ԵԴ1/1049/01/25






ԴԱՏԱՎՃԻՌ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈւԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

«22» օգոստոսի 2025թ. ք.Երևան

Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը /այսուհետ նաև` Դատարան/,

նախագահությամբ՝ դատավոր Ռ.ՍՄԲԱՏՅԱՆԻ
քարտուղարությամբ՝ Հ.ԱՂՈՅԱՆԻ
մասնակցությամբ՝
հանրային մեղադրող Հ.ԺԱՄԱԿՈՉՅԱՆԻ
մեղադրյալ Կ.ՀԱԿՈԲՅԱՆԻ







դռնբաց դատական նիստում քննելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի՝ Կարեն Ալբերտի Հակոբյանի /ծնված՝ 12.08.2000 թվականին, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, միջնակարգ կրթությամբ, ամուսնացած, աշխատում է Նազարյան Քոլինգ Սիսթեմ-ում որպես վարպետի օգնական, հաշվառված և բնակվող՝ Կոտայքի մարզ, Նոր Հաճն, Անդրանիկի փողոց, 1 շենք, բնակարան 54 հասցեում/՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով
ՊԱՐԶԵՑ

Գործի դատավարական նախապատմությունը.

2024 թվականի մայիսի 03-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի ճանապարհատրանսպորտային հանցագործությունների քննության բաժնի քննիչ Մ.Կոստանդյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասի հատկանիշներով նախաձեռնվել է թիվ 60-1865-24 քրեական վարույթը։
2025 թվականի հունվարի 09-ին ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ռիտա Հարությունյանը որոշում է կայացրել քրեական վարույթը հետագա նախաքննության կատարման համար ՀՀ ՔԿ ԵՔՔՎ Ավան և Նոր Նորք վարչական շրջանների քննչական բաժին փոխանցելու մասին:
2025 թվականի մարտի 12-ին ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Ավան և Նոր Նորք վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ն.Թոփուզյանը որոշում է կայացրել Կարեն Հակոբյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին։
2025 թվականի մարտի 13-ին Կարեն Հակոբյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել բացակայելու արգելքը։
2025 թվականի մարտի 22-ին Կարեն Հակոբյանի ներկայացվել է մեղադրանքը և պարզաբանվել իր իրավունքները և պարտականությունները:
2025 թվականի մարտի 22-ին կազմվել է մեղադրական եզրակացությունը:
2025 թվականի մարտի 27-ին դատախազ Ա.Մեժլումյանը որոշում է կայացրել մեղադրական եզրակացությունը հաստատելու և վարույթի նյութերը իրավասու դատարան հանձնելու մասին:
2025 թվականի մարտի 28-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան է ստացվել քրեական վարույթի նյութերն ըստ մեղադրանքի՝ Կարեն Հակոբյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով:
Նույն օրը քրեական գործը մակագրվել և 31.03.2025 թվականին հանձնվել է դատավոր Ռ.Սմբատյանին:
2025 թվականի ապրիլի 02-ին որոշում է կայացվել քրեական գործի վարույթը ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին:
2025 թվականի ապրիլի 16-ին Կարեն Հակոբյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով կայացվել է մեղադրական վերդիկտ:

Մեղադրանքի փաստական նկարագրությունը.
Կարեն Ալբերտի Հակոբյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով. /.../ այն արարքի համար, որ նա, չունենալով տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունք, վարել է տրանսպորտային միջոցը ոչ սթափ վիճակում:
Այսպես՝
Կարեն Ալբերտի Հակոբյանը, չունենալով տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունք՝ 2023թ. հուլիսի 5-ին ժամը 2337-ին գտնվելով 0.417մգ/լ ալկոհոլի ազդեցության տակ, Երևան քաղաքի Աճառյան փողոցում վարել է «Լադա» մակնիշի 37 UF 330 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան, որի վերաբերյալ ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության Երևան քաղաքի գնդի 1-ին գումարտակի 1-ին վաշտի պարեկ Արա Զաքարյանի կողմից կազմվել է թիվ 8180258039 վարչական իրավախախտման վերաբերյալ արձանագրությունը::



