N-ԵԴ1/1005/01/25








Ո Ր Ո Շ ՈԻ Մ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

«18» հունիսի 2025թ. ք. Երևան

ՀՀ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ՝

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Մ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ՝ Լ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ
Գ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ՝ Մ.ՄԱՀՏԵՍՅԱՆԻ
ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ՝
ԴԱՏԱԽԱԶ Ռ.ԲԱԽՇՅԱՆԻ
ՄԵՂԱԴՐՅԱԼ Գ.ՄԻՐԶՈՅԱՆԻ
ՊԱՇՏՊԱՆ Մ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆԻ

Դռնբաց դատական նիստում քննության առնելով ՀՀ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի /դատավոր Ա.Ասատրյան/ թիվ ԵԴ1/1005/01/25 քրեական գործով 08.04.2025 թվականի դատավճռի դեմ Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազության դատախազ Ռ.Բախշյանի վերաքննիչ բողոքը
Պ Ա Ր Զ Ե Ց

Գործի դատավարական նախապատմությունը.

26.03.2025 թվականին ՀՀ Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազության դատախազ Ռ.Բախշյանի կողմից մեղադրական եզրակացությունը հաստատելու մասին որոշում է կայացվել և նույն օրը թիվ 70919524 քրեական վարույթն ըստ մեղադրանքի Գոռ Գևորգի Միրզոյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 254-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 4-րդ կետով, ուղարկվել է ՀՀ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան:
08.04.2025 թվականի Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռով վճռվել է.
«Գոռ Գևորգի Միրզոյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 254-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 4-րդ կետով և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել՝ ազատազրկում 4 (չորս) տարի ժամկետով:
Գոռ Գևորգի Միրզոյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատժին հաշվակցել սույն քրեական գործով 2025 թվականի փետրվարի 11-ից մինչև 2025 թվականի ապրիլի 4-ը փաստացի անազատության մեջ գտնվելու ժամկետը՝ 1 (մեկ) ամիս 24 (քսանչորս) օրը և որպես պատիժ թողնել ազատազրկում՝ 3 (երեք) տարի 10 (տասը) ամիս 6 (վեց) օր ժամկետով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառմամբ՝ Գոռ Գևորգի Միրզոյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել՝ սահմանելով փորձաշրջան՝ 3 (երեք) տարի ժամկետով:
Փորձաշրջանի ընթացքում Գոռ Գևորգի Միրզոյանի վրա դնել պարտականություններ՝ բնակության վայրը փոխելու դեպքում ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայությանը սեղմ ժամկետում հայտնել իր նոր բնակության վայրի հասցեն, առանց ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության համաձայնության չլքել Հայաստանի Հանրապետության տարածքը:
Գոռ Գևորգի Միրզոյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` բացակայելու արգելքը թողնել անփոփոխ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Վարութային ծախսերի հարցը համարել լուծված:
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել վերաքննիչ քրեական դատարան ստանալու օրվանից հետո՝ մեկամսյա ժամկետում, բացառությամբ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 373-րդ հոդվածով և 375-րդ հոդվածի 1-3-րդ մասերով նախատեսված հիմքերով:»:
08.04.2025 թվականի Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը դատախազությունում ստացվել է 11.04.2025 թվականին:
12.05.2025 թվականին Առաջին ատյանի դատարանի վերոգրյալ դատավճռի դեմ դատախազ Ռ.Բախշյանը վերաքննիչ բողոք է ներկայացրել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան /այսուհետ՝ նաև Վերաքննիչ դատարան/:
16.05.2025 թվականին թիվ ԵԴ1/1005/01/25 քրեական գործը բողոքի հիման վրա ստացվել է Վերաքննիչ դատարան, իսկ նախագահող դատավորի աշխատակազմին է փոխանցվել 19.05.2025 թվականին:
29.05.2025 թվականին Վերաքննիչ դատարանը թիվ ԵԴ1/1005/01/25 քրեական գործով ներկայացված վերաքննիչ բողոքն ընդունել է վարույթ:

Վերաքննիչ բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստերը.

