ԵԴ1/1051/01/25






Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

«07» հոկտեմբերի 2025 թվական քաղաք Երևան

Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Դատարան)

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒԹՅԱՄԲ` ԴԱՏԱՎՈՐ ՎԱՀԵ ՋԻՎԱՆՅԱՆԻ
ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ` ԳՈՀԱՐ ԽԱՉԱՏՐՅԱՆԻ
ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ`
ՀԱՆՐԱՅԻՆ ՄԵՂԱԴՐՈՂՆԵՐ ԱՐՍԵՆ ԵՂԻԱԶԱՐՅԱՆԻ
ՎԱՀԵ ՄՈՎՍԻՍՅԱՆԻ
ՊԱՇՏՊԱՆ ԱՐՄԱՆ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆԻ
ՄԵՂԱԴՐՅԱԼ ԱՌԱՔԵԼ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆԻ
ՄԵՂԱԴՐՅԱԼԻ ՕՐԻՆԱԿԱՆ
ՆԵՐԿԱՅԱՑՈՒՑԻՉ ՍԱԹԻԿ ԱՆԴՐԵԱՍՅԱՆԻ
ՏՈՒԺՈՂ ԳԱՅԱՆԵ ՀԱԿՈԲՅԱՆԻ

«Աջափնյակ 1» նստավայրում, դռնբաց դատական նիստում քննեց բժշկական հարկադրանքի վարույթն ըստ մեղադրանքի Առաքել Արտակի Առաքելյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 297-րդ հոդվածի 1-ին մասով (ծնված՝ 1987 թվականի նոյեմբերի 25-ին՝ Երևան քաղաքում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, բարձրագույն կրթությամբ, ամուրի, չդատված, չի աշխատում, հաշվառման հասցե՝ քաղաք Երևան, Մամիոնյանց փողոց, 25-րդ շենք, 73-րդ բնակարան, բնակության հասցե՝ քաղաք Երևան, Արգիշտի փողոց, 11/3-րդ շենք, 85-րդ բնակարան)։

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

1. Նկարագրական մաս.
2024 թվականի մայիսի 1-ին Առաքել Արտակի Առաքելյանը ձերբակալվել է։
2024 թվականի մայիսի 3-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական առաջին բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 297-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախաձեռնվել է թիվ 15-0404-24 քրեական վարույթը։
2024 թվականի հոկտեմբերի 8-ին Առաքել Արտակի Առաքելյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 297-րդ հոդվածի 1-ին մասով։
2024 թվականի հոկտեմբերի 9-ին Առաքել Արտակի Առաքելյանի նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոց է կիրառվել բացակայելու արգելքը։
2025 թվականի փետրվարի 5-ին թիվ 15-0404-24 քրեական վարույթը փոխակերպվել է բժշկական հարկադրանքի վարույթի։
2025 թվականի փետրվարի 5-ին Առաքել Արտակի Առաքելյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց բացակայելու արգելքը վերացվել է։
2025 թվականի փետրվարի 11-ին Առաքել Արտակի Առաքելյանի նկատմամբ որպես անվտանգության միջոց է կիրառվել ընտանեկան հսկողությունը։
2025 թվականի մարտի 28-ին մեղադրական եզրակացությամբ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան են մուտքագրվել քրեական վարույթի նյութերը։
2025 թվականի մարտի 31-ին քրեական գործը հանձնվել է դատավոր Վ․Ջիվանյանին, որով 2025 թվականի ապրիլի 03-ին ստանձնվել է վարույթ և նշանակվել նախնական դատալսումներ։
2025 թվականի սեպտեմբերի 12-ին կայացվել է անմեղսունակության վերդիկտ և իրականացվել են լրացուցիչ դատալսումներ։

1.1. Մեղադրանքի փաստական նկարագրություն.
Առաքել Արտակի Առաքելյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել այն արարքի համար, որ 2024 թվականի մայիսի 01-ին՝ ժամը 08։00-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի «Երևանի 2800 ամյակի» անվան այգում կատարել է խուլիգանություն, որպիսի գործողությունները դրսևորվել են հետևյալում։
Այսպես․ Առաքել Արտակի Առաքելյանը 2024 թվականի մայիսի 01-ին՝ ժամը 08։00-ի սահմաններում, գտնվել է Երևան քաղաքի «Երևանի 2800 ամյակի» անվան այգում, որտեղ արևածաղկի սերմերը կեղևազրկելուց հետո դրանք գցել է գետնին։ Առաքել Առաքելյանի գործողությունները նկատել է Գայանե Հակոբյանը, ով դիտողություն է կատարել վերջինիս, որի ժամանակ Առաքել Առաքելյանը, ցավագին ընդունելով Գայանե Հակոբյանի կողմից իր հասցեին արված դիտողությունը, չնչին առիթն օգտագործելով, համակեցության կանոնների ցուցադրաբար անտեսմամբ, հասարակության նկատմամբ անհարգալից, բարոյական նորմերի նկատմամբ բացահայտ արհամարհական վերաբերմունք ցուցաբերելով Գայանե Հակոբյանի հասցեին հնչեցրել է հայհոյանքներ, որից հետո միջամտել են նաև Երևան քաղաքի «Երևանի 2800 ամյակի» անվան այգու պահանորդներ Տիգրան Պողոսյանը և Մեսրոպ Գոզեյանը, ովքեր փորձել են հանդարտեցնել Առաքել Առաքելյանին, կանխել նրա գործողությունները և հորդորել են չաղտոտել այգին, սակայն Առաքել Առաքելյանը, շարունակելով իր հանցավոր գործողությունները, հայհոյանքներ է հնչեցրել նաև Տիգրան Պողոսյանի և Մեսրոպ Գոզեյանի հասցեին՝ այդ կերպ խախտելով հասարակական նշանակության օբյեկտի աշխատակիցների բնականոն աշխատանքը։ Այդ ընթացքում Գայանե Հակոբյանի ահազանգի հիման վրա հիշյալ այգի են ժամանել ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության ՊԾ ԵՔԳ 1-ին գումարտակի պարեկներ Ռոբերտ Պողոսյանը և Անդրանիկ Երանոսյանը, որոնց ներկայությամբ Առաքել Առաքելյանը տևական ժամանակ շարունակել է սեռական բնույթի հայհոյանքներ հնչեցնել Գայանե Հակոբյանի և պահանորդների հասցեին։ Այնուհետև ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության ՊԾ ԵՔԳ 1-ին գումարտակի պարեկներ Ռոբերտ Պողոսյանին և Անդրանիկ Երանոսյանին հաջողվել է կանխել Առաքել Առաքելյանի գործողությունները, ձերբակալել են վերջինիս և տեղափոխել ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության Կենտրոնական բաժին։

