Բարձրագույն դատական խորհրդի 27․09․2018թ․ թիվ ԲԴԽ-40-Ո-105 որոշման համաձայն ապանձնավորված դատական ակտի օրինակը։
Իսկականի հետ ճիշտ է։

Հաստատված՝———————————————
Նախագահող դատավոր Մ․Կիրակոսյան
———————————————————————————————————————————————————————————————————
ԵԴ1/1048/01/25

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Ո Ր Ո Շ Ո Ւ Մ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ


Երևան քաղաքի առաջին ատյանի
ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան,
նախագահող դատավոր Ռ.Սմբատյան


ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ
ԴԱՏԱՐԱՆԸ (այսուհետ նաև՝ Վերաքննիչ դատարան)՝ ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒԹՅԱՄԲ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Մ․ԿԻՐԱԿՈՍՅԱՆԻ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ՝ Լ.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆԻ
Ս․ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆԻ

քարտուղարությամբ՝ Հ.ՀԱԿՈԲՅԱՆԻ


2026 թվականի մայիսի 08-ին Երևան քաղաքում

դռնբաց դատական նիստում, քննության առնելով մեղադրյալ Հարութ Լևոնի Աբրահամյանի վերաբերյալ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (այսուհետ նաև՝ Առաջին ատյանի դատարան)՝ 2026 թվականի փետրվարի 13-ի դատավճռի դեմ մեղադրյալ Հարութ Լևոնի Աբրահամյանի պաշտպան Արսեն Խառատյանի վերաքննիչ բողոքը,

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

1․ Վարույթի դատավարական նախապատմությունը.
1․1․ 2024 թվականի դեկտեմբերի 26-ին՝ ժամը 01:25-ին Հարութ Աբրահամյանը ձերբակալվել է սպանության փորձ կատարելու հիմնավոր կասկածանքով:
1․2․ 2024 թվականի դեկտեմբերի 26-ին ՀՀ ՔԿ Երևան քաղաքի քննչական վարչության Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանների քննչական բաժնի ավագ քննիչ Լ.Հարությունյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 297-րդ հոդվածի 3-րդ մասի հատկանիշներով նախաձեռնել է թիվ 16863124 քրեական վարույթը:
1․3․ 2024 թվականի դեկտեմբերի 26-ին ՀՀ ՔԿ Երևան քաղաքի քննչական վարչության Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանների քննչական բաժնի պետ Ռ.Վարդանյանը որոշում է կայացրել նախաքննությունը մի քանի քննիչի հանձնարարելու մասին:
1․4․ 2024 թվականի դեկտեմբերի 26-ին՝ ժամը 05:30-ին որոշում է կայացվել հանցանք կատարած լիենելու անմիջականաորեն ծագած հիմնավոր կասկածի հիմքով Հարութ Աբրահամյանին ձերբակալելու մասին:
1․5․ 2024 թվականի դեկտեմբերի 28-ին որոշում է կայացվել ձերբակալվածին ազատ արձակելու մասին:
1.6. 2024 թվականի դեկտեմբերի 28-ին ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանի դատախազի տեղակալ Ա.Մանուկյանը որոշում է կայացրել Հարութ Աբրահամյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 297-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 194-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 7-րդ կետով հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին:
1.7. 2024 թվականի դեկտեմբերի 28-ին Հարութ Աբրահամյանին ներկայացվել է մեղադրանքը, վերջինիս պարզաբանել են իր իրավունքները և պարտականությունները: Նույն օրը մեղադրյալ Հարութ Աբրահամյանի նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոց է կիրառվել բացակայելու արգելքը:
1․8․ 2025 թվականի մարտի 24-ին դատախազ Ա.Մանուկյանը որոշում է կայացրել Հարութ Աբրահամյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 297-րդ հոդվածի 1-ին մասով նոր հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին:
1․9․ 2025 թվականի մարտի 28-ին Առաջին ատյանի դատարան է ստացվել թիվ ԵԴ1/1048/01/25 քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Հարութ Լևոնի Աբրահամյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 297-րդ հոդվածի 1-ին մասով, որը նույն օրը մակագրվել և 2025 թվականի մարտի 31-ին հանձնվել է դատավոր Ռ․Սմբատյանին։
1․10․ 2025 թվականի ապրիլի 02-ին որոշում է կայացվել քրեական գործի վարույթը ստանձնելու և նախնական դատալասումներ նշանակելու մասին:
1․11․ Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2026 թվականի փետրվարի 13-ի դատավճռով վճռվել է՝ Հարութ Լևոնի Աբրահամյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 297-րդ հոդվածի 1-ին մասով և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի ութապատիկի՝ 600.000 (վեց հարյուր հազար) ՀՀ դրամի չափով: Հարութ Լևոնի Աբրահամյանին թույլատրել որպես պատիժ նշանակված 600․000 (վեց հարյուր հազար) ՀՀ դրամ տուգանքը մաս առ մաս վճարել 10 (տասը) ամիս ժամկետում՝ յուրաքանչյուր ամիս 60.000 (վաթսուն հազար) ՀՀ դրամ վճարելու պայմանով: Հարութ Լևոնի Աբրահամյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ բացակայելու արգելքը, թողնել անփոփոխ մինչև դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելը։
1․12․ Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2026 թվականի փետրվարի 13-ի դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք է ներկայացրել պաշտպան Արսեն Խառատյանը:
1․13․ Թիվ ԵԴ1/1048/01/25 քրեական գործը Վերաքննիչ դատարանում ստացվել է 2026 թվականի ապրիլի 18-ին, որը նույն օրը դատավորների միջև գործերի բաշխման համակարգչային ծրագրի միջոցով մակագրվել է դատարանի կազմին՝ (նախագահող դատավոր՝ Մ․Կիրակոսյան, կազմի դատավորներ՝ Լ․Ալավերդյան, Ս․Համբարձումյան), նախագահող դատավորի աշխատակազմին փաստացի հանձնվել է 2026 թվականի ապրիլի 20-ին:
1․14․ 2026 թվականի ապրիլի 23-ին Վերաքննիչ դատարանը որոշում է կայացրել վերաքննիչ բողոքը վարույթ ընդունելու և քրեական գործը վերաքննիչ քրեական դատարանի դատական նիստում քննության նշանակելու մասին։
1․15․ 2026 թվականի ապրիլի 28-ի ՀՀ փաստաբանների պալատի հանրային պաշտպանի գրասենյակի ղեկավարի որոշմամբ՝ մեղադրյալ Հարութ Լևոնի Աբրահամյանի պաշտպանության իրականացումը շարունակվել է վերապահվել հանրային պաշտպան Արսեն Խառատյանին։

2․ Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, փաստարկները և պահանջը.
Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ փաստարկներով.
2․1․ Բողոքի հեղինակը փաստարկել է, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից կայացված ԵԴ1/1048/01/25 որոշմամբ թույլ է տրվել դատական սխալ՝ նյութական և դատավարական իրավունքի այնպիսի խախտումներ, որոնք հանգեցրել են անհիմն դատական ակտի կայացման։
2․2․ Բողոքաբերը վկայակոչելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ, 55-րդ, 69-րդ, 70-րդ հոդվածների, ինչպես նաև ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից տրված մեկնաբանությունները՝ մասնավորապես նշել է․ «… [Դ]ատարանը խիստ պատիժ է նշանակել պաշտպանյալիս նկատմամբ հաշվի չի առել այն հանգամանքը, որ պաշտպանյալս զղջացել է կատարած արարքի համար, այդ հանգամանքը ապացուցվում է նրանով, որ ինքն է միջնորդել արագացված դատաքննություն, խնամքին ունի 5 անչափահաս երեխա: Այս երկու համգամանքը գտնում եմ, որ ինքնին խոսում է այն մասին որ նշանակված պատիժը իմ պաշտպանյալի համար մեծ բեռ է և պաշտպանյալս չի կարող անչափահասների խնամքի հետ համատեղ վճարել այդքան բարձր նշանակված տուգանքը …»։
2․3․ Ելնելով վերոգրյալից բողոքաբերը խնդրել է՝ բեկանել Առաջին ատյանի դատարանի 2026 թվականի փետրվարի 13-ի թիվ ԵԴ1/1048/01/25 դատավճիռը և մեղադրյալ Հ.Աբրահամյանի նկատմամբ նշանակել տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի չափով:

3․ Վերաքննիչ բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստական հանգամանքները.
3․1․ Հարութ Լևոնի Աբրահամյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 297-րդ հոդվածի 1-ին մասով այն բանի համար, որ (մեջբերվում է հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին որոշման եզրափակիչ մասից)․ «[Հարութ Աբրահամյանը] 2024 թվականի դեկտեմբերի 26-ին՝ ժամը 00:05-ի սահմաններում, գտնվելով ալկոհոլի ազդեցության տակ, «Օպել» մակնիշի ավտոմեքենան բարձր երաժշտության ներքո մեծ արագությամբ վարելով, կայանել է Երևան քաղաքի Հաղթանակ թաղամասի 1-ին փողոցի 166-րդ տան հարևանությամբ և, հողամասի պատկանելիության հարցերի շուրջ ծագած կենցաղային հարցերով, վիճաբանության մեջ է մտել հիշյալ տան բնակիչներ ███████ ███████ ███████ և ███████ ███████ ███████ հետ, որից հետո, չնչին առիթով, իր եսը մյուսներից վեր դասելու մոլուցքով տարված, ակնհայտորեն խախտելով վարքագծի համընդհանուր կանոնները, անթաքույց արհամարհական վերաբերմունք դրսևորելով հասարակությունում ընդունված իրավական և բարոյական նորմերի նկատմամբ, ինչպես նաև անտեսելով հասարակության՝ հարևանությամբ բնակվող այլ անձանց անդորրը, հնչեցրել է սեռական բնույթի հայհոյանքներ ու անպարկեշտ արտահայտություններ, որից հետո, իր հետ նախապես վերցված՝ հրավառության համար նախատեսված պայթուցիչները, դիտավորությամբ ███████ ███████ և ███████ ███████ անդորրը խանգարելու մոլուցքով, նետել է վերջիններիս տան ուղղությամբ՝ այդ կերպ նրանց մոտ առաջացնելով վախի ու տագնապի մթնոլորտ»։
3․2․ Առաջին ատյանի դատարանը, ի թիվս այլնի, արձանագրել է հետևյալը (մեջբերվում է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի՝ 2026 թվականի փետրվարի 13-ի թիվ ԵԴ1/1048/01/25 դատավճռի պատճառաբանական մասից). «(…) Հաստատված համարելով մեղադրյալ Հարութ Աբրահամյանի մեղավորությունը վերոնշված հանցանքների կատարման մեջ՝ Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է անդրադառնալ մեղադրյալների նկատմամբ պատիժ նշանակելու հետ կապված հետևյալ հարցերին.
- դատապարտված մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներին, ինչպես նաև նրա անձը բնութագրող հանգամանքներին:
Դատարանը որպես մեղադրյալ Հարութ Աբրահամյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք է դիտարկում խնամքին հինգ անչափահաս երեխաների՝ ███████ թվականին ծնված ███████ ███████ ███████, ███████ թվականին ծնված ███████ ███████ ███████, ███████ թվականին ծնված ███████ ███████ ███████, ███████ թվականին ծնված ███████ ███████ ███████, ███████ թվականին ծնված ███████ ███████ ███████ առկայությունը, առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր ճանաչելը, հանցանքի կատարման համար զղջալը (տե՛ս Սերոբ Ֆրունզիկի Սարգսյանի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2012 թվականի նոյեմբերի 1-ի թիվ ՍԴ/0109/01/12 որոշումը):
Դատարանը որպես մեղադրյալ Հարութ Աբրահամյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ է դիտարկում այն, որ վերջինս դատվածություն ունենալու պայմաններում կատարել է նոր արարք: Մասնավորապես. Հարութ Աբրահամյանը 2023 թվականի փետրվարի 02-ին թիվ ԵԴ/0046/01/23 /նախաքննական համար՝ 15119822/ դատավճռով մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության կատարման համար և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի երկուհարյուրապատիկի՝ 200․000 (երկու հարյուր հազար) ՀՀ դրամի չափով՝ թույլատրելով նշանակված տուգանքը վճարել մաս առ մաս՝ 1 (մեկ) տարի ժամկետում: Դատավճիռը օրիական ուժի մեջ է մտել 02․05․2023 թվականին, իսկ պատժի կրումից Հ.Աբրահամյանը ազատվել է 20.05.2025 թվականին, միչդեռ սույն քրեական գործով արարքը կատարել է 26․12.2024 թվականին: Վերոշարադրյալից ելնելով և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 93-րդ հոդվածի 5-րդ մասի 2-րդ կետով, Դատարանը արձանագրում է, որ սույն քրեական գործով արարքը կատարելու պահին՝ 26.12.2024 թվականին, Հարութ Աբրահամյանի դատվածությունը մարված չի եղել, հետևաբար վերջինս արարքը կատարելու պահին համարվել է դատվածություն ունեցող անձ: Բացի այդ, Հարութ Աբրահամյանը սույն արարքը կատարել է ալկոհոլի ազդեցությամբ, ինչը հաստատվել է նաև մեղադրական եզրակացությամբ:
Մեղադրյալի անձը բնութագրող հանգամանքներն են, մասնավորապես՝ այն, որ երիտասարդ է, ունի ընտանիք և մշտական բնակության վայր, դատվածության վերաբերյալ Ձև 8 տեղեկանքի համաձայն Հ.Աբրահամյանը թվով 15 քրեական գործով կանչվել է քրեական պատասխանատվության, ինչը խոսում է այն մասին, որ վերջինս իրավական նորմերի նկատմամբ դրսևորում է նիհիլիստական /արհամարհական/ մոտեցում:
Անդրադառնալով պատժի հարցերին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ սույն քրեական գործով մեղադրյալ Հարութ Աբրահամյանին քրեական պատասխանատվությունից, պատժից ազատելու հիմքեր առկա չեն, հետևաբար՝ վերջինս ենթակա են պատժի՝ իրենց կատարած արարքի համար։
(…)
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 297-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետի համաձայն՝
«1. Խուլիգանությունը` հասարակության նկատմամբ անհարգալից կամ իրավական կամ բարոյական նորմերի նկատմամբ բացահայտ արհամարհական վերաբերմունք ցուցաբերելը, որը դրսևորվել է անձին ստորացնելով կամ հայհոյանքներով կամ անպարկեշտ արտահայտություններով կամ համակեցության կանոնների ցուցադրաբար անտեսմամբ մարդկանց անդորրը խախտելով կամ նույն եղանակներով հանրային միջոցառումը, արարողությունը խափանելով կամ հասարակական նշանակության օբյեկտի, հիմնարկի կամ կազմակերպության բնականոն աշխատանքը խոչընդոտելով՝
պատժվում է տուգանքով՝ առավելագույնը քսանապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով՝ ութսունից հարյուր հիսուն ժամ տևողությամբ, կամ ազատության սահմանափակմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը մեկ ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով:»
(…)
Վերը մեջբերված իրավական նորմերի և դիրքորոշումների լույսի ներքո մեղադրյալ Հարութ Աբրահամյանի նկատմամբ նշանակվող պատժի տեսակները և դրանց չափը որոշելիս Դատարանը հաշվի է առնում մեղադրյալի կատարած հանցանքների բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, հանցագործությունը կատարելուց հետո մեղադրյալի դրսևորած վարքագիծը, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, մեղադրյալի անձը բնութագրող հանգամանքները, գույքային դրությունը:
Վերոգրյալի հաշվառմամբ անդրադառնալով մեղադրյալ Հարութ Աբրահամյանի նկատմամբ նշանակվող պատժի տեսակի և չափի հարցերին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Հարութ Աբրահամյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 297-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքի համար ենթակա է պատժի՝ տուգանքի ձևով: Ընդ որում՝ Դատարանն արձանագրում է, որ տուգանք պատժատեսակի նշանակման միջոցով հնարավոր է հասնել պատժի նպատակներին` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները:
Տվյալ դեպքում սահմանված պատիժը համաչափ է կատարված կոնկրետ հանցագործության բնույթին, վտանգավորության աստիճանին, դրանց կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձին և բավարար է պատժի նպատակների նվաճման տեսանկյունից:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 59-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝
Տուգանքը որպես հիմնական պատիժ սահմանվում է ոչ մեծ և միջին ծանրության հանցագործությունների համար՝ հանցանք կատարած անձի ամսական եկամտի հնգապատիկից հիսնապատիկի չափով։:
Քրեաիրավական նշված նորմի վերլուծությունից պարզ է դառնում, որ տուգանքի հաշվարկման հիմքում դրվում է ոչ թե նվազագույն աշխատավարձը, այսինքն պետությունում սահմանված ֆիքսված որևէ գումար, այլ հանցանք կատարած անձի եկամուտը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի 6-րդ կետի համաձայն՝
Ամսական եկամուտ` հանցանքն ավարտվելու օրվան նախորդող 12 ամիսների ընթացքում անձի ստացած միջին ամսական եկամտի 35 տոկոսը: Միջին ամսական եկամտի մեջ հաշվարկվում են ստացվող աշխատավարձը և դրան հավասարեցված այլ վճարումները …::
Հաշվի առնելով այն, որ քրեական նոր օրենսգրքում տուգանքի հաշվարկման հիմքում դրվում է հանցանք կատարած անձի եկամուտը, օրենսդիրը կարգավորել է նաև այն իրավիճակները, երբ անձը եկամուտ չունի կամ դրա չափը անհնարին է պարզել: Այդ դեպքերում տուգանքի չափը հաշվարկվում է հանցանքը կատարելու պահին նվազագույն ամսական աշխատավարձի չափով: Տուգանքի չափը որոշվում է նույն կարգով նաև այն դեպքում, երբ անձի ամսական եկամտի հաշվարկի արդյունքով դրա չափը պակաս է ստացվում նվազագույն աշխատավարձի չափից:
Վերը նշվածի համատեքստում Դատարանն արձանագրում է, որ Հարութ Աբրահամյանը չի աշխատում, ուստի վերջինիս նկատմամբ որպես պատիժ նշանակվող տուգանքի չափը պետք է որոշվի ՀՀ-ում սահմանված նվազագույն ամսական աշխատավարձի չափով:
2022 թվականի դեկտեմբերի 7-ին ընդունված՝ «Նվազագույն ամսական աշխատավարձի մասին» ՀՀ օրենքի 1-ին հոդվածի համաձայն՝
2023 թվականի հունվարի 1-ին ՀՀ-ում որպես նվազագույն ամսական աշխատավարձ է սահմանվել 75.000 ՀՀ դրամը::
Դատարանը, հիմք ընդունելով մեղադրյալ Հարութ Աբրահամյանի անձը բնութագրող տվյալները, պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, ինչպես նաև վերջինիս կողմից կատարված հանցանքի բնույթն ու նշանակությունը գտնում է, որ վերջինիս նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 297-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքի համար որպես պատիժ պետք է նշանակվի տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի ութապատիկի՝ 600.000 /վեց հարյուր հարյուր հազար/ ՀՀ դրամի չափով: Նշված պատժաչափը որոշելիս Դատարանը հաշվի է առնում ոչ միայն վերոնշված հանգամանքները, այլ նաև այն, որ մեղադրյալը՝ նախաքննության փուլում՝ 2024 թվականի դեկտեմբերի 26-ից դեկտեմբերի 28-ը գտնվել է անազատությոն մեջ։
(…)
Հաշվի առնելով մեջբերված իրավակարգավորումը և մեղադրյալի այն հայտարարությունը, որ իր նկատմամբ նշանակվելիք տուգանք պատժատեսակը չի կարող միանվագ վճարել՝ Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված տուգանքը վճարելու համար պետք է սահմանել 10 /տասը/ ամիս ժամանակ՝ յուրաքանչյուր ամիս 60.000 /վաթսուն հազար/ ՀՀ դրամ վճարելու պայմանով: …»։

