ԵԴ1/0982/01/25







ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈւԹՅԱՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Ո Ր Ո Շ Ու Մ

«22» մայիսի 2025թ. ք.Երևան

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան)
նախագահությամբ՝ դատավոր Լ. ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆԻ

ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանի դատախազության դատախազ Ա․ Դավթյանի հատուկ վերանայման բողոքի հիման վրա գրավոր ընթացակարգով դատական վերանայման ենթարկելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի ապրիլի 07-ի որոշումը,
Պ Ա Ր Զ Ե Ց

Վարույթի դատավարական ընթացքը.
ԵԴ1/0982/01/25 (16123125) քրեական վարույթով Սամսոն Հովհաննեսի Շահումյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-254-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին, 3-րդ և 4-րդ կետերով այն բանի համար, որ. «(․․․) նա, ուրիշի գույքի գաղտնի հափշտակություն կատարելու շուրջ նախնական համաձայնության գալով Արտակ Աշոտի Օդաբաշյանի և քրեական վարույթով դեռևս ինքնությունը չպարզված անձի հետ, 2025 թվականի փետրվարի 8-ին՝ ժամը 05:15-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Սվաճյան փողոցի 12-րդ շենքի դիմացի հատվածում, Ս․ Շահումյանի և ինքնությունը չպարզված անձի հետ փոխլրացնելով միմյանց գործողությունները, իրենց հետ նախապես վերցված տեխնիկական միջոցների՝ էլեկտրակւսն անկյունահղկիչի, ինչպես նաև պինդ համեմատաբար հարթ, տափակեզրամասեր ունեցող առարկայի կամ գործիքի միջոցով գույքի պաշտպանության համար նախատեսված սարքավորումը՝ այն է նույն հասցեում գտնվող «Պրես Ստենդ» ՍՊ ընկերությանը պատկանող կրպակին ամրակցված «Թել Սել» վճարային տերմինալի կողպեքի կանթի հատվածը վնասելու եղանակով փորձել են գաղտնի հափշտակել դրանում առկա՝ խոշոր չափերի՝ ընդհանուր 817.800 ՀՀ դրամ գումարը, սակայն իրենց դիտավորության մեջ ընդգրկված հանցանքն ավարտին չեն կարողացել հասցնել իրենց կամքից անկախ հանգամանքներով, քանի որ միացել է նշված վճարային տերմինալի անվտանգության ձայնային ազդանշանը և հիշյալ հասցե են մոտեցել ոստիկանության աշխատակիցները, իսկ Ա.Օդաբաշյանը, Ս.Շահումյանը ու դեռևս ինքնությունը չպարզված անձը դիմել են փախուստի, որոնցից Ա.Օդաբաշյանը և Ս.Շահումյանը բռնվել են ՀՀ ՆԳՆ ոստիկւսնության պարեկային ծառայության աշխատակիցների կողմից՝ վճարային տերմինալից մոտ 200-250 մետր հեռավորության վրա: (…)»։
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի ապրիլի 7-ի որոշմամբ՝ թիվ ԵԴ1/0982/01/25 քրեական գործով մեղադրյալ Սամսոն Հովհաննեսի Շահումյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց տնային կալանքը փոխվել, իսկ մեղադրյալ Սամսոն Հովհաննեսի Շահումյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված բացակայելու արգելքը թողնվել է անփոփոխ։ Մեղադրյալ Սամսոն Հովհաննեսի Շահումյանի նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոց կիրառվել է վարչական հսկողությունը։ Վարչական հսկողության ընթացքում մեղադրյալ Սամսոն Հովհաննեսի Շահումյանին պարտավորեցվել է շաբաթը մեկ անգամ գրանցվել ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայությունում, արգելվել է առանց վարույթն իրականացնող մարմնի թույլտվության փոխել մշտական կամ ժամանակավոր բնակության վայրը, ժամը 23։00-ից մինչև 08։00-ն լքել իր մշտական բնակության վայրի տարածքը։ Մեղադրյալ Սամսոն Հովհաննեսի Շահումյանն անհապաղ ազատ է արձակվել դատական նիստերի դահլիճում։ Վարչական հսկողության ապահովումը հանձնարարվել է ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության՝ մեղադրյալ Սամսոն Հովհաննեսի Շահումյանի բնակության վայրի տարածքային մարմնին։
2025 թվականի ապրիլի 28-ին (փոստային ծառայությանն է հանձնվել ապրիլի 26-ին) ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան է ստացվել ԵԴ1/0982/01/25 գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի ապրիլի 7-ի որոշման դեմ ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանի դատախազության դատախազ Ա․ Դավթյանի հատուկ վերանայման բողոքը:
Հատուկ վերանայման բողոքի վերաբերյալ գործը (նյութը) ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան է ստացվել 2025 թվականի մայիսի 7-ին, իսկ նախագահող դատավորի աշխատակազմին է հանձնվել 2025 թվականի մայիսի 8-ին:
2025 թվականի մայիսի 12-ին Վերաքննիչ դատարանի որոշմամբ ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանի դատախազության դատախազ Ա․ Դավթյանի հատուկ վերանայման բողոքն ընդունվել է վարույթ։ Հատուկ վերանայման բողոքի պատասխան ներկայացնելու համար սահմանվել է յոթնօրյա ժամկետ, իսկ համապատասխան բացատրությունները, դրանք հիմնավորող նյութերը և միջնորդությունները՝ հատուկ վերանայման բողոքը վարույթ ընդունելու մասին որոշումը ստանալու պահից եռօրյա ժամկետ:
Վերաքննիչ դատարանում հատուկ վերանայման բողոքի պատասխան, համապատասխան բացատրություններ, դրանք հիմնավորող նյութեր և միջնորդություններ չեն ստացվել:
Հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանի դատախազության դատախազ Ա․ Դավթյանն իր կողմից ներկայացված հատուկ վերանայման բողոքով խնդրել է ամբողջությամբ բեկանել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի` 2025 թվականի ապրիլի 7-ի թիվ ԵԴ1/0982/01/25 որոշումը և մեղադրյալ Սամսոն Հովհաննեսի Շահումյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառել տնային կալանքը՝ 3 ամիս ժամանակով:
Ներկայացված հատուկ վերանայման բողոքում, ի թիվս այլնի, նշվել է հետևյալը.