Գոռ Գևորգի Միրզոյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 254-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 4-րդ կետով հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել այն բանի համար, որ. «նա 2024 թվականի սեպտեմբերի 20-ին՝ ժամը 18:39-ից մինչև 18:53-ն ընկած ժամանակահատվածում, Երևան քաղաքի Բագրատունյաց փողոցի 5/3 հասցեում գործող «Երևան Սիթի» սուպերմարկետի ստորգետնյա ավտոկայանատեղիում կայանված, իր կողմից վարվող «Մերսեդես Բենց» մակնիշի 7700171 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենայի սրահից գաղտնի հափշտակել է «Ֆլայ Ուան» ՍՊ ավիաընկերությանը պատկանող և «Զվարթնոց» օդանավակայան տեղափոխելու նպատակով Հարություն Լևոնի Մուրադյանի կողմից թողնված, առանձնապես խոշոր չափերի կանխիկ 2.000.000 Հ դրամը, 4.103,100 ՀՀ դրամին համարժեք 10.000 Եվրոն և 388.460 ՀՀ դրամին համարժեք 100.000 ՌԴ ռուբլի գումարը։ Այսպես՝
Գոռ Գևորգի Միրզոյանը՝ նախկինում հանդիսանալով «Ֆլայ Ուան» ՍՊ ընկերության ֆինասական բաժնի աշխատակից, ընկերությանը պատկանող առանձնապես խոշոր չափերի գույքը հափշտակելու ուղղակի դիտավորությամբ, նախապես տեղյակ լինելով նույն ընկերության գնումների և մատակարարման մասնագետ-գանձապահ Հարություն Լևոնի Մուրադյանին՝ ընկերության կողմից «Զվարթնոց» օդանավակայան տեղափոխելու համար վստահված 2.000.000 ՀՀ դրամի, 4.103.100 ՀՀ դրամին համարժեք 10.000 եվրոյի և 388.460 ՀՀ դրամին համարժեք 100.000 ՌԴ ռուբլու տեղափոխության անհրաժեշտության մասին, Հարություն Լևոնի Մուրադյանին առաջարկել է այն տեղափոխել իր կողմից վարվող «Մերսեդես Բենց» մակնիշի 7700171 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենայով: Այդ նպատակով 2024 թվականի սեպտեմբերի 20-ին՝ նույն ավտոմեքենայով ուղևորվելով դեմ «Զվարթնոց» օդանավակայան, Երևան քաղաքի Բագրատունյաց փողոցի 5/3 հասցեում գործող «Երևան Սիթի» սուպերմարկետից էլեկտրոնային ծխախոտ գնելու պատրվակով, ժամը 18:39-ին մտել է սուպերմարկետի ստորգետնյա ավտոկայանատեղի, կայանել ավտոմեքենան և Հարություն Լևոնի Մուրադյանի հետ գնացել սուպերմարկետ: Վաճառասրահում Գոռ Միրզոյանը կտրուկ շրջվելով և հայտարարելով, որ կինը «զզվցրել է» հետ է վերադարձել, իսկ Հարություն Լևոնի Մուրադյանը գնացել է գնումներ կատարելու: Այդ ընթացքում Գոռ Գևորգի Միրզոյանը վերադարձել է ավտոմեքենայի մոտ և գաղտնի հափշտակել Հարություն Լևոնի Մուրադյանի կողմից թողնված, առանձնապես խոշոր չափերի կանխիկ 2.000.000 ՀՀ դրամը, 4.103.100 ՀՀ դրամին համարժեք 10.000 եվրոն և 388.460 ՀՀ դրամին համարժեք 100.000 ՌԴ ռուբլի գումարը՝ «Ֆլայ Ուան» ՍՊ ընկերությանը պատճառելով առանձնապես խոշոր չափերի, ընդհանուր՝ 6.491.560 ՀՀ դրամի գույքային վնաս: Դեպքի հաջորդ օրը՝ 2024 թվականի սեպտեմբերի 21-ին, Գոռ Գևորգի Միրզոյանը Երևան քաղաքի Կենտրոն վարչական շրջանում գտնվող «Մալիբու» կոչվող այգում հանդիպելով իր ծանոթ Վարդան Տիգրանի Ստեփանյանին, հափշտակված գումարներից 3.733.821 ՀՀ դրամին համարժեք 9.100 եվրոն և 388.460 ՀՀ դրամին համարժեք 100.000 ՌԴ ռուբլին հանձնել է Վարդան Տիգրանի Ստեփանյանին և խնդրել փոխանակել դրամի ու հանձնել իրեն, որը Վարդան Ստեփանյանը կատարել է:»։

