, կրծքավանդակի, կոնքի, աջից վերին և ստորին վերջույթների փակ և բաց, բութ վնասվածքներով։ Ս․Մուրադյանի դիակի դատաբժշկական փորձաքննությամբ հայտնաբերվել են հետևյալ մարմնական վնասվածքները՝ քերծվածքներ՝ գլխի, դեմքի, կրծքավանդակի, որովայնի, զույգ վերին և ստորին վերջույթների շրջաններում, արյունազեղումներ՝ ձախ ակնակապճային, աջից ականջախեցու և ստորին վերջույթի շրջաններում, պատռած վերքեր՝ ակնակապճային, աջ ազդրի և սրունքի շրջաններում, գլխի մազածածկ հատվածի, գլխի՝ աջից քունք-գագաթային, ձախից
պարանոցի փափուկ հյուսվածքների ներսային մակերեսների, աջ քունքամկանի,
կարծրենու գլխուղեղի և ուղեղիկի փափուկ թաղանթների, գլխուղեղի և ուղեղիկի
արյունազեղումներ, վեր և ենթակարծրենային, ենթաոստայնենային արյունահավաքներ, գանգի թաղի և հիմի ոսկրերի գծային և բեկորային, պարանոցային 5-6-րդ ողերի մարմիններ գծային, կրծքավանդակի աջ կեսում՝ միջին անրակային գծով 1-2-3-4-5-6-7-8-րդ, հարողնաշարային գծով՝ 1-2-3-րդ կողոսկրերի ուղղակի և անուղղակի կոտրվածքներ, զուգորդված աջ թոքի պատռվածքներով ու աջակողմյան հեմոթորաքսով արյան կուտակում թոքամզային խոռոչում/, ձախից զստոսկրի կատարի գծային, աջ նախաբազկի և աջ սրունքի զույգ ոսկրերի՝ տեղաշարժով կոտրվածքներ, որոնք պատճառվել են կենդանության օրոք, բութ առարկաներով, հնարավոր է որոշմամբ նշված ժամկետում, հանգամանքներում, որոնք կենդանի անձանց մոտ ունեն՝ կյանքին վտանգ սպառնացող, առողջությանը պատճառված ծանր վնասի հատկանիշներ և վերջիններս էլ բերել են Ս.Մուրադյանի մահվան: Ամենայն հավանականությամբ առաջին տրավմատիկ հարվածը ներդրված է եղել Ս.Մուրադյանի աջ սրունքի շրջանում, իսկ մնացած վնասվածքները առաջացել են վրերթի հետագա փուլերի ընթացքում, սակայն հարցի առավել ստույգ պարզման համար անհրաժեշտ է կատարել համալիր փորձաքննություն: Ս.Մուրադյանի դիակի դատաբժշկական փորձաքննությամբ վրաանցմանը բնորոշ վնասվածքներ, ինչպես նաև ավտոմեքենայի անվադողերի գծանախշեր կամ դրանցից մնացած հետքեր չեն հայտնաբերվել։ Դիակի դատաբժշկական փորձաքննությամբ՝ տեսանելի հիվանդություններ, որոնցով տառապեր Ս.Մուրադյանը և որոնք հանդիսանային մահվան պատճառ չեն հայտնաբերվել: Ս.Մուրադյանի դիակից վերցված
արյունը պատկանում է արյան երկրորդ խմբին: Դատաքիմիական ուսումնասիրությամբ Ս.Մուրադյանի դիակից վերցված արյան մեջ հայտնաբերվել է 0.087 պրոմիլլե էթիլ սպիրտ, որի նման քանակությունը՝ կենդանի անձանց մոտ, համարվում է ֆիզիոլոգիական նորմա, կամ ալկոհոլի ազդեցության բացակայություն օրգանիզմի վրա։
(հատոր 1-ին գ.թ. 64-69, դատական նիստի արձանագրություն)
Դատաավտոտեխնիկական և տեսաձայնագրային համալիր փորձաքննության թիվ 29042308 եզրակացությունը, համաձայն որի՝ փորձաքննությանը տրամադրված «MyMEDIA» ապրանքանիշի, «CD-R» ձևատեսակի լազերային թվով 2 սկավառակներից յուրաքանչյուրի վրա գրառված են մեկական ֆայլեր՝ «avi» և «mov» ձևատեսակների ֆայլերը պարունակում են տեսագրություններ, որտեղ նկարահանված են վրաերթ, ինչպես նաև դրան նախորդող և հաջորդող իրադարձությունները, որոնք մանրամասն նկարագրված են հետազոտության «Տեսաձայնագրային մաս» բաժնում:
Տեսագրություններից առանձնացվել են թվով 13 տեսապատկերներ, որոնք
ենթարկվել են համակարգչային մշակման (մասնավորապես փոփոխվել են լուսավորվածությունը, գունային հակադրությունը, տեսապատկերները ենթարկվել են
թվային խոշորացման), գրառվել են «Princo» ապրանքանիշի «CD-R» ձևատեսակի
լազերային սկավառակի վրա և տրամադրվել են վարույթն իրականացնող
մարմնին՝ եզրակացությանը կից։
Տեսագրություններով որոշել ավտոմեքենայի արագությունը վրաերթին
նախորդող ժամանակահատվածում, հնարավոր չեղավ՝ փորձագիտական չափորոշիչների անբավարարության պատճառով:
Տեսագրություններով հնարավոր եղավ որոշել ավտոմեքենայի արագությունը՝
վրաերթին հաջորդող պահին: Կատարված հետազոտությունների արդյունքում, կարող ենք նշել, որ հետիոտնի հետ բախումից 0,083 վայրկյան հետո՝ 0,167 վայրկյանի ընթացքում ավտոմեքենան ընթացել է 58,5 կմ/ժ արագությամբ: Ավտոմեքենան այս ժամանակահատվածում ընթանում է արգելակումով և դրա արագությունը այս պահից հետո ավելի ցածր է, իսկ վրաերթին նախորդող ժամանակահատվածում ավելի բարձր։
Նշենք նաև, որ այս պահից շուրջ 2,92 վայրկյան հետո, ավտոմեքենան
ամբողջապես դադարեցնում է ընթացքը:
Հետիոտնը տեսախցիկի տեսադաշտում հայտնվում արդեն գտնվելով
առաջին ուղեմասում։ Առաջին ուղեմասի մի հատվածը հետիոտնը հատում է քայլելով, այնուհետև փոփոխում է քայլը վազքի և մինչև վրաերթի ենթարկվելը՝ երկրորդ
ուղեմասում, փողոցը հատում է վազքով։
Փողոցը հատելու ընթացքում՝ քայլը վազքի փոխելու սկզբնապահից մինչև վրաերթի ենթարկվելը, հետիոտնը անցնում է ճանապարհ՝ 3-4 վայրկյանում (3-ից ավել, 4–ից պակաս)։
Երկրորդ ուղեմաս (որտեղ տեղի է ունենում վրաերթը) մուտք գործելու սկզբնապահից մինչև վրաերթը, հետիոտնը անցնում է ճանապարհ՝ 1-2 վայրկյանում (1-ից ավել, 2-ից պակաս)։
Ավտոմեքենան հետիոտնին վրաերթի է ենթարկում թափքի առջևի աջ
հատվածով։
Տեսագրություններով որոշել՝ հետիոտնը փողոցը հատում է ուղիղ, թե՝ անկյան
տակ` հնարավոր չէ՝ փորձագիտական չափորոշիչների անբավարարության պատճառով:
Տեսագրություններով որոշել հետիոտնի անցած ճանապարհի երկարությունը՝
հնարավոր չէ փորձագիտական չափորոշիչների անբավարարության պատճառով։
Առաջադրված պայմաններում «OPEL COMBO 1.6» մակնիշի 37 MC 473
h/h ավտոմոբիլի վարորդը տվյալ վրաերթը կանխելու տեխնիկական հնարավորություն ունեցել է, և նա ժամանակին միջոցներ չձեռնարկելով ավտոմոբիլը մինչև վրաերթի տեղին հասնելը կանգնեցնելու կամ դանդաղեցնելու համար այն հաշվով, որպեսզի հետիոտնը դուրս գա վտանգավոր գոտուց, որի արդյունքում վրաերթի է ենթարկել հետիոտնին, թույլ է տվել ՃԵԿ-ի 67-րդ կետի պահանջներին հակասող գործողություններ, դրանով իսկ պայմանավորել տվյալ վրաերթի առաջացումը:
Հետիոտնի գործողությունների գնահատման համար ավտոտեխնիկական փորձագետի հատուկ մասնագիտական գիտելիքներ չեն պահանջվում։ Դրանք ենթակա են իրավական գնահատման «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 25 հոդվածի համապատասխան պահանջների տեսանկյունից:
Փորձաքննությանը տրամադրված վիճակում «OPEL COMBO 1.6»
մակնիշի 37 MC 473 հ/հ ավտոմոբիլի այնպիսի անսարքություններ, որոնք գոյություն
ունեցած լինեին մինչ վրաերթը և պայմանավորեին տվյալ վրաերթի առաջացումը,
չեն հայտնաբերվել:
(հատոր 1-ին գ.թ. 95-105, դատական նիստի արձանագրություն)
Ճանապարհատրանսպորտային պատահարի դեպքի վայրի զննության մասին 2023 թվականի ապրիլի 27-ին կազմված արձանագրությունը և լուսանկարչական հավելվածը, համաձայն որի՝ դեպքը տեղի է ունեցել Երևան քաղաքի Տիգրան Մեծի պողոտա 28 հասցեի դիմացի ճանապարհահատվածում, որտեղ ճանապարհն ասֆալտապատ է, հարթ: Տիգրան Մեծի պողոտան բաժանված է երկու հանդիպակաց երթևեկելի ուղղությունների, որոնցից յուրաքանչյուրն ունի մի քանի երթևեկելի գոտիներ, որոնց գծանշումները բացակայում են: Դեպի Նար-Դոս փողոց տանող ուղեմասն ունի ընդհանուր 12.40 մետր լայնություն, իսկ դեպի Երվանդ Քոչար փողոց տանողը՝ ընդհանուր 11.40 մետր լայնություն: «Օպել» մակնիշի 37 MC 473 հաշվառման համարանիշի ավտոմոեքենան ընթացել է Երևան քաղաքի Տիգրան Մեծի պողոտայով՝ Երվանդ Քոչար փողոցի կողմից Նար-Դոս փողոցի կողմ, երրորդ երթևեկելի գոտիով: Դեպքի պահին եղանակը եղել է պարզ, ասֆալտը՝ չոր, լուսավորությունը՝ բնական: Դեպքի վայրում հայտնաբվերված հետքերը և փորձաքննության կատարման համար հետաքրքրություն ներկայացնող այլ տվյալներն արտացոլված են ՃՏՊ դեպքի վայրի զննության արձանագրությունում և սխեմայում:
(հատոր 1-ին գ.թ. 4-21, դատական նիստի արձանագրություն)
2023 թվականի ապրիլի 27-ին զննված և 2025 թվականի փետրվարի 14-ին իրեղեն ապացույց ճանաչված ճանապարհատրանսպորտային պատահարի մասկից տրանսպորտային միջոց «Օպել» մակնիշի 37 MC 473 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան, որը գտնվում է ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության հատուկ պահպանվող տարածքում։
(հատոր 1-ին գ.թ. 13-15, 114, դատական նիստի արձանագրություն)
2025 թվականի փետրվարի 14-ին կայացված որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված և 2023 թվականի հունիսի 9-ին կազմված Սաթենիկ Մկրտչի Մուրադյանի հագին եղած հագուստները զննելու մասին արձանագրությունը, համաձայն որի՝ դեպքի պահին Սաթենիկ Մուրադյանի հագին եղել է մեկ հատ թելերից կարված սվիտեր, որի առջևի ու հետևի հատցածներին և թևերին տեղ տեղ առկա են արնանման հետքեր։ Մեկ հատ մուգ մոխրագույն ջինսե բաճկոն, մեկ հատ սև գույնի կտորից տաբատ, որի աջ ոտքի առաջնամասի հատվածում առկա է պատռվածք։ Մեկ հատ կանացի, հնամաշ ձախ ոտքի կաշվետիպ բարձրակրունկ կոշիկ։
(հատոր 1-ին գ.թ. 71-73, 113, դատական նիստի արձանագրություն)
Տուժող Արմեն Ռազմիկի Հովսեփյանը դատաքննության ընթացքում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ դեպքի մասին իմացել է, երբ աշխատանքի վայրում էր, մինչև հասել է հիվանդանոց կինը արդեն մահացած է եղել։ Դեպքի մասին իրեն տեղեկացրել է կնոջ քույրը։ Սաթենիկ Մուրադյանի հետ ամուսնացած է եղել 2000 թվականից, վերջինս խրոնիկ հիվանդություններ չի ունեցել։ Դեպքի օրը աշխատանքից տուն գնալիս է եղել, աշխատել է ստոմատոլոգիական կլինիկայում, որպես մատենավար-գանձապահ։ Դեպքը տեղի է ունեցել Տիգրան Մեծ պողոտայի բանուկ հատվածում։ Կնոջը վրաերթի ենթարկած վարորդին նախկինում չի ճանաչել, առաջին անգամ դատարանի դահլիճում է տեսել, առաջին անգամ իրեն զանգահարել են դեպքից երկուսուկես տարի անց՝ 2025 թվականի սեպտեմբերին, այն բանից հետո, երբ ինքը հանրային մեղադրողին ասել է, որ առարկելու է համաձայնեցված դատաքննություն անցկացնելու դեմ։ Սկզբում իր հարազատների հետ են փորձել կապ հաստատել, սակայն ինքը ասել է, որ եթե մեղադրյալը մեղավոր չի ինքը չի բողոքելու, իսկ եթե մեղավոր է, ուրեմն պետք է պատժվի։ Մեղադրյալի հարազատների կողմից ֆինանսական օգնության առաջարկ եղել է։ Հայտնեց, որ գույքային պահանջ չունի, սակայն ուզում է, որ մեղադրյալը իր պատիժը կրի։
(դատական նիստի արձանագրություն)
Վկա Մայիս Աշոտի Խաչատրյանը դատաքննության ընթացքում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ «Օպել» մակնիշի 37 MC 473 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան պատկանում է իրեն, դեպքի օրը ինքը քաղաքում չի եղել, մեքենան տվել էր Դավիթ Բազիկյանին վարելու համար։ Դեպքի մասին իմացել է քննիչից։
(դատական նիստի արձանագրություն)
2026 թվականի մարտի 19-ի դատական նիստում հանրային մեղադրող Ա.Պետրոսյանը հայտնել է, որ քրեական գործով հետազոտված ապացույցները, ըստ մեղադրանքի կողմից, բավարար են մեղադրյալ Դավիթ Բազիկյանի վերաբերյալ մեղադրական վերդիկտ կայացնելու համար, ուստի միջնորդեց սահմանափակվել հետազոտված ապացույցների ծավալով և հրաժարվեց դատակոչի ցուցակում ներառված վկա Սուրեն Վահագնի Միքայելյանին դատարան հրավիրելու և հարցաքննելու միջնորդությունից:
Պաշտպանական և տուժող կողմը հայտնեցին, որ չեն առարկում հանրային մեղադրողի միջնորդության դեմ և չեն ցանկանում հարցեր ուղղել վկային։
Դատարանը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 325-րդ հոդվածի 4-րդ մասով՝ որոշեց միջնորդությունը բավարարել և ապացույցների ցանկից հանել վկա Սուրեն Վահագնի Միքայելյանի ցուցմունքը։
(դատական նիստի արձանագրություն)
Մեղադրյալ՝ Դավիթ Մարտիկի Բազիկյանը դատաքննության ընթացքում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ դեպքի օրը առավոտյան գնացել է մեքենան վերցնելու, սովորաբար ամեն անգամ մեքենան զննում է, նոր է վերցնում։ Ինը եղել է աշխատանքի ու փողոցում մեքենաների մեջից տուժողը դուրս է եկել իր դիմաց և ինքը չի հասցրել արգելակել, այդ ամենը կատարվել է մեկ ակընթարքում, ինքը եթե ուզենար էլ չէր հասցնի արգելակել։ Ինքը դեպքի վայրից չի փախել, իջել է և փորձել է օգնություն ցույց տալ, շոկի մեջ է եղել, այդ իսկ պատճառով առաջինը զանգահարել է քրոջը և ընկերոջը, որից հետո միայն շտապ օգնություն և ոստիկանություն։ Տուժող կողմին իր հոր կողմից օգնության առաջարկ եղել է, ինքը ծանր վիճակում է եղել, այդ իսկ պատճառով այդ հարցերով իր հայրն է զբաղվել, գիտի, որ վերջիններիս կողմից գումարային պահանջ եղել է։ Մեքենան ինքը վարել է թույլատրելի արագությամբ, չոր եղանակային պայմաններում, հանդիպակած գոտին եղել է խցանված, ինքը վարել է երրորդ ուղեգոտում, տուժողը հանկարծակի է դուրս եկել, մինչ այդ ինքը վերջինիս չէր նկատել։
(դատական նիստի արձանագրություն)
Հանրային մեղադրողը միջնորդեց հրապարակել մեղադրյալի նախաքննական ցուցմունքը, քանի որ դատաքննության և նախաքննության ցուցմունքների միջև առկա են էական հակասությունները: Դատարանը՝ ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 330-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետով, որոշեց բավարարել հանրային մեղադրողի միջնորդությունը և թույլատրեց հրապարակել մեղադրյալ Դավիթ Բազիկյանի նախաքննական ցուցմունքներում առկա հակասությունների հատվածը:
(դատական նիստի արձանագրություն)
Մեղադրյալ Դավիթ Մարտիկի Բազիկյանը թիվս այլնի ցուցմունք է տվել այն մասին, որ (․․․) Հանդիպակաց երթևեկելի ուղղությունը գտնվել է խցանման մեջ, ու նկատել է հանդիպակաց ուղեմասի երրորդ գոտում՝ այդ պահին կանգնած վիճակում գտնվող սև գույնի ամենագնացի հետևից վազելով դեպի իր ավտոմքենայի դիմաց դուրս եկած մի կնոջ, ով այդ պահին նայել է իր ձախ կողմը: Տեսնելուն պես ինքն ազդանշան է տվել ու արգելակել է, սակայն կինն արդեն հասել է իր ավտոմքենայի դիմացի աջ հատվածին ու ինքը, չհասցնելով կանգնեցնել ավտոմքենան, վրաերթի է ենթարկել կնոջը:
(հատոր 1-ին գ.թ. 31-33, 135-138, 151-154, դատական նիստի արձանագրություն)
Նախաքննական ցուցմունքները հրապարակելուց հետո պատասխանելով նախաքննական և դատարանում տված ցուցմունքների միջև առկա հակասությունների վերաբերյալ հարցերին մեղադրյալը հայտնեց, որ չի ցանկանում պատասխանել հարցերին։ Ներկայացված մեղադրանքում իրեն մեղավոր ճանաչեց և հայտնեց, որ զղջում է կատարածի համար։
(դատական նիստի արձանագրություն)
Հիմնական դատալսումների ընթացքում պատշաճ իրավական ընթացակարգով հետազոտված թույլատրելի ապացույցների հիման վրա, դրանց ձևի և բովանդակության վերլուծության, այլ ապացույցների հետ համադրելու միջոցով, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, հավաստիության, իսկ բոլոր ապացույցների համակցությունը՝ հիմնավոր եզրափակիչ դատավարական ակտ կայացնելու համար բավարարության տեսանկյունից, դրանց պատշաճ հետազոտման և վերլուծության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ, մեղադրյալի մեղավորության վերաբերյալ չփարատվող բոլոր ողջամիտ կասկածները նրա օգտին մեկնաբանելով, Դատարանը 2026 թվականի մայիսի 18-ին մեղադրյալ Դավիթ Մարտիկի Բազիկյանի վերաբերյալ կայացրել է մեղադրական վերդիկտ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով։