«(…) Գտնում եմ, որ Դատարանը ճիշտ չի գնահատել քրեական գործի նյութերով հաստատված տվյալները և եկել է սխալ եզրահանգման այն մասին, որ տվյալ դեպքում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված նպատակներին հնարավոր է հասնել նաև վարչական հսկողություն խափանման միջոցի կիրառմամբ:
(…)
Գտնում եմ, որ տվյալ դեպքում մեղադրյալ Սամսոն Շահումյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց անհրաժեշտ է կիրառել տնային կալանքը` վերջինիս կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար, քանի որ Ս.Շահումյանը, մնալով ազատության մեջ հնարավոր է, որ վարույթին ներգրավված անձանց, մասնավորապես վկաների, ինչպես նաև տուժողների վրա անօրինական ազդեցություն գործադրի՝ համոզելու, հարկադրելու նրանց, այդ թվում նաև Արտակ Օդաբաշյանի հետ միասնական դիրքորոշման գալու, կամ այլ եղանակներով ներազդելու՝ նման եղանակներով խոչընդոտելով քրեական վարույթին:
Բարձր է նաև հավանականությունը, որ ազատության մեջ մնալու պայմաններում Ս.Շահումյանը կկատարի նոր հանցանք, քանի որ վերջինս նախկինում դատապարտվել է նույնաբնույթ հանցանք կատարելու համար, և նրա վերաբերյալ մեկ այլ քրեական վարույթ է քննության առնվում Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում։
Բարձր է հավանականությունը նաև, որ Սամսոն Հովհաննեսի Շահումյանը, մնալով ազատության մեջ, կդիմի փախուստի, քանի որ վերջինս ենթադրյալ հանցանքն կատարելուց հետո, ոստիկանների կողմից նկատվելուց անմիջապես հետո դիմել է փախուստի և նրան հնարավոր է եղել բռնել միայն ոստիկանների կողմից հետապնդելու արդյունքում՝ դեպքի վայրից մոտ 250 մետր հեռավորության վրա:
Ելնելով վերոգրյալից՝ գտնում եմ, որ տվյալ դեպքում առնվազն տնային կալանքը որպես խափանման միջոց կարող է ապահովել մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը:
Վերոգրյալի հաշվառմամբ` մեղադրյալի ազատության իրավունքի սահմանափակման անհրաժեշտությունը գնահատելով ավելի բարձր նշանակության բարիքի, այն է` հանրային շահի պաշտպանության տեսանկյունից, ապահովելով հանրային և մասնավոր շահի ողջամիտ հավասարակշռությունը, անձի ազատության սահմանափակման հիմնավորվածությունը, գտնում եմ, որ Սամսոն Հովհաննեսի Շահումյանն ազատության մեջ մնալու պարագայում բարձր է նրա կողմից ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված գործողություններ կատարելու վտանգը, ուստի ավելի նվազ խափանման միջոց, քան տնային կալանքն է, չի կարող չեզոքացնել նշված վտանգները և ապահովել նրա պատշաճ վարքագիծը:
(…):
Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն`
«Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի համաձայն`
«3. Հատուկ վերանայումն իրականացվում է բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում:
4. Հատուկ վերանայման կարգով դատական ակտ կայացնելիս վերադաս դատարանը հիմնվում է միայն ստորադաս դատարանում հետազոտված ապացույցների կամ նյութերի և վարույթի մասնակիցների արած պնդումների վրա»:
Վերաքննիչ դատարանը նախ հարկ է համարում անդրադառնալ այն հարցին, թե մինչև քրեական վարույթի նյութերը և ապացույցներն օրենքով սահմանված պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում հետազոտելը քրեական վարույթն ըստ էության քննող դատարանն իրավասու է արդյո՞ք տվյալ փուլում քննարկման առարկա դարձնել մեղադրյալի կողմից հանցագործություն կատարելու վերաբերյալ հիմնավոր կասկածի առկայության կամ բացակայության հարցը:
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ դատարանում քննվող քրեական գործով հիմնավոր կասկածին անդրադառնալը և գնահատական տալն այն նույն չափանիշներով, ինչ նախաքննության փուլում է, անթույլատրելի է, քանի որ այն կարող է վտանգել դատարանի անկախության և անկողմնակալության սկզբունքը, նկատի ունենալով, որ այդ դեպքում դատարանը, մինչև գործն ըստ էության քննելը և վերջնական դատական ակտով դրան լուծում տալը, գնահատական է տալու ինչպես մեղադրանքին, այնպես էլ գործով ձեռք բերված ապացույցներին, այնինչ այդ հարցի վերջնական պատասխանը պետք է տրվի դատավճռով: Հետևաբար այս հարցին Վերաքննիչ դատարանն իրավասու է անդրադառնալու և գնահատելու այնքանով, որքանով հիմնավոր կասկածի առկայությունը կարող է գնահատվել առերևույթ (prima facie), եթե իհարկե հիմնավոր կասկածի բացակայությունն ակնհայտ չէ: Այլ կերպ՝ այս փուլում դատարանն իրավասու է գործում առկա ապացույցները և այլ փաստական տվյալները գնահատելու այնքանով, որքանով դա անհրաժեշտ է հիմնավոր կասկածի առկայությունը գնահատելու առերևույթ (prima facie), այլ ոչ թե՝ ըստ էության, իսկ այդպիսի գնահատման չափանիշին համապատասխան սույն դեպքում այն առկա է, քանի որ հիմնավոր կասկածի ապացուցողական չափանիշը նվազ է, քան անձի մեղքի և դատապարտման համար անհրաժեշտ ապացուցողական չափանիշը, որն առավել բարձր է:
Վերոգրյալի համատեքստում՝ Վերաքննիչ դատարանն արդեն իսկ հաստատված է համարում է մեղադրյալ Սամսոն Շահումյանի կողմից ենթադրյալ հանցանք կատարելու հիմնավոր կասկածի առերևույթ առկայությունը։
ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«1. Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք: Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով»:
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և oրենքով uահմանված կարգով.
(...)
գ) անձի oրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը` իրավախախտում կատարած լինելու հիմնավոր կաuկածի առկայության դեպքում նրան իրավաuու oրինական մարմնին ներկայացնելու նպատակով կամ այն դեպքում, երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է համարվում նրա կողմից հանցագործության կատարումը կամ այն կատարելուց հետո նրա փախուuտը կանխելու համար,
(…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Վարույթի ընթացքում անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոցները կարող են կիրառվել ոչ այլ կերպ, քան սույն օրենսգրքով սահմանված հիմքերով և կարգով: Վարույթի ընթացքում անձին ազատությունից զրկելը չպետք է պատժի նպատակ հետապնդի:
2. Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտրելիս առաջնորդվում է նվազագույնի սկզբունքով։ Արգելվում է անձի նկատմամբ ընտրել ավելի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը։
(…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 43-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(…)
2. Մեղադրյալը պարտավոր է՝ (…)
3) չխոչընդոտել քրեական վարույթին, այդ թվում` ապօրինի չմիջամտել ապացուցման գործընթացին. (…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Խափանման միջոցներն են կալանքը և այլընտրանքային խափանման միջոցները։
2. Այլընտրանքային խափանման միջոցներն են`
1) տնային կալանքը.
2) վարչական հսկողությունը.
3) գրավը.
4) պաշտոնավարման կասեցումը.
5) բացակայելու արգելքը.
6) երաշխավորությունը.
7) դաստիարակչական հսկողությունը.
8) զինվորական հսկողությունը»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը:
2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝
1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ
2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ
3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար:
3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները: (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 117-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Եթե խափանման միջոցի գործողության ընթացքում փոխվել կամ վերացել են դրա իրավաչափության պայմանները, վարույթն իրականացնող մարմինն իր իրավասության սահմաններում որոշում է կայացնում խափանման միջոցը փոխելու կամ վերացնելու մասին:
(…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 123-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Տնային կալանքը մեղադրյալի ազատության այնպիսի սահմանափակում է, որի ընթացքում նա պարտավոր է չլքել դատարանի որոշման մեջ նշված բնակության տարածքը:
2. Դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին կարող է արգելվել նաև`
1) ունենալ նամակագրություն, հեռախոսային խոսակցություններ, օգտվել հաղորդակցության այլ ձևերից, այդ թվում՝ փոստային առաքանուց.