4.Վերաքննիչ դատարանում վարույթի մասնակիցների բացատրությունները, դրանք հիմնավորող նյութերը, միջնորդությունները, բողոքի պատասխանները.
4․1․ Պաշտպան Ա.Խառատյանը Վերաքննիչ դատարանին հասցեագրված դիմումով, ի թիվս այլնի, հայտնել է, որ չի կարող ներկայանալ դատական նիստին և խնդրել է դատական նիստն անցկացնել իր բացակայությամբ, ավելացնելով, որ պնդում է ներկայացված բողոքը և խնդրում է այն բավարարել:
4․2․ ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանի դատախազի տեղակալ Ա.Մանուկյանը 2026 թվականի ապրիլի 28-ին ներկայացրել է վերաքննիչ բողոքի պատասխան, որով ի թիվս այլնի, հայտնել է, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից կայացված դատավճիռն ամբողջությամբ օրինական է, հիմնավորված և պատճառաբանված և առկա չէ այն բեկանելու և փոփոխելու որևէ հիմք: Դատավճիռը կայացվել է քրեադատավարական օրենսդրության պահանջների պահպանմամբ: Առաջին ատյանի դատարանի կողմից թույլ չեն տրվել նյութական և դատավարական օրենքի էական խախտումներ, իսկ ներկայացված վերաքննիչ բողոքը անհիմն է և ենթակա է մերժման: Վերոշարադրյալի հաշվառմամբ խնդրել է մերժել վերաքննիչ բողոքը և օրինական ուժի մեջ թողնել Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը:
4․3․ Մեղադրյալ Հ.Աբրահամյանը, դեռևս 29.04.2026 թվականին պատշաճ կարգով ծանուցված լինելով 08.05.2026 թվականին նշանակված դատական նիստի մասին, չի ներկայացել և դատարանին չի հայտնել իր չներկայանալու խոչընդոտ հանդիսացող հանգամանքների վերաբերյալ։ Միաժամանակ, վերջինիս կողմից վերաքննիչ բողոքի վերաբերյալ գրավոր բացատրություն չի ներկայացվել։
5․ Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
5․1․ Վերաքննիչ դատարանը, նախ անդրադառնալով դատական նիստը պատշաճ ծանուցված վարույթի մասնակիցների բացակայությամբ անցկացնելու հարցին, արձանագրում է, որ սույն գործով դատական նիստի վայրի, օրվա և ժամի մասին վարույթի մասնակիցները ծանուցվել են օրենքով սահմանված կարգով։ Մասնավորապես՝ պաշտպան Ա.Խառատյանը Վերաքննիչ դատարանին հասցեագրված դիմումով հայտնել է դատական նիստին ներկայանալու անհնարինության մասին և խնդրել է դատական նիստն անցկացնել իր բացակայությամբ՝ միաժամանակ հստակ արտահայտելով իր դատավարական դիրքորոշումը, այն է՝ պնդել ներկայացված վերաքննիչ բողոքը և խնդրել այն բավարարել։ Հանրային մեղադրող Ա.Մանուկյանը ներկայացրել է վերաքննիչ բողոքի գրավոր պատասխան՝ հայտնելով, որ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը համարում է օրինական, հիմնավորված և պատճառաբանված, իսկ վերաքննիչ բողոքը անհիմն և մերժման ենթակա։ Մեղադրյալ Հ.Աբրահամյանը, 2026 թվականի ապրիլի 29-ին պատշաճ կարգով ծանուցված լինելով 2026 թվականի մայիսի 8-ին նշանակված դատական նիստի մասին չի ներկայացել և Վերաքննիչ դատարանին չի հայտնել իր չներկայանալու հարգելի կամ օբյեկտիվորեն խոչընդոտող որևէ հանգամանքի մասին, ինչպես նաև չի ներկայացրել գրավոր բացատրություն կամ հետաձգման միջնորդություն։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ դատական նիստը բացելուց հետո նախագահող դատավորը հայտարարում է, թե որ վարույթի շրջանակներում ինչ բողոք է քննվում, իսկ քարտուղարը զեկուցում է նիստին ներկայացած մասնակիցների մասին։ Նույն իրավանորմով ուղղակիորեն նախատեսված է, որ վարույթի մասնակիցների չներկայանալը խոչընդոտ չէ դատական վերանայման բողոքի հիման վրա դատալսումներ անցկացնելու համար։ Իսկ նույն հոդվածի 2-րդ մասի բովանդակությունից հետևում է, որ դատական վերանայման փուլում դատարանը զեկուցման միջոցով ներկայացնում է վարույթի ընթացքը, գործի լուծման համար նշանակություն ունեցող էական փաստերը, բողոքի հիմքերը, դրանք հաստատող փաստական տվյալները, բողոքի պահանջը, ինչպես նաև բողոքի պատշաճ պատասխանը։ Հետևաբար, հիշյալ կարգավորումների համակարգային վերլուծությունից բխում է, որ վերաքննիչ վարույթում դատավարության մասնակիցների ներկայությունը նրանց դատավարական իրավունքների իրացման կարևոր երաշխիք է, սակայն այն չի դիտվում որպես դատալսումներն անցկացնելու անվերապահ և բացարձակ նախապայման, եթե Վերաքննիչ դատարանը տվյալ մասնակցի ներկայությունը պարտադիր չի ճանաչել, կողմը պատշաճ ծանուցված է եղել, իսկ նրա բացակայությունը չի խոչընդոտում բողոքի լրիվ, բազմակողմանի և օբյեկտիվ քննությանը։
Միաժամանակ, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 369-րդ հոդվածի 1-ին մասով Վերաքննիչ դատարանին վերապահված է իրավասություն՝ իր որոշմամբ պարտադիր համարելու բողոքը ներկայացրած անձի, վարույթի մյուս մասնակիցների, այդ թվում՝ դատախազի մասնակցությունը։ Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ զեկուցումից հետո դատարանը լսում է բողոքը ներկայացրած անձի բացատրությունները, իսկ անհրաժեշտության դեպքում՝ նաև դատական ակտը չբողոքարկած հակառակ կողմի բացատրությունները։ Նշված իրավակարգավորումներից հետևում է, որ վերաքննիչ վարույթում մասնակիցների բանավոր բացատրությունները լսելու անհրաժեշտությունը գնահատվում է Վերաքննիչ դատարանի կողմից՝ ելնելով կոնկրետ գործի փաստական և դատավարական առանձնահատկություններից, բողոքի բնույթից, ներկայացված գրավոր դիրքորոշումներից, ինչպես նաև այն հանգամանքից, թե արդյոք բացակայությունը կարող է ազդել բողոքի պատշաճ քննության և արդարադատության իրականացման վրա։
Սույն դեպքում Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ պաշտպանի դիրքորոշումը ներկայացված է եղել գրավոր, հանրային մեղադրողը ևս ներկայացրել է վերաքննիչ բողոքի վերաբերյալ իր գրավոր պատասխանը, իսկ մեղադրյալը, պատշաճ ծանուցված լինելով դատական նիստի մասին, չի օգտվել դատական նիստին ներկայանալու, բացատրություն ներկայացնելու կամ դատական նիստը հետաձգելու միջնորդությամբ դիմելու իր դատավարական հնարավորությունից։
Բացի այդ, բողոքի ուսումնասիրությունից ակնհայտ է եղել, որ առկա չի եղել նոր ապացույցների անմիջական հետազոտման միջնորդություն, ինչպես նաև կողմերի բանավոր պարզաբանումների պարտադիր լսման կամ բացակայող մասնակցի ներկայությամբ լուծման ենթակա այնպիսի դատավարական հարց, որը կարող էր պայմանավորել դատական նիստի հետաձգման անհրաժեշտություն։
Վերոգրյալի հաշվառմամբ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ սույն գործով վարույթի մասնակիցներին ապահովվել է վերաքննիչ վարույթին մասնակցելու, իրենց բացատրությունները կամ հնարավոր միջնորդությունները ներկայացնելու և դատավարական իրավունքներն իրացնելու իրական և արդյունավետ հնարավորություն։ Պաշտպանը կամահայտնորեն խնդրել է դատական նիստն անցկացնել իր բացակայությամբ, հանրային մեղադրողը ներկայացրել է բողոքի պատասխան, իսկ մեղադրյալի չներկայանալը, վերջինիս պատշաճ ծանուցված լինելու և չներկայանալու պատճառների վերաբերյալ որևէ տեղեկություն չհայտնելու պայմաններում, չի կարող ինքնին հիմք հանդիսանալ վերաքննիչ վարույթի հետաձգման կամ բողոքի քննությունը չանցկացնելու համար։ Ուստի Վերաքննիչ դատարանը եզրահանգում է, որ վերաքննիչ բողոքի քննությունը պատշաճ ծանուցված վարույթի մասնակիցների բացակայությամբ անցկացնելու համար առկա են եղել բավարար իրավական և դատավարական հիմքեր, իսկ ընտրված ընթացակարգը չի խախտել կողմերի մրցակցության, դատավարական հավասարության, պաշտպանության իրավունքի և արդար դատաքննության հիմնարար երաշխիքները։