1.2. Դատաքննության ընթացքում հետազոտված թույլատրելի ապացույցներ.
Տուժող Գայանե Հակոբյանը դատաքննության փուլում ցուցմունք է տվել, որ ամեն օր ժամը 20։30 միշտ լինում է այգում, իսկ ժամը 21։00-ին լսում է լուրերը։ Դեպքի օրը նույնպես գտնվել է այգում և ժամը 21։00-ին նստել է նստարանին, որպեսզի լուրերը լսի, և տեսել է, որ Առաքել Առաքելյանը, արևածաղկի սերմերով լցված պոլիէթիլենային տոպրակը ձեռքին, կանգնել է իրենից քիչ հեռու և ուղիղ իրեն նայելով կեղևազրկել և կերել է՝ կեղևները թափելով գետնին։ Լուրերը լսել-վերջացնելուց հետո ցանկացել է կրկին քայլել, այդ ընթացքում դիտողություն է արել նրան՝ հարցնելով, թե ինչու է կեղտոտում հատակը, որից հետո նա միանգամից սկսել է բարձրաձայն սեռական բնույթի հայհոյանքներ հնչեցնել, որը լսելի է եղել այգու մյուս կողմում նստած անվտանգության աշխատակիցներին։ Երբ վերջիններս մահակը ձեռքին մոտեցան՝ Առաքել Առաքելյանը վախեցավ և դադարեցրեց հայհոյանքները՝ միայն ասելով, որ ինչ ուզում՝ դա էլ անում է։ Այդ ընթացքում անվտանգության աշխատակիցներից մեկն արդեն զանգահարել էր պարեկներին, որոնք շատ արագ մոտեցել են։ Առաքել Առաքելյանը դիմադրել է, սակայն ոստիկանության աշխատակիցները նրան գցել են հատակին, ձեռքը ոլորել, ձեռնաշղթա հագցրել և տարել ոստիկանություն։ Անվտանգության աշխատակիցներին Առաքել Առաքելյանը նույնպես հայհոյել է։ Այդ ժամանակ այգում այլ անձինք նույնպես կային՝ երկու կին։

Վկա Տիգրան Պողոսյանը դատաքննության փուլում ցուցմունք է տվել, որ Առաքել Առաքելյանին ճանաչում է սույն գործի հետ կապված։ Աշխատում է «Գրանդ Հոլդինգ»-ում՝ որպես պահնորդ։ Դեպքի օրը հստակ չի հիշում, մի կին մոտեցել է իրեն և ասել, որ մի երիտասարդ իրեն լավ չի պահում, ինքը մոտեցել է, տեսել, որ այդ տղան իրեն լավ չի պահում՝ սեռական բնույթի հայհոյանքներ է հնչեցնում այդ կնոջ, ապա նաև իր և գործընկերոջ՝ Մեսրոպ Գոզեյանի հասցեին, որից հետո ինքը մոտեցել է քաղաքապետարանի դիմաց կանգնած ոստիկաններին ու հայտնել այդ մասին։ Ոստիկանները եկել ու ձերբակալել են նրան։ Միջադեպի պատճառով իրենց աշխատանքը բնականոն հունով գնացել է և չի խաթարվել։ Իր կարծիքով՝ Առաքել Առաքելյանը դեպքի ժամանակ ադեկվատ չէր, նա ոստիկանների հասցեին հայհոյանքներ չի հնչեցրել և նկատվել է վարքի դրական փոփոխություն։ Մինչև կնոջ՝ իրենց մոտենալը լսել են վիճաբանության ձայներ, սակայն սկզբում մտածել են, որ մայր և որդի են վիճել։ Այգին մարդաշատ չէր, բայց մարդիկ կային, իր հիշելով՝ մոտեցել են նրանք, խառնվել։
/տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը/

Վկա Մեսրոպ Գոզեյանը դատաքննության փուլում ցուցմունք է տվել, որ աշխատում է «Գրանդ Հոլդինգ»-ում՝ «Երևանի 2800-ամյակի այգում»՝ որպես անվտանգության աշխատող։ Առաքել Առաքելյանին ճանաչում է դեպքի հետ կապված։ Դեպքը եղել է նշված այգում, քանի որ 1 տարի անցել է՝ մանրամասներ չի հիշում։ Առաքել Առաքելյանն իր ընկերոջ՝ Տիգրան Պողոսյանի հետ վիճաբանում էր, ինքը մոտեցել է, որպեսզի կանխի վիճաբանությունը, հետո պարզվել է, Առաքել Առաքելյանը Գայանե Հակոբյանի հետ վիճաբանության մեջ է եղել, քանի որ վերջինս նրան դիտողություն է արել արևածաղկի սերմերի կեղևները գետնին թափելու և աղտոտելու համար։ Վիճաբանության ձայները լսելով՝ Տիգրան Պողոսյանը մոտեցել է նրանց, որից հետո ինքն է մոտեցել, Իսկ Տիգրան Պողոսյանը գնացել է ոստիկանության ծառայողի կանչելու։ Ինքն Առաքել Առաքելյանին զգուշացրել է, որ չվիճաբանի և այգին չաղտոտի, որից հետո իրեն նույնպես հայհոյել է։ Այնուհետև, երբ իր գործընկերը ոստիկանների հետ մոտեցել է, նրանց էլ է հայհոյել, որից հետո նրան տարել են ոստիկանության բաժին։ Իրենց աշխատանքը դրանից չի խաթարվել, իրենց աշխատանքի բնույթը կայանում է նշված դեպքերը կանխելու մեջ։
/տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը/

Վկա Անդրանիկ Երանոսյանը դատաքննության փուլում ցուցմունք է տվել, որ ծառայում է պարեկային ծառայության Երևան քաղաքի գնդի 2-րդ գումարտակի 2-րդ վաշտում՝ որպես ավագ պարեկ։ Մեղադրյալ Առաքել Առաքելյանին ճանաչում է դեպքի հետ կապված։ Դեպքի օրը ծառայության է ընդգրկված եղել քաղաքապետարանի տարածքում, առավոտյան ժամը 7-ից 9-ի սահմաններում իրենց են մոտեցել քաղաքացիներ և հայտնել, որ այգու խորքում վիճաբանություն է։ Իրենք գնացել են և տեսել, որ ոչ ադեկվատ քաղաքացին՝ Առաքել Առաքելյանը, հայհոյանքներ է հնչեցնում, սակայն ներկայումս չի հիշում, թե կոնկրետ ում էին ուղղված դրանք։ Հորդորել են նրան դադարեցնել այդ պահվածքը, սակայն նա չի ենթարկվել, որի պատճառով ձերբակալել և տեղափոխել են ոստիկանության բաժին։ Ըստ այնտեղ գտնվող կնոջ հայտարարության՝ նա դիտողություն է արել Առաքել Առաքելյանին արևածաղկի կեղևները գետնին թափելու համար, որից էլ սկսվել է վերջինիս ոչ ադեկվատ պահվածքը։ Քաղաքացու պահվածքով խախտվել է հասարակական կարգը, քանի որ այգում կային անցորդներ, իսկ նա նույնիսկ իրենց մոտենալուց հետո՝ շարունակում էր ագրեսիվ պահվածքը։ Այգում եղել են նաև այգու պահնորդները։ Իրենց մոտենալուց հետո մինչև անձին ձերբակալելը տևել է մոտ 30 րոպե։
/տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը/