Դատաքննության ընթացքում հետազոտված թույլատրելի ապացույցները.
ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Ավան և Նոր Նորք վարչական շրջանների քննչական բաժնի քննիչ Է.Գալստյանի կողմից կազմված՝ «Զննություն կատարելու մասին» 11.03.2025 թվականի արձանագրությունը։ Զննությամբ պարզվել է հետևյալը․
«/.../ Զննության օբյեկտ է հանդիսանում ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության Երևան քաղաքի գնդից Կարեն Ալբերտի Հակոբյանի /ծնվ. 12.08.2000թ., ՀԾՀ 2608000088/ վերաբերյալ 03.05.2024թ. և 24.02.2025թ. ստացված նյութերը, ինչպես նաև «Դատալեքս» տեղեկատվական համակարգից արտատպված թիվ ԵԴ1/1385/01/24 և ԿԴ/0073/01/24 քրեական գործերի վերաբերյալ տեղեկատվության պատճենները:
Համաձայն վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180258039 արձանագրության պատճենի՝ 2023 թվականի հուլիսի 05-ին՝ ժամը 23:45-ին, « ոստիկանության պարեկային ծառայության 1-ին գումարտակի 1-ին վաշտի պարեկ Արա Գեղամի Զաքարյանը քաղաքացի Կարեն Ալբերտի Հակոբյանի /ծնվ. 12.08.2000թ./ նկատմամբ կազմել է վարչական իրավախախտման վերաբերյալ արձանագրություն առ այն, որ վերջինս, չունենալով տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունք, 2023 թվականի հուլիսի 05-ին՝ ժամը 23:37-ին, ք.Երևան, Աճառյան փողոցում «Լադա» մակնիշի 37 UF 330 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը վարել է ոչ սթափ վիճակում: Վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180261198 արձանագրությունը ստորագրված է վարչական իրավախախտում թույլ տված անձի և այն կազմած անձի կողմից:
Համաձայն ՀՀ ճանապարհային ոստիկանության էլեկտրոնային ռեգիստրից արտատպված տեղեկանքի՝ Կարեն Ալբերտի Հակոբյանի /ծնվ. 12.08.2000թ./ վարորդական իրավունքի վկայական ունենալու վերաբերյալ տվյալներ առկա չեն, վերջինս 14.01.2022թ. մինչև 14.01.2023թ. զրկված է եղել տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից, զրկման հիմք է հանդիսանում ԱՖ868501 որոշումը։
Համաձայն ալկոհոլի պարունակության ստուգման կտրոնի պատճենի՝ սարքի համարն է՝ 91101092, զննման համար՝ 00756, զննման ամսաթիվ՝ 05.07.2023թ., ժամը 23:43:05, ալկոհոլի պարունակությունը` 0.417 մգ/լ, վարորդի անուն, ազգանուն` Կարեն Հակոբյան, տրանսպորտային միջոցի համարանիշ՝ 37 UF 330, վարորդական վկայականի համարը՝ ԱՆՁAP0611877:
Համաձայն ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարության «Ստանդարտացման և չափագիտության ազագային մարմին» ՓԲԸ-ի կողմից տրված թիվ 085648 ստուգաչափման վկայականի պատճենի վկայականն ուժի մեջ է 2022 թվականի դեկտեմբերի 06-ից մինչև 2023 թվականի դեկտեմբերի 06, ստուգաչափման սարքի գործարանային համարն է՝ 91101092, տեսակը՝ Jupiter, չափման տիրույթը՝ 0.000- 0.200մգ/լ, արտադրողը՝ Չինաստան, անվանման նշագիրն է՝ MU2835-2008 MT 242-1359- 2017, ստուգաչափող անվան դիմաց առկա է ստորագրություն և նշված է Ա.