5․2․ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ վերաքննությունը և վճռաբեկությունն իրականացվում են բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում:
Այսպիսով, Վերաքննիչ դատարանը, վերաքննիչ բողոքի հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում դատական ստուգման ենթարկելով Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի օրինականությունը և հիմնավորվածությունը, ինչպես նաև ուսումնասիրելով քրեական գործի նյութերը, գտնում է, որ սույն վերաքննիչ բողոքի քննության կապակցությամբ անհրաժեշտ է անդրադառնալ հետևյալ իրավական հարցերին. Արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքի պահպանման տեսանկյունից հիմնավորված են արդյո՞ք մեղադրյալ Հարութ Լևոնի Աբրահամյանի նկատմամբ նշանակված պատժաչափի վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները:
Սահմանադրության 71-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Հանցանք կատարած անձի պատժի հիմքը նրա մեղքն է:
2. Օրենքով սահմանված պատիժը, ինչպես նաև նշանակված պատժատեսակը և պատժաչափը պետք է համաչափ լինեն կատարված արարքին»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն․
«Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն․
«Պատժի նպատակներն են` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն․
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ:
3. Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները»:
Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է թիվ ՎԲ-142/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-50/07, ՎԲ-201/07, ԵՇԴ/0029/01/08, ԵԿԴ/0042/01/11, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացրած որոշումներում, և կայուն նախադեպային իրավունք է ձևավորել առ այն, որ հանցավորի անձին և հանցագործության վտանգավորության բնույթին ու աստիճանին համաչափ քրեաիրավական ներգործության միջոց ընտրելու, ինչպես նաև դրա շրջանակներում համաչափ պատժաչափ սահմանելու պահանջն ուղղակիորեն բխում է պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների, մասնավորապես՝ արդարության և պատասխանատվության անհատականացման հիմնարար սկզբունքների բովանդակությունից։ Արդարացի է այն պատիժը, որի ընտրությունը գործի բոլոր հանգամանքների՝ հանցագործության վտանգավորության բնույթի և աստիճանի (հանցագործության մեղքի ձև, շարժառիթ, նպատակ, պատճառված վնասի չափ, եղանակ, գործիքներ ու միջոցներ և այլն), հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների, մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների ամբողջական ու բազմակողմանի վերլուծության արդյունք է և բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից։ Վերոնշյալ պահանջներից նահանջը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման։
Պատժի անհատականացման փաստական հիմքերի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշումներ է ձևավորել թիվ ՎԲ-50/07, թիվ ԵԿԴ/0042/01/11, թիվ ՍԴ/0109/01/12, թիվ ԱՎԴ/0082/01/12, ԵԿԴ/0252/01/13, թիվ ԵԱՔԴ/0091/01/14 և մի շարք այլ որոշումներում։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Հազարապետ Հարությունյանի գործով իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ. «Պատասխանատվության և պատժի անհատականացման հիմք են ոչ միայն կատարված արարքի հասարակական վտանգավորության աստիճանը, այլև հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ հանդիսացող նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական, քրեաբանական և քրեաիրավական, ֆիզիկական հատկությունների համակցության ճիշտ գնահատումը (ընտանեկան դրությունը, վարքագիծը աշխատանքում և կենցաղում, աշխատունակությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, դատվածությունը և այլն)»։
Մեկ այլ Սերոբ Սարգսյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանը զարգացնելով պատասխանատվության և պատժի անհատականացման առնչությամբ իր ձևավորած նախադեպային իրավունքը՝ ընդգծել է, որ. «(...) «[Հ]անցավորի անձնավորություն» եզրույթն ի տարբերություն «հանցագործության սուբյեկտ» եզրույթի, ավելի ընդարձակ է, և օժտված է սոցիալ-ժողովրդագրական, բարոյահոգեբանական և քրեաիրավական բնութագրերով: ՀՀ գործող քրեական օրենսդրության իմաստով «հանցավորի անձնավորություն» եզրույթը դիտարկվում է որպես քրեական պատասխանատվության և պատժի անհատականացման հիմք, հանցավորի անձը բնութագրող առանձին հատկանիշները և վարքագիծը օրենքում նախատեսված են որպես պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներ, ինչպես նաև դատապարտյալին պատժից ազատելու նախապայման:
(...) պատժի անհատականացման ժամանակ հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները հաշվի առնելու անհրաժեշտությունը պայմանավորված է ինչպես պատժի նպատակների իրականացման, այնպես էլ անձի արժանապատվության հարգման սահմանադրական պահանջի առկայությամբ:
(...) հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները չեն կարող սահմանափակվել միայն անձի բարոյական հատկանիշներով և ներառում են նաև անձի ընտանեկան դրությունը, զբաղմունքի տեսակը, կրթությունը, նրա դրական կամ բացասական բնութագիրը, խրախուսանքների կամ տույժերի առկայությունը և այլն»:
Սեյրան Աղախանյանի վերաբերյալ գործով՝ վերահաստատելով վերը մեջբերված իրավական դիրքորոշումները՝ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն ընդգծել է, որ. «Պատասխանատվության և պատժի անհատականացման (...) հարցի լուծման համար էական նշանակություն ունեն հանցավորի անձի ոչ միայն ֆիզիկական ու հոգեկան, այլև սոցիալական առանձնահատկությունների վերաբերյալ փաստական տվյալները: Հետևաբար, հանցավորի պատասխանատվությունն ու պատիժն անհատականացնելիս և նշանակված պատիժը փաստացի կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը պետք է ուսումնասիրի հանցավորի ընտանեկան դրության, նրա խնամքին այլ անձանց առկայության, սոցիալական միջավայրում նրա զբաղեցրած տեղի ու դիրքի, սոցիալական միջավայրում նրա ունեցած բնութագրի և մի շարք այլ հանգամանքների վերաբերյալ փաստական տվյալները»:
Վերոգրյալ իրավանորմերի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ քրեական պատասխանատվության և պատժի կիրառման հիմքը մեղքն է, իսկ օրենքով սահմանված պատիժը, նշանակվող պատժատեսակը և պատժաչափը պարտադիր պետք է լինեն արդարացի ու համաչափ՝ կատարված արարքին, դրա կատարման հանգամանքներին և հանցավորի անձնավորությանը՝ միաժամանակ ուղղված լինելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով ամրագրված նպատակների իրականացմանը՝ սոցիալական արդարության վերականգնմանը, վերասոցիալականացմանը և հանցագործությունների կանխմանը․ այդ համատեքստում դատարանը պարտավոր է պատժի տեսակը և չափը որոշել սանկցիայի սահմաններում՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթներին համապատասխան, գործի բոլոր հանգամանքների բազմակողմանի գնահատմամբ՝ հաշվի առնելով արարքի հասարակական վտանգավորության բնույթն ու աստիճանը (մեղքի ձևը, շարժառիթը, նպատակները, պատճառված վնասի բնույթն ու չափը, արարքի եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, տեղն ու ժամանակը և այլն), պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները, ինչպես նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների ամբողջությունը՝ ներառյալ ոչ միայն բարոյահոգեբանական, այլև սոցիալ-ժողովրդագրական, քրեաբանական և քրեաիրավական, ինչպես նաև ֆիզիկական հատկանիշների համակցությունը (ընտանեկան դրությունը, առողջական վիճակը, տարիքային առանձնահատկությունները, վարքագիծը աշխատանքում և կենցաղում, աշխատունակությունը, դատվածության տվյալները, խրախուսանքների կամ տույժերի առկայությունը և այլն), ընդ որում՝ նշանակվող պատժի ազդեցությունը պետք է գնահատվի նաև հանցավորի վերասոցիալականացման, իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման ընթացքի և նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցության տեսանկյունից․ իսկ ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել միայն այն դեպքում, երբ դատարանը հատուկ և հիմնավորված կերպով եզրահանգի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները, քանի որ հակառակ դեպքում խախտվում են արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքներից բխող պահանջները, ինչը կարող է հանգեցնել թե՛ չափազանց մեղմ կամ թե՛ չափազանց խիստ պատժի նշանակման։
Վերը նշված իրավական նորմերի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո անդրադառնալով մեղադրյալ Հարութ Աբրահամյանի նկատմամբ նշանակված պատժաչափի վերաբերյալ բողոքաբերի փաստարկներին՝ Վերաքննիչ դատարանը, համակողմանիորեն ուսումնասիրելով մեղադրյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների առկայությունը, անձը բնութագրող սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկանիշները, հետհանցավոր վարքագիծը, գտնում է, որ մեղադրյալ Հարութ Աբրահամյանի նկատմամբ նշանակվել է համաչափ պատիժ:
Մասնավորապես՝ Վերաքննիչ դատարանն անդրադառնալով բողոքաբերի այն փաստարկին, որ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռով թույլ է տրվել նյութական և դատավարական իրավունքի այնպիսի խախտում, որը հանգեցրել է անհիմն դատական ակտի կայացման, հարկ է համարում արձանագրել, որ նշված պնդումը վերաքննիչ բողոքում ինքնուրույն և փաստականորեն հիմնավորված բովանդակություն չի ստացել։ Բողոքաբերը, ընդհանուր ձևով վկայակոչելով դատական սխալի առկայությունը, փաստացի վիճարկել է ոչ թե մեղադրանքի իրավական գնահատումը, մեղավորության վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները կամ արագացված դատաքննության ընթացակարգի պահպանված լինելը, այլ բացառապես նշանակված տուգանքի չափը՝ այն համարելով խիստ և խնդրելով այն նվազեցնել նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի չափով։ Մինչդեռ վերաքննիչ ստուգման առարկան, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի տրամաբանությամբ, ձևավորվում է բողոքում նշված կոնկրետ հիմքերի և դրանք հաստատող փաստերի սահմաններում, ուստի Վերաքննիչ դատարանը չի կարող վերացական պնդման հիման վրա արձանագրել դատական սխալի առկայություն այն պայմաններում, երբ բողոքաբերը չի մատնանշել Առաջին ատյանի դատարանի կողմից թույլ տրված այնպիսի կոնկրետ նյութական կամ դատավարական խախտում, որը կարող էր հանգեցնել դատավճռի բեկանման կամ փոփոխման։ Գործի նյութերից երևում է, որ բողոքի փաստարկները կենտրոնացված են պատժաչափի խստության, զղջալու և խնամքին հինգ անչափահաս երեխաներ ունենալու հանգամանքների շուրջ, իսկ բողոքի պահանջը վերաբերում է միայն տուգանքի չափի նվազեցմանը։
Վերաքննիչ դատարանն անդրադառնալով բողոքաբերի այն փաստարկին, որ Առաջին ատյանի դատարանը հաշվի չի առել մեղադրյալի զղջալը և այն հանգամանքը, որ վերջինս ինքն է միջնորդել արագացված դատաքննություն, փաստում է, որ նշված փաստարկը հերքվում է հենց Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի պատճառաբանական մասով։ Առաջին ատյանի դատարանը Հ.Աբրահամյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքների շարքում ուղղակիորեն արձանագրել է ինչպես առաջադրված մեղադրանքում մեղավոր ճանաչելը, այնպես էլ հանցանքի կատարման համար զղջալը՝ այդ հանգամանքները գնահատելով պատժի անհատականացման շրջանակներում։ Հետևաբար, բողոքաբերի այն պնդումը, թե Առաջին ատյանի դատարանը չի անդրադարձել կամ անտեսել է պաշտպանյալի զղջալու հանգամանքը, չի համապատասխանում դատավճռի բովանդակությանը։ Այլ հարց է, որ բողոքաբերը այդ հանգամանքին տալիս է ավելի մեծ մեղմացնող նշանակություն և դրա հիման վրա ակնկալում է առավել ցածր տուգանք, սակայն մեղմացնող հանգամանքի առկայությունը ինքնին չի պարտադրում դատարանին նշանակել սանկցիայով նախատեսված հնարավոր ամենացածր պատժաչափը։
Այս առնչությամբ էական է ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կայուն դիրքորոշումը, ըստ որի՝ պատիժը նշանակելիս դատարանը ղեկավարվում է օրինականության, արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և մարդասիրության սկզբունքներով, իսկ այդ սկզբունքները պետք է կիրառվեն համակցության մեջ՝ ապահովելու համար օրինական, արդար, անհատականացված և մարդասիրական պատիժ։ Վճռաբեկ դատարանը նաև ընդգծել է, որ պատժի արդարությունը ենթադրում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցի համաչափություն, իսկ արդարության պահանջներից նահանջը կարող է հանգեցնել թե՛ չափազանց մեղմ, թե՛ չափազանց խիստ պատժի նշանակման։ Հետևաբար, միայն այն հանգամանքը, որ մեղադրյալը զղջացել է և ընդունել մեղքը, չի կարող մեկուսի կերպով դիտվել որպես նշանակված պատիժը նվազագույնին մոտեցնելու անվերապահ հիմք, քանի որ դատարանը պարտավոր է նույն համատեքստում գնահատել նաև արարքի բնույթը, կատարման կոնկրետ հանգամանքները, հանցավորի անձը, նրա նախկին վարքագիծը և պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունը։