2) շփում ունենալ որոշակի անձանց հետ կամ իր բնակության վայրում հյուրընկալել այլ անձանց: (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 124-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Վարչական հսկողությունը մեղադրյալի տեղաշարժման և գործողությունների ազատության սահմանափակումն է, որի պայմաններում նա պարտավոր է ոչ հաճախ, քան շաբաթը երեք անգամ գրանցվել դատարանի որոշման մեջ նշված վայրի իրավասու մարմնում:
2. Դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին կարող է արգելվել նաև`
1) առանց վարույթն իրականացնող մարմնի թույլտվության փոխել մշտական կամ ժամանակավոր բնակության վայրը՝ համայնքը, իսկ Երևան քաղաքում՝ վարչական շրջանը.
2) այցելել որոշման մեջ նշված որոշակի վայրեր.
3) հաղորդակցվել որոշակի անձանց հետ.
4) օրվա որոշակի ժամերի լքել իր բնակության տարածքը, սակայն ոչ ավելի, քան 12 ժամը:
3. Սույն հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված արգելքները սահմանելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի առողջական վիճակը, ինչպես նաև աշխատանքի և ուսման պայմանները: (...)»։
Վճռաբեկ դատարանը Տիգրան Պետրոսյանի գործով զարգացնելով կալանավորման հիմքերի վերաբերյալ իր նախադեպային իրավունքը, իրավական դիրքորոշում է արտահայտել առ այն, որ «(...) մեղադրյալի հավանական գործողությունների մասին հետևությունները բոլոր դեպքերում պետք է պայմանավորված լինեն գործի նյութերից բխող որոշ փաստական տվյալներով։ Սակայն, միևնույն ժամանակ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ կալանավորման հիմք(եր)ի առկայության կամ բացակայության մասին դատարանի հետևությունները պետք է հիմնված լինեն ոչ թե այդ փաստական տվյալները մեկը մյուսից անջատ, ինքնավար հետազոտման ենթարկելու, այլ դրանք իրենց համակցության մեջ գնահատման ենթարկելու արդյունքում ձևավորվող փաստարկված դատողությունների վրա։ Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ համապատասխան փաստական տվյալներն իրենց ամբողջության մեջ չվերլուծելը, դրանք իրարից անջատ գնահատելը կարող է հանգեցնել կալանավորման հիմքի առկայության կամ բացակայության մասին չհիմնավորված եզրահանգման գալուն։ Հետևաբար խնդրո առարկա հարցը լուծելիս դատարանի հետևությունները յուրաքանչյուր դեպքում պետք է հիմնված լինեն գործի նյութերում առկա ապացույցների, փաստերի կամ այլ տեղեկությունների, այդ թվում՝ քրեական օրենքով արգելված ենթադրյալ հանցանքի կատարման պահից ի վեր մեղադրյալի դրսևորած վարքագծի և նրա անձը բնութագրող այլ հատկանիշների՝ իրենց ամբողջության մեջ գնահատման վրա: (...)»:
Վերոգրյալ իրավանորմերից հետևում է, որ խափանման միջոցի կիրառման հիմքերն ունեն կանխատեսական, մոտավոր բնույթ, քանի որ ենթադրում են ապագային վերաբերող իրադարձություններ: Ընդ որում, այդ կանխատեսող գործողություններն անհրաժեշտ է հիմնավորել քրեական գործով ձեռք բերված որոշակի նյութերով, որով էլ վերջին հաշվով որոշվում է խափանման միջոցի կիրառման հիմնավորվածությունը:
Առաջին ատյանի դատարանը, քննարկելով մեղադրյալ Սամսոն Շահումյանի կողմից հնարավոր ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման և այն չեզոքացնելու անհրաժեշտ քրեադատավարական մեխանիզմների ընտրման հարցը, արձանագրել է հետևյալը․
«(…) Շարադրված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո գնահատելով սույն գործի փաստական հանգամանքները՝ Դատարանը գտնում է, որ նախկինում դատարանի կողմից հաստատված՝ տնային կալանքի կիրառման իրավաչափության պայմանները թեև շարունակում են առկա լինել, սակայն իրենց ռիսկայնության աստիճանով չեն շարունակում գոյություն ունենալ, և Դատարանը պատճառաբանված ձևով չի կարող հաստատել տնային կալանքի կիրառման իրավաչափության պայմանների շարունակական առկայությունը:
Մասնավորապես՝ Դատարանը գտնում է, որ քննության ներկա փուլում մեղադրյալ Սամսոն Շահումյանի՝ ազատության մեջ հայտնվելու դեպքում գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունն էականորեն նվազել է: Այլ կերպ, քննարկելով մեղադրյալ Ս․Շահումյանի կողմից գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականության շարունակական առկայության հարցը՝ Դատարանն արձանագրում է, որ քննության ներկա փուլում մեղադրյալի՝ ազատության մեջ հայտնվելու դեպքում գործի քննությանը խոչընդոտելու, այդ թվում` ապացուցման գործընթացին ապօրինի միջամտելու հավանականությունն այլևս ռիսկային չէ, ինչը մեծապես պայմանավորված է նրանով, որ նախաքննությունն ավարտվել է, իսկ դատարանի կողմից մատնանշված վերոգրյալ մտավախությունը պայմանավորված է եղել մասնավորապես նախաքննության փուլի առկայությամբ և ըստ դրա՝ որոշակի ապացուցողական և վարութային գործողությունների կատարման անհրաժեշտությամբ, որպիսիք արդեն իսկ կատարվել են: (…)
Ինչ վերաբերում է հանցանք կատարելը կանխելու նպատակի ապահովմանը, ապա Դատարանը գտնում է, որ քննության ներկա փուլում մեղադրյալ Սամսոն Շահումյանի կողմից հանցանք կատարելու հավանականությունը ևս էապես նվազել է, քանի որ խափանման միջոցի կիրառման ցանկացած հիմքի հավանականությունը, եթե սկզբնական կամ նախորդող ժամանակաշրջանում բարձր է եղել, ապա ժամանակի ընթացքում կամ միշտ այն ակտուալ համարվել չի կարող, ուստի և հանցանք կատարելու մասին ենթադրությունը չի կարող շարունակաբար արդարացնել անձի անձնական ազատության սահմանափակումը:
Անդրադառնալով մեղադրյալի կողմից փախուստի դիմելու հավանականությանը, ապա Դատարանն արձանագրում է, որ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը դեռևս մեղադրյալի նկատմամբ տնային կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելու մասին որոշում կայացնելիս արձանագրել է նշված հիմքի բացակայությունը, իսկ հանրային մեղադրողի կողմից նշված ռիսկի առկայությունը հիմնավորող նոր փաստական տվյալներ չներկայացվեցին, ինչպես նաև այդպիսիք առկա չեն նաև քրեական գործի նյութերում։
Վերոգրյալի հետ մեկտեղ Դատարանը գտնում է, որ քննության ներկա փուլում խափանման միջոցի գործողության ընթացքում փոխվել և վերացել են դրա իրավաչափության պայմանները, գործի նյութերում առկա չեն, և հանրային մեղադրողը Դատարանին չի ներկայացրել այնպիսի փաստական տվյալներ և հիմնավորումներ, որոնք կանխորոշում են մեղադրյալ Սամսոն Շահումյանի անձնական ազատությանը միջամտող խափանման միջոց հանդիսացող տնային կալանքի կիրառման շարունակական պահպանման անհրաժեշտությունը, ուստի Դատարանը գալիս է այն եզրահանգման, որ մեղադրյալ Ս․Շահումյանի օրինական վարքագիծը քրեադատավարական ներգործության այլ միջոցներով՝ արդեն իսկ կիրառված բացակայելու արգելքի և վարչական հսկողության համակցված կիրառմամբ հնարավոր է ապահովել: Այլ կերպ, Դատարանը գտնում է, որ սույն գործում առկա նյութերի ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս գալ այն հետևության, որ մեղադրյալ Ս․Շահումյանի օրինական վարքագիծը հնարավոր է ապահովել այլընտրանքային խափանման միջոցների, տվյալ դեպքում՝ բացակայելու արգելքի և վարչական հսկողության կիրառմամբ, որոնք, որպես բավարար և ողջամիտ միջոց, կարող են հաղթահարել նրա կողմից հնարավոր ոչ օրինական վարքագիծ դրսևորելու վերաբերյալ մտավախությունները, դրանք առավել պիտանի են հետապնդվող նպատակին հասնելու համար, ավելին՝ հնարավորություն կտան ապահովելու մեղադրյալի ազատության իրավունքի և նրա մասնակցությամբ գործի պատշաճ քննության հանրային շահի միջև արդարացի հավասարակշռությունը: ․․․»։
Վերաքննիչ դատարանը, հատուկ վերանայման բողոքում նշված հիմքերի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում, վերը շարադրված իրավանորմերի, իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո գնահատելով դատական վարույթում առկա նյութերը, Առաջին ատյանի դատարանի որոշումը և որոշմամբ կատարված եզրահանգումները, գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի որոշմամբ վերը նշված հիմնավորումներն ընդունելի չեն Վերաքննիչ դատարանի համար, ուստի Երևան քաղաքի Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանի դատախազության դատախազ Ա․ Դավթյանի հատուկ վերանայման բողոքը ենթակա է բավարարման՝ հետևյալ պատճառաբանությամբ.
Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ Առաջին ատյանի դատարան ներկայացված նյութերում առկա են համապատասխան տեղեկություններ և փաստեր, որոնք տվյալ դեպքում թույլ են տալիս հիմնավորված ենթադրություն կատարելու տնային կալանք խափանման միջոցի կիրառման համար անհրաժեշտ քրեադատավարական նպատակների առկայության մասին: Այս կապակցությամբ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Սամսոն Շահումյանի կողմից իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով դրված պարտականությունները չկատարելու, այդ թվում՝ քրեական վարույթին խոչընդոտելու հավանականությունը ներկա փուլում ևս շարունակում է բարձր լինել:
Վերաքննիչ դատարանի նման եզրահանգման հիմքում, ի թիվս այլնի, ընկած է այն հանգամանքը, որ սույն քրեական գործով հետազոտված չեն առանցքային նշանակություն ունեցող ապացույցները, այդ թվում՝ հարցաքննված չեն քրեական գործով անցնող և դատակոչում ներառված մասնակիցները։ Այս համատեքստում հարկ է արձանագրել, որ թեև քրեական գործի նախաքննությունն ավարտվել է, և գործը հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է դատարան, այնուամենայնիվ դատարանը մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոցի հարցի վերաբերյալ որոշման կայացման պահին չի անցել հիմնական դատալսումների՝ ըստ այդմ դեռևս հետազոտված չեն գործում առկա ապացույցները։ Ընդ որում՝ բացառված չէ նաև այն, որ կախված դատաքննության ընթացքից, ապացույցների ծավալը լրացնելու, ինչպես նաև նոր վկաներ հրավիրելու և հարցաքննելու անհրաժեշտություն կարող է առաջանալ։
Վերաքննիչ դատարանն ուշադրության է արժանացնում այն, որ Սամսոն Շահումյանին մեղսագրված է Արտակ Օդաբաշյանի և քրեական վարույթով դեռևս ինքնությունը չպարզված անձի հետ նախնական համաձայնությամբ գողության հանցափորձի կատարում։ Նշված արձանագրումը վկայում է այն մասին, որ դեպքի մասնակիցների միջև որոշակիորեն ձևավորված են միջանձնային փոխհարաբերություններ, ինչով ևս փաստվում է, որ մեղադրյալը տիրապետում է քրեական վարույթին խոչընդոտելու բավարար հնարավորությունների։
Ասվածի շրջանակներում Վերաքննիչ դատարանն ընդունելի է գնահատում հատուկ վերանայման բողոքում նշված այն դիտարկումները, որ «(…) Ս.Շահումյանը, մնալով ազատության մեջ հնարավոր է, որ վարույթին ներգրավված անձանց, մասնավորապես վկաների, ինչպես նաև տուժողների վրա անօրինական ազդեցություն գործադրի՝ համոզելու, հարկադրելու նրանց, այդ թվում նաև Արտակ Օդաբաշյանի հետ միասնական դիրքորոշման գալու, կամ այլ եղանակներով ներազդելու՝ նման եղանակներով խոչընդոտելով քրեական վարույթին: (…)»։
Այսպիսով Վերաքննիչ դատարանն եզրահանգում է, որ արձանագրված իրողությունները և դրանց վերաբերյալ առկա ողջամիտ ենթադրությունները վկայում են ազատության մեջ գտնվելու դեպքում մեղադրյալ Սամսոն Շահումյանի կողմից իր վրա դրված պարտականությունների չկատարման, այդ թվում՝ քրեական վարույթի բնականոն ընթացքին ապօրինի միջամտելու հավանականության մասին, ընդ որում նշված գործողությունների կատարման ռիսկն այս փուլում ևս գտնվում է բարձր մակարդակի վրա։
Հաջորդիվ քննարկելով մեղադրյալի կողմից նոր հանցանք կատարելու հավանականության առկայության հարցը՝ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ այս հիմքի առկայության վերաբերյալ նախկինում արտահայտված մտավախությունները վարույթի այս փուլում շարունակում են լինել կենսունակ, և որևէ նոր տվյալներ կամ ծանրակշիռ այլ փաստարկներ ի հայտ չեն եկել արձանագրելու մեղադրյալի կողմից նոր հանցանք կատարելու հավանականության նվազ առկայության կամ բացակայության հանգամանքը։ Այլ խոսքով՝ հաշվի առնելով նույնաբնույթ հանցանք կատարելու համար նախկինում դատապարտված լինելը (թեև դատվածությունը մարված է), վերջինի վերաբերյալ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում քննվող մեկ այլ քրեական գործի առկայությունը (մեղսագրվող արարք՝ 18․04․2003թ․ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 340-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված՝ վկային սուտ ցուցմունք տալուն հարկադրելը), ինչպես նաև մեղադրյալի չաշխատելու, մշտական կայուն եկամուտ չունենալու հանգամանքը՝ Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ նոր հանցանք կատարելու հավանականությունն էական ռիսկայնությամբ շարունակում է առկա լինել։