III. Լրացուցիչ դատալսումներ.
Լրացուցիչ դատալսումների ընթացքում հետազոտվեց ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի ձև 8 տեղեկանքը, համաձայն որի՝ Դավիթ Մարտիկի Բազիկյանը համարվում է դատվածություն չունեցող անձ։
ՀՀ ՊԵԿ տվյալների շտեմարանում առկա տվյալներում հետաքրքրող փաստական հանգամանքներ առկա չէին։
Հետազոտվեց նաև ՀՀ ՊՆ հանրապետական զինվորական կոմիսարիատի Երևանի թիվ 2 զինվորական կոմիսարի կողմից տրված տեղեկանքը, համաձայն որի՝ Դավիթ Բազիկյանը 31․01․2018-31․07․2020թթ․ ծառայել է ՀՀ զինված ուժերում, իրականացրել է մարտական գործողություն և հաշվառված է պահեստազորում։
(դատական նիստի արձանագրություն)

IV.Դատարանի պատճառաբանությունը և եզրահանգումները.

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Հանցագործության համար մեղադրվողը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունն ապացուցված չէ սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով՝ դատարանի՝ օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով:
2. Չապացուցված մեղավորությունը հավասարազոր է ապացուցված անմեղությանը:
3. Մեղադրյալը պարտավոր չէ ապացուցել իր անմեղությունը կամ քրեական վարույթն իրականացնող մարմնին ցույց տալ որևէ աջակցություն: Մեղադրյալի անմեղության ապացուցման պարտականությունը չի կարող դրվել նաև նրա պաշտպանի, օրինական ներկայացուցչի, գույքային պատասխանողի և նրա ներկայացուցչի վրա: Մեղադրանքի ապացուցման և ի պաշտպանություն մեղադրյալի բերված փաստարկների հերքման պարտականությունը հանրային քրեական հետապնդման դեպքում կրում է դատախազը, իսկ մինչդատական վարույթում` նաև քննիչը: Մասնավոր քրեական հետապնդման դեպքում այդ պարտականությունը կրում են տուժողը և նրա ներկայացուցիչը:
4. Մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր ողջամիտ կասկածները, որոնք չեն փարատվել սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի:»
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 22-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Քրեական վարույթի համար նշանակություն ունեցող ցանկացած հանգամանք պետք է հաստատվի պատշաճ ապացույցների բավարար համակցությամբ:
2. Եզրափակիչ դատավարական ակտը պետք է հիմնվի հետազոտված ապացույցների ազատ և բարեխիղճ գնահատման վրա:
3. Մեղադրական դատավճռի հիմքում դրվող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած հիմնավոր կասկած: Դատավճիռ կայացնելիս պետք է հաշվի առնվի անհրաժեշտ և հնարավոր ապացույցների բացակայությունը:
4. Վարույթն իրականացնող մարմինը պարտավոր է հանգամանորեն ստուգել ի պաշտպանություն մեղադրյալի բերված և պատշաճ ձևակերպված փաստարկները:
5. Հանցագործության համար անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա. այն պետք է հաստատվի փոխկապակցված վերաբերելի, թույլատրելի, հավաստի ապացույցների ամբողջությամբ:
(...)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 102-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«1. Քրեական վարույթի ընթացքում ապացուցման ենթակա են՝
1) դեպքը և դրա հանգամանքները (ժամանակը, տեղը, եղանակը և այլն).
2) մեղադրյալի առնչությունը դեպքին.
3) ենթադրյալ հանցագործության՝ քրեական օրենքով նախատեսված հատկանիշները.
4) մեղադրյալի մեղավորությունը ենթադրյալ հանցանքը կատարելու մեջ.
5) քրեական պատասխանատվությունը կամ պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները.
6) մեղադրյալի անձը բնութագրող հանգամանքները.
7) ենթադրյալ հանցագործությամբ պատճառված վնասը.
8) այն հանգամանքները, որոնք թույլ են տալիս անձին ազատել քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից.
9) այն հանգամանքները, որոնցով անձը հիմնավորում է վարույթի ընթացքում իր գույքային պահանջները.
10) այն հանգամանքները, որոնցով վարույթի մասնակիցը կամ այլ անձը հիմնավորում է իր պահանջները:
(...)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 105-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման՝ վերաբերելիության, թույլատրելիության, հավաստիության, իսկ բոլոր ապացույցների համակցությունը՝ հիմնավոր եզրափակիչ դատավարական ակտ կայացնելու համար բավարարության տեսանկյունից:
2. Քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով քրեադատավարական օրենսդրությամբ, ներառյալ ապացուցման չափանիշների մասին վերաբերելի կանոններով, ապացույցները գնահատում են դրանց պատշաճ հետազոտման և վերլուծության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ:
3. Ոչ մի տվյալ նախապես հավաստի ապացույցի ուժ չունի: Դատավորը, ինչպես նաև քննիչը և դատախազը չպետք է կանխակալ վերաբերմունք դրսևորեն ապացույցներին, չպետք է դրանց որոշ մասին մյուսների նկատմամբ առավել կամ նվազ նշանակություն տան, քանի դեռ պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դրանք չեն գնահատվել:»
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 347-րդ հոդվածի համաձայն՝
«4. Դատավճիռը հիմնավոր է, եթե՝
1) դատարանի հետևությունները հիմնված են միայն հետազոտված թույլատրելի ապացույցների վրա.
2) դատարանի կողմից հաստատված կամ հերքված համարված փաստական հանգամանքները համապատասխանում են դատարանում հետազոտված ապացույցներին.
3) դատավճռում շարադրվող բոլոր հետևությունները և որոշումները պատշաճ պատճառաբանված են:
(...)
