Բարձրագույն դատական խորհրդի 27․09․2018թ․ թիվ ԲԴԽ-40-Ո-105 որոշման համաձայն ապանձնավորված դատական ակտի տարբերակը։
Իսկականի հետ ճիշտ է։
———————————————————————————————————————————



ԵԴ1/1001/01/25




ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ

«21» մայիսի 2026թ. ք. Երևան

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան)
նախագահությամբ՝ դատավոր Լ.ԱԲԳԱՐՅԱՆԻ

մեղադրյալ Իվան Անդրեյի Պորտնոյի պաշտպան Էդ.Աղաբեկյանի հատուկ վերանայման բողոքի հիման վրա գրավոր ընթացակարգով դատական վերանայման ենթարկելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (նախագահող դատավոր՝ Դավիթ Արղամանյան) 2026 թվականի ապրիլի 7-ի թիվ ԵԴ1/1001/01/25 որոշումը,

ՊԱՐԶԵՑ

Հատուկ վերանայման վարույթի ընթացքը

1. Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում (այսուհետ նաև՝ Առաջին ատյանի դատարան) քննվում է քրեական վարույթն ըստ մեղադրանքի՝ Իվան Անդրեյի Պորտնոյի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով։
2. 2026 թվականի ապրիլի 7-ին Առաջին ատյանի դատարանը, հիմնական դատալսումների ընթացքում քննության առնելով մեղադրյալ Իվան Անդրեյի Պորտնոյի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը փոփոխելու, վերացնելու կամ ժամկետը երկարաձգելու հարցը, որոշել է վերջինի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետը երկարաձգել 3 (երեք) ամսով՝ մինչև 2026 թվականի հուլիսի 10-ը։
3. 2026 թվականի ապրիլի 29-ին Վերաքննիչ դատարանում ստացվել է Առաջին ատյանի դատարանի նշված որոշման դեմ մեղադրյալ Իվան Պորտնոյի պաշտպան Էդ.Աղաբեկյանի հատուկ վերանայման բողոքը։
2026 թվականի մայիսի 6-ին Վերաքննիչ դատարանում ստացվել են թիվ ԵԴ1/1001/01/25 քրեական վարույթի նյութերը, որոնք դատավոր Լ.Աբգարյանի աշխատակազմին են փոխանցվել 2026 թվականի մայիսի 7-ին:
Վերաքննիչ դատարանի 2026 թվականի մայիսի 11-ի որոշմամբ հատուկ վերանայման բողոքն ընդունվել է վարույթ:

Հատուկ վերանայման բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.

