ԵԴ1/0971/01/25


Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՏՈՒԿ ՎԵՐԱՆԱՅՄԱՆ ԲՈՂՈՔԸ ՔՆՆՈՒԹՅԱՆ
ԱՌՆԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ

«14» օգոստոսի 2025թ. ք.Երևան

ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարանը, նախա¬¬¬¬¬¬¬գա¬¬հությամբ՝ դատավոր Գ.Հովհաննիսյանի (այսուհետ նաև՝ Վերաքննիչ դատարան), մեղադրյալ Տիգրան Տիգրանյանի պաշտպան Սերգեյ Մանուկյանի (այսուհետ նաև` Պաշտպան) ներկայացրած հատուկ վերանայման բողոքի հիման վրա գրա¬վոր ընթացակարգով դատական վերանայման ենթարկելով թիվ ԵԴ1/0971/01/25 գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ (դատավոր՝ Էդ․ Մկրտչյան) 2025 թվականի հուլիսի 4-ի որոշումը.
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
1. Գործի դատավարական նախապատմությունը.
2025 թվականի մարտի 21-ին Տիգրան Տիգրանյանի և Էդուարդ Էնրիկոյի Մարգարյանի վերաբերյալ թիվ 84107425 քրեական վարույթը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Դատարան, որտեղ քրեական գործին շնորհվել է ԵԴ1/0971/01/25 համարը։
2025 թվականի մարտի 25-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի դատավոր Էդ.Մկրտչյանի որոշմամբ ստանձնվել է թիվ ԵԴ1/0971/01/25 քրեական գործի վարույթը և նշանակվել նախնական դատալսումներ:
2025 թվականի ապրիլի 3-ին՝ նախնական դատալսումների ժամանակ, Դատարանի որոշմամբ մեղադրյալ Տիգրան Նորիկի Տիգրանյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանքը փոխվել է և վերջինի նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոցներ են կիրառվել տնային կալանքը՝ 3 (երեք) ամիս ժամկետով, և բացակայելու արգելքը:
2025 թվականի մայիսի 12-ին ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի որոշմամբ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի ապրիլի 3-ի որոշումը բեկանվել է և մեղադրյալ Տիգրան Նորիկի Տիգրանյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել կալանքը՝ 3 (երեք) ամիս ժամկետով: Կալանքի ժամկետի սկիզբը հաշշվել է մեղադրյալին արգելանքի վերցնելու օրվանից, իսկ ընտրված մյուս այլընտրանքային խափանման միջոցը՝ բացակայելու արգելքը, վերացվել է:
Առաջին ատյանի դատարանը 2025 թվականի հուլիսի 4-ին կայացրել է որոշում, որի համաձայն․
«Մեղադրյալ Տիգրան Նորիկի Տիգրանյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանքի ժամկետը երկարաձգել 3 (երեք) ամիս ժամկետով:
(...)»:
2025 թվականի հուլիսի 28-ին Վերաքննիչ քրեական դատարանում է ստացվել Առաջին ատյա¬նի դա¬¬տա¬րա¬¬¬նի հիշյալ ո¬րոշ¬ման դեմ Պաշտպանի կողմից ներկայացրած հատուկ վերանայման բողոքը (այսուհետ նաև` Բողոք):
Հատուկ վերանայման բողոքի վերաբերյալ թիվ ԵԴ1/0971/01/25 քրեական վարույթի նյութերը Վե¬րաքննիչ քրեական դատա¬րանում են ստաց¬¬¬¬¬վել 2025 թվականի հուլիսի 31-ին, համակարգչային ծրագրի միջոցով մակագրվել դատավոր Գ․Հովհաննիսյանին և 2025 թվականի օգոստոսի 1-ին փոխանցվել դատավորի աշխատակազմին:
2025 թվականի օգոստոսի 4-ին Վերաքննիչ դատարանը որոշում է կայացրել հատուկ վերանայման բողոքը վարույթ ընդունելու և դատական վարույթը գրավոր ընթացա¬կար¬գով իրականացնելու մասին՝ որոշման կայացման օր նշանակելով 2025 թվականի օգոստոսի 14-ը:

2. Բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստերը.