7. Մեղադրական դատավճիռը կայացվում է մեղադրական վերդիկտի հիման վրա և բովանդակում է հանցանքի կատարման մեջ մեղադրյալին մեղավոր ճանաչելու և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակելու, պատժից ազատելու, իսկ սույն օրենսգրքով նախատեսված դեպքերում` պատիժ չնշանակելու մասին դատարանի որոշումը:»
«Ապացույցների բավարարություն» հասկացության էությունը, ապացույցների բավարարությունը որոշելու ընդհանուր չափանիշները, դրանցից յուրաքանչյուրի բնութագիրը Վճռաբեկ դատարանը քննարկել և վերլուծել է Ս.Սաքանյանի վերաբերյալ գործով կայացրած որոշման շրջանակներում:
Մասնավորապես, վկայակոչված որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանը, համեմատական վերլուծության ենթարկելով «ապացուցման առարկա» և «ապացույցների բավարարություն» հասկացությունները, նշել է. «(…)եթե ապացուցման առարկան ցույց է տալիս, թե ինչ է անհրաժեշտ է պարզել յուրաքանչյուր քրեական գործով, ապա ապացույցների բավարարությունը կապված է այն ապացուցողական նյութի հետ, որը վերաբերում է ապացուցման առարկային և թույլ է տալիս այդ հանգամանքների մասին գալ արժանահավատ հետևության: Որոշելով ապացույցների բավարարությունը` վարույթն իրականացնող մարմինները լուծում են քրեական գործի համար էական նշանակություն ունեցող հանգամանքների հետազոտման խորության աստիճանի հետ կապված հարցերը, մասնավորապես այն, թե ի՞նչ աստիճանի պետք է մանրացվի յուրաքանչյուր հանգամանքը, և ի՞նչ ծավալի ապացույցներ են անհրաժեշտ այդ հանգամանքները հավաստի պարզելու և դրա հիման վրա այս կամ այն դատավարական որոշումը կայացնելու համար:
Այսպիսով, ապացույցների բավարարությունը ենթադրում է կոնկրետ գործով ապացուցման շրջանակների այնպիսի որոշումը, որպեսզի հավաքված ապացույցները որակական կողմից ապահովեն ապացուցման առարկայի յուրաքանչյուր տարրի պարզումը, իսկ քանակական կողմից` այդ հանգամանքների բացահայտման արժանահավատությունը և դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունն ու պատճառաբանվածությունը:
Ի տարբերություն ապացուցման առարկայի, ապացույցների բավարարություն հասկացության բովանդակությունը քրեական դատավարության օրենսդրությամբ բացահայտված չէ, այսինքն` օրենքում հստակ նշում չկա այն մասին, թե մինչև ե՞րբ պետք է հավաքվեն և հետազոտվեն ապացույցները, որպեսզի յուրաքանչյուր գործով պարզվի ապացուցման առարկան ամբողջությամբ կամ նրա տարրերն առանձին վերցրած: Բացի այդ, օրենքում սահմանված չէ միասնական չափանիշ առ այն, թե ե՞րբ են ի հայտ գալիս յուրաքանչյուր քրեական գործով ապացուցման առարկան բացահայտված համարելու հիմքերը:
Անդրադառնալով «ապացույցների բավարարությունը» որոշելու չափանիշներին՝ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի վերաբերյալ թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշման մեջ արձանագրել, որ այդպիսիք են.
1) անմեղության կանխավարկածը,
2) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունքը,
3)դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունը և պատճառաբանվածությունը:
Անդրադառնալով անմեղության կանխավարկածի սկզբունքին` Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ քրեական դատավարությունում կանխավարկածը օրենքով կամ նախադեպային իրավունքով հաստատված այն կանոնն է, որի համաձայն՝ որոշակի հանգամանք համարվում է հաստատված, քանի դեռ օրենքով սահմանված կարգով չի ապացուցվել հակառակը: Մարդու անմեղությունը քրեական դատավարության կարևորագույն կանխավարկածներից է, որն ամրագրված է ինչպես ՀՀ Սահմանադրությամբ, միջազգային պայմանագրերով և օրենքներով, այնպես էլ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի և Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային իրավունքով: Հանցանք կատարելու մեջ անձի մեղավորությունը հաստատված համարելը ոչ այլ ինչ է, քան անմեղության կանխավարկածի հաղթահարում: Միևնույն ժամանակ, անձին դատապարտելու համար համարժեք ապացույցների բավարար համակցության բացակայությունը նշանակում է, որ անձի անմեղության կանխավարկածը հաղթահարված չէ: Այլ խոսքով՝ քրեական դատավարության ընթացքում չապացուցված մեղավորությունը հավասարազոր է ապացուցված անմեղության:
Հարկ է նշել նաև, որ անմեղության կանխավարկածն ամրագրող նորմերը, ինչպես նաև նախադեպային իրավունքը սահմանում են ոչ միայն այդ սկզբունքի բուն էությունը, այլև՝ դրա հաղթահարման, նույնն է, թե անձի մեղավորության հաստատման համար անհրաժեշտ դատավարական չափորոշիչները:
Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը Մ.Հակոբյանի գործով որոշման մեջ շեշտել է. «(…) ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը դատարաններին պարտավորեցնում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածում թվարկված՝ ապացուցման ենթակա հանգամանքների, այդ թվում՝ կոնկրետ հանցանքի հատկանիշների և այդ հանցանքի մեջ անձի մեղավորության վերաբերյալ իր հետևությունները հիմնավորել վերաբերելի, փոխկապակցված, հավաստի ապացույցներով և ոչ թե ենթադրություններով: Այլ խոսքով՝ հանցանքի մեջ մեղադրվող յուրաքանչյուր անձի վերաբերյալ` ապացուցման ենթակա յուրաքանչյուր հանգամանքի կապակցությամբ դատարանի հետևությունը պետք է հիմնված լինի ոչ թե գնահատողական դատողությունների, կանխատեսումների կամ կարծիքների, այլ կոնկրետ գործով օրենքով սահմանված կարգով ձեռք բերված փաստական տվյալների վրա: Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ մեղսագրվող հանցագործության և դրա հատկանիշների ապացուցման բեռը կրում է մեղադրանքի կողմը, իսկ չփարատված կասկածները պետք է մեկնաբանվեն հօգուտ մեղադրյալի: Դրանից հետևում է, որ մեղադրանքի կողմը կրում է անձի մեղքը հաստատելու համար բավարար ապացույցներ ներկայացնելու պարտականությունը (…)» (տե՛ս Մարգար Հակոբյանի վերաբերյալ 2013 թվականի մայիսի 8-ի թիվ ԵԿԴ/0168/01/12 որոշման 13-րդ կետը): Անմեղության կանխավարկածի սկզբունքին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել և իրավական դիրքորոշում է արտահայտել նաև Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի գործով որոշման մեջ (տե՛ս Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0044/01/11 որոշման 14-րդ կետը):
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի ուսումնասիրությունը ևս ցույց է տալիս, որ Եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 2-րդ կետով երաշխավորված անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը, ի թիվս այլոց, ենթադրում է մեղադրանքի կողմի պարտականությունը ներկայացնելու անձին դատապարտելու համար բավարար ապացույցներ (տե՛ս, ի թիվս այլոց, Barbera Messegue and Jabardo v. Spain, գանգատ թիվ 10590/83, 1988 թվականի դեկտեմբերի 6-ի վճիռ, 77-րդ կետ, Janosevic v. Sweden, գանգատ թիվ 34619/97, 2002 թվականի հուլիսի 23-ի վճիռ, 97-րդ կետ):
Այսպիսով, անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը ենթադրում է ապացույցների այնպիսի ամբողջության առկայություն, որն անհրաժեշտ է անձի մեղավորությունը ողջամիտ (հիմնավոր) կասկածից վեր ապացուցված համարելու, այլ ոչ թե անձի մեղավորության մասին ենթադրություններ անելու համար:
Ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս չափանիշին՝ ներքին համոզմունքին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Մ.Հովհաննիսյանի և Ա.Մարտիրոսյանի վերաբերյալ որոշման մեջ և դիրքորոշում ձևավորել այն մասին, որ «(…) Ներքին համոզմունքը, որպես ապացույցների գնահատման արդյունք, բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոնների անխզելի կապով. այն, մի կողմից, պետք է բխի հետազոտվող ապացույցների բավարար համակցությունից և հիմնվի դրանց վրա, իսկ մյուս կողմից, անկողմնակալ դիտորդի մոտ պետք է առաջացնի այն վստահությունը, որ ապացույցները հետազոտվել են արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ:
Ապացույցները, որոնք հավաքվել և ստուգվել են օրենքին համապատասխան, կազմում են ներքին համոզմունքի այն օբյեկտիվ հիմքը, որն իր դրսևորումն է գտնում ընդունվող որոշումներում: Թեպետ ապացույցների գնահատումը կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա, այն չի կարող լինել կամայական: Դրա հիմքում պետք է դրված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննությունը: (…)» (տե՛ս Մակար Հովհաննիսյանի և Աշոտ Մարտիրոսյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի փետրվարի 12-ի թիվ ԵՔՐԴ/0632/01/08 որոշման 14-րդ կետը):
Այսպիսով, «ներքին համոզմունքը» սուբյեկտիվ-օբյեկտիվ կատեգորիա է: Այն ապացույցների գնահատումն իրականացնող սուբյեկտի գիտակցված և ողջամիտ համոզվածությունն է իր իսկ կողմից կայացված որոշման հիմնավորվածության մեջ (սուբյեկտիվ բնույթ): Այդպիսի համոզվածությունը պետք է ձևավորված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննության արդյունքում և հիմնվի թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների բավարար համակցությամբ հաստատված փաստերի վրա, որոնք անկողմնակալ դիտորդի մոտ ողջամտորեն կձևավորեն նույն համոզվածությունը (օբյեկտիվ բնույթ):
Ելնելով այն հանգամանքից, որ ներքին համոզմունքն ունի օբյեկտիվ հիմքեր, անհրաժեշտ է այն տարբերակել ինտուիցիայից, ենթադրություններից և այլ անհաշվետու զգացմունքներից: Ի տարբերություն դրանց, ներքին համոզմունքը չի կարող ձևավորվել առանց օբյեկտիվ հիմքի և հիմնվել անթույլատրելի, ոչ վերաբերելի, անարժանահավատ ապացույցների վրա: Այլ խոսքով, ներքին համոզմունքը հիմնվում է ողջամիտ կարծիքի, գիտելիքի վրա, այլ ոչ թե ենթադրությունների, երևակայության, համակրանքի, հակակրանքի կամ կանխակալ կարծիքի վրա:
Ներքին համոզմունքի՝ որպես ապացույցների գնահատման արդյունքի օբյեկտիվ հիմքը քրեական գործով ձեռք բերված, բազմակողմանի և օբյեկտիվ հետազոտված ապացույցների բավարար համակցությունն է: Այս առումով անհրաժեշտ է վերլուծել ապացույցների թույլատրելիության, վերաբերելիության և արժանահավատության հատկանիշները, որոնց տեսանկյունից ապացույցները ենթակա են գնահատման:
Վերաբերելիությունն ապացույցի կարողությունն է իր բովանդակությամբ ծառայելու ապացուցման առարկայի մեջ մտնող հանգամանքները, գործի քննության և լուծման համար նշանակություն ունեցող այլ տվյալները բացահայտելուն և հաստատելուն: Այլ խոսքով՝ ապացույցի վերաբերելիության հատկանիշն արտացոլում է ապացույցի և գործի քննության ու լուծման համար նշանակություն ունեցող հանգամանքների միջև կապը: Ապացույցը կհամարվի վերաբերելի, եթե տեղեկություններ պարունակի գործի համար որևէ նշանակություն ունեցող փաստի մասին:
Ապացույցի արժանահավատության հատկանիշը նույնպես վերաբերում է ապացույցի բովանդակային գնահատմանը: Արժանահավատ է այն ապացույցը, որի ճշմարտացիությունը կասկած չի հարուցում: Ապացույցն արժանահավատության տեսանկյունից գնահատելիս դատարանը պետք է հիմք ընդունի հետևյալ հանգամանքները.