Վերաքննիչ դատարանն անդրադառնալով բողոքաբերի այն փաստարկին, որ Առաջին ատյանի դատարանը հաշվի չի առել Հ.Աբրահամյանի խնամքին հինգ անչափահաս երեխաների առկայությունը, հարկ է համարում նշել, որ այդ պնդումը ևս հերքվում է դատավճռի պատճառաբանություններով։ Առաջին ատյանի դատարանը ոչ միայն արձանագրել է Հ.Աբրահամյանի խնամքին հինգ անչափահաս երեխաների առկայությունը, այլև այդ հանգամանքը դիտարկել է որպես պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք։ Առաջին ատյանի դատարանը նաև մեղադրյալի անձը բնութագրող հանգամանքների շարքում նշել է, որ վերջինս երիտասարդ է, ունի ընտանիք և մշտական բնակության վայր։ Այսինքն՝ Առաջին ատյանի դատարանը բողոքաբերի կողմից մատնանշված ընտանեկան դրությունը չի անտեսել, այլ ներառել է պատժի անհատականացման համար նշանակություն ունեցող հանգամանքների շրջանակում։
Միաժամանակ Վերաքննիչ դատարանը կարևոր է համարում ընդգծել, որ խնամքին անչափահաս երեխաների առկայությունը, թեև պատժի անհատականացման տեսանկյունից էական և մեղմացնող հանգամանք է, սակայն չի կարող գնահատվել մյուս բոլոր հանգամանքներից կտրված և ինքնաբերաբար հանգեցնել պատժաչափի նվազեցման մինչև բողոքաբերի կողմից առաջարկվող չափը։ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Հազարապետ Հարությունյանի վերաբերյալ 2007 թվականի մարտի 30-ի թիվ ՎԲ-50/07 որոշմամբ ձևավորել է դիրքորոշում, որ պատասխանատվության և պատժի անհատականացման հիմք են ոչ միայն կատարված արարքի հասարակական վտանգավորության աստիճանը, այլև հանցավորի անձը բնութագրող սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական, քրեաբանական, քրեաիրավական և ֆիզիկական հատկությունների համակցության ճիշտ գնահատումը, այդ թվում՝ ընտանեկան դրությունը, աշխատանքում և կենցաղում վարքագիծը, աշխատունակությունը, առողջական վիճակը, տարիքը և դատվածությունը։ Նշված դիրքորոշման լույսի ներքո Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը իրավաչափորեն չի սահմանափակվել միայն մեղմացնող հանգամանքների թվարկմամբ, այլ դրանք համադրել է նաև արարքի բնույթի, մեղադրյալի անձը բնութագրող բացասական տվյալների և պատժի նպատակների ապահովման անհրաժեշտության հետ։
Վերաքննիչ դատարանն անդրադառնալով բողոքաբերի այն փաստարկին, որ 600.000 ՀՀ դրամ տուգանքը մեղադրյալ Հ.Աբրահամյանի համար մեծ բեռ է և վերջինս չի կարող հինգ անչափահաս երեխաների խնամքի հետ համատեղ վճարել այդքան բարձր տուգանք, արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը մեղադրյալի գույքային դրության հարցը ևս անտեսված չի թողել։ Առաջին ատյանի դատարանը փաստել է, որ Հ.Աբրահամյանը չի աշխատում, հետևաբար տուգանքի հաշվարկման հիմքում դրել է նվազագույն ամսական աշխատավարձի չափը, այլ ոչ թե իրական կամ ենթադրյալ ավելի բարձր եկամուտը։
Բացի այդ, Առաջին ատյանի դատարանը հաշվի է առել մեղադրյալի հայտարարությունը, որ վերջինս չի կարող տուգանքը վճարել միանվագ, և հենց այդ պատճառով թույլատրել է 600.000 ՀՀ դրամ տուգանքը վճարել մաս առ մաս՝ 10 ամիս ժամկետում, յուրաքանչյուր ամիս 60.000 ՀՀ դրամ վճարելու պայմանով։ Այսինքն՝ Առաջին ատյանի դատարանը ոչ միայն գնահատել է տուգանքի չափը, այլև դրա վճարման իրական հնարավորությունը մեղադրյալի սոցիալական և ընտանեկան դրության լույսի ներքո՝ ընտրելով այնպիսի կատարողական ռեժիմ, որը մեղմացնում է տուգանքի միանվագ ֆինանսական ազդեցությունը։
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ բողոքաբերի առաջարկած՝ նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի չափով տուգանք նշանակելու պահանջը բավարար չափով հիմնավորված չէ։ Բողոքաբերը չի ներկայացրել այնպիսի փաստական տվյալներ, որոնք կհաստատեին, որ ամսական 60.000 ՀՀ դրամ վճարելու պայմանով սահմանված տուգանքը ակնհայտորեն անհամաչափ է մեղադրյալ Հ.Աբրահամյանի գույքային դրությանը կամ ընտանիքի կենսապայմանների վրա այնպիսի ազդեցություն ունի, որը դուրս է քրեաիրավական ներգործության թույլատրելի և համաչափ սահմաններից։ Տուգանքը որպես պատիժ իր բնույթով ենթադրում է դատապարտյալի համար որոշակի ֆինանսական զրկանք, սակայն այդ զրկանքը կարող է համարվել անհամաչափ միայն այն դեպքում, երբ այն ակնհայտորեն չի համապատասխանում կատարված արարքի բնույթին, հանցավորի անձին, մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հարաբերակցությանը կամ պատժի նպատակներին։ Սույն դեպքում Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ նման ակնհայտ անհամաչափություն չի հաստատվում։
Վերաքննիչ դատարանը հատկապես կարևոր է համարում այն, որ Առաջին ատյանի դատարանը պատժաչափը որոշելիս գնահատել է ոչ միայն Հ.Աբրահամյանի օգտին վկայող հանգամանքները, այլև նրա անձը բնութագրող բացասական տվյալները։ Դատավճռում արձանագրվել է, որ Հ.Աբրահամյանը նախկինում եղել է դատապարտված, իսկ սույն արարքը կատարվել է այն ժամանակ, երբ նրա դատվածությունը մարված չի եղել։ Առաջին ատյանի դատարանը նաև նշել է, որ դատվածության վերաբերյալ ձև 8 տեղեկանքի համաձայն՝ մեղադրյալ Հ.Աբրահամյանը տարբեր քրեական գործերով բազմիցս առնչվել է քրեական պատասխանատվության ոլորտին, ինչը դատարանը գնահատել է որպես իրավական նորմերի նկատմամբ արհամարհական կամ նիհիլիստական վերաբերմունքի ցուցիչ։
Բացի այդ, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ արարքը կատարվել է ալկոհոլի ազդեցության պայմաններում՝ հասարակական անդորրը խախտող, հայհոյանքներով և անպարկեշտ արտահայտություններով ուղեկցվող վարքագծով, ինչպես նաև հրավառության համար նախատեսված պայթուցիչները տուժողների տան ուղղությամբ նետելու եղանակով՝ նրանց մոտ վախի և տագնապի մթնոլորտ առաջացնելով։ Նշված հանգամանքների պայմաններում նվազագույնին մոտեցված պատժաչափ նշանակելը կարող էր չապահովել պատժի կանխարգելիչ և վերասոցիալականացնող նպատակները։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Նարեկ Սարգսյանի վերաբերյալ թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշմամբ հստակ արձանագրել է, որ վերաքննիչ դատարանը կարող է փոփոխել առաջին ատյանի դատարանի նշանակած պատիժը միայն այն դեպքում, երբ այն ակնհայտորեն խիստ կամ ակնհայտորեն մեղմ է։ Վճռաբեկ դատարանի դիրքորոշմամբ՝ պատժի մասով դատական ակտը փոփոխելու համար անհրաժեշտ է պարզել, որ առաջին ատյանի դատարանը չի պահպանել պատժի նշանակման ընդհանուր սկզբունքները, հաշվի չի առել հանցագործության հանրային վտանգավորության բնույթն ու աստիճանը, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները կամ մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, և այդ բացթողումն է հանգեցրել անհամաչափ պատժի նշանակման։
Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ սույն գործով նման իրավիճակ առկա չէ, քանի որ Առաջին ատյանի դատարանը քննարկել է արարքի բնույթը, մեղադրյալի անձը, մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, գույքային դրությունը, տուգանքի վճարման եղանակը։
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից նշանակված տուգանքը չի կարող գնահատվել ակնհայտ խիստ։