4. Իվան Անդրեյի Պորտնոյի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել այն բանի համար, որ «նա խախտելով «Թմրանյութերի և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի մասին» 2002 թվականի դեկտեմբերի 26-ի ՀՀ օրենքի ՀՀ կառավարության 2010 թվականի մարտի 18-ի թիվ 270-ն որոշման պահանջները, այն է՝ չունենալով բժշկական նպատակով կամ բժշկի նշանակմամբ թմրամիջոցի շրջանառություն իրականացնելու, թմրամիջոց ձեռք բերելու և պահելու թույլտվություն, ■ ■ ■ ■ հետ գործելով խմբի կազմում, յուրաքանչյուրն իր հստակ դերակատարման համաձայն՝ ■ ■ ■ ■՝ որպես «վարպետ տեղադրող», տելեգրամյան օգտատեր ոմն ■ ■ ■ ■ քննությամբ չպարզված եղանակով և ժամանակահատվածում, իրացնելու նպատակով, շահադիտական դրդումներով, ստանալով առանձնապես խոշոր չափի «a-PVP» տեսակի թմրամիջոց, այն կշռելուց և նախնական՝ առանձին-առանձին տարբեր գույների փաթեթներում փաթեթավորում կատարելուց հետո դրանց իրացումն ավելի արդյունավետ դարձնելու նպատակով դրանք փաթեթավորել է մեկ ընդհանուր փաթեթում, որը տեղադրել է ոմն ■ ■ ■ ■ մատնանշած վայրում: Ի.Պորտնոյը, իր հերթին, քննությամբ չպարզված ժամանակահատվածում, շահադիտական դրդումներով, իրացնելու նպատակով ապօրինի ձեռք է բերել ■ ■ ■ ■ կողմից տեղադրված ընդհանուր փաթեթը, որից հետո, դրանից առաձնացնելով իր մոտ ապօրինի պահել «Թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի մանր չափերը, շրջանառությունն արգելված՝ թմրամիջոցներ, հոգեմետ (հոգեներգործուն), խիստ ներգործող կամ թունավոր նյութեր պարունակող բույսերի ցանկը, դրանց մանր, զգալի, խոշոր և առանձնապես խոշոր չափերը, պրեկուրսորների խոշոր և առանձնապես խոշոր չափերը, թունավոր նյութերի ցանկը, խիստ ներգործող նյութերի ցանկը և դրանց խոշոր չափերը սահմանելու մասին» ՀՀ կառավարության 27.06.2018թ. թիվ 707-Ն որոշման 1-ին հավելվածով նախատեսված՝ առանձնապես խոշոր չափերով՝ ընդհանուր 3.4 գրամ հաստատուն քաշով «a-PVP» տեսակի թմրամիջոց (0.3+0.51+0.52+0.5+0.51+0.5+0.56)՝ փաթեթավորված, համապատասխանաբար, 1 հատ «zip» փականով անգույն թափանցիկ պոլիէթիլենային թաղանթից և 6 հատ շագանակագույն էլեկտրամեկուսիչ կպչուն ժապավենի ընդհանուր 7 փաթեթներում, որոնք 2024 թվականի հոկտեմբերի 10-ին՝ ժամը 04:15-ի սահմաններում, ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության ՊԾ ԵՔԳ 3-րդ գումարտակի 2-րդ վաշտի պարեկների կողմից Ի.Պորտնոյին Երևան քաղաքի Թամանցիների փողոցից ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության ԵՔՎ Շենգավիթի բաժին բերելուց հետո հայտնաբերվել են նրա անձնական խուզարկությամբ»։
5. Առաջին ատյանի դատարանն իր 2026 թվականի ապրիլի 7-ի թիվ ԵԴ1/1001/01/25 որոշմամբ արձանագրել է հետևյալը. «(…) Հիմնավոր կասկածի վերաբերյալ.
Անդրադառնալով հիմնավոր կասկածի առկայության հարցին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ դատաքննության փուլում խափանման միջոց կիրառելու հարցը լուծելիս մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու հիմնավոր կասկածին անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է։
Խափանման միջոցի հիմքերի վերաբերյալ.
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը 2025 թվականի դեկտեմբերի 17-ի որոշմամբ արձանագրել է, որ բացակայում է հանցանք կատարելու վտանգը, իսկ փախուստի դիմելու վտանգը շարունակում է առկա լինել։ Վերոնշյալ որոշումից հետո նշված հիմքերի վերաբերյալ որևէ նոր էական հանգամանք ի հայտ չի եկել։
Անդրադառնալով մեղադրյալ կողմից վարույթին խոչընդոտելու վտանգին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ սույն քրեական վարույթով հետազոտվել են բոլոր ապացույցները, հարցաքննվել են հարցաքննման ենթական անձինք, բացառապես այն անձի՝ ում նկատմամբ կիրառվել է հատուկ պաշտպանության միջոց, ում անձը հայտնի չէ մեղադրյալին, հետևաբար նաև բացակայում է մեղադրյալի կողմից նրա վրա ազդեցություն գործադրելու վտանգը։ Հաշվի առնելով վերոգրյալը՝ Դատարանն արձանագրում է, որ բացակայում է մեղադրյալի կողմից վարույթին խոչընդոտելու վտանգը։
Հաշվի առնելով ողջ վերոգրյալը՝ Դատարանն արձանագրում է, որ առկա է մեղադրյալի կողմից փախուստի դիմելու վտանգը։
Պատշաճ ջանասիրության վերաբերյալ.
Անդրադառնալով դատաքննության ընթացքում Դատարանի կողմից դրսևորած պատշաճ ջանասիրության հարցին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի դեկտեմբերի 17-ի որոշումից հետո՝ առ այսօր Դատարանը դրսևորել է պատշաճ ջանասիրություն՝ կայացվել են բավարար քանակության դատական նիստեր՝ հարցաքննվել է վկաները։
Այլընտրանքային խափանման միջոցի կիրառման հնարավորության վերաբերյալ.
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի դեկտեմբերի 17-ի որոշմամբ արձանագրվել է, որ այլընտրանքային խափանման միջոցները չեն կարող ապահովել մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը, հաշվի առնելով կատարված արարքի բնույթը, վտանգավորությունը, մեղադրյալի՝ ՀՀ–ի հետ սոցիալական կապերի բացակայությունը։
Հաշվի առնելով նշվածը՝ Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը վարույթի քննության տվյալ փուլում այլընտրանքային խափանման միջոցների պայմաններում ապահովվել չի կարող, և նրա նկատմամբ կիրառված կալանք խափանման միջոցի ժամկետը երկարաձգելու անհրաժեշտությունը հիմնավորված է, բխում է քրեական դատավարության ոլորտում հանրային և մասնավոր շահերի հավասարակշռված պաշտպանության անհրաժեշտությունից, մասնավորապես` մի կողմից` վարույթի մասնավոր մասնակիցների և այլ անձանց իրավունքների և ազատությունների պաշտպանության, մյուս կողմից` վարույթի հանրային մասնակիցների գործառույթների արդյունավետ իրականացման, հանրային շահերի պաշտպանության անհրաժեշտության սկզբունքների էությունից:
Այսպիսով՝ ամփոփելով ողջ վերոգրյալը՝ Դատարանն արձանագրում է, որ առկա է խափանման միջոց կիրառելու հիմքը` փախուստի դիմելու վտանգը, այլընտրանքային խափանման միջոցներն ի զորու չեն ապահովելու մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը, հիմնավորված է մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցի երկարաձգման եռամսյա ժամկետը: (…)»:

Հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերը, դրանք հաստատող փաստերը և պահանջը.

6. Հատուկ վերանայման բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ փաստարկներով.
«(...) Մասնավորապես մեղադրյալի կողմից հնարավոր փախուստի դիմելու ենթադրությունը Դատարանը պայմանավորել է հետևյալ հանգամանքներով (մասնավորապես Դատարանի կողմից նշված գործով 2025թ.-ի հոկտեմբերի 08-ին կայացված որոշման համաձայն).
- Իվան Պորտնոյի ձերբակալման ընթացքում վերջինի կողմից փախուստի դիմելու փորձը,
- Իվան Պորտնոյի այլազգի լինելու և այլ պետության քաղաքացի լինելու հանգամանքով,
- Իվան Պորտնոյի ամուսնացած չլինելու հանգամանքով:
Ձերբակալման ընթացքում մեղադրյալի կողմից փախուստի դիմելու փորձը որպես խափանման միջոցի կիրառման հիմքի (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետ) շրջանակներում գնահատելու մասով կարող եմ նշել, որ թեև վերոնշյալ փաստական տվյալը կարող է դիտարկվել մեղադրյալի փախուստը կանխելու հիմքի շրջանակներում, սակայն նշված հանգամանքի առկայությունը չի կարող մշտապես վկայել անձի կողմից հնարավոր փախուստի դիմելու հիմքի առկայության մասին, քանզի նշված հանգամանքի ազդեցությունը գործի քննության ընթացքում աստիճանաբար նվազում է և այն չի կարող մշտապես վկայել այն մասին, որ անձը հայտնվելով ազատության (հարաբերական) մեջ կդիմի փախուստի (ընդ որում հաշվի առնելով նաև այն հանգամանքը, որ Իվան Պորտնոյը տևական ժամանակ՝ մոտ մեկ ու կես տարի է ինչ գտնվում է կալանքի տակ): Ինչ վերաբերում է Իվան Պորտնոյի այլազգի և այլ պետության քաղաքացի լինելու, ինչպես նաև ամուսնացած չլինելու հանգամանքներին, ապա կարող եմ փաստել, որ նշված հանգամանքներն ինքնին չեն կարող վկայել անձի մոտ փախուստի դիմելու մտադրության մասին (մանրամասն տե՛ս Neumeister v. Austria 1968 թվականի հունիսի 27-ի վճիռը, գանգատ թիվ 1936/63):
Վերոնշյալի հետ մեկտեղ հիմքում ունենալով այն, որ քրեական գործով արդեն իսկ հետազոտվել են մեղադրանքի հիմքում դրված բոլոր ապացույցները (իրեղեն ապացույցներ, մի շարք վարութային գործողությունների արդյունքում կազմված արձանագրություններ և այլն), ինչպես նաև հարցաքննվել են գործով անցնող բոլոր վկաները, ուստի նման պայմաններում գտնում եմ, որ դատաքննության այս փուլում մեղադրյալ Իվան Պորտնոյի կողմից փախուստի դիմելու հավանականությունը բացակայում է կամ էապես նվազել է այնքանով, որ հնարավոր է չեզոքացնել մեղադրյալի նկատմամբ այլընտրանքային խափանման միջոց կամ միջոցներ կիրառելու պայմաններում:
Ինչ վերաբերում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ և 3-րդ կետերով նախատեսված հիմքերին (նպատակներին), ապա Դատարանն արդեն իսկ արձանագրել է, որ վերը նշված հիմքերը բացակայում են:
Կալանքի կիրառման (ժամկետը երկարաձգելու) իրավաչափության մասով. (...)