2.1 Տիգրան Տիգրանյանի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում, և նրան ներկայացվել է մեղադրանք ՀՀ քրեական օրենսգրքի 46-399-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով, 44-393-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով և 393-րդ հոդվածի 1-ին մասով, հետևյալ ձևակերպմամբ. «[Ն]ա, խախտելով «Թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի մասին» 2002 թվականի դեկտեմբերի 26-ի ՀՀ օրենքի 11-րդ հոդվածի 2-րդ մասի և ՀՀ կառավարության 2010 թվականի մարտի 18-ի թիվ 270-Ն որոշման պահանջները, նախնական համաձայնությամբ, խմբի կազմում օժանդակել է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներից Եվրասիական տնտեսական միության մաքսային սահմանով և ՀՀ պետական սահմանով ՀՀ կառավարության 2018 թվականի հունիսի 27-ի N 707-Ն որոշման N 1 հավելվածով նախատեսված, առանձնապես խոշոր չափերով «Հաշիշի յուղ» տեսակի թմրամիջոցի մաքսանենգությանը և փորձել է իրացնելու նպատակով ապօրինի ձեռք բերել այն, ինչպես նաև իրացնելու նպատակով ապօրինի ձեռք է բերել և պահել նույն հավելվածով նախատեսված, մանր չափերով «Մարիխուանա» և «Հաշիշի յուղ» տեսակի թմրամիջոցներ, ինչպես նաև մանր չափ չկազմող «Տետրահիդրոկաննաբինոլներ պարունակող բուսական խառնուրդ»։
Այսպես․ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում բնակվող Գևորգ Ղազարյանը, նպատակ ունենալով ԱՄՆ-ից մաքսանենգությամբ ՀՀ առաքել և ՀՀ-ում ապօրինի իրացնել առանձնապես խոշոր չափերով «Հաշիշի յուղ» տեսակի թմրամիջոց, իր հանցավոր մտադրությունն ի կատար ածելու նպատակով դիմել է ՀՀ քաղաքացիներ Տիգրան Նորիկի Տիգրանյանին և Էդուարդ Էնրիկոյի Մարգարյանին և հանցագործություններն ի կատար ածելու նպատակով ձեռք են բերել նախնական համաձայնություն՝ նախքան հանցանքն սկսելը պայմանավորվելով հանցանքը համատեղ կատարելու մասին։ Հանրորեն վտանգավոր մտադրությունն ի կատար ածելու նպատակով, Էդուարդ Մարգարյանը դիմել է եղբորը` Արսեն Սվազյանին՝ նրա անվամբ ԱՄՆ-ից առաքանի ստանալու հարցով` վերջինիս չհայտնելով ծանրոցում թմրամիջոց թաքցված լինելու հանգամանքի մասին: Արսեն Սվազյանը համաձայնելով աջակցել եղբորը՝ նրան է տրամադրել իր անձնական տվյալները և խոստացել առաքանին ՀՀ հասնելուց հետո, այն ստանալ և փոխանցել Է.Մարգարյանին: Վերջինս էլ նախապես ձեռք բերած պայմանավորվածության համաձայն՝ թմրամիջոցը պետք է ստանար և իրացներ Տիգրան Տիգրանյանին, որն էլ իր հերթին թմրամիջոցն ապօրինի ձեռք բերելուց հետո պետք է ՀՀ-ում այն անձամբ իրացներ:
Ստանալով Տ.Տիգրանյանի և Է.Մարգարյանի համաձայնությունները` Գևորգ Ղազարյանն ԱՄՆ-ում, քննությամբ չպարզված հանգամանքներում և ժամանակահատվածում, ձեռք է բերել «Թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի մանր, զգալի, խոշոր և առանձնապես խոշոր չափերը, շրջանառությունն արգելված՝ թմրամիջոցներ, հոգեմետ (հոգեներգործուն), խիստ ներգործող կամ թունավոր նյութեր պարունակող բույսերի ցանկը, դրանց մանր, զգալի, խոշոր և առանձնապես խոշոր չափերը, թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի պրեկուրսորների խոշոր և առանձնապես խոշոր չափերը, թունավոր նյութերի ցանկը, խիստ ներգործող նյութերի ցանկը և դրանց խոշոր չափերը սահմանելու մասին» ՀՀ կառավարության 2018 թվականի հունիսի 27-ի N 707-Ն որոշման N 1 հավելվածով նախատեսված, առանձնապես խոշոր չափերով՝ 1099,4 գրամ «Հաշիշի յուղ» տեսակի թմրամիջոց, այն տեղադրել է 3 ապակյա տարաների մեջ, ինչից հետո թմրամիջոցը մաքսանենգությամբ` մաքսային հսկողությունից թաքցնելու և դրա տեղափոխման համար սահմանված արգելքը խախտելու եղանակով, ԱՄՆ-ից ՀՀ առաքելու նպատակով, տեղադրել է փոստային առաքանու ստվարաթղթե արկղում, այն թաքցրել է հագուստի մեջ, որից հետո դրա բեռնագրում որպես ուղարկող նշել է Վարդան Հակոբյան, իսկ որպես ստացող` Արսեն Սվազյանի տվյալները, ապա թմրամիջոցի պարունակությամբ փոստային առաքանին հանձնել է ԱՄՆ-ից ՀՀ բեռնափոխադրումներ իրականացնող «Տրանս Շիփինգ» ՍՊ ընկերությանը` ՀՀ առաքելու նպատակով:
2024 թվականի սեպտեմբերի 05-ին հիշյալ առաքանին «Տրանս Շիփինգ» ՍՊ ընկերության միջոցով Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներից տեղափոխվել է Հայաստանի Հանրապետություն, որից հետո նույն օրը` ժամը 11:20-ից 11:40-ն ընկած ժամանակահատվածում, ՀՀ ՊԵԿ ՄԴՊ վարչության աշխատակիցների կողմից իրականացված մաքսային հսկողության արդյունքում, Ա.Սվազյանի անվամբ ՀՀ տեղափոխված 181621082 համարի միջազգային սուրհանդակային առաքանու մեջ, բացի հագուստից և անձնական օգտագործման ապրանքներից, հայտնաբերվել է մաքսանենգությամբ` մաքսային հսկողությունից թաքցնելու և դրա տեղափոխման համար սահմանված արգելքը խախտելու եղանակով, ԱՄՆ-ից ՀՀ ապօրինի տեղափոխված, առանձնապես խոշոր չափերով՝ 1099,4 գրամ, «Հաշիշի յուղ» տեսակի թմրամիջոցը` 3 ապակյա տարաների մեջ, որոնցից մեկի վրա առկա է եղել «HONEY», մյուսի վրա` «COCONUT OIL», իսկ երրորդի վրա` «MANIFEST DESTINY» գրառումները:
Դրանից հետո ՀՀ ՊԵԿ ՄԴՊ վարչության աշխատկիցների կողմից հայտնաբերված թմրամիջոցի պարունակությամբ տարաները «Վերահսկելի մատակարարում և գնում» օպերատիվ-հետախուզական միջոցառման շրջանակներում փոխարինվել են նույնանման այլ տարաներով և նույնանման պարունակությամբ, ապա դրանք տեղադրվել են նույն առաքանու ստվարաթղթե արկղի մեջ և պատվիրատու Արսեն Սվազյանի պահանջով տեղափոխվել են Երևան քաղաքի Խուդյակով փողոցի 175⁄7 հասցե:
2024 թվականի սեպտեմբերի 05-ին՝ ժամը` 14:00-ի սահմաններում, Արսեն Սվազյանն առաքանին ստանալու նպատակով, անտեղյակ լինելով դրանում թաքցված թմրամիջոցի առկայության մասին, գործելով անզգուշությամբ, այցելել է նշված հասցե և ստացել ԱՄՆ-ից ՀՀ տեղափոխված առաքանին, որի մեջ «Վերահսկելի մատակարարում և գնում» օպերատիվ-հետախուզական միջոցառման շրջանակներում «Հաշիշի յուղ» տեսակի թմրամիջոցն արդեն իսկ փոխարինված է եղել նույնանման այլ զանգվածով՝ մեղրով և Արսեն Սվազյանն այն ստանալուց հետո, նույն օրը՝ ժամը 14:15-ին, ձերբակալվել է ՀՀ ՊԵԿ մաքսանենգության դեմ պայքարի վարչության աշխատակիցների կողմից:
Արսեն Սվազյանը թմրամիջոցին փոխարինված զանգվածի պարունակությամբ առաքանու արկղը ստանալուց հետո, իրականացվող օպերատիվ-հետախուզական միջոցառման շրջանակներում, այդ մասին տեղեկացրել է Էդուարդ Մարգարյանին, վերջինս էլ նրան հայտնել է, որ ծանրոցը փոխանցելու նպատակով գնա իր բնակության հասցե: Պայմանավորվածության համաձայն՝ Արսեն Սվազյանի կողմից ք.Երևան, Մալաթիա-Սեբաստիա, Հ/Ա Բ2 թաղամաս, 136-րդ շենքի բակ հասնելուց հետո, շենքի շքամուտքում Էդուարդ Մարգարյանն Արսեն Սվազյանից ստացել է ԱՄՆ-ից ՀՀ տեղափոխված «Հաշիշի յուղ» տեսակի թմրամիջոցին փոխարինված զանգվածի պարունակությամբ սուրհանդակային առաքանին, սակայն վերջինիս դիտավորության մեջ ընդգրկված հանցագործությունը նրա կամքից անկախ հանգամանքներով չի իրագործվել, քանի որ մինչ այդ սկսված «Վերահսկելի մատակարարում և գնում» օպերատիվ-հետախուզական միջոցառման շրջանակներում «Հաշիշի յուղ» տեսակի թմրամիջոցը փոխարինված է եղել նույնանման այլ զանգվածով և Է.Մարգարյանն այն ձեռք բերելուց հետո, 2024 թվականի սեպտեմբերի 05-ին, ժամը` 16:30-ին, ձերբակալվել է ՀՀ ՊԵԿ մաքսանենգության դեմ պայքարի վարչության աշխատակիցների կողմից:
Իր հերթին, Էդուարդ Մարգարյանը թմրամիջոցին փոխարինված զանգվածի պարունակությամբ առաքանու արկղը ստանալուց հետո, օպերատիվ-հետախուզական միջոցառման շրջանակներում, կապ է հաստատել Գևորգ Ղազարյանի հետ, որն էլ պատվիրել է, նախնական պայմանավորվածության համաձայն, թմրամիջոցի պարունակությամբ ծանրոցը հանձնել Տիգրան Տիգրանյանին: Այնուհետև, Էդուարդ Մարգարյանը 2024 թվականի սեպտեմբերի 05-ին՝ ժամը 20:00-ի սահմաններում, գնացել է Տիգրան Տիգրանյանի բնակության վայր` ք.Երևան, Մալաթիա-Սեբաստիա, ՀԱ Բ2 թաղամաս, 137-րդ շենք, որտեղ փոստային առաքանին տեղադրել է շենքի 2-րդ հարկի շքամուտքում, որից անմիջապես հետ Տ.Տիգրանյանը ձեռք է բերել «Հաշիշի յուղ» տեսակի թմրամիջոցին փոխարինված զանգվածի պարունակությամբ հիշյալ առաքանին, սակայն վերջինիս դիտավորության մեջ ընդգրկված հանցագործությունը ևս նրա կամքից անկախ հանգամանքներով չի իրագործվել, քանի որ մինչ այդ սկսված «Վերահսկելի մատակարարում և գնում» օպերատիվ-հետախուզական միջոցառման շրջանակներում առանձնապես խոշոր չափերով՝ 1099,4 գրամ, «Հաշիշի յուղ» տեսակի թմրամիջոցի պարունակությամբ 3 ապակյա տարաները փոխարինված են եղել մեղրի պարունակությամբ նույնանման 3 տարաներով և Տ.Տիգրանյանն այն ձեռք բերելուց հետո, 2024 թվականի սեպտեմբերի 05-ին՝ ժամը 20:12-ին, ձերբակալվել է ՀՀ ՊԵԿ մաքսանենգության դեմ պայքարի վարչության աշխատակիցների կողմից:
Բացի այդ, Տիգրան Նորիկի Տիգրանյանը, ներգրավված լինելով թմրամիջոցների ապօրինի շրջանառության մեջ, խախտելով «Թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի մասին» 2002 թվականի դեկտեմբերի 26-ի ՀՀ օրենքի 11-րդ հոդվածի 2-րդ մասի և ՀՀ կառավարության 2010 թվականի մարտի 18-ի թիվ 270-Ն որոշման պահանջները, այն է՝ թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի շրջանառությունը թույլատրվում է միայն բժշկական նպատակներով՝ բժշկի նշանակմամբ (...), չունենալով բժշկական նպատակներով կամ բժշկի նշանակմամբ թմրամիջոցների կամ հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի շրջանառություն իրականացնելու՝ այդպիսիք ձեռք բերելու, պահելու կամ իրացնելու թույլտվություն, քրեական վարույթով չպարզված հանգամանքներում, իրացնելու նպատակով, ապօրինի ձեռք է բերել «Թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի մանր, զգալի, խոշոր և առանձնապես խոշոր չափերը, շրջանառությունն արգելված՝ թմրամիջոցներ, հոգեմետ (հոգեներգործուն), խիստ ներգործող կամ թունավոր նյութեր պարունակող բույսերի ցանկը, դրանց մանր, զգալի, խոշոր և առանձնապես խոշոր չափերը, թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի պրեկուրսորների խոշոր և առանձնապես խոշոր չափերը, թունավոր նյութերի ցանկը, խիստ ներգործող նյութերի ցանկը և դրանց խոշոր չափերը սահմանելու մասին» ՀՀ կառավարության 2018 թվականի հունիսի 27-ի N 707-Ն որոշման N 1 հավելվածով նախատեսված, մանր չափերով, 4 փաթեթներով` 0,42 գրամ, 0,99 գրամ, 0,44 գրամ, 0,24 գրամ քաշով, ընդհանուր` 2,09 գրամ «Մարիխուանա» տեսակի թմրամիջոց, նույն չափերով` 0,1014 գրամ Հաշիշի յուղ» տեսակի թմրամիջոց, ինչպես նաև մանր չափ չկազմող՝ 0,25 գրամ «Տետրահիդրոկաննաբինոլներ պարունակող բուսական խառնուրդ» տեսակի թմրամիջոց և դրանք իրացնելու նպատակով ապօրինի պահել է իր տաբատի գրպաններում:
(…)»։
2.2 Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2025 թվականի հուլիսի 4-ի որոշման՝ համաձայն՝
«(...) Դատարանը, քննարկելով մեղադրյալ Տիգրան Տիգրանյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանքը վերացնելու, փոխելու, դրա ժամկետը երկարաձգելու հարցը, լսելով կողմերի դիրքորոշումները, արձանագրում է հետևյալը.