Փախուստի դիմելու հավանականության առկայության համատեքստում քննարկելով մեղադրյալի՝ նշված ոչ իրավաչափ վարքագծի ռիսկայնության հարցը՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ, Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի փետրվարի 10-ի օրինական ուժի մեջ մտած դատական ակտով հաստատվել է այս հիմքի բացակայության փաստը, իսկ դրանից հետո նշված ռիսկի առկայությունը հիմնավորող նոր փաստական տվյալներ ի հայտ չեն եկել։
Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ վերոնշյալ հանգամանքները ծանրակշիռ են այն աստիճան, որ էականորեն բարձրացնում են մեղադրյալ Սամսոն Շահումյանի ոչ իրավաչափ վարքագծի հավանականությունը, միաժամանակ համակցության մեջ թույլ են տալիս ողջամիտ դատողություն անելու այն մասին, որ վարույթի տվյալ փուլում նրա ոչ պատշաճ վարքագիծը կանխել հնարավոր է միայն վերջինի նկատմամբ տնային կալանքը որպես խափանման միջոց շարունակաբար կիրառելու միջոցով, և որ մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը վարույթի քննության տվյալ փուլում այլընտրանքային խափանման միջոցի՝ վարչական հսկողության կիրառման պայմաններում ապահովվել չի կարող:
Այլ կերպ՝ Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ՝ դեռևս չկա վստահություն Սամսոն Շահումյանի նկատմամբ առ այն, որ ազատության մեջ գտնվելու պայմաններում վերջինն չի դիմի այնպիսի գործողությունների, որոնք կարող են շեղել վարույթի ուղին և խոչընդոտել օբյեկտիվ իրականության բացահայտմանը, ինչպես նաև չի կատարի նոր հանցանք։ Նման պայմաններում մեղադրյալի ոչ իրավաչափ վարքագծի զսպման լավագույն մեխանիզմն այս փուլում ևս հանդիսանում է տնային կալանք խափանման միջոցի կիրառումը։
Վերոգրյալի հիման վրա Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ հիմնազուրկ են Առաջին ատյանի դատարանի այն եզրահանգումները, որ վարչական հսկողության կիրառումն ի զորու է կանխել մեղադրյալ Սամսոն Շահումյանի ոչ իրավաչափ վարքագիծը:
Այլ կերպ՝ Վերաքննիչ դատարանը հաշվի առնելով մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները և առաջնորդվելով նվազագույնի սկզբունքով, եզրահանգում է, որ գործում առկա են փաստական տվյալներ, որոնք բավարար են հիմնավորելու Սամսոն Շահումյանին տվյալ փուլում անազատության մեջ պահելու անհրաժեշտությունը և առկա չէ այնպիսի հանգամանք, որի դեպքում կհիմնավորվի առավել մեղմ խափանման միջոց կիրառելու անհրաժեշտությունը: Հետևաբար` կոնկրետ դեպքում, այլընտրանքային խափանման միջոցները պիտանի չեն հետապնդող նպատակին հասնելու համար և ի զորու չեն հակակշռելու մեղադրյալի ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման ռիսկը՝ հնարավորություն տալով ապահովելու նրա անձնական ազատության իրավունքի և վերջինի մասնակցությամբ գործի պատշաճ քննության հանրային շահի միջև արդարացի հավասարակշռությունը:
Ինչ վերաբերում է հատուկ վերանայման բողոքից բխող մյուս փաստարկներին ու դատողություններին, ապա հարկ է արձանագրել, որ սույն որոշմամբ վերը շարադրված իրավական դիրքորոշումները, վերլուծություններն ու դատողություններն իրենց համակցության մեջ արդեն իսկ ամբողջությամբ ներառում են դրանց վերաբերյալ Վերաքննիչ դատարանի մոտեցումներն ու բարձրացված հարցերի պատասխանները, ուստի լրացուցիչ առանձին-առանձին անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է: Ընդ որում, այդ կապակցությամբ հարկ է նաև փաստել, որ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ թեև «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին կետը դատարանին պարտավորեցնում է պատճառաբանել իր որոշումները, սակայն այն չի կարող մեկնաբանվել որպես կողմի ներկայացրած յուրաքանչյուր փաստարկին դատարանի կողմից մանրամասն պատասխան տալու պահանջ: (Տե'ս, ի թիվս այլնի, Ռուիզ Տորեխան ընդդեմ Իսպանիայի (RUIZ TORIJA v. SPAIN) գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի 1994 թվականի դեկտեմբերի 9-ի վճիռը, գանգատ թիվ 18390/91, կետ 29, Վան դե Հուրքն ընդդեմ Նիդեռլանդների (VAN DE HURK v. THE NETHERLANDS) գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի 1994 թվականի ապրիլի 19-ի վճիռը, գանգատ թիվ 16034/90, կետ 61):