08.04.2025 թվականի դատավճռով Առաջին ատյանի դատարանն արագացված վարույթի կիրառմամբ արձանագրել է.
«/.../Դատարանի փաստական վերլուծությունները և հաստատված կամ հերքված փաստական հանգամանքները.
Լրացուցիչ դատալսումների ընթացքում հետազոտված թույլատրելի ապացույցները, ինչպես նաև գործով կազմված մեղադրական եզրակացության մեջ պարունակվող տվյալները վերլուծելու և գնահատելու արդյունքում Դատարանը հաստատված է համարում սույն քրեական գործի լուծման համար նշանակություն ունեցող հետևյալ փաստական հանգամանքները.
- Գոռ Միրզոյանը չունի դատվածություն,
- Գոռ Միրզոյանն ամբողջությամբ հատուցել է ենթադրաբար պատճառված վնասը,
- Գոռ Միրզոյանը երիտասարդ է, ամուսնացած է, խնամքին է հղի կինը, ունի աշխատանք, բնութագրվում է դրականորեն,
- Գոռ Միրզոյանը ծառայել է ՀՀ զինված ուժերում, 2020 թվականի սեպտեմբերի 29-ից մինչև նույն թվականի նոյեմբերի 5-ը մասնակցել է մարտական գործողություններին,
- ներկայացված մեղադրանքում Գոռ Միրզոյանն իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչել, զղջացել է կատարածի համար, տվել է խոստովանական ցուցմունք։
5. Դատարանի իրավական վերլուծությունները, հետևությունները և որոշումները.
Արագացված վարույթ կիրառելու պայմաններում Դատարանն ապացուցված է համարում մեղադրյալ Գոռ Միրզոյանին վերագրվող փաստական հանգամանքները (արարքը), այդ արարքի քրեական հակաիրավականությունը, մեղադրյալի կողմից այդ արարքը կատարելը, մեղադրյալի մեղավորությունը տվյալ արարքը կատարելու մեջ, ինչպես նաև գտնում է, որ մեղադրյալի արարքի նկատմամբ պետք է կիրառվի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 254-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 4-րդ կետը։
Դատարանի կողմից հաստատված փաստական հանգամանքների հիման վրա Դատարանը գտնում է, որ Գոռ Միրզոյանի անձը բնութագրող հանգամանք է դատվածություն չունենալը, ամուսնացած լինելը, դրական բնութագրվելը:
Դատարանը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին մասի 12-րդ կետով, գտնում է, որ Գոռ Միրզոյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք պետք է դիտել՝ նրա կողմից հանցագործությամբ պատճառված վնասը կամովին հատուցելը:
Դատարանը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, գտնում է, որ Գոռ Միրզոյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք պետք է դիտել նաև՝ ներկայացված մեղադրանքում իրեն լիովին մեղավոր ճանաչելը, կատարածի համար զղջալը, խոստովանական ցուցմունք տալը, մարտական գործողություններին մասնակցելը, նրա խնամքին հղի կնոջ առկայությունը:
Դատարանը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 71-րդ հոդվածի 1-ին մասով, գտնում է, որ Գոռ Միրզոյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանք առկա չէ:
Դատարանը գտնում է, որ կատարած հանցանքի համար մեղադրյալ Գոռ Միրզոյանը ենթակա է պատժի։
Դատարանը, հաշվի առնելով Գոռ Միրզոյանի կատարած հանցագործության բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, նրա կատարած կոնկրետ գործողությունները, նրա անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի 2-րդ մասում թվարկված մյուս հանգամանքները, գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված պատժի նպատակներն ապահովելու համար ՀՀ քրեական օրենսգրքի 254-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 4-րդ կետով նախատեսված հանցանքի կատարման համար նրա նկատմամբ պատիժ պետք է նշանակել ազատազրկում՝ 4 (չորս) տարի ժամկետով:
Դատարանը միաժամանակ գտնում է, որ Գոռ Միրզոյանի նկատմամբ լրացուցիչ պատիժ նշանակելու հիմքերն ու անհրաժեշտությունը բացակայում են։
Դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 79-րդ հոդվածի 3-րդ մասի կիրառմամբ Գոռ Միրզոյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատժին պետք է հաշվակցել սույն քրեական գործով 2025 թվականի փետրվարի 11-ից մինչև 2025 թվականի ապրիլի 4-ը փաստացի անազատության մեջ գտնվելու ժամկետը՝ 1 (մեկ) ամիս 24 (քսանչորս) օրը և որպես պատիժ թողնել ազատազրկում՝ 3 (երեք) տարի 10 (տասը) ամիս 6 (վեց) օր ժամկետով:
Անդրադառնալով մեղադրյալ Գոռ Միրզոյանի կողմից իր նկատմամբ նշանակված պատիժը կրելու հարցին՝ Դատարանը հարկ է համարում նշել հետևյալը. /.../
Մեղադրյալ Գոռ Միրզոյանի կողմից իր նկատմամբ նշանակված պատիժը կրելու հարցը լուծելիս Դատարանը հաշվի է առնում հետևյալ հանգամանքները՝
- Գոռ Միրզոյանի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը,
- Գոռ Միրզոյանը ամբողջությամբ, կամովին հատուցել է հանցագործությամբ պատճառված վնասը,
- Գոռ Միրզոյանի կողմից իր նկատմամբ նշանակված պատիժը ռեալ կրելու դեպքում այն կարող է բացասական ազդեցություն ունենալ նրա ընտանիքի կյանքի պայմանների վրա, հաշվի առնելով, որ վերջինի խնամքի է գտնվում՝ հղի կինը:
Վերոգրյալ հանգամանքների հաշվառմամբ Դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված պատժի նպատակների իրականացումը հնարավոր է առանց Գոռ Միրզոյանի կողմից իր նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը կրելու, հետևաբար՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառմամբ այդ պատիժը պետք է պայմանականորեն չկիրառել։
Դատարանը չանտեսելով հանդերձ Գոռ Միրզոյանին մեղսագրվող հանցագործության բնույթը և վտանգավորության աստիճանն ընդհանրապես, այնուամենայնիվ արձանագրում է, որ կոնկրետ դեպքում մեղադրյալի կատարած արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի նվազեցման և պատժի նպատակների իրագործման տեսանկյունից պատիժը փաստացի կրելու անհրաժեշտության բացակայության մասին է վկայում այն, որ առաջադրված մեղադրանքում մեղադրյալն իրեն մեղավոր է ճանաչել, զղջացել է կատարած արարքի համար և ամբողջությամբ ու կամովին հատուցել է հանցագործությամբ պատճառված վնասը։
Միաժամանակ Դատարանը հարկ է համարում նշել, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառումը սահմանափակված չէ հանցագործության տեսակով, հանցավոր արարքի վտանգավորության աստիճանով ու բնույթով, ինչպես նաև անձանց շրջանակով, իսկ մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու իրավաչափության կապակցությամբ վկայակոչված վերը նշված հանգամանքների համակցությունը բավարար է հանգելու հիմնավոր եզրակացության, որ նրա ուղղումը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը կրելու:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառմամբ Գոռ Միրզոյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու պայմաններում Դատարանը գտնում է, որ նրա նկատմամբ պետք է սահմանել փորձաշրջան` 3 (երեք) տարի ժամկետով՝ փորձաշրջանի ընթացքում նրա վրա դնելով պարտականություններ՝
-առանց վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության չլքել Հայաստանի Հանրապետության տարածքը,
-բնակության վայրը փոխելու դեպքում վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնին սեղմ ժամկետում հայտնել նոր բնակության վայրի հասցեն։/…/»:

Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.