Վկա Ռոբերտ Պողոսյանը դատաքննության փուլում ցուցմունք է տվել, որ հանդիսանում է պարեկային ծառայության ենթասպա, մեղադրյալ Առաքել Առաքելյանին ճանաչում է դեպքի առնչությամբ։ Դեպքի հստակ օրը չի կարող հիշել, ծառայության է եղել Երևանի 2800-ամյակի այգում, առավոտյան ժամերին իրենց են մոտեցել քաղաքացիներ, հայտնել, որ այգում ինչ-որ մեկը հայհոյանքներ է հնչեցնում և գոռգոռում։ Ինքն ու գործընկերը մոտեցել են նշված այգի, տեսել, որ Առաքել Առաքելյանը ոչ ադեկվատ վիճակում հայհոյանքներ է հնչեցրել, կային քաղաքացիներ և անցորդներ, որից հետո իրենց մոտեցել է տարեց կին և հայտնել, որ հայհոյանքները ուղղված են եղել իրեն։ Պատճառը եղել է արևածաղկի կեղևները գետնին թափելը և աղտոտելը։ Երբ իրենք մոտեցել են՝ զգուշացրել են, որպեսզի դադարեցնի այդ պահվածքը, սակայն նա չի ենթարկվել, որի պատճառով Առաքել Առաքելյանին ձերբակալվել են։ Իրենց մոտենալուց հետո մինչև անձին ձերբակալելը տևել է մոտ 15-20 րոպե։
/տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը/

Դեպքի վայրի զննության արձանագրությունը, համաձայն որի դեպքի վայր է հանդիսանում «Երևանի 2800 ամյակի» անվան այգու վերջնամասը։ Զննության մասնակից, տուժող Գայանե Հակոբյանը մատնացույց է արել «Երևանի 2800 ամյակի» անվան այգու համապատասխան հատվածը և հայտարարել, որ 2024 թվականի մայիսի 01-ին՝ ժամը 09։15-ի սահմաններում, երբ քայլել է այգով, նկատել է մի տղայի, ով արևածաղկի սերմեր է կեղևազրկել և լցրել գետնին, հարցրել է, թե ինչու է լցնում գետնին, ով էլ հարցից հետո իր հասցեին հնչեցրել է սեռական բնույթի հայհոյանքներ։
/տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, հատոր 1՝ վ/թ 27-31/

Ամբուլատոր դատահոգեբուժական փորձաքննության եզրակացությունը, համաձայն որի Առաքել Արտակի Առաքելյանի մոտ առնվազն 2014 թվականից առ այսօր հայտնաբերվում է` «Շիզոֆրենիա, պարանոիդ ձև» (ներկայում դեղորայքային ռեմիսիա) F20.0 ախտորոշմամբ խրոնիկական հոգեկան հիվանդություն հոգեախտաբանությունը։ Այդ մասին վկայում են ինչպես անամնեստիկ տեղեկությունները՝ 2014 թվականից սկսած ի հայտ եկած աուտոխտոն վարքային տարօրինակությունները, արտահայտած անհեթեթ պերսեկուտոր բնույթի զառանցական գաղափարները, լսողական ցնորքները, այնպես էլ 2023 թվականին հանձնաժողովային զննմամբ ՀՀ ԱՆ Ավան ՀԱԿ ՓԲԸ-ում հաշվառման վերցնելու փաստը, ապա 2024 թվականին Ավան ՀԱԿ ՓԲԸ-ի հոգեբուժական բաժանմունքում «Շիզոֆրենիա պարանոիդ ձև» ախտորոշմամբ ստացիոնար բուժման վերաբերյալ տեղեկությունները: Տվյալ ախտորոշումը հաստատվում է նաև սույն փորձաքննության արդյունքներով, ըստ որոնց փորձաքննվողի մոտ հայտնաբերվել են մտածողության պարալոգիզմ, դատողությունների մակերեսայնություն, անհետևողականություն, թեթևակշռություն, քննադատական և պրոգնոստիկ ճեղքվածություն, կարողությունների իջեցում։ Որպես խրոնիկական հոգեկան հիվանդությամբ տառապող անձնավորություն իրեն մեղսագրվող արարքը կատարելու ժամանակահատվածում նա կարող էր հասկանալ իր գործողությունների միայն արտաքին ֆորմալ կողմը, սակայն հաշվի առնելով արտահայտված մտածողության խանգարումները (զառանցական տրամադրվածությունը, զառանցական գաղափարները, հալյուցինատոր ապրումները), քննադատական ունակությունների բացակայությունը, չէր կարող հասկանալ իր գործողությունների փաստացի բնույթը և հասարակական վտանգավորությունը և չէր կարող ղեկավարել դրանք: Ուստի Առաքել Արտակի Առաքելյանին՝ հարկ է կատարածի նկատմամբ՝ ճանաչել ԱՆՄԵՂՍՈՒՆԱԿ: Ներկայումս նա ստացած բուժումներից հետո դուրս է եկել տարած սուր հիվանդագին խանգարման վիճակից, ներկայումս հիվանդությունը գտնվում է դեղորայքային ռեմիսիայի շրջանում, իր ներկա հոգեկան վիճակով նա նվազ սոցիալական վտանգ է ներկայացնում, սակայն հաշվի առնելով հիվանդության ձգձգվող բնույթը, հիվանդության կրկնվելու հավանականությունը, նա կարիք ունի արտահիվանդանոցային հարկադիր բուժման տեղամասային հոգեբույժի հսկողության տակ: Իր ներկա հոգեկան վիճակով և Առաքելյանը կարող է ճիշտ հիշել, վերարտադրել, հասկանալ քրեական գործով կարևոր նշանակություն ունեցող հանգամանքները և կարող է տալ ճշմարիտ ցուցմունքներ, կարող է մասնակցել քննչական և դատավարական գործողություններին:
/տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, հատոր 2՝ վ/թ 87-94/

Լրացուցիչ դատալսումներում Դատարանը հետազոտել է նաև հետևյալ ապացույցները.
Մեծահասակի ամբուլատոր քարտից 17․09․2025թ․ տրված քաղվածքը, որի համաձայն` Առաքել Արտակի Առաքելյանին ցուցվել է շարունակել բուժումը։
/տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը/

Գրանդ Թորնթոն Լիգալ ընդ Թաքս ՍՊԸ-ի տնօրենի կողմից տրված տեղեկանքը, որի համաձայն Առաքել Առաքելյանը 2025 թվականի հուլիսի 1-ից աշխատում է նույն ՍՊԸ-ում՝ որպես իրավախորհրդատու և նրա ամսական համախառն աշխատավարձը կազմում է 137,334 (հարյուր երեսունյոթ հազար երեք հարյուր երեսունչորս) ՀՀ դրամ։
/տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը/