Գուլքանյան, իսկ բաժնի լաբորատորիայի վարիչ անվան դիմաց առկա է ստորագրություն և նշված է Գ.Մարտիրոսյան: ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարության «Ստանդարտացման և չափագիտության ազագային մարմին» ՓԲԸ-ի կողմից տրված թիվ 085648 ստուգաչափման վկայականի պատճենին կցված է ստուգաչափման արդյունքների վերաբերյալ լրացում, ըստ որի՝ 085648 վկայականի չափման տիրույթը 0.000-2.00մգ/լ է, վրիպակի արդյունքում նշվել էր 0.000-0.200 մգ/լ, պետք է գրվեր 0.000-2.00մգ/լ:
Համաձայն վարչական իրավախախտման թիվ ԱՖ868501 որոշման՝ Կարեն Ալբերտի Հակոբյանը զրկվել է տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից, որի մասին ծանուցվել է 14.01.2022թ.:
Համաձայն թիվ ԵԴ1/1385/01/24 քրեական գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2024 թվականի օգոստոսի 23- ին կայացված դատավճռի՝ թիվ ԱՖ868501 վարչական իրավախախտման գործով Կարեն Ալբերտի Հակոբյանը 2022 թվականի հունվարի 14-ին կայացված որոշմամբ զրկվել է տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից մեկ տարի ժամկետով, որի մասին տեղում ծանուցվել է և ստացել որոշման պատճենը, և վերջինս մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված արարքները կատարելու համար: Դատավճռի կատարման ամսաթիվն է՝ 2024 թվականի հոկտեմբերի 09-ը:
Համաձայն թիվ ԿԴ/0073/01/24 քրեական գործով Կոտայքի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2023 թվականի դեկտեմբերի 08-ին կայացված դատավճռի՝ թիվ ԱՖ868501 վարչական իրավախախտման գործով Կարեն Ալբերտի Հակոբյանը 2022 թվականի հունվարի 14-ին կայացված որոշմամբ զրկվել է տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից մեկ տարի ժամկետով, վերջինս մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով արարքը կատարելու համար: Դատավճռի կատարման ամսաթիվն է՝ 2024 թվականի փետրվարի 27-ը:
/.../:
/տե՛ս գ.թ. 70-71, դատական նիստի արձանագրությունը/
2025 թվականի մարտի 11-ի որոշմամբ որպես արտավարույթային փաստաթուղթ են ճանաչվել ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության Երևան քաղաքի գնդից Կարեն Ալբերտի Հակոբյանի /ծնվ. 12.08.2000թ.. ՀԾՀ 2608000088/ վերաբերյալ 03.05.2024թ., 24.02.2025թ. ստացված նյութերի, ինչպես նաև «Դատալեքս» տեղեկատվական համակարգից արտատպված թիվ ԵԴ1/1385/01/24 և ԿԴ/0073/01/24 քրեական գործերի վերաբերյալ տեղեկատվության պատճենները:
/տե՛ս գ.թ. 72-73, դատական նիստի արձանագրությունը/
Մեղադրյալ Կարեն Հակոբյանը հիմնական դատալսումների ընթացքում ցուցմունք տվեց այն մասին, որ 2023 թվականին՝ հստակ օրը չի հիշում, չունենալով վարորդական իրավունքի վկայական, ալկոհոլ օգտագործած վիճակում վարել է ավտոմեքենա: Նշեց, որ նույն արարքը կատարել է մոտավորապես 4 անգամ, ինքը տեղյակ չի եղել, որ իր կատարած արաքը քրեորեն պատժելի արարք է: Հայտնեց, որ ընդունում է իրեն առաջադրված մեղադրանքը, զղջում է կատարած արարքի համար:
/տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը/