Վերոնշյալ քրեական գործով մեղադրյալ Իվան Պորտնոյի նկատմամբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառման անհնարինությունը Դատարանը պայմանավորել է մեղսագրվող ենթադրյալ արարքի վտանգավորությամբ և մեղադրյալի՝ ՀՀ-ի հետ սոցիալական կապերի բացակայությամբ, մինչդեռ Նադեժդա Բեսպալովայի (ով ըստ մեղադրանքի Իվան Պորտնոյի հետ խմբի կազմում ենթադրաբար կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված արարք) նկատմամբ կիրառված է այլընտրանքային խափանման միջոց: Ընդ որում նշված գործով 08.07.2025 թվականին կայացած դատական նիստի ընթացքում Հանրային մեղադրողը նշել է, որ Նադեժդա Բեսպալովայի նկատմամբ կիրառված այլընտրանքային խափանման միջոցի վերաբերյալ Դատարանի կողմից կայացված որոշումը հատուկ վերանայման կարգով բողոքարկվել է ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան: Ենթադրում եմ, որ Վերաքննիչ դատարանը նշված բողոքը մերժել է, անփոփոխ թողնելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի որոշումը, քանզի անցել է գրեթե ինն ամիս և Նադեժդա Բեսպալովայի նկատմամբ մինչ օրս կիրառված է այլընտրանքային խափանման միջոց:
Տվյալ դեպքում առկա է մի իրավիճակ, երբ մեղադրյալներից մեկը (■ ■ ■ ■), ում նույնպես մեղսագրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված ենթադրյալ արարք, ով նույնպես հանդիսանում է այլազգի և օտարերկրյա պետության քաղաքացի, ինչպես նաև ՌԴ զինված ուժերի զինծառայող՝ գտնվում է հարաբերական ազատության մեջ (վերջինիս նկատմամբ կիրառված է այլընտրանքային խափանման միջոց), մինչդեռ մյուս մեղադրյալը (Իվան Պորտնոյ) վերը նշված համանման պայմանների հաշվառմամբ փաստացի գտնվում է արգելանքի տակ:
Հիմքում ունենալով վերը ներկայացված պատճառաբանությունները՝ գտնում եմ, որ Դատարանի կողմից առնվազն պետք է ներկայացվեին այնպիսի հիմնավորումներ և/կամ պատճառաբանություններ, որոնք ողջամտորեն կհաստատեին մեղադրյալ Իվան Պորտնոյի նկատմամբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառման անհնարինությունը, քանզի մեղսագրվող արարքի բնույթը և վտանգավորության աստիճանը, ինչպես նաև մեղադրյալի՝ ՀՀ-ի հետ սոցիալական կապերի բացակայության հանգամանքը բավարար չեն մեղադրյալի նկատմամբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառման հնարավորությունը բացառելու համար (մասնավորապես դրա մասին է վկայում նաև Նադեժդա Բեսպալովայի նկատմամբ այլընտրանքային խափանման միջոց կիրառված լինելու հանգամանքը):
Հիմք ընդունելով սույն բողոքի շրջանակներում ներկայացված փաստարկները և կատարված վերլուծությունները գտնում եմ, որ Դատարանը պատշաճ չի հիմնավորել և/կամ պատճառաբանել մեղադրյալ Իվան Պորտնոյի նկատմամբ այլընտրանքային խափանման միջոց (միջոցներ) կիրառելու անհնարինությունը: (...)»:
Վերոգրյալի հիման վրա բողոքի հեղինակը խնդրել է. «[Ա]մբողջությամբ բեկանել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի կողմից թիվ ԵԴ1/1001/01/25 գործով «մեղադրյալ Իվան Պորտնոյի նկատմամբ խափանման միջոցի կիրառման հարցը քննության առնելու մասին» 2026 թվականի ապրիլի 7-ին կայացված որոշումը և կայացնել դրան փոխարինող դատական ակտ՝ մեղադրյալ Իվան Պորտնոյի նկատմամբ կիրառելով «վարչական հսկողություն», «գրավ» (մեկ միլիոն ՀՀ դրամի չափով) և «բացակայելու արգելք» համակցված այլընտրանքային խափանման միջոցներ կամ այլընտրանքային այլ խափանման միջոցներ (միջոց)»։