1.3. Դատարանի փաստական վերլուծությունները և հաստատված կամ հերքված փաստական հանգամանքները.
Դատարանը, պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում հետազոտելով սույն գործով ձեռք բերված ապացույցները և դրանք գնահատելով վերաբերելիության, արժանահավատության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ՝ գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, եզրահանգում է․ հաստատված է, որ մեղադրյալ Առաքել Արտակի Առաքելյանը 2024 թվականի մայիսի 01-ին՝ ժամը 08։00-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի «Երևանի 2800 ամյակի» անվան այգում կատարել է խուլիգանության օբյեկտիվ կողմը կազմող արարք։ Այն հաստատվել է ինչպես տուժողի և վկաների ցուցմունքներով, այնպես էլ դեպքի վայրի զննության արձանագրությամբ։ Մասնավորապես՝ տուժողի և վկաների ցուցմունքներով հաստատվել է, որ Առաքել Առաքելյանը նշված ժամանակահատվածում գտնվել է «Երևանի 2800 ամյակի» անվան այգում, դեպքի ժամանակ Առաքել Առաքելյանի կողմից դրսևորվել է ագրեսիվ վարքագիծ, բարձրաձայն հայհոյանքներ է հնչեցրել այգին աղտոտելու համար իրեն դիտողություն կատարած քաղաքացու, ինչպես նաև նրան հանդարտեցնող փորձող պահնորդական ծառայության աշխատակիցների հասցեին:
Ապացուցված է նաև նշված արարքը կատարելու պահին Առաքել Արտակի Առաքելյանի անմեղսունակությունը, որը հաստատվել է դատահոգեբուժական փորձաքննության եզրակացությամբ։
Դատարանը միաժամանակ հաստատված է համարում, որ Առաքել Առաքելյանը շարունակում է դեղորայքային բուժումը։