ա) ապացույցի աղբյուրի հատկանիշները (օրինակ՝ փորձագետի ձեռնհասությունը, ցուցմունք տվող անձի շահագրգռվածությունը, որոշ դեպքերում հոգեբանական և ֆիզիոլոգիական հատկանիշները, վիճակը, ինչպես նաև անձին վերաբերող այլ հատկանիշներ, որոնք կարող են ազդեցություն ունենալ այդ անձի կողմից գործի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքներն ընկալելու, մտապահելու, վերարտադրելու գործընթացի վրա),
բ) ապացույցի ձևավորման հանգամանքները (օրինակ՝ վկայի կողմից կոնկրետ հանգամանքն ընկալելու պայմանները, պաշտպանի, ներկայացուցչի ներկայությունը և այլն),
գ) ապացուցողական տեղեկությունը ձեռք բերելու միջոցը,
դ) ապացույցի բովանդակությունը կազմող տեղեկությունը հաստատող կամ հերքող հանգամանքների առկայությունը,
ե) նույն տեղեկության ստացումն այլ աղբյուրից:
Յուրաքանչյուր ապացույց արժանահավատության տեսանկյունից պետք է գնահատվի ապացույցների համակցության մեջ՝ բազմակողմանի և մանրամասն գնահատելով փաստական տվյալների ստացման աղբյուրները և ապացույցի ձևավորման ամբողջ ընթացքը: Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ վերջնական որոշում կարող է կայացվել դրա բովանդակությունն այլ աղբյուրներից ստացված տեղեկությունների հետ համադրելու արդյունքում: Որոշակի փաստի վերաբերյալ այս կամ այն աղբյուրից ստացված տեղեկությունների արժանահավատությունը գնահատելու համար անհրաժեշտ է վերլուծել ստացված տեղեկությունների բովանդակությունը, համադրել դրանք այլ ապացույցների հետ, պարզել դրանց համապատասխանությունը կամ հակասությունը, հակասության դեպքում` դրա պատճառները:
Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ դատարանի եզրահանգումները պետք է հիմնվեն գործում առկա փաստական տվյալների վրա:
Ապացույցների գնահատման արդյունքում ձևավորված ներքին համոզմունքն իրավական նշանակություն է ստանում և օբյեկտիվացվում ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս՝ դատավարական որոշումների հիմնավորման և պատճառաբանման չափանիշի միջոցով (սույն չափանիշի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումների մասին տե՛ս նաև Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 18-րդ կետը): Ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը ենթադրում է ապացույցները բարեխիղճ վերլուծության ենթարկելու պարտականություն:
Վերջին դիրքորոշումը բխում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 347-րդ հոդվածի 4-րդ մասի 3-րդ կետից՝ «4. Դատավճիռը հիմնավոր է, եթե՝ 3) դատավճռում շարադրվող բոլոր հետևությունները և որոշումները պատշաճ պատճառաբանված են»:
Դատական ակտի պատճառաբանվածության հարցին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Ֆ.Գալստյանի գործով որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(…) Դատական ակտի պատճառաբանվածությունը կոչված է պարզաբանելու, թե ինչու է դատարանը եկել այս կամ այն հետևության, որ իրավանորմերով է ղեկավարվել նման որոշում կայացնելիս և միևնույն ժամանակ հնարավորություն է ստեղծում վերադաս դատարանի կողմից դատական ակտի օրինականության և հիմնավորվածության ստուգման համար:
(…) Պատճառաբանված որոշման բացակայությունն արդեն իսկ օբյեկտիվորեն սահմանափակում է վերադաս դատական ատյանի հնարավորությունը` լիարժեք դատական ստուգման ենթարկելու բողոքարկվող դատական ակտի օրինականությունն ու հիմնավորվածությունը և կայացնելու արդարացի որոշում, հետևաբար դատական ակտի չպատճառաբանված լինելը հանգեցնում է քրեական դատավարության կարևորագույն սկզբունքներից մեկի` ՀՀ Սահմանադրությամբ և քրեադատավարական օրենքով երաշխավորված արդար դատական քննության իրավունքի խախտման:
(…) Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանն իր մի շարք որոշումներում՝ ներպետական դատարանների կողմից կայացված որոշումների չպատճառաբանվածությունը կամ ոչ բավարար պատճառաբանվածությունը դիտել [է] «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասով երաշխավորված` անձի արդար դատական քննության իրավունքի խախտում (տե՛ս Սալովն ընդդեմ Ուկրաինայի (Salov v. Սkraine) 06.09.2005 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 65518/01, Բոլդեան ընդդեմ Ռումինիայի (Boldea v. Romania) 15.02.2007 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 19997/02, Գրադինարն ընդդեմ Մոլդովայի (Gradinar v. Moldova) 08.04.2008 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 7170/02)» (տե՛ս Ֆրունզիկ Գալստյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի մարտի 26-ի թիվ ԵԿԴ/0058/11/09 որոշման 18-20-րդ կետերը):
Վերահաստատելով Ֆ.Գալստյանի գործով որոշմամբ ձևավորած իրավական դիրքորոշումը՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ դատարանը պարտավոր է իր դատական ակտում ամրագրել և թույլատրելիության, վերաբերելիության ու արժանահավատության տեսանկյունից գնահատման ենթարկել այն ապացույցները, որոնց վրա հիմնված են դատարանի հետևությունները, ինչպես նաև նշել այս կամ այն ապացույցն անարժանահավատ համարելու փաստարկները: Հակառակ դեպքում ապացույցների գնահատումը, դրա արդյունքում դատարանի համապատասխան ներքին համոզմունքի ձևավորումը կկրեն սուբյեկտիվ բնույթ, կհանգեցնեն կամայականության և անձի արդար դատաքննության իրավունքի խախտման՝ սահմանափակելով նաև դատական ակտի օրինականությունը և հիմնավորվածությունը ստուգելու վերադաս դատարանի հնարավորությունը:
Գործի լուծման համար ապացույցների բավարարությունը որոշելու չափանիշները սերտորեն փոխկապակցված են և փոխադարձաբար պայմանավորում են միմյանց: Գործի լուծման համար բավարար ապացույցներ ասելով` պետք է հասկանալ թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների համակցություն, որը, հաղթահարելով անմեղության կանխավարկածը, անաչառ դիտորդի մոտ կձևավորի հիմնավոր կասկածից վեր համոզվածություն անձի մեղավորության վերաբերյալ, ինչպես նաև կհաստատի գործով ապացուցման առարկան կազմող մյուս հանգամանքները և հնարավորություն կտա կայացնել հիմնավորված և պատճառաբանված որոշում:
Ս.Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանը նաև արձանագրել է. «Ապացույցների բավարարությունը չի կարող որոշվել թվաբանական ցուցանիշով (…) : Ակնհայտ է, որ ապացույցները բավարար չեն, եթե`
1) գործում բացակայում է որևէ ապացույց գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող որևէ հանգամանքի պարզման համար,
2) եղած ապացույցը թույլ չի տալիս պարզել այդ հանգամանքը անհրաժեշտ խորությամբ և լրիվությամբ,
3) այդ հանգամանքի ապացուցվածությունը կասկած է հարուցում:» (տե՛ս Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 17-րդ կետը):
Այսպիսով, քրեական դատավարությունում մեղքի հարցը լուծելիս որպես ապացույցների բավարարության շեմ պետք է գործի «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշը: Ընդ որում, «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշ ասելով, պետք է հասկանալ փաստական տվյալների (ապացույցների) այնպիսի համակցություն, որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը: Այլ խոսքով՝ մեղադրանքը կազմող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած (տե՛ս ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի վերաբերյալ թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշումը):
Թեև ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վերոգրյալ իրավական դիրքորոշումները արտահայտել է 1998 թվականի հուլիսի 01-ին ընդունված քրեական դատավարության օրենսգրքի իրավակարգավորումների համատեքստում, սակայն Դատարանն արձանագրում է, որ այն վերաբերելի մասով կիրառելի է նաև 2022 թվականի հուլիսի 01-ից գործող քրեական դատավարության օրենսգրքի պայմաններում:
Հիմնական դատալսումների ընթացքում պատշաճ իրավական ընթացակարգով հետազոտված վերը մեջ բերված թույլատրելի ապացույցների հիման վրա, դրանց ձևի և բովանդակության վերլուծության, այլ ապացույցների հետ համադրելու միջոցով, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, հավաստիության, իսկ բոլոր ապացույցների համակցությունը՝ հիմնավոր եզրափակիչ դատավարական ակտ կայացնելու համար բավարարության տեսանկյունից, դրանց պատշաճ հետազոտման և վերլուծության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ, մեղադրյալի մեղավորության վերաբերյալ չփարատվող բոլոր ողջամիտ կասկածները նրա օգտին մեկնաբանելով, Դատարանը հաստատված է համարում, որ Դավիթ Մարտիկի Բազիկյանը 2023 թվականի ապրիլի 27-ին՝ ժամը 17:35-ի սահմաններում, իր կողմից վարած «OPEL COMBO» մակնիշի 37 MC 473 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան վարել է Երևան քաղաքի Տիգրան Մեծի պողոտայով՝ Երվանդ Քոչար փողոցի կողմից դեպի Նար-Դոս փողոց տանող ուղղությամբ շուրջ 60 կմ/ժամ արագությամբ, երթևեկելի ճանապարհի երրորդ ուղեգոտով և հասնելով Տիգրան Մեծ պողոտայի թիվ 28 հասցեի դիմաց՝ թույլ է տվել ՀՀ կառավարության 2007 թվականի հունիսի 28-ի թիվ 955-Ն որոշմամբ հաստատված ճանապարհային երթևեկության կանոնների 67-րդ կետի պահանջին հակասող գործողություններ, այն է՝ նշված ավտոմեքենան տեխնիկական տեսակետից 45,5 մետր հեռավորությունից կանգնեցնելու իրական հնարավորություն ունենալով, ի վիճակի լինելով ժամանակին՝ 50 մետր հեռավորությունից հայտնաբերել իր երթևեկության համար առաջացած վտանգը, մասնավորապես՝ իր երթևեկության նկատմամբ ճանապարհը ձախից դեպի աջ հատող հետիոտն Սաթենիկ Մկրտչի Մուրադյանին, ժամանակին միջոցներ չի ձեռնարկել իր վարած ավտոմեքենայի ընթացքը դանդաղեցնելու, ընդհուպ մինչև այն կանգնեցնելու այն հաշվով, որպիսի թույլ տա վերջինիս անվտանգ ազատել ճանապարհի իր ընթացագոտին, որի արդյունքում երթևեկելի ճանապարհի իր ուղեգոտում իր վարած ավտոմեքենայի առջևի աջակողմյան հատվածով վրաերթի է ենթարկել հետիոտն Սաթենիկ Մկրտչի Մուրադյանին՝ դրանով իսկ պայմանավորել տվյալ վրաերթի առաջացումն՝ ինքն իրեն զրկելով այն կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից, որի հետևանքով տրավմատիկ և հեմոռագիկ ցնցակաթվածը /շոկ/, որն էլ պայմանավորված է եղել կենդանության օրոք ստացած համակցված գանուղեղային, ողնաշարի պարանոցային հատվածի, կրծքավանդակի, կոնքի, աջից վերին և ստորին վերջույթների փակ և բաց, բութ վնասվածքների ձևով, անզգուշությամբ առաջացրել է վերջինիս մահ: Այլ խոսքով, Դատարանը հանգում է այն հետևության, որ մեղադրյալ Դավիթ Մարտիկի Բազիկյանը կատարել է իրեն մեղսագրված արարքը, որի համար կիրառելի է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասը:
Մեղադրյալ Դավիթ Մարտիկի Բազիկյանի արարքում իր վարած ավտոմեքենայով ճանապարհային երթևեկության կանոնները և ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովմանն ուղղված պահանջը խախտելու ու Սաթենիկ Մկրտչի Մուրադյանին անզգուշությամբ մահ պատճառելու փաստը հաստատվում է քրեական գործով ձեռք բերված և միմյանց հետ փոխկապակցված մի շարք վերաբերելի ապացույցներով, մասնավորապես՝ 2023 թվականի մայիսի 5-ին արտավարութային փաստաթուղթը ապացույց ճանաչելու մասին կայացված որոշմամբ և 2023 թվականի մայիսի 5-ին կազմված լազերային սկավառակները և դրանցում առկա տեսագրությունները զննելու մասին արձանագրությամբ, դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 0475/հ եզրակացությամբ, դատաավտոտեխնիկական և տեսաձայնագրային համալիր փորձաքննության թիվ 29042308 եզրակացությամբ, ճանապարհատրանսպորտային պատահարի դեպքի վայրի զննության մասին 2023 թվականի ապրիլի 27-ին կազմված արձանագրությամբ և լուսանկարչական հավելվածով, 2023 թվականի ապրիլի 27-ին զննված և 2025 թվականի փետրվարի 14-ին իրեղեն ապացույց ճանաչված ճանապարհատրանսպորտային պատահարի մասկից տրանսպորտային միջոց «Օպել» մակնիշի 37 MC 473 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենայով, որը գտնվում է ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության հատուկ պահպանվող տարածքում, 2025 թվականի փետրվարի 14-ին կայացված որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված և 2023 թվականի հունիսի 9-ին կազմված Սաթենիկ Մկրտչի Մուրադյանի հագին եղած հագուստները զննելու մասին արձանագրությամբ, տուժողի և վկայի ցուցմունքներով։
Ընդ որում` Դատարանն արձանագրում է, որ վերը նշված փաստական հանգամանքներն ամրագրող վերոթվարկյալ ապացույցները համադրվում են միմյանց հետ, չեն հակասում և ունեն ներքին տրամաբանություն։
Դատաքննության ընթացքում հետազոտված վերը մեջ բերված թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցները համադրելով դատաքննության ընթացքում մեղադրյալի կողմից տրված ցուցմունքի հետ, Դատարանը գտնում է, որ քրեական գործով ձեռք են բերվել բավարար ապացույցների համակցություն, որոնց պայմաններում հաստատապես հնարավոր է հանգել այն համոզման, որ Դավիթ Մարտիկի Բազիկյանը իր վարած ավտոմեքենայով ճանապարհային երթևեկության կանոնները և ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովմանն ուղղված պահանջը խախտելով Սաթենիկ Մկրտչի Մուրադյանին անզգուշությամբ պատճառել է մահ:
Այսպիսով՝ ապացուցված է մեղադրյալ Դավիթ Մարտիկի Բազիկյանի վերագրվող փաստական հանգամանքները (արարքը) և այդ արարքի քրեական հակաիրավականությունը, այդ արարքը կատարվել է նրա կողմից և ապացուցված է վերջինիս մեղավորությունը տվյալ արարքը կատարելու մեջ:
Հաստատված համարելով մեղադրյալ Դավիթ Մարտիկի Բազիկյանի մեղավորությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ՝ Դատարանը գտնում է, որ վերջինս ենթակա է քրեական պատասխանատվության և պատժի։
Մեղադրյալ Դավիթ Մարտիկի Բազիկյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հարցը քննարկելիս՝ Դատարանն արձանագրում է հետևյալը․
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
§1. Պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից կամ ազատություններից սույն օրենսգրքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ:
2. Պատժի նպատակներն են` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները:¦
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
§1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ:
3. Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե Դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:
4. Պատժի կատարման կարգը և պայմանները սահմանվում են Հայաստանի Հանրապետության քրեակատարողական օրենսդրությամբ:¦
Պատիժ նշանակելիս Դատարանը հաշվի է առնում կատարված հանցանքի բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, հանցագործության շարժառիթը և նպատակը, մեղադրյալի անձը բնութագրող, ինչպես նաև նրա պատասխանատվությունը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքներն ու նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությունը:
Դատարանների կողմից պատիժ նշանակելիս հաշվի առնվող մեղմացնող հանգամանքների չափանիշների վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է հայտնել Պ.Բայրամյանի վերաբերյալ գործով կայացրած որոշման մեջ, որի համաձայն՝ «(…) Դատարանի լայն հայեցողության շրջանակներում է (...) անձի պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքների կիրառման հարցը, քանի որ (…) պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև մեղմացնող այլ հանգամանքներ, որոնք նշված չեն նույն հոդվածի առաջին մասում: Այնուհանդերձ, դատարանի այս լիազորությունը բացարձակ չէ, և որպես մեղմացնող հաշվի առնվող հանգամանքները պետք է բավարարեն որոշակի չափանիշների: Դրանք են.