Դատարանի փաստական վերլուծությունները և Դատարանի կողմից հաստատված փաստական հանգամանքները.
Հետազոտված ապացույցների հիման վրա Դատարանի կողմից հաստատված են համարվում հետևյալ փաստական հանգամանքները.
Կարեն Ալբերտի Հակոբյանը, չունենալով տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունք՝ 2023թ. հուլիսի 5-ին ժամը 2337-ին գտնվելով 0.417մգ/լ ալկոհոլի ազդեցության տակ, Երևան քաղաքի Աճառյան փողոցում վարել է «Լադա» մակնիշի 37 UF 330 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան, որի վերաբերյալ ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության Երևան քաղաքի գնդի 1-ին գումարտակի 1-ին վաշտի պարեկ Արա Զաքարյանի կողմից կազմվել է թիվ 8180258039 վարչական իրավախախտման վերաբերյալ արձանագրությունը:

Դատարանի իրավական վերլուծությունները.
Հիմնական դատալսումների ընթացքում պատշաճ իրավական ընթացակարգով հետազոտված ապացույցների հիման վրա, դրանց ձևի և բովանդակության վերլուծության, այլ ապացույցների հետ համադրելու միջոցով, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, հավաստիության, իսկ բոլոր ապացույցների համակցությունը՝ հիմնավոր եզրափակիչ դատավարական ակտ կայացնելու համար բավարարության տեսանկյունից, դրանց պատշաճ հետազոտման և վերլուծության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ, մեղադրյալի մեղավորության վերաբերյալ չփարատվող բոլոր ողջամիտ կասկածները նրա օգտին մեկնաբանելով, Դատարանը հանգում է հետևության, որ ապացուցված է Կարեն Հակոբյանը վերագրվող արարքը, այդ արարքի քրեական հակաիրավականությունը, մեղադրյալի կողմից այդ արարքը կատարելը, ինչպես նաև նրա մեղավորությունը տվյալ արարքի կատարման մեջ:
Դատարանը հանգում է այն հետևության, որ մեղադրյալ Կարեն Հակոբյանը կատարել է իրեն մեղսագրված արարքը, որի նկատմամբ կիրառելի է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասը:
Հաստատված համարելով մեղադրյալ Կարեն Հակոբյանի մեղավորությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ՝ Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է անդրադառնալ մեղադրյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հետ կապված հետևյալ հարցերին.
- դատապարտված մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներին, ինչպես նաև նրա անձը բնութագրող հանգամանքներին:
Դատարանը որպես մեղադրյալ Կարեն Հակոբյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ է դիտարկում առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր ճանաչելը, խոստովանական ցուցմունքներ տալը և հանցանքի կատարման համար զղջալը /տե՛ս Սերոբ Ֆրունզիկի Սարգսյանի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2012 թվականի նոյեմբերի 1-ի թիվ ՍԴ/0109/01/12 որոշումը/:
Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Կարեն Հակոբյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ առկա չեն: Ինչ վերաբերում է այն հանգամանքին, որ Կարեն Հակոբյանը թիվ ԿԴ0228/01/23, թիվ ԵԴ1/1385/01/24, թիվ ԿԴ/0657/01/23 և թիվ ԿԴ/0073/01/24 քրեական գործերով մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատսված արարքները կատարելու համար դատապարտվել է տուգանք տեսակի պատժի, ապա պետք է արձանագրել, որ թիվ ԿԴ0228/01/23 դատական ակտը կայացվել է 2023 թվականի դեկտեմբերի 08-ին /18.04.2023 թվականին կատարած արարք/, թիվ ԵԴ1/1385/01/24 դատական ակտը կայացվել է 2024 թվականի օգոստոսի 23-ին /17.06.2023 թվականին կատարած արարք/, թիվ ԿԴ/0657/01/23 դատական ակտը կայացվել է 2024 թվականի ապրիլի 16-ին /04.10.2023 թվականին կատարած արարք/, իսկ թիվ ԿԴ/0073/01/24 դատական ակտը կայացվել է 2024 թվականի մայիսի 27-ին /11.10.2023 թվականին կատարած արարք/, մինչդեռ Կարեն Հակոբյանը սույն գործով մեղսագրված արարքը կատարել է 2023 թվականի հուլիսի 05-ին, ուստի պետք է փաստել, որ սույն արարքը կատարելու պահին վերջինս չի ունեցել դատվածություն:
Անդրադառնալով պատժի հարցերին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ սույն քրեական գործով մեղադրյալ Կարեն Հակոբյանին քրեական պատասխանատվությունից, պատժից ազատելու հիմքեր առկա չեն, հետևաբար՝ վերջինը ենթակա է պատժի՝ իր կատարած հանցանքի համար։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
 2. Տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված կամ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված կամ տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունք չունեցող անձի կողմից հարբած (ոչ սթափ) վիճակում տրանսպորտային միջոց վարելը կամ այդ անձի կողմից սթափության վիճակի զննություն անցնելուց հրաժարվելը կամ խուսափելը`
պատժվում է տուգանքով՝ առավելագույնը քսանապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով՝ ութսունից հարյուր հիսուն ժամ տևողությամբ, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ մեկից երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով::