2․ Պատճառաբանական մաս.
2․1․ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 297-րդ հոդվածի համաձայն՝
« 1. Խուլիգանությունը` հասարակության նկատմամբ անհարգալից կամ իրավական կամ բարոյական նորմերի նկատմամբ բացահայտ արհամարհական վերաբերմունք ցուցաբերելը, որը դրսևորվել է անձին ստորացնելով կամ հայհոյանքներով կամ անպարկեշտ արտահայտություններով կամ համակեցության կանոնների ցուցադրաբար անտեսմամբ մարդկանց անդորրը խախտելով կամ նույն եղանակներով հանրային միջոցառումը, արարողությունը խափանելով կամ հասարակական նշանակության օբյեկտի, հիմնարկի կամ կազմակերպության բնականոն աշխատանքը խոչընդոտելով՝
պատժվում է տուգանքով՝ առավելագույնը քսանապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով՝ ութսունից հարյուր հիսուն ժամ տևողությամբ, կամ ազատության սահմանափակմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը մեկ ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով:
(․․․)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 29-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«1. Անմեղսունակության վիճակում սույն օրենսգրքով նախատեսված արարք կատարած անձը ենթակա չէ քրեական պատասխանատվության:
2. Անմեղսունակ է համարվում այն անձը, որը սույն օրենսգրքով նախատեսված արարքը կատարելու պահին հոգեկան առողջության խնդիրների հետևանքով չի գիտակցել իր արարքի հակաիրավականությունը կամ չի ղեկավարել դա:»:
Անդրադառնալով բժշկական բնույթի հարկադրական միջոցներ կիրառելու վարույթում դատարանի կողմից անձին մեղսագրվող արարքի որակմանն անդրադառնալու իրավաչափության հարցին՝ Վճռաբեկ դատարանն Արա Շուշանյանի վերաբերյալ գործով իրավական դիրքորոշում է արտահայտել առ այն, որ. «[Ա]նմեղսունակ անձի դեպքում գիտակցական և կամային հատկանիշները բացակայում են, քանի որ նա զրկված է իր գործողության (անգործության) փաստացի բնույթն ու նշանակությունը, դրա վտանգավորությունը գիտակցելու կամ դա ղեկավարելու ունակությունից (տե՛ս Հարություն Շուքուրյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի` 2010 թվականի մայիսի 4-ի թիվ ԵՔՐԴ/0350/01/08 որոշման 17-րդ կետը): Սակայն Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ գիտակցական կամ կամային հատկանիշներ չունենալը դեռևս չի բացառում անմեղսունակ անձի՝ քրեական օրենքով արգելված արարքին ՀՀ քրեական օրենսգրքի հատուկ մասում նշված` օբյեկտի և օբյեկտիվ կողմի հատկանիշներին համապատասխան իրավական որակում տալու հնարավորությունը: Հակառակ պարագայում առհասարակ պետք է բացառվի քրեաիրավական հարթությունում անմեղսունակ անձանց նկատմամբ բժշկական բնույթի հարկադրական միջոցների կիրառումը քննարկելու հնարավորությունը, քանի որ գիտակցական և կամային հատկանիշները բնորոշ են ոչ միայն հանցափորձին, այլ ցանկացած ավարտված արարքին:
(…)
[Ա]նմեղսունակ անձի արարքը կարող է ստանալ թե՛ ձևական, թե՛ նյութական հանցակազմի հատկանիշներ կրող իրավական որակում (օրինակ, երբ անմեղսունակության վիճակում գտնվող անձի կողմից մեկ ուրիշին մարմնական վնասվածք կամ առողջությանն այլ ծանր վնաս է պատճառվում, ապա արարքն օբյեկտիվ իրադրության վերլուծությամբ ենթակա է որակման «Դիտավորությամբ առողջությանը ծանր վնաս պատճառելը» վերտառությունը կրող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածով, չնայած, որ այդ դեպքում ևս բացակայում են քրեական օրենքով արգելված արարք կատարած անձի գիտակցական և կամային հատկանիշները: Ընդ որում, նույն իրադրության պայմաններում եթե անմեղսունակության վիճակում գտնվող անձը չկարողանա օբյեկտիվ հանգամանքներից ելնելով ավարտին հասցնել արարքի կատարումը (օրինակ` դանակով հարվածելու պահին բռնվի նրա ձեռքը կամ հրազենից արձակված գնդակը չդիպչի հասցեատիրոջը), ապա արարքն օբյեկտիվ իրադրության վերլուծությամբ ենթակա է որակման որպես դիտավորությամբ առողջությանը ծանր վնաս պատճառելու փորձ):
Դրա մասին է վկայում նաև այն, որ բժշկական բնույթի հարկադրական միջոցների կիրառման վարույթի շրջանակներում, ի տարբերություն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածում սահմանված ընթացակարգի, դատարանը չի քննարկում անձի մեղավորության հարցը։ Մասնավորապես, բժշկական բնույթի հարկադրական միջոցների կիրառման վարույթի շրջանակներում դատարանը պարզում է, թե «կատարվել է արդյոք հանրորեն վտանգավոր արարք»` առանց անդրադառնալու գործողության (անգործության) վտանգավորությունը գիտակցելու կամ ղեկավարելու հատկանիշներին։» (տե՛ս Արա Սարգսի Շուշանյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2017 թվականի հունիսի 22-ի թիվ ԵԱՆԴ/0030/01/15 որոշման 13-15-րդ և 19-րդ կետերը):
Թեև ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վերոգրյալ իրավական դիրքորոշումները արտահայտել է 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի իրավակարգավորումների համատեքստում, սակայն Դատարանն արձանագրում է, որ այն վերաբերելի մասով կիրառելի է նաև 2022 թվականի հուլիսի 1-ից գործող քրեական օրենսգրքի պայմաններում:
Վերոգրյալի հիման վրա և հաշվի առնելով սույն դատավճռի 1․3-րդ կետում հաստատված փաստական հանգամանքները՝ Դատարանը գտնում է, որ ապացուցված է խուլիգանության դեպքը և դրա հանգամանքները, այն Առաքել Արտակի Առաքելյանի կողմից կատարելը, Առաքել Արտակի Առաքելյանին վերագրվող արարքի քրեական հակաիրավականությունը, այն որակված է ճիշտ և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 297-րդ հոդվածի 1-ի մասով նախատեսված արարքի արտաքին հատկանիշներին։ Ապացուցված է նաև նշված արարքը կատարելու պահին Առաքել Արտակի Առաքելյանի անմեղսունակությունը։
2․2․ Ապացուցված համարելով Առաքել Արտակի Առաքելյանի անմեղսունակությունն իրեն մեղսագրված արարքը կատարելու պահին՝ Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է անդրադառնալ վերջինիս նկատմամբ բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց կիրառելու հետ կապված հետևյալ հարցերին.
- Առաքել Առաքելյանի նկատմամբ անհրաժեշտ է արդյոք կիրառել բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց.
- բժշկական բնույթի հարկադրանքի ինչ միջոց պետք է կիրառվի Առաքել Առաքելյանի նկատմամբ:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 111-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Անվտանգության միջոցը պետական հարկադրանքով ապահովված քրեաիրավական ներգործության միջոց է, որը դատարանի դատավճռով կամ որոշմամբ պետության անունից նշանակվում է պատժի սպառնալիքով արգելված արարք կատարած անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից կամ ազատություններից սույն գլխով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ:
2. Անվտանգության միջոցների նպատակն է կանխել պատժի սպառնալիքով արգելված արարքների կատարումը:»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Դատարանը կարող է նշանակել անվտանգության միջոց, եթե համարի, որ սույն օրենսգրքով պատժի սպառնալիքով արգելված արարք կատարած անձը կրկին կարող է այդպիսի արարք կատարել, կամ անվտանգության միջոցի կիրառումն անհրաժեշտ է իր կամ այլ անձի անվտանգությունն ապահովելու համար: Սույն օրենսգրքի 120-րդ հոդվածով նախատեսված անվտանգության միջոցի նշանակման վերաբերյալ որոշում կայացնելիս դատարանը հաշվի է առնում կոնկրետ անձի նկատմամբ դրա կիրառման անհրաժեշտության և առավել արդյունավետ իրականացման եղանակների վերաբերյալ փորձագետի, իսկ սույն օրենսգրքի 115-րդ և 116-րդ հոդվածներով նախատեսված անվտանգության միջոցների նշանակման վերաբերյալ՝ բժշկական-մասնագիտական հանձնաժողովի տված եզրակացությունը:»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Պատժի սպառնալիքով արգելված արարք կատարած անձի նկատմամբ կարող են նշանակվել անվտանգության հետևյալ միջոցները.
1) բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցներ՝
ա. հոգեբույժի մոտ արտահիվանդանոցային հսկողություն և հարկադիր բուժում,
բ. ընդհանուր հսկողության հոգեբուժական բաժանմունքում հարկադիր բուժում,
գ. հատուկ տիպի հոգեբուժական բաժանմունքում հարկադիր բուժում,
2) որոշակի վայրեր այցելելու արգելք,
3) հոգեբանական օգնություն ստանալու պարտականություն:»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 114-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Դատարանը բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց է նշանակում այն անձի նկատմամբ, որը՝
1) պատժի սպառնալիքով արգելված արարքի կատարման պահին գտնվել է անմեղսունակության վիճակում,
(...)
2. Դատարանն անձի նկատմամբ նշանակում է բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց, եթե հանգում է հետևության, որ անձը, իր առողջական վիճակով պայմանավորված, կարիք ունի բժշկական միջամտության, որը կապահովի իր կամ այլ անձի անվտանգությունը, ինչպես նաև սույն օրենսգրքի 111-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված՝ անվտանգության միջոցների կիրառման նպատակի իրականացումը:
(...)
4․ Դատարանը սույն հոդվածի 1-ին մասում նշված և հոգեկան վիճակով իր կամ այլ անձի համար վտանգավորություն չներկայացնող անձի վերաբերյալ անհրաժեշտ նյութերն ուղարկում է առողջապահության համապատասխան մարմին՝ այդ անձի բուժման հարցը լուծելու համար։»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Դատարանը հոգեբույժի մոտ արտահիվանդանոցային հսկողություն և հարկադիր բուժում է նշանակում պատժի սպառնալիքով արգելված արարք կատարած այն անձի նկատմամբ, որն իր հոգեկան վիճակով հիվանդանոցային բուժման կարիք չունի:»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձյան․
«1․ Դատարանը հոգեբուժական կազմակերպությունների ընդհանուր հսկողության հոգեբուժական բաժանմունքում հարկադիր բուժում է նշանակում պատժի սպառնալիքով արգելված արարք կատարած այն անձի նկատմամբ, որի հոգեկան վիճակը պահանջում է բուժման, խնամքի և հսկողության այնպիսի պայմաններ, որոնք կարող են իրականացվել միայն հիվանդանոցային պայմաններում:
2. Դատարանը հոգեբուժական կազմակերպության հատուկ տիպի հոգեբուժական բաժանմունքում հարկադիր բուժում է նշանակում պատժի սպառնալիքով արգելված արարք կատարած այն անձի նկատմամբ, որն իր հոգեկան վիճակով վտանգավոր է իր կամ այլ անձի համար և պահանջում է մշտական հսկողություն:»։
Նույն օրենսգրքի 117-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն․
«Բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում պատժի սպառնալիքով արգելված արարք կատարած անձի հոգեկան առողջության խնդրի դրսևորումն ու բնույթը, կատարված արարքի բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, դրա կատարմանը նպաստած գործոնները, անձի կողմից պատժի սպառնալիքով արգելված արարք կրկին կատարելու հավանականությունը, իր կամ այլ անձի համար վտանգավորություն ներկայացնելը: Բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցի կոնկրետ տեսակը նշանակելու որոշում կայացնելիս դատարանը հիմնվում է հոգեբուժական կազմակերպության հանձնաժողովի տված եզրակացության վրա:»։
2․2․1․ Մեջբերված նորմերի վերլուծությունից հետևում է, որ անձի նկատմամբ բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց կիրառելու նպատակը օրենսդիրը պայմանավորում է իր կամ այլ անձի անվտանգության ապահովման, ինչպես նաև պատժի սպառնալիքով արգելված արարքների կատարումը կանխելու հետ։
Քննարկվող հարկադրանքի միջոցի կիրառման իրավական հիմքն իր առողջական վիճակով պայմանավորված անձի՝ բժշկական միջամտության կարիք ունենալն է։ Այդպիսի բժշկական միջամտությունը պետք է ուղղված լինի և ի զորու լինի ապահովել տվյալ կամ այլ անձի անվտանգությունը և կանխել պատժի սպառնալիքով արգելված արարքների կատարումը։
Վերոգրյալից երևում է, որ բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց կիրառելու պահին անձը պետք է շարունակի վտանգավոր լինել հասարակության համար, հակառակ դեպքում՝ բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց կիրառելու անհրաժեշտությունը կվերանա։ Այս տեսանկյունից բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց նշանակելիս դատարանը պետք է պատշաճ գնահատման ենթարկի պատժի սպառնալիքով արգելված արարք կատարած անձի հոգեկան առողջության խնդրի դրսևորումն ու բնույթը (բժշկական չափանիշ)։ Դրա հետ մեկտեղ պետք է գնահատման ենթարկվեն հետևյալ իրավական չափանիշները․
- կատարված արարքի բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը,
- դրա կատարմանը նպաստած գործոնները,
- անձի կողմից պատժի սպառնալիքով արգելված արարք կրկին կատարելու հավանականությունը,
- իր կամ այլ անձի համար վտանգավորություն ներկայացնելը:
Անվտանգության միջոց նշանակելը դատարանի համար ոչ թե պարտականություն է, այլ հայեցողության շրջանակներում տրված իրավունք: Դատարանը կարող է նշանակել անվտանգության միջոց, եթե համարի, որ պատժի սպառնալիքով արգելված արարք կատարած անձը կրկին կարող է այդպիսի արարք կատարել, կամ անվտանգության միջոցի կիրառումն անհրաժեշտ է իր կամ այլ անձի անվտանգությունն ապահովելու համար:
2․2․2․ Անվտանգության միջոցի նշանակման վերաբերյալ որոշում կայացնելիս դատարանը հաշվի է առնում կոնկրետ անձի նկատմամբ դրա կիրառման անհրաժեշտության և առավել արդյունավետ իրականացման եղանակների վերաբերյալ բժշկական-մասնագիտական հանձնաժողովի տված եզրակացությունը։ Վերջինս անվտանգության միջոցի կիրառման բժշկական չափանիշի գնահատման միջոցն է: Ընդ որում, այդ եզրակացությունը դատարանի համար կաշկանդող չէ, քանի որ վերջինս ունի դատական հայեցողության շրջանակներում գործելու հնարավորություն և պարտավոր է գնահատման ենթարկել նաև իրավական չափանիշի առկայությունը։
Այսպես՝ բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցի անհրաժեշտությունը և տեսակը որոշելու յուրաքանչյուր դեպքում դատարանը համապատասխան եզրակացության հետ մեկտեղ պետք է քննարկման առարկա դարձնի և հաշվի առնի նաև անձի կատարած արարքի բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը։ Մասնավորապես, դատարանը պետք է քննարկման առարկա դարձնի, ի թիվս այլոց, այն հարցը, թե ինչ օբյեկտի, ինչպիսի հասարակական հարաբերությունների դեմ է ուղղված եղել անձի ոտնձգությունը, ինչ եղանակով է կատարվել, ինչպիսի հետևանքներ է առաջացրել կամ կարող էր առաջացնել այն։
Էական կարևորություն ունի նաև անձի կողմից տվյալ արարքի կատարմանը նպաստած գործոնները վեր հանելը և դրանց պատշաճ գնահատումը։ Մասնավորապես որպես այդպիսիք կարող են լինել անձի՝ բուժում չստանալը կամ ոչ պատշաճ ստանալը, ընտանեկան վիճակը, այդ թվում՝ հսկողության բացակայությունը, արարքն այլ անձանց գործողություններով պայմանավորված լինելը և այլն։