Վերաքննիչ դատարանում վարույթի մասնակիցների բացատրությունները, դրանք հիմնավորող նյութերը, միջնորդությունները, բողոքի պատասխանները.

7. Վարույթի մասնակիցները բացատրություններ, դրանք հիմնավորող նյութեր, միջնորդություններ, բողոքի պատասխաններ չեն ներկայացրել։

Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.

8. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն` «Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի համաձայն` «3. Հատուկ վերանայումն իրականացվում է բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում:
4. Հատուկ վերանայման կարգով դատական ակտ կայացնելիս վերադաս դատարանը հիմնվում է միայն ստորադաս դատարանում հետազոտված ապացույցների կամ նյութերի և վարույթի մասնակիցների արած պնդումների վրա»:
Մեջբերված քրեադատավարական նորմերի լույսի ներքո հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերն ու դրանք հաստատող փաստերը՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ դեպքում պետք է պատասխանել այն հարցին, թե հիմնավոր է արդյոք մեղադրյալ Իվան Պորտնոյի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանքի ժամկետը երկարաձգելու մասին Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունը:
9. ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի համաձայն` «Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք: Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով` (…)
4) անձին իրավասու մարմին ներկայացնելու նպատակով, երբ առկա է նրա կողմից հանցանք կատարած լինելու հիմնավոր կասկած, կամ երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է հանցանքի կատարումը կամ դա կատարելուց հետո անձի փախուստը կանխելու նպատակով.(…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն. «1. Վարույթի ընթացքում անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոցները կարող են կիրառվել ոչ այլ կերպ, քան սույն օրենսգրքով սահմանված հիմքերով և կարգով: Վարույթի ընթացքում անձին ազատությունից զրկելը չպետք է պատժի նպատակ հետապնդի:
2. Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտրելիս առաջնորդվում է նվազագույնի սկզբունքով: Արգելվում է անձի նկատմամբ ընտրել ավելի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը:
(...) 4. Անձին կալանավորելը, կալանքի ժամկետը երկարաձգելը, բժշկական հաստատությունում հարկադրաբար տեղավորելը թույլատրվում են միայն դատարանի որոշմամբ` այն դեպքում, երբ անձի օրինական վարքագիծը չի կարող երաշխավորվել հարկադրանքի այլ միջոցներով (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն` «2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝
1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ
2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ
3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար:
3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները: (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 117-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Եթե խափանման միջոցի գործողության ընթացքում փոխվել կամ վերացել են դրա իրավաչափության պայմանները, վարույթն իրականացնող մարմինն իր իրավասության սահմաններում որոշում է կայացնում խափանման միջոցը փոխելու կամ վերացնելու մասին (…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Կալանքը դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին օրենքով նախատեսված դեպքերում և կարգով ազատությունից զրկելն է` օրենքով և դատարանի այդ որոշմամբ սահմանված ժամկետով:
2. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն անբավարար է սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու համար:
(…) 4. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ փաստական հանգամանքների բավարար ամբողջությամբ քննիչի կամ դատախազի կողմից հիմնավորվել և դատարանի կողմից պատճառաբանված հաստատվել են սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով նախատեսված իրավաչափության համապատասխան պայմանները: (…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Անձին կարելի է կալանքի տակ պահել այնքան ժամանակ, որքան անհրաժեշտ է վարույթի բնականոն ընթացքն ապահովելու համար, և քանի դեռ առկա են անձին կալանքի տակ պահելու հիմքերը, սակայն ամեն դեպքում այդ ժամկետը չի կարող գերազանցել սույն հոդվածով կալանքի տակ պահելու համար սահմանված առավելագույն ժամկետները (…)