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը::
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի մասի համաձայն՝
1. Պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից կամ ազատություններից սույն օրենսգրքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ:
2. Պատժի նպատակներն են` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները::
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն`
1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ:
3. Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:
…:
Մեջբերված իրավական նորմերը ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վերլուծել և դրանց վերաբերյալ իրավական դիրքորոշումներ է հայտնել թիվ ՎԲ-50/07, ՎԲ-124/07, ՎԲ-142/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-201/07, ԵՇԴ/0029/01/08, ԱՎԴ2/0059/01/08, ԵԱՔԴ/0078/01/09 ԵԿԴ/0042/01/11, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացված որոշումներում: Նշված դատական ակտերում ՀՀ վճռաբեկ դատարանի ձևավորած կայուն նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ: Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից: Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման: Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և այն կատարող անձը կոնկրետ են: Հետևաբար՝ կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, այն կատարող անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա: Նշված հանգամանքների գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից:
Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Նարեկ Սարգսյանի վերաբերյալ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 գործով կայացված որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(...) [Պ]ատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են՝
ա) օրինականությունը,
բ) արդարությունը,
գ) պատժի անհատականացումը,
դ) մարդասիրությունը:
Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս:
(…) [Պ]ատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների (…) պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպ՝ ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները՝ ՀՀ քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Արարատ Ավագի Ավագյանի և Վահան Սերյոժայի Սահակյանի վերաբերյալ 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. «(…) [Ն]շանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին (…):
Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա: (…)
Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով: Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս: Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն: (…)»:
Արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը դիրքորոշում է հայտնել Գարուշ Մադաթյանի վերաբերյալ 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 որոշմամբ՝ «(…) Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ:
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը:
(…) Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը: Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ պատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը: (…)»:
Վերը մեջբերված իրավական նորմերի և դիրքորոշումների լույսի ներքո մեղադրյալ Կարեն Հակոբյանի նկատմամբ նշանակվող պատժի տեսակը և դրա չափը որոշելիս Դատարանը հաշվի է առնում վերջինիս կատարած հանցանքի բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, մասնավորապես՝ այն, որ նա կատարել է երթևեկության անվտանգության և տրանսպորտի շահագործման սահմանված կարգի դեմ ուղղված ոչ մեծ ծանրության դիտավորյալ հանցանք, խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, հանցանքը կատարելուց հետո մեղադրյալի դրսևորած վարքագիծը, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը։ Նման պայմաններում Դատարանն արձանագրում է, որ տուգանք պատժատեսակի նշանակման միջոցով հնարավոր է հասնել պատժի նպատակներին` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները: Տվյալ դեպքում սահմանված պատիժը համաչափ է կատարված կոնկրետ հանցանքի բնույթին, վտանգավորության աստիճանին, այն կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձին և բավարար է պատժի նպատակների նվաճման տեսանկյունից:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 59-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝
Տուգանքը որպես հիմնական պատիժ սահմանվում է ոչ մեծ և միջին ծանրության հանցագործությունների համար՝ հանցանք կատարած անձի ամսական եկամտի հնգապատիկից հիսնապատիկի չափով։:
Քրեաիրավական նշված նորմի վերլուծությունից պարզ է դառնում, որ տուգանքի հաշվարկման հիմքում դրվում է ոչ թե նվազագույն աշխատավարձը, այսինքն պետությունում սահմանված ֆիքսված որևէ գումար, այլ հանցանք կատարած անձի եկամուտը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի 6-րդ կետի համաձայն՝