Բողոքաբերը ներկայացված վերաքննիչ բողոքում գործի դատավարական նախապատմության, վերաբերելի իրավանորմերի և նախադեպային որոշումների վկայակոչմամբ մասնավորապես նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը Գոռ Միրզոյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելով՝ թույլ է տվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ, 55-րդ, 69-րդ, 84-րդ հոդվածների պահանջների խախտումներ, որի արդյունքում կայացված դատական ակտը խաթարում է արդարադատության բուն էությունը, այն օրինական և հիմնավորված չէ, ենթակա է բեկանման: Գոռ Միրզոյանը կատարել է սեփականության դեմ ուղղված ծանր հանցագործություն, որի համար որպես պատիժ սահմանված է բացառապես ազատազրկում՝ 4-8 տարի ժամկետով: Դատարանն իր դատավճռով արձանագրել է, որ Գոռ Միրզոյանը չունի դատվածություն, երիտասարդ է, ամուսնացած է, խնամքին ունի հղի կին, ունի աշխատանք, բնութագրվում է դրականորեն, հատուցել է պատճառված վնասը, ծառայել է զինված ուժերում, մասնակցել է մարտական գործողություններին, իրեն մեղավոր է ճանաչել, տվել է խոստովանական ցուցմունք, զղջացել է կատարածի համար։ Դատարանն իր որոշման մեջ, սակայն, չի նշել, թե կոնկրետ ինչ հանգամանքներից ելնելով է գալիս եզրահանգման, որ կատարված հանցանքի հանրային վտանգավորության աստիճանն ու բնույթն այնպիսին են, որ դրանց առկայության պայմաններում կարելի է նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել։ Գտնում է, որ մեղադրյալ Գոռ Միրզոյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 254-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 4-րդ կետով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ Դատարանի հետևությունը հիմնավորված չէ: Նշանակված պատիժը մեղադրյալի կողմից փաստացի չկրելու պայմաններում պատժի նպատակների իրացվելիության վերաբերյալ հետևությունը պետք է հիմնված լինի գործի կոնկրետ հանգամանքների վրա։ Սույն դեպքում Դատարանը որևէ կերպ չի պատճառաբանել, թե մեղադրյալի բնութագրական տվյալները, այն է՝ երիտասարդ լինելը, խնամքին հղի կին ունենալը, դրական բնութագրվելը, նախկինում դատապարտված չլինելը, ՀՀ զինված ուժերում ծառայած լինելը ինչպես են նվազեցնում վերջինիս կատարած արարքի հանրային վտանգավորությունը՝ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմք հանդիսանալով։ Սույն գործով Դատարանի կողմից չեն մատնանշվել կոնկրետ փաստական տվյալներ, որոնք կհիմնավորեին, թե մեղադրյալի կողմից մեղքն ընդունելը և խոստովանական ցուցմունքներ տալը ինչ նշանակություն են ունեցել, վերջինիս կողմից ինչ տեղեկություններ են հաղորդվել, որոնք նախաքննության մարմնի համար կարող էին հետաքրքրություն ներկայացնել և մինչ այդ նրան անհայտ են եղել, հատկապես այն պարագայում, երբ նախաքննության ընթացքում Գոռ Միրզոյանը հերքել է իր առնչությունը դեպքին և մեղքն ընդունել է այն ժամանակ, երբ նախաքննական մարմնի կողմից արդեն իսկ ձեռք էին բերվել նրա մեղավորությունը հիմնավորող բավարար ապացույցներ։ Հարկ է արձանագրել, որ դրական բնութագրվելը, առաջադրված մեղադրանքում իրեն լիովին մեղավոր ճանաչելը, կատարվածի համար զղջալը, կատարված արարքի հանրային բարձր վտանգավորության մասին վկայող փաստական տվյալների առկայության պայմաններում, չեն կարող ողջամտորեն նվազեցնել Գ.Միրզոյանի կատարած արարքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և նրա նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմք հանդիսանալ: Դատարանը, հանրային վտանգավորության աստիճանը գնահատելիս և անձի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս, պետք է հաշվի առներ, որ մեղադրյալը կատարել է սեփականության դեմ ուղղված ծանր հանցանք, ինչով և դրսևորվում է նրա՝ հանրային բարձր վտանգավորությունը: Այսինքն` պատժի նպատակներին հասնելու երաշխիք է հանցագործություն կատարած անձի նկատմամբ արդարացի, արարքի ծանրությանը և հասարակական վտանգավորությանը համապատասխան պատիժ նշանակելը: Ակնհայտ է, որ սույն դեպքում Գ.Միրզոյանի կողմից ազատության մեջ մնալը չի կարող ապահովել պատժի նպատակների իրականացումը: Այսինքն, դատարանը պետք է հաշվի առներ մեղադրյալ Գոռ Միրզոյանի կողմից վերը նշված հանգամանքներում կատարած հանցագործության հանրային վտանգավորության բարձր աստիճանը և բնույթը, շարժառիթն ու նպատակը և նրա նկատմամբ չկիրառեր ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածով սահմանված կանոնները, այնինչ՝ դատարանը, առանց հաշվի առնելու վերը նշվածը, մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չի կիրառել: Այսպիսով, դատարանը սխալ հետևության է հանգել մեղադրյալ Գոռ Միրզոյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառմամբ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով սահմանված պատժի նպատակներին՝ սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձի վերասոցիալականացմանը և հանցագործությունների կանխմանը հասնելու հնարավորության մասին: Մեղադրյալի նկատմամբ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշում ընդունելիս դատարանը չի քննարկել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով ամրագրված պատժի նպատակների իրացվելիության հարցը: Այսինքն՝ մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշում ընդունելով՝ դատարանը սխալ է մեկնաբանել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածը, որով թույլ է տվել նյութական իրավունքի խախտում: Դատարանի կողմից թույլ են տրվել նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի նորմերի 4-րդ և 7-րդ հոդվածներով սահմանված օրինականության, արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքների խախտումներ, ինչը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 354-րդ հոդվածով նախատեսված քրեական օրենքի ոչ ճիշտ կիրառում է և հանգեցրել է նույն օրենսգրքի 347-րդ հոդվածի պահանջներին չհամապատասխանող անօրինական և չհիմնավորված դատական ակտի կայացմանը: Նշված դատական սխալը խաթարում է արդարադատության բուն էությունը և խախտում սահմանադրորեն պաշտպանվող շահերի անհրաժեշտ հավասարակշռությունը:
Ելնելով վերոգրյալից, դատախազը Վերաքննիչ դատարանին խնդրել է.
«Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի ապրիլի 08-ի դատավճիռը՝ Գոռ Գևորգի Միրզոյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասով բեկանել և նրա նկատմամբ սահմանել պատիժ ազատազրկման ձևով՝ առանց ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառման:»:

Վերաքննիչ դատարանում կողմերի պարզաբանումները.