Նախ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 297-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված է նաև ազատության սահմանափակման, կարճաժամկետ ազատազրկման և ազատազրկման հնարավորություն, մինչդեռ Առաջին ատյանի դատարանը Մեղադրյալ Հ․Աբրահամյանի նկատմամբ ընտրել է ազատությունից զրկելու հետ չկապված առավել մեղմ պատժատեսակը՝ տուգանքը։
Երկրորդ՝ տուգանքի չափը սահմանվել է ոչ թե առավելագույնին մոտ, այլ նվազագույն ամսական աշխատավարձի ութապատիկի չափով, այն դեպքում, երբ հոդվածի սանկցիան թույլ է տալիս տուգանք նշանակել ավելի լայն սահմաններում։
Երրորդ՝ Առաջին ատյանի դատարանը տուգանքի վճարումը թույլատրել է մաս առ մաս, ինչը վկայում է, որ դատարանը գործնականում հաշվի է առել մեղադրյալի ընտանեկան և սոցիալական վիճակը։ Այս հանգամանքների համակցությունը բացառում է այն եզրահանգումը, թե նշանակված պատիժը իր խստությամբ դուրս է եկել դատարանի հայեցողության իրավաչափ սահմաններից։
Վերաքննիչ դատարանը նաև անհիմն է համարում բողոքաբերի այն մոտեցումը, ըստ որի՝ արագացված դատաքննության միջնորդումը և զղջալը պետք է հանգեցնեին նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի չափով տուգանքի նշանակման։ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ արագացված դատաքննության կիրառումը և մեղքի ընդունումը, որպես կանոն, կարող են վկայել մեղադրյալի հետհանցավոր դրական վարքագծի մասին և հաշվի առնվել պատժի անհատականացման ժամանակ, սակայն դրանք չեն չեզոքացնում արարքի կատարման կոնկրետ վտանգավոր հանգամանքները, նախկին դատվածության փաստը, ալկոհոլի ազդեցությամբ կատարված հանրային անդորրը խախտող վարքագիծը և տուժողների մոտ վախի ու տագնապի մթնոլորտ առաջացնելու հանգամանքը։ Հետևաբար, Առաջին ատյանի դատարանի մոտեցումը, որով նշված մեղմացնող հանգամանքները հաշվի են առնվել, սակայն չեն հանգեցրել բողոքաբերի կողմից առաջարկվող նվազագույնին առավել մոտ պատժաչափի նշանակման, չի կարող համարվել ոչ իրավաչափ կամ չպատճառաբանված։
Այսպիսով, ամփոփելով վերոգրյալը՝ Վերաքննիչ դատարանը եզրահանգում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը Հ.Աբրահամյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս իրականացրել է պատշաճ, բազմակողմանի և պատճառաբանված իրավական գնահատում՝ պահպանելով արդարության, համաչափության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքները։ Առաջին ատյանի դատարանը պատժի տեսակի և չափի ընտրության հարցում հիմնավոր կերպով հաշվի է առել կատարված արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը, դրա կատարման եղանակը և հանգամանքները, մեղադրյալի անձը բնութագրող ինչպես դրական, այնպես էլ բացասական տվյալները, նրա ընտանեկան և գույքային դրությունը, խնամքին հինգ անչափահաս երեխաների առկայությունը, մեղքն ընդունելու և զղջալու հանգամանքները, ինչպես նաև նախկին դատվածության և ալկոհոլի ազդեցությամբ արարքը կատարելու փաստերը։ Միաժամանակ, դատարանը մեղադրյալի սոցիալական վիճակը գործնականում հաշվի առնելու նպատակով թույլատրել է նշանակված տուգանքը վճարել մաս առ մաս, ինչը վկայում է, որ պատժի կիրառման հարցում պահպանվել է ոչ միայն քրեաիրավական ներգործության անհրաժեշտությունը, այլև դրա համաչափության պահանջը։ Նշված հանգամանքների համակցության պայմաններում բողոքաբերի փաստարկները չեն հիմնավորում, որ նշանակված տուգանքը ակնհայտ խիստ է, դուրս է դատարանի հայեցողության իրավաչափ սահմաններից կամ չի համապատասխանում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ և 69-րդ հոդվածներից բխող պատժի նպատակներին և պատժի անհատականացման չափանիշներին։ Հետևաբար, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը պատժի մասով օրինական, հիմնավորված և պատճառաբանված է, իսկ դրանում արտահայտված եզրահանգումները համահունչ են նաև ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախադեպային իրավունքում ձևավորված՝ պատժի արդարության, համաչափության, անհատականացման և դատարանի հայեցողության սահմանների վերաբերյալ մոտեցումներին, այդ թվում՝ Տիգրան Աղաջանյանի վերաբերյալ 2025 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԴ1/3246/01/24 որոշմամբ վերահաստատված իրավական տրամաբանությանը։
Ինչ վերաբերում է բողոքում ներկայացված մյուս փաստարկներին ու դատողություններին, ապա հարկ է արձանագրել, որ սույն որոշմամբ վերը շարադրված վերլուծություններն ու դատողություններն իրենց համակցության մեջ արդեն իսկ ամբողջությամբ ներառում են դրանց վերաբերյալ Վերաքննիչ դատարանի մոտեցումներն ու բարձրացված հարցերի պատասխանները, ուստի լրացուցիչ առանձին-առանձին անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է: Ընդ որում, այդ կապակցությամբ հարկ է նաև փաստել, որ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ թեև «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին կետը դատարանին պարտավորեցնում է պատճառաբանել իր որոշումները, սակայն այն չի կարող մեկնաբանվել որպես կողմի ներկայացրած յուրաքանչյուր փաստարկին դատարանի կողմից մանրամասն պատասխան տալու պահանջ:
Այսպիսով, Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ վերաքննիչ բողոքում մատնանշված փաստարկները չեն վկայում դատական սխալի կամ նյութական և դատավարական իրավունքի այնպիսի խախտման մասին, որը կարող էր ազդել պատժի օրինականության և հիմնավորվածության վրա, ուստի Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2026 թվականի փետրվարի 13-ի դատավճիռը պատժի մասով Վերաքննիչ դատարանի համար ամբողջությամբ ընդունելի է, իսկ պաշտպան Արսեն Խառատյանի կողմից ներկայացված վերաքննիչ բողոքը՝ արդեն իսկ սույն որոշմամբ ներկայացված պատճառաբանությունների լույսի ներքո ենթակա է մերժման։
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության 162-րդ, 163-րդ և 172-րդ հոդվածներով, Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքի 31-րդ, 33-րդ, 34-րդ, 264-րդ, 281-րդ, 359-րդ, 367-րդ, 370-372-րդ հոդվածներով՝ Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

1. Մեղադրյալ Հարութ Լևոնի Աբրահամյանի պաշտպան Արսեն Խառատյանի վերաքննիչ բողոքը մերժել:
2. Մեղադրյալ Հարութ Լևոնի Աբրահամյանի վերաբերյալ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ թիվ ԵԴ1/1048/01/25 քրեական գործով 2026 թվականի փետրվարի 13-ի դատավճիռը թողնել անփոփոխ:

Պարզաբանում․ Որոշումը կարող է բողոքարկվել Հայաստանի Հանրապետության վճռաբեկ դատարան՝ դատական ակտն ստանալու օրվանից հետո՝ մեկամսյա ժամկետում:


ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ ԴԱՏԱՎՈՐ ԴԱՏԱՎՈՐ
Մ․ԿԻՐԱԿՈՍՅԱՆ Լ.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ Ս․ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆ
ստորագրություն ստորագրություն ստորագրություն

Իսկականի հետ ճիշտ է:

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` ՄԱԿԱՐ ԿԻՐԱԿՈՍՅԱՆ