4. Դատական վարույթում կալանքը կարող է կիրառվել կամ դրա ժամկետը կարող է երկարաձգվել յուրաքանչյուր դեպքում երեք ամսից ոչ ավելի ժամկետով: (…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 120-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Իրավասու անձը մեղադրյալին ազատում է կալանքից, եթե՝
1) վերացել է անձին կալանքի տակ պահելու հիմքը կամ անհրաժեշտությունը. (…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 122-րդ հոդվածի համաձայն՝ «2. Սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով նախատեսված խափանման միջոցները կարող է կիրառել միայն դատարանը: Դատական վարույթում դատարանն իրավասու է կիրառելու նաև սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-8-րդ կետերով նախատեսված այլընտրանքային խափանման միջոցները»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 286-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Դատարանում խափանման միջոց կիրառելու և կիրառված խափանման միջոցի ժամկետը երկարաձգելու վարույթի առարկան են կազմում մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոցի կիրառման կամ կիրառված խափանման միջոցի ժամկետի երկարաձգման անհրաժեշտությունը և իրավաչափությունը, ավելի մեղմ խափանման միջոցներ կիրառելու հնարավորությունը, (…)»։
Դատական քննության փուլում գտնվող գործով դատարանի կողմից մեղադրյալի (ամբաստանյալի) ազատության իրավունքը սահմանափակող խափանման միջոցի կիրառման իրավաչափության ստուգման շրջանակներում Վճռաբեկ դատարանը Արման Մադաթյանի և Արքա Մադաթյանի վերաբերյալ գործով 2020 թվականի մայիսի 26-ի թիվ ԱՐԴ/0152/01/19 որոշմամբ արձանագրել է, որ. «որպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելիս Վերաքննիչ դատարանի կողմից կայացված դատական ակտը պետք է հիմնված լիներ ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների վրա և ունենար պատճառաբանվածության առավել բարձր չափանիշ։ Հակառակ մոտեցումը, Վճռաբեկ դատարանի համոզմամբ, կարող է իր բացասական ազդեցությունը թողնել առաջին ատյանի դատարանում հիմնական քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա` դրանով իսկ սահմանափակելով առաջին ատյանի դատարանի ներքին անկախությունը։ (…)» , որը վերահաստատել է իր հետագա որոշումներով՝ արձանագրելով որ. «անձի պատշաճ վարքագիծն ապահովող երաշխիքների կիրառմամբ ազատ արձակվելու իրավունքը կարող է իրավաչափորեն սահմանափակվել միայն անձին կալանքի տակ պահելու անհրաժեշտությունը հիմնավորող բավարար հիմքերի առկայության դեպքում: Իսկ այդ հիմքերի առկայության մասին վկայող փաստարկները պետք է բխեն կոնկրետ գործի փաստական հանգամանքներից և հիմնավորվեն կոնկրետ փաստական տվյալներով: Շարունակական կալաքի պարագայում, վարույթի բնականոն ընթացքին զուգահեռ, աստիճանաբար բարձրանում է մեղադրյալին (ամբաստանյլաին) կալանքի տակ պահելու անհրաժեշտությունը հիմնավորված համարելու շեմը: Ընդ որում, առավել բարձր պետք է լինի վարույթն իրականացնող առաջին ատյանի դատարանի՝ կալանքի փոխարեն այլընտրանքային խափանման միջոց կիրառելու մասին որոշումը վերադաս դատական ատյանի կողմից բեկանելիս կալանքի անհրաժեշտության հիմնավորվածության շեմը» :
10. Վերոգրյալ իրավական վերլուծությունների և հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերի, դրանք հաստատող փաստերի շրջանակներում դատական ստուգման ենթարկելով Առաջին ատյանի դատարանի որոշման հիմնավորվածությունը և այն համադրելով մեղադրյալ Իվան Պորտնոյին մեղսագրվող արարքի բնույթի ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանի, վարույթի նյութերից բխող այլ տվյալների հետ՝ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ դատարանը, մեղադրյալ Իվան Պորտնոյի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանքի ժամկետը երկարաձգելով, դատական սխալ թույլ չի տվել, իսկ բողոքաբերը ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների վրա հիմնված փաստարկներով չի հիմնավորել, որ կալանքից զատ որևէ այլ խափանման միջոց կարող է ապահովել արդյունավետ իրավական ներգործություն՝ մեղադրյալ Իվան Պորտնոյի հնարավոր ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման ռիսկը չեզոքացնելու համար։