ա) հանգամանքը պետք է իրական լինի, այսինքն՝ գործով ձեռք բերված ապացույցները պետք է հաստատեն դրա առկայությունը,
բ) այն պետք է ողջամտորեն նվազեցրած լինի անձի կամ նրա կատարած արարքի հանրային վտանգավորությունը, (…)» (տե՛ս Պարույր Բայրամյանի գործով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի՝ 01.06.2007թ., թիվ ՎԲ-84/07 որոշումը):
Դատարանը մեղադրյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս հաշվի է առնում ինչպես նրա կատարած գործողությունների բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աuտիճանը, այնպես էլ նրա անձը բնութագրող տվյալները:
Դատարանը ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, որպես Դավիթ Մարտիկի Բազիկյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ հաշվի է առնում այն, որ վերջինիս ընդունել է իրեն առաջադրված մեղադրանքը և զղջացել է կատարածի համար, ինչպես նաև այն, որ վերջինս իրականացրել է մարտական գործողություններ՝ ապրիլյան 4-օրյա պատերազմում:
Դատարանը ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 71-րդ հոդվածով արձանագրում է, որ մեղադրյալ Դավիթ Մարտիկի Բազիկյանի պատասխանատվությունը կամ պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ առկա չեն։
Դատարանը, որպես մեղադրյալ Դավիթ Մարտիկի Բազիկյանի անձը բնութագրող տվյալներ արձանագրում է այն, որ վերջինիս դատապարտված չի եղել։
Պատիժ նշանակելը քրեական գործերով արդարադատության իրականացման կարևոր և պատասխանատու բաղադրամասերից է, ուստի՝ օրենսդրի կողմից մեծապես կարևորվում է յուրաքանչյուր դեպքում անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս քրեաիրավական նորմերով ամրագրված օրինականության, արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և մարդասիրության սկզբունքների պահպանումը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը»:
Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվող պատժի նպատակներն են.
«(…) վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները» (Տե՛ս ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 2-րդ մասը):
Շարադրված հոդվածների վերլուծությունից հետևում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված՝ սոցիալական արդարությունը վերականգնելու նպատակը բխում է արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքն ամրագրած՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի բովանդակությունից: Մասնավորապես՝ նշված հոդվածի այն պահանջից, ըստ որի՝ հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը (Արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքի ու «Պատիժ» հասկացությանը և դրա նպատակների վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է հայտնել թիվ ՎԲ-50/07, թիվ ՎԲ-192/07, թիվ ՎԲ-201/07 և թիվ ԱՎԴ2/0059/01/08 որոշումներում):
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերի համաձայն՝
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ»:
Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են՝
ա) օրինականությունը,
բ) արդարությունը,
գ) պատժի անհատականացումը,
դ) մարդասիրությունը։
Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս։
Վճռաբեկ դատարանը մշտապես ընդգծել է, որ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ: Հետևաբար՝ կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա (Տե՛ս, mutatis mutandis, ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի՝ Գառնիկ Գալստյանի գործով` 16.12.2014թ., թիվ ԵՄԴ/0027/01/14, Էդվարդ Ադամյանի գործով` 16.12.2014թ., թիվ ԵԷԴ/0048/01/14, Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի գործով` 31.10.2014թ., թիվ ԵԿԴ/0252/01/13, Արմեն Շահբազյանի գործով` 15.08.2014թ., թիվ ԵՇԴ/0143/01/13, Նարեկ Սարգսյանի գործով` 22.12.2011թ., թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 և Գարուշ Մադաթյանի գործով՝ 17.02.2009թ., թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 որոշումները):
Մեղադրյալին մեղսագրվող հանցանքի հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանը իրավական դիրքորոշում է արտահայտել Գ.Մադաթյանի վերաբերյալ գործով կայացրած որոշմամբ, որի համաձայն՝ «Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության՝ հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ:
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված կոնկրետ հանցանքի առանձնահատուկ հատկանիշները, որոնք կարող են ազդել հանրության վտանգավորության վրա՝ հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում՝ հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը» (տե՛ս Գարուշ Մադաթյանի գործով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի՝ 17.02.2009թ., թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 որոշման 14-րդ կետը):
Ավելին՝ Վճռաբեկ դատարանը մշտապես ընդգծել է, որ հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա (տե՛ս ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի` Գառնիկ Սեյրանի Գալստյանի գործով` 16.12.2014թ., թիվ ԵՄԴ/0027/01/14, Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի գործով՝ 31.10.2014թ., թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 և այլ որոշումներ):
Ինչ վերաբերում է հանցագործության կատարման հանգամանքներին, ապա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ դրանք յուրաքանչյուր քրեական գործով պետք է գնահատման ենթարկվեն հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանի ու բնույթի համատեքստում: Գնահատման արդյունքում դատարանը պետք է պարզի հանցավոր վարքագծի դրսևորմանը նախորդող և ուղեկցող հանգամանքները, հանցավոր վարքագծի դրսևորման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը և այլն:
Այսպիսով՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի վերը թվարկված դրույթներից և Վճռաբեկ դատարանի վերոնշյալ իրավական դիրքորոշումից հետևում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ պատժատեսակի և պատժաչափի վերաբերյալ դատարանի որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա՝ օրինականության, արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և մարդասիրության սկզբունքներին համապատասխան, նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Սերոբ Ֆրունզիկի Սարգսյանի վերաբերյալ 2012 թվականի նոյեմբերի 1-ի թիվ ՍԴ/0109/01/12 որոշմամբ իրավական դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ « (…) պատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների (…) պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպ՝ ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները՝ ՀՀ քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն:
Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի գրեթե բոլոր հոդվածների սանկցիաներում ամրագրված վերոնշյալ մոտեցումը պայմանավորված է այն տրամաբանությամբ, որ քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են: Ուստի կոնկրետ արարքի և անձի նկատմամբ համընդհանուր քրեական օրենքով նախատեսված սանկցիան կիրառելիս դատարանը պետք է որոշակի հայեցողություն դրսևորի:
Վերոգրյալից Վճռաբեկ դատարանը եզրահանգում է, որ առանց դատարանի հայեցողության պատժի անհատականացումն անհնար է (...):»
Հոդվածի սանկցիայի շրջանակներում կոնկրետ պատժատեսակ և պատժաչափ ընտրելիս դատարանը թեև օժտված է իր ներքին համոզմունքին և իրավագիտակցությանը համապատասխան որոշակի հայեցողություն դրսևորելու ազատությամբ, սակայն այն չի կարող բացարձակ և կամայական բնույթ կրել։
Պատիժ նշանակելիս դատարանի հայեցողությունը սահմանափակվում է օրենքով կանխորոշված որոշակի շրջանակներով` հանցավոր արարքի հանրային վտանգավորության բնույթով և աստիճանով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, որոնք Դատարանն անպայման պետք է հաշվի առնի պատժի արդարացիության ապահովման համար (...)» (տե՛ս Էդվարդ Ադամյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2014 թվականի դեկտեմբերի 16-ի թիվ ԵԷԴ/0048/01/14 որոշման 17-րդ կետը)։
Դատարանի համոզմամբ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ, համապատասխան հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին: Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա: Պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով: Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս: Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն: Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից: Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման: Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են: Հետևաբար, կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա: Նշված հանգամանքների գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
«1. Ավտոմեքենա կամ մեխանիկական այլ տրանսպորտային միջոց վարող անձի կողմից ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովմանն ուղղված պահանջ կամ ճանապարհային երթևեկության կամ տրանսպորտային միջոցների շահագործման անվտանգությունն ապահովող կանոն խախտելը, որը մարդու առողջությանն անզգուշությամբ պատճառել է ծանր կամ միջին ծանրության վնաս՝
(...):
2. Սույն հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքը, որն անզգուշությամբ առաջացրել է մարդու մահ՝
պատժվում է ազատազրկմամբ՝ երկուսից հինգ տարի ժամկետով:
(...)»
Վերոգրյալ իրավական նորմերի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումների լույսի ներքո Դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասի սանկցիան հնարավորություն է տալիս Դատարանին, ելնելով կոնկրետ հանցագործության հանրային վտանգավորության բնույթից և աստիճանից, հանցավորի անձից, քրեական պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքներից, ինչպես նաև գործի այլ տվյալներից, հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակել պատիժ՝ ընտրելով հոդվածի սանկցիայով նախատեսված պատժաչափերից որևէ մեկը:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանի ձևավորած իրավական դիրքորոշումների, ինչպես նաև վերևում նշված փաստական հանգամանքների գնահատման արդյունքում Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Դավիթ Մարտիկի Բազիկյանը իր կատարած` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության համար ենթակա է պատժի ազատազրկման ձևով 2 (երկու) տարի ժամկետով, ինչը տվյալ դեպքում, համաչափ է կատարված կոնկրետ հանցագործության բնույթին, վտանգավորության աստիճանին, այն կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձին, բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածով սահմանված՝ արդարության և պատասխանատվության անհատականացման, պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից և բավարար է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով սահմանված պատժի նպատակների իրականացման տեսանկյունից:
Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ դատարանի կողմից որոշած պատժաչափը համապատասխանում է ՀՀ Սահմանադրության 71-րդ և 78-րդ հոդվածներով ամրագրված քրեական պատժի և պետական հարկադրանքի «Համաչափության» սկզբունքին:
Դատարանը գտնում է, որ Դավիթ Մարտիկի Բազիկյանի պատժի սկիզբը պետք է հաշվարկել վերջինիս արգելանքի տակ վերցնելու պահից։
Պատիժը պետք է կրի ՀՀ Արդարադատության նախարարության համապատասխան քրեակատարողական հիմնարկում։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 56-րդ հոդվածի համաձայն.