Ամսական եկամուտ` հանցանքն ավարտվելու օրվան նախորդող 12 ամիսների ընթացքում անձի ստացած միջին ամսական եկամտի 35 տոկոսը: Միջին ամսական եկամտի մեջ հաշվարկվում են ստացվող աշխատավարձը և դրան հավասարեցված այլ վճարումները …::
Հաշվի առնելով այն, որ քրեական նոր օրենսգրքում տուգանքի հաշվարկման հիմքում դրվում է հանցանք կատարած անձի եկամուտը, օրենսդիրը կարգավորել է նաև այն իրավիճակները, երբ անձը եկամուտ չունի կամ դրա չափը անհնարին է պարզել: Այդ դեպքերում տուգանքի չափը հաշվարկվում է հանցանքը կատարելու պահին նվազագույն ամսական աշխատավարձի չափով: Տուգանքի չափը որոշվում է նույն կարգով նաև այն դեպքում, երբ անձի ամսական եկամտի հաշվարկի արդյունքով դրա չափը պակաս է ստացվում նվազագույն աշխատավարձի չափից:
Վերը նշվածի համատեքստում Դատարանն արձանագրում է, որ ըստ առկա տվյալների՝ մեղադրյալ Կարեն Հակոբյանը չունի եկամուտ, ուստի վերջինիս նկատմամբ որպես պատիժ նշանակվող տուգանքի չափը պետք է որոշվի ՀՀ-ում սահմանված նվազագույն ամսական աշխատավարձի չափով:
2022 թվականի դեկտեմբերի 7-ին ընդունված՝ «Նվազագույն ամսական աշխատավարձի մասին» ՀՀ օրենքի 1-ին հոդվածի համաձայն՝ 2023 թվականի հունվարի 1-ին ՀՀ-ում որպես նվազագույն ամսական աշխատավարձ է սահմանվել 75.000 ՀՀ դրամը:
Այսպես՝ հիմք ընդունելով մեղադրյալի կատարած հանցանքի բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, հանցանքը կատարելուց հետո մեղադրյալի դրսևորած վարքագիծը, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը՝ Դատարանը գտնում է, որ Կարեն Հակոբյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով պատիժ պետք է նշանակվի տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի վեցապատիկի՝ 450.000 /չորս հարյուր հիսուն հազար/ ՀՀ դրամի չափով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 59-րդ հոդվածի համաձայն՝
… 7. Տուգանքի նշանակման հնարավորությունը և չափը դատարանը որոշում է՝ հաշվի առնելով հանցագործության ծանրությունը, հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթն ու չափը, հանցագործությամբ ստացված գույքային կամ ոչ գույքային բնույթի օգուտները, դատապարտվողի ու նրա ընտանիքի գույքային դրությունը, ինչպես նաև դատապարտվողի՝ եկամուտ ստանալու հնարավորությունը կամ նրան պատկանող այնպիսի գույքի առկայությունը, որի վրա կարող է բռնագանձում տարածվել։
8. Եթե դատապարտվողն ի վիճակի չէ անհապաղ և ամբողջությամբ վճարելու նշանակված տուգանքը, ապա դատարանը նրա համար վճարման ժամկետ է սահմանում՝ առավելագույնը 1 տարի, կամ թույլատրում է տուգանքը մաս առ մաս վճարել նույն ժամկետում։ Եթե տուգանքը նշանակելուց հետո դատապարտյալի նյութական վիճակի վատթարացման հետևանքով նա զրկվում է տուգանքը վճարելու հնարավորությունից, ապա դատարանը, հաշվի առնելով դատապարտյալի դիրքորոշումը`
1) երկարաձգում է տուգանքի վճարման սահմանված վերջնաժամկետը` առավելագույնը 1 տարով,
2) նշանակում է հանրային աշխատանքներ` հանրային աշխատանքների 24 ժամը հաշվարկելով հանցանքը կատարելու պահին նվազագույն աշխատավարձի չափով:
…::
Հաշվի առնելով մեջբերված իրավակարգավորումը՝ Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Կարեն Հակոբյանի նկատմամբ նշանակված տուգանքը վճարելու համար պետք է սահմանել 10 /տաս/ ամիս ժամանակ՝ յուրաքանչյուր ամիս 45.000 /քարասունհինգ հազար/ ՀՀ դրամ վճարելու պայմանով:
Անդրադառնալով մեղադրյալ Կարեն Հակոբյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցի հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ վերջինիս նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված բացակայելու արգելքը պետք է թողնել անփոփոխ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Նկատի ունենալով այն հանգամանքը, որ սույն քրեական գործով վարութային ծախս, գույքային հայց, գույք բռնագրավելու անհրաժեշտություն, արգելադրված գույք առկա չեն՝ Դատարանն այդ հարցերին չի անդրադառնում:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքի 30-31-րդ, 347-350-րդ, 352-րդ, 364-րդ հոդվածներով՝ Դատարանը

ՎՃՌԵՑ

Կարեն Ալբերտի Հակոբյանի մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի վեցապատիկի՝ 450.000 /չորս հարյուր հիսուն հազար/ ՀՀ դրամի չափով:
Կարեն Ալբերտի Հակոբյանին թույլատրել որպես պատիժ նշանակված 450.000 /չորս հարյուր հիսուն հազար/ ՀՀ դրամ տուգանքը մաս առ մաս վճարել 10 /տաս/ ամիս ժամկետում՝ յուրաքանչյուր ամիս 45.000 /քարասունհինգ հազար/ ՀՀ դրամ վճարելու պայմանով:
Կարեն Ալբերտի Հակոբյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ բացակայելու արգելքը, թողնել անփոփոխ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` դատական ակտը ստանալու օրվանից հետո՝ մեկամսյա ժամկետում:

ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Ռ.ՍՄԲԱՏՅԱՆ