Անձի կողմից պատժի սպառնալիքով արգելված արարք կրկին կատարելու հավանականության գնահատումը սերտորեն կապված է նախորդ հանգամանքների գնահատման հետ։ Այս տեսանկյունից պետք է հաշվի առնել նաև մինչև հիվանդության ախտորոշումը, ինչպես նաև դրանից հետո անձի կողմից այլ հանցանքներ կատարած լինելու հանգամանքը, դրանց բնույթը, պարբերականությունը։
Անմեղսունակ անձանց նկատմամբ բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցների կիրառման հնարավորությունը պայմանավորվում է նաև մինչև բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցների կիրառման վարույթի դատական քննության ավարտը հասարակության համար անձի՝ վտանգավոր լինելու շարունակականության հանգամանքով: Վերջինս Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի իրավական դիրքորոշումների հաշվառմամբ կարող է գնահատվել ոչ միայն բժշկական փաստաթղթերի հետազոտության, այլ նաև հոգեկան հիվանդությամբ տառապող անձի անհատական հատկանիշների, դատական նիստերի դահլիճում նրա դրսևորած վարքագծի, ունեցած հոգեվիճակի անմիջական գնահատման արդյունքում: Այս տեսանկյունից անհրաժեշտ է հաշվի առնել այն, որ հոգեկան հիվանդություն ունեցող անձը դատավարությունում ունի երկբնույթ դեր, մասնավորապես` նա և՛ շահագրգիռ անձ է, և՛ դատաքննության օբյեկտ: Այս հաշվառմամբ էլ դատաքննությանը նրա մասնակցության ապահովմանն ուղղված պարտականություններ են դրված վարույթն իրականացնող մարմնի վրա, ինչը պայմանավորված է ոչ միայն գործն անձամբ ներկայացնելու նրա իրավունքի ապահովման, այլ նաև դատավորին հնարավորություն տալու համար իր անձնական կարծիքը ձևավորել գործի և այդ անձի հոգեկան վիճակի վերաբերյալ (տե՛ս, mutatis mutandis, Եվրոպական դատարանի` Kovalev v. Russia գործով 2007 թվականի մայիսի 10-ի վճիռը, գանգատ թիվ 78145/01, կետեր 35-37): Դատավորի համար կարևոր է առնվազն հոգեկան հիվանդություն ունեցող անձի հետ կարճ հանդիպում ունենալը և նախընտրելի է նրան հարցեր ուղղելը: Եվրոպական դատարանը գտնում է, որ դատավորի կողմից գործի լուծումը միայն փաստաթղթավորված ապացույցների հիման վրա, առանց տեսնելու կամ լսելու անձին, հանդիսանում է Եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասով երաշխավորված մրցակցության սկզբունքի խախտում (տե՛ս Եվրոպական դատարանի` Shtukaturov v. Russia գործով 2008 թվականի մարտի 24-ի վճիռը, գանգատ թիվ 4409/05, կետեր 72-73):
Հանրորեն վտանգավոր արարք կատարած սուբյեկտի անձը գնահատելիս դատարանը պետք է քննարկի նրա նկատմամբ նախկինում իրականացվող բուժման հանգամանքը, դրա տևողությունը, պայմանները, նրա ներկա հոգեկան վիճակը, վարքագիծը։ Դատարանը պետք է ուշադրություն դարձնի նաև այն հանգամանքների վրա, թե արդյոք տվյալ անձը նախկինում հանրորեն վտանգավոր արարք կատարել և համապատասխան բուժում ստացել է, թե ոչ։ Այս հանգամանքների պարզումը ևս կարող է էական նշանակություն ունենալ անձի` իր կամ շրջապատի համար վտանգավորության աստիճանը պարզելու հարցում։
Վերոնշյալ հանգամանքների համատեղ գնահատմամբ միայն դատարանը կարող է հիմնավորված որոշում կայացնել անձի նկատմամբ բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց կիրառելու անհրաժեշտության և դրա կոնկրետ տեսակի վերաբերյալ։
Անձի ազատության իրավունքի սահմանափակման հետ կապված բժշկական հարկադրանքի միջոցները կարող են կիրառվել բացառապես այդպիսի բժշկական ցուցման առկայության դեպքում։ Միևնույն ժամանակ այդպիսի բժշկական ցուցման առկայությունն ինքնին դատարանին չի պարտավորեցնում անձի ազատության իրավունքը սահմանափակող հարկադրանքի միջոց կիրառել։ Մասնավորապես՝ բժշկական ցուցումը վերաբերում է հարկադրանքի միջոց կիրառելու բժշկական չափանիշի առկայությանը, մինչդեռ դատարանը պարտավոր է դրա հետ մեկտեղ գնահատման ենթարկել նաև իրավական չափանիշի առկայությունը։ Այլ խոսքով՝ անձի նկատմամբ չի կարող ազատության իրավունքի սահմանափակման հետ կապված բժշկական հարկադրանքի միջոց կիրառվել առանց դրա վերաբերյալ համապատասխան բժշկական ցուցման առկայության։ Միևնույն ժամանակ այդպիսի բժշկական ցուցման առկայության դեպքում դատարանն իրավասու է իրավական չափանիշի հաշվառմամբ անձի նկատմամբ կիրառել ավելի մեղմ, այդ թվում՝ ազատության սահմանափակման հետ չկապված բժշկական հարկադրանքի միջոց։
2․2․3․ Վերոգրյալի հիման վրա անդրադառնալով Առաքել Առաքելյանի նկատմամբ բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցներ կիրառելու անհրաժեշտության հարցին՝ Դատարանը հաշվի է առնում, որ ՀՀ «Փորձաքննությունների ազգային բյուրո» ՊՈԱԿ-ի կողմից տրված դատահոգեբուժական ամբուլատոր փորձաքննության թիվ 24-2983 եզրակացության համաձայն․ «(․․․) Առաքել Արտակի Առաքելյանի մոտ առնվազն 2014 թվականից առ այսօր հայտնաբերվում է` «Շիզոֆրենիա, պարանոիդ ձև» (ներկայում դեղորայքային ռեմիսիա) F20.0 ախտորոշմամբ խրոնիկական հոգեկան հիվանդություն հոգեախտաբանությունը։ Այդ մասին վկայում են ինչպես անամնեստիկ տեղեկությունները՝ 2014 թվականից սկսած ի հայտ եկած աուտոխտոն վարքային տարօրինակությունները, արտահայտած անհեթեթ պերսեկուտոր բնույթի զառանցական գաղափարները, լսողական ցնորքները, այնպես էլ 2023 թվականին հանձնաժողովային զննմամբ ՀՀ ԱՆ Ավան ՀԱԿ ՓԲԸ-ում հաշվառման վերցնելու փաստը, ապա 2024 թվականին Ավան ՀԱԿ ՓԲԸ-ի հոգեբուժական բաժանմունքում «Շիզոֆրենիա պարանոիդ ձև» ախտորոշմամբ ստացիոնար բուժման վերաբերյալ տեղեկությունները: Տվյալ ախտորոշումը հաստատվում է նաև սույն փորձաքննության արդյունքներով, ըստ որոնց փորձաքննվողի մոտ հայտնաբերվել են մտածողության պարալոգիզմ, դատողությունների մակերեսայնություն, անհետևողականություն, թեթևակշռություն, քննադատական և պրոգնոստիկ ճեղքվածություն, կարողությունների իջեցում։ Որպես խրոնիկական հոգեկան հիվանդությամբ տառապող անձնավորություն իրեն մեղսագրվող արարքը կատարելու ժամանակահատվածում նա կարող էր հասկանալ իր գործողությունների միայն արտաքին ֆորմալ կողմը, սակայն հաշվի առնելով արտահայտված մտածողության խանգարումները (զառանցական տրամադրվածությունը, զառանցական գաղափարները, հալյուցինատոր ապրումները), քննադատական ունակությունների բացակայությունը, չէր կարող հասկանալ իր գործողությունների փաստացի բնույթը և հասարակական վտանգավորությունը և չէր կարող ղեկավարել դրանք: Ուստի Առաքել Արտակի Առաքելյանին՝ հարկ է կատարածի նկատմամբ՝ ճանաչել ԱՆՄԵՂՍՈՒՆԱԿ: Ներկայումս նա ստացած բուժումներից հետո դուրս է եկել տարած սուր հիվանդագին խանգարման վիճակից, ներկայումս հիվանդությունը գտնվում է դեղորայքային ռեմիսիայի շրջանում, իր ներկա հոգեկան վիճակով նա նվազ սոցիալական վտանգ է ներկայացնում, սակայն հաշվի առնելով հիվանդության ձգձգվող բնույթը, հիվանդության կրկնվելու հավանականությունը, նա կարիք ունի արտահիվանդանոցային հարկադիր բուժման տեղամասային հոգեբույժի հսկողության տակ: Իր ներկա հոգեկան վիճակով և Առաքելյանը կարող է ճիշտ հիշել, վերարտադրել, հասկանալ քրեական գործով կարևոր նշանակություն ունեցող հանգամանքները և կարող է տալ ճշմարիտ ցուցմունքներ, կարող է մասնակցել քննչական և դատավարական գործողություններին:»։ Այսինքն՝ բժշկական չափանիշն նվազագույն շեմով առկա է։ Շեմը նվազագույն է գնահատվում, քանի որ փորձաքննության կատարման պահից անցել ավելի քան 6 ամիս, իսկ սոցիալական վտանգը նույն փորձաքննության եզրակացությամբ գնահատվել է նվազ, որից հետո Առաքել Առաքելյանի վարքագծում սրացումներ չեն արձանագրվել։