Դատական նիստի ընթացքում դատախազը պնդեց ներկայացված վերաքննիչ բողոքը, խնդրեց այն բավարարել:
Պաշտպան Մանուկ Մելքոնյանը հայտնեց, որ ներկայացված վերաքննիչ բողոքն անհիմն է և ենթակա մերժման, խնդրեց դատախազի բողոքը մերժել, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի բողոքարկվող դատական ակտը թողնել անփոփոխ:
Մեղադրյալը միացավ պաշտպանի դիրքորոշմանը:

Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն` դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ վերաքննությունը և վճռաբեկությունն իրականացվում են բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում:
Վերաքննիչ դատարանը, վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում դատական ստուգման ենթարկելով Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի օրինականությունը և հիմնավորվածությունը, ինչպես նաև ուսումնասիրելով Վերաքննիչ դատարանին ներկայացված նյութերը, գտնում է, որ սույն վերանայման բողոքի քննությամբ անհրաժեշտ է անդրադառնալ հետևյալ իրավական հարցին, թե հիմնավորված են արդյոք Առաջին ատյանի դատարանի 08.04.2025 թվականի դատավճռով արտահայտված հետևությունը՝ Գոռ Գևորգի Միրզոյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ:
ՀՀ Սահմանադրության 71-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` Օրենքով սահմանված պատիժը, ինչպես նաև նշանակված պատժատեսակը և պատժաչափը պետք է համաչափ լինեն կատարած արարքին:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 348-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` դատավճռում պետք է շարադրվեն հետևյալ հարցերի պատասխանները․ /…/
7) ապացուցված են արդյոք դատապարտված մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները.
8) դատապարտված մեղադրյալը ենթակա է արդյոք պատժի իր կատարած հանցանքի համար.
9) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի դատապարտված մեղադրյալի նկատմամբ.
10) դատապարտված մեղադրյալը արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը. /…/:
Նշված իրավադրույթից հետևում է, որ կոնկրետ պատժաչափով կոնկրետ պատժատեսակի նշանակումը և արդեն իսկ նշանակված պատիժը կրելու անհրաժեշտության հարցի լուծումն իրենցից ներկայացնում են պատժի հարցերի դատական լուծման գործընթացի ինքնուրույն և հաջորդական փուլեր: Այսինքն` դատարանը, նախ և առաջ որոշում է մեղադրյալի` պատժի ենթակա լինելու հարցը, այնուհետև` դրա տեսակը և չափը, որից հետո որոշում, թե մեղադրյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը` հաշվի առնելով առանց նշանակված պատիժը փաստացի կրելու դրա նպատակներին հասնելու հնարավորությունը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից կամ ազատություններից սույն օրենսգրքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ:
2. Պատժի նպատակներն են` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ:
3. Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:
4. Պատժի կատարման կարգը և պայմանները սահմանվում են Հայաստանի Հանրապետության քրեակատարողական օրենսդրությամբ:
Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է թիվ ՎԲ-142/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-50/07, ՎԲ-201/07, ԵՇԴ/0029/01/08, ԵԿԴ/0042/01/11, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացրած որոշումներում, և կայուն նախադեպային իրավունք է ձևավորել առ այն, որ հանցավորի անձին և հանցագործության վտանգավորության բնույթին ու աստիճանին համաչափ քրեաիրավական ներգործության միջոց ընտրելու, ինչպես նաև դրա շրջանակներում համաչափ պատժաչափ սահմանելու պահանջն ուղղակիորեն բխում է պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների, մասնավորապես՝ արդարության և պատասխանատվության անհատականացման հիմնարար սկզբունքների բովանդակությունից։ Արդարացի է այն պատիժը, որի ընտրությունը գործի բոլոր հանգամանքների՝ հանցագործության վտանգավորության բնույթի և աստիճանի (հանցագործության մեղքի ձև, շարժառիթ, նպատակ, պատճառված վնասի չափ, եղանակ, գործիքներ ու միջոցներ և այլն), հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների, մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների ամբողջական ու բազմակողմանի վերլուծության արդյունք է և բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից։ Վերոնշյալ պահանջներից նահանջը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 377-րդ հոդվածի համաձայն՝ պարզելով, որ առաջին ատյանի դատարանը պատիժ նշանակելիս կամ պատժի կրման հարցը լուծելիս հաշվի չի առել պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող կամ հանցագործության վտանգավորությունը կամ մեղադրյալի անձը բնութագրող որևէ հանգամանք, որի արդյունքով նշանակել է անարդարացի` ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ պատիժ, վերաքննիչ դատարանը փոփոխում է առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը` մեղմացնելով կամ խստացնելով պատիժը կամ այլ կերպ լուծելով պատժի կրման հարցը` ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով:
Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Ն.Սարգսյանի գործով որոշմամբ և իրավական դիրքորոշում հայտնել այն մասին, որ.
«Վերաքննիչ դատարանն իրավասու է պատժի մասով փոփոխել առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը հետևյալ դեպքերում.
1) առաջին ատյանի դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս չեն պահպանվել պատժի նշանակման ընդհանուր սկզբունքները,
2) առաջին ատյանի դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս հաշվի չեն առնվել հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող, ինչպես նաև պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները,
3) առաջին ատյանի դատարանի կողմից վերոնշյալ հանգամանք(ներ)ը հաշվի չառնելը հանգեցրել է անհամաչափ և պատժի նպատակների տեսանկյունից բավարարության չափանիշին չհամապատասխանող պատժի նշանակման։