Մասնավորապես Վերաքննիչ դատարանը փաստում է՝ որպեսզի Առաջին ատյանի դատարանի վիճարկվող դատական ակտը բեկանելիս Վերաքննիչ դատարանը զերծ մնա դատարանի ներքին անկախությունը սահմանափակելուց և դատարանում հիմնական քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա բացասական ազդեցություն գործադրելուց, բողոքաբերի կողմից պետք է ներկայացվեն այնպիսի ծանրակշիռ փաստական հանգամանքներ, որոնք թույլ կտան գալ հիմնավոր հետևության, որ Առաջին ատյանի դատարանն ակնհայտ անտեսել է մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոցի տեսակն ընտրելու հարցը լուծելիս գնահատման ենթակա հանգամանքները։ Մինչդեռ վիճարկվող դատական ակտի և ներկայացված հատուկ վերանայման բողոքի ուսումնասիրությունից հետևում է, որ խափանման միջոցի հարցը լուծելիս Առաջին ատյանի դատարանը, հանդես գալով որպես գործով վարույթն իրականացնող մարմին, պատշաճ գնահատման է ենթարկել մեղադրյալ Իվան Պորտնոյի կողմից դատարանում գործի քննության ընթացքում ոչ պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու հնարավոր ռիսկերը, իսկ հակառակի մասին բողոքաբերի պնդումները հիմնված չեն ծանրակշիռ փաստական հսանգամանքների վրա։
Այսպես, մեղադրյալ Իվան Պորտնոյի խափանման միջոցի հարցը լուծելիս Առաջին ատյանի դատարանը՝ որպես վարութն իրականացնող մարմին, պատշաճ գնահատել է նրա անձն ու վարքագիծը բնութագրող տվյալները, ինչպես նաև Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացի չլինելու և Հայաստանի Հանրապետությունում կայուն սոցիալական կապեր չունենալու վերաբերյալ փաստական տվյալները, որոնք համակցության մեջ թույլ են տալիս պատկերացում կազմել մեղադրյալ Իվան Պորտնոյի հետագա ոչ իրավաչափ վարքագծի հնարավոր դրսևորումների վերաբերյալ ու բարձր գնահատել նրա կողմից փախուստի դիմելու եղանակով ոչ պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու հավանականությունը:
Անդրադառնալով մեղադրյալ Իվան Պորտնոյի նկատմամբ այլընտրանքային խափանման միջոցների, այդ թվում՝ վարչական հսկողության կիրառման հնարավորության վերաբերյալ բողոքի հեղինակի պնդումներին՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ վերևում նշված փաստական տվյալների համակցությունը խափանման միջոցի արձանագրված նպատակի համատեքստում ողջամիտ ու բավարար հիմք է տալիս եզրահանգելու, որ կոնկրետ դեպքում կալանքից զատ որևէ այլ խափանման միջոց չի կարող ապահովել արդյունավետ իրավական ներգործություն՝ Իվան Պորտնոյի հավանական ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման ռիսկը չեզոքացնելու համար։
Այսպիսով, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բովանդակում է մեղադրյալ Իվան Պորտնոյի խափանման միջոցի հարցը լուծելիս քննարկման ենթակա հարցերի վերաբերյալ անհրաժեշտ և բավարար պատճառաբանություններ և դրանցից բխող իրավաչափ հետևություններ, ուստի հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը բավարար չեն որպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելու համար։
Վերոգրյալի հիման վրա Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Իվան Պորտնոյի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետը երկարաձգելով՝ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ չի տվել դատական սխալ, վարույթով ըստ էության կայացրել է ճիշտ լուծող դատական ակտ, որը բեկանելու կամ փոփոխելու իրավաչափ հիմքեր չկան: Հետևաբար, Առաջին ատյանի դատարանի որոշումը պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ դրա դեմ Իվան Պորտնոյի պաշտպան Էդ.Աղաբեկյանի հատուկ վերանայման բողոքը՝ մերժել:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 289-րդ, 359-րդ, 362-րդ, 393-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Պաշտպան Էդ.Աղաբեկյանի հատուկ վերանայման բողոքը մերժել:
Թիվ ԵԴ1/1001/01/25 վարույթով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2026 թվականի ապրիլի 18-ի որոշումը թողնել անփոփոխ։
Որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում կայացման օրը և կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` ստանալու օրվանից հետո՝ 15-օրյա ժամկետում:



ԴԱՏԱՎՈՐ Լ.ԱԲԳԱՐՅԱՆ