Անդրադառնալով իրավական չափանիշին՝ Դատարանն ի թիվ մնացած հանգամաների ընդգծում է․
- Առաքել Առաքելյանի մոտ ախտորոշված հոգեկան հիվանդության ախտանիշները դրսևորվում են մտածողության պարալոգիզմով, դատողությունների մակերեսայնությամբ, անհետևողականությամբ, թեթևակշռությամբ, քննադատական և պրոգնոստիկ ճեղքվածությամբ, կարողությունների իջեցմամբ, որ իրեն մեղսագրվող արարքը կատարելու ժամանակահատվածում նա կարող էր հասկանալ իր գործողությունների միայն արտաքին ֆորմալ կողմը, սակայն հաշվի առնելով արտահայտված մտածողության խանգարումները (զառանցական տրամադրվածությունը, զառանցական գաղափարները, հալյուցինատոր ապրումները), քննադատական ունակությունների բացակայությունը, չէր կարող հասկանալ իր գործողությունների փաստացի բնույթը և հասարակական վտանգավորությունը և չէր կարող ղեկավարել դրանք, որով էլ պայմանավորված է ներկա հոգեկան վիճակով նրա նվազ սոցիալական վտանգ ներկայացնելու վերաբերյալ եզրահանգումը,
- Առաքել Առաքելյանն օգտվել է եզրափակիչ ելույթի, ինչպես նաև հարկադիր բուժում նշանակելու հարցի քննարկման ժամանակ ելույթի հնարավորությունից և հայտնել, որ 2014 թվականից մինչև 2024 թվականն ունեցել է շատ լուրջ առողջական խնդիրներ, որը հետագայում բժիշկների կողմից ախտորոշվել է որպես «Շիզոֆրենիա պարանոիդ ձև»։ Ինքը դեպքի օրն առավոտյան շատ վատ վիճակում գնացել է այգի, որպեսզի մի քիչ հանգստանա, այնտեղ ոչ ոք չկար, մոտը մի փոքր արևածաղիկ կար, ինքը կեղևազրկել է դրանք և չհասկանալով՝ թափել, չի գիտակցել այդ պահին, որ այգում է գտնվում։ Այդ ժամանակ ինքը հիվանդության պատճառով ձայներ էր լսում, որոնք նաև իրեն կառավարում էին, չէր կարողանում տեղաշարժվել և իր մտքերն արտահայտել, խոսում էր այն ինչ լսում էր։ Ինքը որոշել էր ինքնուրույն հաղթահարել հիվանդությունը, դիմել էր «Ավանի» հոգեբուժարան։ Դեպքի օրը տիկին Գայանեն իրեն է մոտեցել և շատ կոպիտ ձևով ասել՝ «հո դու խոզ չես, էս ինչ ես անում», ինքը խնդրել է իրեն մենակ թողնել, սակայն դիտողությունը շարունակվել է, որից հետո տիկին Գայանեն ձեռքը պարզել է անվտանգության աշխատակիցների կողմ և ասել՝ «տես քեզ ինչ եմ անելու»։ Ինքը հունից դուրս է եկել և արել նման արտահայտություններ, դա կապված է իր հիվանդության հետ։ Ինչ վերաբերում է իր անձին՝ հայտնել է, որ ծնվել է 1987 թվականին, ավարտել է ֆրանսիական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը, գերազանցությամբ ավարտել է և՛ բակալավրը և՛ մագիստրատուրան, արտադրական պրակտիկան անցել է Ֆրանսիայում, սովորել է նաև ասպիրանտուրայում, 24 տարեկանում եղել է «Հայաստանում ֆրանսիական քոլեջ» հիմնադրամի հիմնադիր տնօրենը, տիրապետում է երեք օտար լեզվի։ Նշել է, որ գիտակցում է բուժման, այդ թվում` դեղամիջոներ ընդունելու անհրաժեշտությունը, հետևում է բժշկի նշանակումներին, հետևաբար խնդրել է իր նկատմամբ հարկադիր բուժում չնշանակել։
Բացի այդ, ներկայացվել է «Գրանդ Թորնթոն Լիգալ ընդ Թաքս» ՍՊԸ-ի կողմից տրված տեղեկանք, որի համաձայն Առաքել Առաքելյանը 2025 թվականի հուլիսի 1-ից աշխատում է նշված ՍՊԸ-ում՝ որպես իրավախորհրդատու։
- Առաքել Առաքելյանի մայրը, ով հանդիսանում է նաև նրա օրինական ներկայացուցիչը, բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց կիրառելու անհրաժեշտության հարցի քննարկման շրջանակում հայտնել է, որ իր որդին բուժում ստանալուց հետո ագրեսիվ վարքագիծ չի դրսևորել, ինքնուրույն ընդունել է նշանակված դեղամիջոցները և կարծում է, որ հարկադիր բուժման կարիք չունի,
- Առաքել Առաքելյանին վերագրված արարքի բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը։ Մասնավորապես, նրան վերագրվում է հասարակական կարգի և բարոյականության դեմ ուղղված ոչ մեծ ծանրության հանցագործության օբյեկտիվ կողմի հատկանիշներ պարունակող արարք, որը տեղի է ունեցել նրան կատարած դիտողությունից հետո,
- Առաքել Առաքելյանին նախկինում ենթադրյալ հանցավոր արարքներ չեն վերագրվել, ունի բարձրագույն կրթություն, աշխատանք,
- Առաքել Առաքելյանի նկատմամբ որպես անվտանգության միջոց կիրառված է ընտանեկան հսկողությունը և դրա կիրառման ավելի քան 7 ամսվա ընթացքում որևէ խախտում չի արձանագրվել,
- Առաքել Առաքելյանի նկատմամբ նախկինում բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցներ կիրառված լինելու վերաբերյալ տեղեկատվություն առկա չէ,
- դատական նիստերին ներկայացել պատշաճ կարգով, կոկիկ տեսքով, նիստերի ընթացքում ցուցաբերել է պատշաճ վարքագիծ, մասնակցել է քննարկումներին, հանդես է եկել ելույթներով, որոնք եղել են տրամաբանական, ողջամիտ ու պատճառաբանված, դատական նիստերի ընթացքում նրա կողմից որևէ ագրեսիվ վարքագիծ չի դրսևորվել։
Վերը նշվածից ելնելով՝ Դատարանը կարծում է, որ իրավական չափանիշի համատեքստում հիմքեր չկան Առաքել Առաքելյանի նկատմամբ բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց նշանակելու, քանի որ բավարար տեղեկություններ չկան ողջամտորեն հիմնավոր ենթադրել, որ Առաքել Առաքելյանը կրկին կարող է այդպիսի արարք կատարել, կամ բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցի կիրառումն անհրաժեշտ է իր կամ այլ անձի անվտանգությունն ապահովելու համար, այսինքն՝ Դատարանը կարծում է, որ բացակայում է Առաքել Առաքելյանի նկատմամբ բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց կիրառելու համար անհրաժեշտ իրավական չափանիշը:
2․2․4․ Այսպիսով՝ Դատարանը կարծում է, որ Առաքել Առաքելյանն իր ներկա առողջական վիճակով կարիք չունի հարկադիր բժշկական միջամտության, և նրա նկատմամբ որևէ տեսակի բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց նշանակելու անհրաժեշտությունը բացակայում է, հետևաբար առարկայազուրկ է անդրադառնալ սույն ակտի 2․2․ կետում նշված երկրորդ հարցի քննարկմանը։
2․2․5․ Անդրադառնալով Առաքել Առաքելյանի նկատմամբ կիրառված անվտանգության միջոցին՝ ընտանեկան հսկողությանը, Դատարանը գտնում է, որ այն պետք է թողնել անփոփոխ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
2․2․6․ Գործով իրեղեն ապացույցներ չկան։
Սույն դատական ակտը կայացնելիս Դատարանը ղեկավարվում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 31-րդ, 427-430-րդ հոդվածներով։

Եզրափակիչ մաս․
Ելնելով վերոգրյալից՝ Դատարանը

Վ Ճ Ռ Ե Ց

Մեղադրյալ Առաքել Արտակի Առաքելյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 297-րդ հոդվածի 1-ի մասով նախատեսված արարքը կատարելու պահին ճանաչել անմեղսունակ:
Առաքել Արտակի Առաքելյանի նկատմամբ բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց չկիրառել:
Առաքել Արտակի Առաքելյանի նկատմամբ ընտրված անվտանգության միջոցը՝ ընտանեկան հսկողությունը, թողնել անփոփոխ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Դատական ակտն ուժի մեջ մտնելուց հետո քրեական գործով ապացույցները թողնել քրեական գործի նյութերում։
Դատավճիռը վերաքննության կարգով կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` ստանալու օրվանից հետո՝ մեկամսյա ժամկետում:


ԴԱՏԱՎՈՐ ՎԱՀԵ ՋԻՎԱՆՅԱՆ