Վերոգրյալի հիման վրա Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանի դատախազության դատախազ Ա․ Դավթյանի հատուկ վերանայման բողոքը պետք է բավարարել, Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2025 թվականի ապրիլի 07-ի ԵԴ1/0982/01/25 որոշումը բեկանել և կայացնել դրան փոխարինող դատական ակտ, այն է՝ մեղադրյալ Սամսոն Շահումյանի նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոց կիրառված վարչական հսկողությունը ճանաչել անթույլատրելի՝ մեղադրյալ Սամսոն Հովհաննեսի Շահումյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց թողնելով տնային կալանքը՝ 3 (երեք) ամսով։ Բնակության վայր տեղափոխվելուց և նրա նկատմամբ համապատասխան հատուկ էլեկտրոնային հսկողության միջոցներ կիրառելուց հետո մեղադրյալ Սամսոն Հովհաննեսի Շահումյանին պարտավորեցնել չլքել իր փաստացի բնակության վայրը՝ Լոռու մարզ, Վանաձոր քաղաք, Տարոն 2-րդ ՔՇՀ 7, 1 շենքի 5-րդ բնակարանը: Մինչև տնային կալանքի ժամկետը լրանալն արգելել մեղադրյալ Սամսոն Հովհաննեսի Շահումյանին շփում ունենալ, իր բնակության վայրում հյուրընկալել այլ անձանց, նրանց հետ ունենալ նամակագրություն, հեռախոսային խոսակցություններ, օգտվել հաղորդակցության այլ ձևերից (նշված սահմանափակումները չեն վերաբերում մեղադրյալի մերձավոր ազգականներին, ինչպես նաև բժշկական օգնություն, իրավապահ մարմիններ կամ արտակարգ իրավիճակներում փրկարար ծառայություն կանչելու, ինչպես նաև վերահսկողություն իրականացնող մարմնի հետ կապ հաստատելու դեպքերի վրա, իսկ այդպիսիք լինելու դեպքում այդ մասին անհապաղ տեղեկացնել վերահսկողություն իրականացնող մարմնին)։ Տնային կալանքի սկիզբը հաշվել Սամսոն Հովհաննեսի Շահումյանի նկատմամբ էլեկտրոնային հսկողության միջոցների կիրառման պահից: Տնային կալանքի և դրանով պայմանավորված սահմանափակումների պահպանման նկատմամբ վերահսկողությունը հանձնարարել ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության համապատասխան բաժնին:
Մեղադրյալ Սամսոն Հովհաննեսի Շահումյանի նկատմամբ կիրառված բացակայելու արգելքը՝ թողնել անփոփոխ։
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 33-րդ, 115-116-րդ, 299-րդ, 355-356-րդ, 359-րդ, 370-371-րդ, 392-393-րդ, 395-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը



Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի ապրիլի 07-ի որոշումը բեկանել և կայացնել դրան փոխարինող դատական ակտ:
Թիվ ԵԴ1/0982/01/25 (16123125) քրեական վարույթով մեղադրյալ Սամսոն Հովհաննեսի Շահումյանին տնային կալանքից վարչական հսկողությամբ ազատելը ճանաչել անթույլատրելի՝ մեղադրյալ Սամսոն Հովհաննեսի Շահումյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց թողնելով տնային կալանքը՝ 3 (երեք) ամսով: Բնակության վայր տեղափոխվելուց և նրա նկատմամբ համապատասխան հատուկ էլեկտրոնային հսկողության միջոցներ կիրառելուց հետո մեղադրյալ Սամսոն Հովհաննեսի Շահումյանին պարտավորեցնել չլքել իր փաստացի բնակության վայրը՝ Լոռու մարզ, Վանաձոր քաղաք, Տարոն 2-րդ ՔՇՀ 7, 1 շենքի 5-րդ բնակարանը:
Մինչև տնային կալանքի ժամկետը լրանալն արգելել մեղադրյալ Սամսոն Հովհաննեսի Շահումյանին շփում ունենալ, իր բնակության վայրում հյուրընկալել այլ անձանց, նրանց հետ ունենալ նամակագրություն, հեռախոսային խոսակցություններ, օգտվել հաղորդակցության այլ ձևերից (նշված սահմանափակումները չեն վերաբերում մեղադրյալի մերձավոր ազգականներին, ինչպես նաև բժշկական օգնություն, իրավապահ մարմիններ կամ արտակարգ իրավիճակներում փրկարար ծառայություն կանչելու, ինչպես նաև վերահսկողություն իրականացնող մարմնի հետ կապ հաստատելու դեպքերի վրա, իսկ այդպիսիք լինելու դեպքում այդ մասին անհապաղ տեղեկացնել վերահսկողություն իրականացնող մարմնին)։
Տնային կալանքի սկիզբը հաշվել Սամսոն Հովհաննեսի Շահումյանի նկատմամբ էլեկտրոնային հսկողության միջոցների կիրառման պահից:
Տնային կալանքի և դրանով պայմանավորված սահմանափակումների պահպանման նկատմամբ վերահսկողությունը հանձնարարել ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության համապատասխան բաժնին:
Մեղադրյալ Սամսոն Հովհաննեսի Շահումյանի նկատմամբ կիրառված բացակայելու արգելքը՝ թողնել անփոփոխ։
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` այն ստանալու պահից տասնհինգօրյա ժամկետում:


ԴԱՏԱՎՈՐ ԼՈւՍԻՆԵ ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