(...) Առաջին ատյանի դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս վերոնշյալ պահանջների չպահպանման վերաբերյալ վերաքննիչ դատարանի հետևությունները պետք է լինեն պատճառաբանված։ Այլ կերպ ասած՝ պատիժն ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ լինելու հիմքով առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը փոփոխելիս վերաքննիչ դատարանը պարտավոր է պատճառաբանել, թե պատժի նշանակման հատկապես որ սկզբունքը կամ սկզբունքները չեն պահպանվել, հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող, ինչպես նաև պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող որ հանգամանքները հաշվի չեն առնվել և արդյոք այդ հանգամանքները հաշվի չառնելն է հանգեցրել անհամաչափ և պատժի նպատակների տեսանկյունից բավարարության չափանիշին չհամապատասխանող պատժի նշանակման։ Այսինքն` եթե վերաքննիչ դատարանը, գտնելով, որ դատավճռում նշանակված պատիժն անարդարացի է ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ լինելու պատճառով, պետք է պատճառաբանի, թե ինչում է արտահայտվել պատժի խստության կամ մեղմության ակնհայտությունը:» /Վճռաբեկ դատարանի 22.12.2011թվականի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշում/։
Անդրադառնալով պատժի արդարացիության հարցերին՝ Վճռաբեկ դատարանը Կարեն Հարությունյանի գործով արձանագրել է, որ. «Պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձին բնութագրող բոլոր տվյալները և քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով` հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար» /Վճռաբեկ դատարանի 30.11.2007թվականի ՎԲ-201/07 որոշում/:
Ա.Ավագյանի և Վ.Սահակյանի գործով որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանը դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ . «Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով։ Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս։ Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն:» /Վճռաբեկ դատարանի 31.10.2014 թվականի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշում/:
Արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը գնահատելու հարցերին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Գ.Մադաթյանի գործով որոշմամբ՝ իրավական դիրքորոշում ձևավորելով այն մասին, որ. «/…/ այլընտրանքային սանկցիաների միջև ընտրություն կատարելիս պատժի արդարացիության սկզբունքի ապահովման հիմնական երաշխիքը դատարանների կողմից յուրաքանչյուր գործի քննության ժամանակ այնպիսի հանգամանքների բացահայտումն է, որոնք ազդել են անձի կողմից կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի վրա:
Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ:
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը:
Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը: Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ պատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը» /Վճռաբեկ դատարանի 17.02.2009թվականի ԵՇԴ/0029/01/08 որոշում/:
Վճռաբեկ դատարանի ձևավորած կայուն նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ։ Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից։ Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման։ Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են։ Հետևաբար կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա։ Նշված հանգամանքների գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Եթե դատարանը հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կարճաժամկետ ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու կամ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելիս հանգում է հետևության, որ պատժի նպատակների իրականացումը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքով պատժից կարող է ազատվել նաև այն անձը, որի նկատմամբ սույն օրենսգրքի 72-րդ հոդվածով նշանակվել է օրենքով նախատեսվածից ավելի մեղմ պատիժ, կամ կիրառվել է համաձայնեցման կամ համագործակցության կամ արագացված վարույթ:
3. Հանցագործությունների համակցության դեպքում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցը որոշվում է համակցությամբ վերջնական պատիժը նշանակելուց հետո:
4. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ որոշում կայացնելիս դատարանը պետք է հաշվի առնի հետևյալ հանգամանքները.
1) անձին մեղսագրվող հանցանքի բնույթն ու վտանգավորությունը,
2) պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները,
3) հանցանք կատարածի անձը,
4) պատճառած վնասը հատուցելու կամ այլ կերպ հարթելու պահանջի բացակայությունը կամ այն հատուցած կամ այլ կերպ հարթած լինելու հանգամանքը, եթե հանցագործությամբ վնաս է պատճառվել:
5. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը սահմանում է փորձաշրջան՝ 1-5 տարի ժամկետով, որի ընթացքում անձը գտնվում է դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի հսկողության ներքո և պարտավոր է կատարել դատարանի որոշմամբ սահմանված պարտականությունները:
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը, վերլուծելով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու չափանիշները, կայուն նախադեպային իրավունք է ձևավորել առ այն, որ պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունը, որ ամբաստանյալի ուղղումը հնարավոր է առանց իրական պատիժ կրելու: Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին: Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը փաստել է, որ չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված` ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, սակայն դատարանը, կոնկրետ գործի հանգամանքների բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ գնահատման հիման վրա ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, ինչպես նաև նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը, անձի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս պարտավոր է հաշվի առնել՝
ա) հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները,
բ) պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և (կամ) ծանրացնող հանգամանքները,
գ) հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը,
դ) հանցագործության կատարման հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները,
ե) հանցանք կատարած անձի մեղքի ձևը,
զ) հանցանք կատարած անձի կողմից հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքները նախատեսելու բնույթն ու աստիճանը և այլն:
Նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշման հիմնավորվածության հարցին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Թ.Տեր-Գրիգորյանի վերաբերյալ որոշման մեջ՝ իրավական դիրքորոշում հայտնելով այն մասին, որ. «Պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը հաշվի է առնում նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ և 63-րդ հոդվածներով նախատեսված պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: Հանցակազմի սահմաններից դուրս գտնվելով դրանք բնութագրում են ինչպես կատարված հանցագործությունը, այնպես էլ հանցավորի անձնավորությունը, հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին` համապատասխանաբար բարձրացնելով կամ իջեցնելով այն: Դրանց գնահատմամբ է հնարավոր յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատական մոտեցում ցուցաբերել ինչպես պատժի տեսակը և չափը որոշելիս, այնպես էլ այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս: (…) Նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը: (…):» / Վճռաբեկ դատարանի 26.10.2007 թվականի թիվ ՎԲ-192/07 որոշում/:
Դ.Հովհաննիսյանի վերաբերյալ որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանը դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ. «Չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, սակայն դատարանը պարտավոր է, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, հաշվի առնել նաև հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը։ Դատարանի կողմից նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության վտանգավորության աստիճանին ու բնույթին։ Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար կարևոր նշանակություն ունեն հանցագործության կատարման հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, մեղքի ձևը, հանցավորի կողմից այդ հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքները նախատեսելու բնույթն ու աստիճանը:» /Վճռաբեկ դատարանի 18.12.2009 թվականի թիվ ԵԱՔԴ/0078/01/09 որոշում/։
Ս.Աղախանյանի վերաբերյալ 13.09.2013թվականի թիվ ԱՎԴ/0082/01/12 որոշմամբ Վճռաբեկ դատարանը փաստել է, որ. «(…) Վճռաբեկ դատարանը վերահաստատում է իր դիրքորոշումն առ այն, որ յուրաքանչյուր գործով նշանակված պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը լուծելիս դատարանը, ի թիվս այլ հանգամանքների (կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափ, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճան, հանցագործության կատարման եղանակ և այլն), պետք է բազմակողմանի վերլուծության ու գնահատման ենթարկի հանցավորի անձը։ Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ պատասխանատվության և պատժի անհատականացման և հետևաբար նաև նշանակված պատժի կրման հարցի լուծման համար էական նշանակություն ունեն հանցավորի անձի ոչ միայն ֆիզիկական ու հոգեկան, այլև սոցիալական առանձնահատկությունների վերաբերյալ փաստական տվյալները։ Հետևաբար, հանցավորի պատասխանատվությունն ու պատիժն անհատականացնելիս և նշանակված պատիժը փաստացի կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը պետք է ուսումնասիրի հանցավորի ընտանեկան դրության, նրա խնամքին այլ անձանց առկայության, սոցիալական միջավայրում նրա զբաղեցրած տեղի ու դիրքի, սոցիալական միջավայրում նրա ունեցած բնութագրի և մի շարք այլ հանգամանքների վերաբերյալ փաստական տվյալները։
Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս և այն փաստացի կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը պետք է հաշվի առնի նաև այն հանգամանքը, թե նշանակված պատիժն ինչպիսի ազդեցություն կարող է ունենալ ամբաստանյալի ընտանիքի կյանքի պայմանների վրա։ Մասնավորապես, սույն գործով գնահատման էր արժանի այն հանգամանքը, որ ամբաստանյալին մեղսագրվում է միջին ծանրության հանցագործություն, նրա խնամքին են գտնվում երեք անչափահաս երեխաները, իսկ կինը վատառողջ է, և ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը նրանց կյանքի պայմանների վրա կարող է բացասական ազդեցություն ունենալ։ /.../
Մեջբերված փաստական տվյալների վերլուծությունից երևում է, որ Վերաքննիչ դատարանն ամբաստանյալի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման հարցը քննարկելիս հիմք է ընդունել Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները, որոնք ուղղակի վերարտադրել է իր որոշման մեջ՝ առանց անդրադառնալու այն հարցին, թե ամբաստանյալ Ս.Աղախանյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը կրելու անհրաժեշտության մասին հետևությունն արդյոք համապատասխանում է գործի փաստական հանգամանքներին ու պատժի արդարացիության սկզբունքին։ Այս առումով հարկ է նշել, որ Վերաքննիչ դատարանն արժանի գնահատման չի ենթարկել ամբաստանյալ Ս.Աղախանյանի անձը բնութագրող և պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքների՝ գործում առկա ամբողջ զանգվածը, մասնավորապես այն, որ վերջինիս ընտանիքը 1994 թվականից հաշվառված է ընտանիքների անապահովության գնահատման համակարգում և ստանում է աղքատության նպաստ, ամբաստանյալի կինը վատառողջ է, տառապում է էպիլեպսիկ հիվանդությամբ (տե՛ս սույն որոշման 7-8-րդ կետերը)։/.../»:
Ջ.Շիրվանյանի և Ա.Մուրադյանի վերաբերյալ 18.12.2015 թվականի թիվ ԵԱՔԴ/0091/01/14 որոշմամբ Վճռաբեկ դատարանը վերահաստատելով վերոնշյալ իրավական դիրքորոշումները՝ ընդգծել է, որ. «Յուրաքանչյուր դեպքում պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը որոշելիս հանցագործության հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի համատեքստում կարևոր նշանակություն ունի հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների ամբողջական վերլուծությունը։ Մասնավորապես, հանցավորի անձը դրականորեն բնութագրող սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկանիշները, հանցագործությունից հետո դրսևորած դրական վարքագիծը (կատարվածի համար զղջալը, ճշմարտացի ցուցմունքներ տալը, քննությանը չխոչընդոտելը, պատճառված վնասը հատուցելը և այլն) կարող են վկայել, որ պատժի նպատակների իրագործման տեսանկյունից բացակայում է պատիժը փաստացի կրելու անհրաժեշտությունը։ Այլ խոսքով՝ հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները բացահայտելու և օբյեկտիվորեն հաշվի առնելու դատարանի պարտականությունն ուղղակիորեն բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի տրամաբանությունից, որի համաձայն՝ պատժի նպատակը, սոցիալական արդարությունը վերականգնելուց բացի, դատապարտյալի ուղղումն է և նոր հանցագործությունների կանխումը»։