«1. Պատժի տեսակներն են՝
(...)
4) որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը,
(...)»
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 57րդ հոդվածի համաձայն.
«(...)
3.Տուգանքը, որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը և զինվորական ծառայության մեջ սահմանափակումը կիրառվում են և՛ որպես հիմնական, և՛ որպես լրացուցիչ պատիժներ:
4. Մեկ հանցագործության համար կարող է նշանակվել միայն մեկ հիմնական պատիժ: Հիմնական պատժին կարող է միացվել մեկ կամ մի քանի լրացուցիչ պատիժ:»
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն.
«1. Որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու իրավունքից զրկելը՝ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելը, իսկ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը՝ կատարված հանցանքի բնույթի հետ կապված որոշակի գործունեությամբ զբաղվելն արգելելն է:
(...)
4. Որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը որպես լրացուցիչ պատիժ սահմանվում է ոչ մեծ և միջին ծանրության հանցագործությունների համար՝ 1-3 տարի, իսկ ծանր և առանձնապես ծանր հանցագործությունների համար՝ 1-5 տարի ժամկետով:
5. Որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը որպես լրացուցիչ պատիժ կարող է նշանակվել այն դեպքում, երբ դատարանը, ելնելով հանցավորի պաշտոնավարության կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու ժամանակ նրա կատարած հանցանքի բնույթից, հնարավոր չի համարում անձի կողմից հետագա ժամանակահատվածում որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելը կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելը:
(...)
7. Սույն հոդվածով նախատեսված պատժից դատապարտյալի խուսափելու դեպքում պատիժը փոխարինվում է ազատազրկմամբ` որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելու 3 օրը հաշվարկելով ազատազրկման 1 օրվա դիմաց: Որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելն ազատազրկմամբ փոխարինելիս ազատազրկման ժամկետը չի կարող գերազանցել այն հոդվածի սանկցիայով տվյալ պատժատեսակի համար նախատեսված առավելագույն ժամկետը, որով նախատեսված հանցագործության համար անձը դատապարտվել է: Եթե հաշվարկի արդյունքով ազատազրկման ժամկետը պակաս է ստացվում այն հոդվածի սանկցիայով տվյալ պատժատեսակի համար նախատեսված նվազագույն ժամկետից, որով նախատեսված հանցագործության համար անձը դատապարտվել է, ապա պատիժը նշանակվում է հաշվարկի արդյունքով ստացված ժամկետի չափով:
8. Սույն հոդվածի 7-րդ մասով նախատեսված կանոնով է իրականացվում հաշվարկը նաև այն դեպքում, երբ սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի սանկցիայով ազատազրկում նախատեսված չէ: Այդ դեպքում ազատազրկման ժամկետը չի կարող գերազանցել 1 տարին:»
Դատարանը հաշվի առնելով մեղադրյալ Դավիթ Բազիկյանի կողմից կատարած հանցանքի բնույթն ու նշանակությունը՝ գտնում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ պետք է նշանակել նաև լրացուցիչ պատիժ՝ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելու ձևով, մասնավորապես՝ անհրաժեշտ է մեղադրյալին զրկել տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից՝ 1 (մեկ) տարի ժամկետով:
Դատարանը գտնում է, որ Դավիթ Մարտիկի Բազիկյանի նկատմամբ նշանակված լրացուցիչ պատժի սկիզբը պետք է հաշվել՝ ազատազրկման ձևով պատիժը կրելուց հետո։
Քննության առնելով քրեական գործով իրեղեն ապացույց ճանաչված՝ «Օպել» մակնիշի 37 MC 473 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենայի տնօրինման հարցը, Դատարանը գտնում է, որ այն պետք է վերադարձնել Մայիս Աշոտի Խաչատրյանին, իսկ դեպքի պահին Սաթենիկ Մուրադյանի հագին եղած՝ մեկ հատ թելերից կարված սվիտերը, մեկ հատ մուգ մոխրագույն ջինսե բաճկոնը, մեկ հատ սև գույնի կտորից տաբատը, մեկ հատ կանացի, հնամաշ ձախ ոտքի կաշվետիպ բարձրակրունկ կոշիկը՝ ոչնչացնել։
Քննության առնելով որպես արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչված՝ Տիգրան Մեծ պողոտա 33 հասցեում գործող «Նորդ Այսբերգ» ՍՊԸ-ից և Տիգրան Մեծ պողոտա 31ա հասցեում գործող Արթուր Ավագյան ԱՁ-ից ստացված լազերային սկավառակների տնօրինման հարցը, Դատարանը գտնում է, որ դրանք պետք է պահել քրեական գործի հետ միասին՝ վերջինիս պահելու ամբողջ ժամանակամիջոցում։
Քննության առնելով մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցի հարցը՝ Դատարանը գտնում է, որ դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելու արգելքը և դրանով պայմանավորված սահմանափակումները պետք է վերացնել:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 167-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Վարութային ծախսեր են՝
(...)
2) փորձագետի և թարգմանչի վարձատրության գումարները.
(...)
2. Հանրային մեղադրանքով վարութային ծախսերը վճարվում են պետական միջոցների հաշվին, եթե սույն օրենսգրքով այլ կարգ սահմանված չէ: Մասնավոր մեղադրանքով վարութային ծախսերի բաշխման կարգը որոշում է դատարանը:
3. Եթե դատապարտված մեղադրյալը վճարունակ է, ապա սույն հոդվածի 1-ին մասի 1-ին, 2-րդ և 4-7-րդ կետերում թվարկված վարութային ծախսերի հատուցման պարտականությունը դատարանը դնում է նրա վրա:»
Հաշվի առնելով վերոգրյալը և քննության առնելով ընդհանուր՝ 294․000 (երկու հարյուր իննսունչորս հազար) ՀՀ դրամի չափով վարութային ծախսերի (սույն քրեական գործող փորձաքննության արժեքը) բռնագանձման հարցը, Դատարանը, նկատի ունենալով, մեղադրյալ՝ Դավիթ Բազիկյանի աշխատանք չունենալու հանգամանքը, հիմնավոր է համարում վերջինիս անվճարունակ լինելը և հաշվի առնելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 167-րդ հոդվածի 3-րդ մասի իրավակարգավորումները գտնում է, որ վարույթային ծախսերը մեղադրյալից ենթակա չեն բռնագանձման։
Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 9-րդ, 347-350-րդ և 364-րդ հոդվածներով, Դատարանը

Վ Ճ Ռ Ե Ց

Դավիթ Մարտիկի Բազիկյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ և պատիժ նշանակել ազատազրկում՝ 2 (երկու) տարի ժամկետով և որպես լրացուցիչ պատիժ նշանակել՝ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելը՝ 1 (մեկ) տարի ժամկետով:
Դավիթ Մարտիկի Բազիկյանի պատժի սկիզբը հաշվարկել վերջինիս արգելանքի տակ վերցնելու պահից։
Պատիժը պետք է կրի ՀՀ Արդարադատության նախարարության համապատասխան քրեակատարողական հիմնարկում։
Դավիթ Մարտիկի Բազիկյանի նկապտմամբ նշանակված լրացուցիչ պատժի սկիզբը հաշվել՝ ազատազրկման ձևով պատիժը կրելուց հետո։
Դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, իրեղեն ապացույց ճանաչված՝ «Օպել» մակնիշի 37 MC 473 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան՝ վերադարձնել Մայիս Աշոտի Խաչատրյանին, դեպքի պահին Սաթենիկ Մուրադյանի հագին եղած՝ մեկ հատ թելերից կարված սվիտերը, մեկ հատ մուգ մոխրագույն ջինսե բաճկոնը, մեկ հատ սև գույնի կտորից տաբատը, մեկ հատ կանացի, հնամաշ ձախ ոտքի կաշվետիպ բարձրակրունկ կոշիկը՝ ոչնչացնել։
Արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչված և քրեական վարույթին կցված՝ փաստաթղթերը, պահել քրեական գործի հետ միասին՝ վերջինիս պահելու ամբողջ ժամանակամիջոցում։
Դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո Դավիթ Մարտիկի Բազիկյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց՝ Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելու արգելքը և դրանով պայմանավորված սահմանափակումները, վերացնել:
Վարութային ծախսերի հարցը համարել լուծված:
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան ստանալու օրվանից հետո՝ մեկամսյա ժամկետում:



ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Ժ.ՉԻՉՈՅԱՆ