Վերոշարադրյալ իրավադրույթների բովանդակային վերլուծության և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումների կիրառմամբ անդրադառնալով Առաջին ատյանի դատարանի իրավական վերլուծություններին՝ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը, մեղադրյալ Գոռ Միրզոյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս վերլուծելով գործի կոնկրետ հանգամանքները, հաշվի առնելով մեղադրյալի անձը բնութագրող, ինչպես նաև պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, այն է՝ նախկինում դատապարտված չլինելը, առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր է ճանաչելը, կատարած արարքի համար զղջալը, խոստովանական ցուցմունք տալը, հանցագործությամբ պատճառված վնասն ամբողջությամբ ու կամովին հատուցելը, պատիժը ռեալ կրելու դեպքում ընտանիքի կյանքի պայմանների վրա բացասական ազդեցություն ունենալը, ամուսնացած լինելը և խնամքին հղի կնոջ առկայությունը, դրական բնութագրվելը, մարտական գործողություններին մասնակցելը, ինչպես նաև պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, և նշված հանգամանքների հետ համադրված՝ գնահատելով նաև մեղադրյալի կատարած հանցագործության բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը, վերջնական ճիշտ հետևության է հանգել այն մասին, որ մեղադրյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց հասարակությունից նրան մեկուսացնելու: Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ նշված հանգամանքների համակցությունն էապես նվազեցնում է ինչպես մեղադրյալի, այնպես էլ նրա կատարած արարքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, ինչպես նաև՝ նշված հանգամանքների համակցությունը, և մասնավորապես՝ հետհանցավոր դրական վարքագիծը, բավարար է գալու հետևության, որ մեղադրյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը փաստացի կրելու և ըստ այդմ՝ հնարավոր է հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակների իրացվելիությանը: Այսինքն՝ Առաջին ատյանի դատարանի համոզվածությունը, որ մեղադրյալ Գոռ Միրզոյանի ուղղումը հնարավոր է առանց իրական պատիժ կրելու, բխում է գործի օբյեկտիվ տվյալներից ու դրանց բազմակողմանի և պատշաճ գնահատման արդյունքներից, որպիսի պայմաններում վերջինիս վերաբերյալ վերաքննիչ բողոքում բերված անհամաձայնությունը Վերաքննիչ դատարանի համար ընդունելի չէ:
Վերաքննիչ դատարանի համոզմամբ՝ վերը նշված հանգամանքների ամբողջական վերլուծությունը բավարար հիմք է տալիս հետևություն անելու մեղադրյալի նկատմամբ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից նշանակված ազատազրկման ձևով պատիժը փաստացի կիրառելու աննպատակահարմարության և առանց այդ պատիժը նրա կողմից ռեալ (իրական) կրելու սույն գործով պատժի նպատակների իրացվելիության ապահովմանը հասնելու հնարավորության մասին: Այսինքն՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատժատեսակի կանխարգելիչ բնույթը կարող է հաղթահարված համարվել նաև ազատությունից զրկելու ձևով արտահայտված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու և փորձաշրջան սահմանելու միջոցով։ Վերաքննիչ դատարանը անհրաժեշտ է համարում փաստել, որ վերաքննիչ բողոքում նշված հանգամանքներն իրենց համաչափ արտացոլումն են գտել Առաջին ատյանի դատարանի կողմից մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատժում, ինչպես նաև նրա կողմից ազատազրկման ձևով պատիժը կրելու անհրաժեշտության բացակայության վերաբերյալ հետևություններում և նման պարագայում վերաքննիչ բողոքի փաստարկներն ի զորու չեն չեզոքացնելու Առաջին ատյանի դատարանի իրավաչափ հետևությունները:
Ինչ վերաբերում է վերաքննիչ բողոքում ներկայացված մյուս փաստարկներին ու դատողություններին, ապա հարկ է արձանագրել, որ սույն որոշմամբ վերը շարադրված վերլուծություններն ու դատողություններն իրենց համակցության մեջ արդեն իսկ ամբողջությամբ ներառում են դրանց վերաբերյալ Վերաքննիչ դատարանի մոտեցումներն ու բարձրացված հարցերի պատասխանները, ուստի լրացուցիչ առանձին-առանձին անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է: Ավելին՝ վիճարկվող դատական ակտում արդեն իսկ բերված են Վերաքննիչ դատարանի համար ըստ էության ընդունելի հիմնավորումներ՝ վերաքննիչ բողոքում նշված այն հիմքերի և հիմնավորումների առնչությամբ, որոնք էական են և ինքնին կամ համակցությամբ կարող էին ազդեցություն ունենալ սույն գործի ելքի վրա։
Ամփոփելով վերոշարադրյալը, ղեկավարվելով օրինականության, արդարության, պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքներով՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում Առաջին ատյանի դատարանի բողոքարկված դատական ակտը բեկանելու և դատախազի վերաքննիչ բողոքը բավարարելու իրավաչափ հիմքեր չկան, Առաջին ատյանի դատարանը, մեղադրյալի նկատմամբ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելով թույլ չի տվել գործի ելքի վրա ազդեցություն ունեցող դատական սխալ, այսինքն՝ բացակայում են վիճարկվող դատական ակտը բեկանելու հիմքերը, հետևաբար դատախազ Ռ.Բախշյանի վերաքննիչ բողոքը պետք է մերժել, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը՝ թողնել անփոփոխ:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ, 363-րդ և 371-րդ հոդվածներով՝ Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

ՀՀ Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազության դատախազ Ռ.Բախշյանի վերաքննիչ բողոքը մերժել:
Թիվ ԵԴ1/1005/01/25 քրեական գործով ՀՀ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի կողմից 08.04.2025 թվականին կայացված դատավճիռը թողնել անփոփոխ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան՝ ստանալու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում:




ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Մ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ

ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ՝ Լ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

Գ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