(...)Վերը շարադրված իրավադրույթների լույսի ներքո վերլուծելով սույն քրեական գործի փաստական հանգամանքները, ինչպես նաև հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ մեղադրյալ Տիգրան Տիգրանյանի նկատմամբ քրեական գործը հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Դատարան և դատավորի կողմից ստանձնվել է քրեական գործի վարույթը, Դատարանը, հիմք ընդունելով անմեղության կանխավարկածի սկզբունքի առաջնայնությունը, արձանագրում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոց կիրառելու պայմաններն առերևույթ առկա են:
Անդրադառնալով մեղադրյալ Տիգրան Տիգրանյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանքի անհրաժեշտությանը՝ Դատարանը գտնում է, որ տվյալ փուլում շարունակում է առկա լինել մեղադրյալին կալանքի տակ պահելու ժամկետը երկարաձգելու հիմքերը՝ հաստատված ՀՀ վերաքննիչ դատարանի 2025 թվականի մայիսի 12-ի որոշմամբ: Մասնավորապես՝ այն, որ տվյալ փուլում շարունակում է առկա լինել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով սահմանված հետևյալ «հիմքերը» (իրավաչափության պայմանները)՝ մեղադրյալի կողմից իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով դրված պարտականությունները չկատարելու և փախուստը կանխելու նպատակները։
Դատարանի նման եզրահանգման հիմքում ընկած են հետևյալ հանգամանքները.
-սույն քրեական վարույթով անցնում են նաև անձինք, ովքեր որոշակի փոխհարաբերություններ ունեն մեղադրյալ Տիգրան Տիգրանյանի հետ,
-ենթադրյալ արարքը նախնական համաձայնությամբ, խմբի կազմում կատարված լինելու հանգամանքը,
-մեղադրյալ Տիգրան Տիգրանյանին մեղսագրվող ենթադրյալ հանցագործությունների բնույթը, վտանգավորության աստիճանը, այդ թվում նաև` հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, կատարման եղանակը, սպառնացող հնարավոր պատժի խստությունը, ինչպես նաև բարձր լատենտայնությունը:
Դատարանի վերը նշված համոզմունքի ձևավորման համար հիմք են հանդիսանում նաև ՀՀ վերաքննիչ դատարանի 2025 թվականի մայիսի 12-ի որոշմամբ արտահայտված պատճառաբանություններն ու եզրահանգումները:
Ամփոփելով նշվածը՝ Դատարանն արձանագրում է, որ գործով ձեռք չեն բերվել այնպիսի նոր փաստական տվյալներ, որոնք նվազեցնում կամ չեզոքացնում են մեղադրյալի կողմից փախուստը կանխելու նպատակով կալանքի ժամկետի երկարաձգման անհրաժեշտությունը, ուստի մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ կալանքը վերացնելու կամ փոխելու փաստական հիմքեր չկան:
Հետևաբար՝ հիմք ընդունելով նշվածը և պայմանավորված կալանքի առկա հիմքով ու հիմնավորումներով՝ Դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ փուլում ՀՀ քրեական դատավարության 116-րդ հոդվածով սահմանված նպատակներին հնարավոր չէ հասնել մեղադրյալի նկատմամբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառմամբ, քանի որ այլ խափանման միջոցներն ի զորու չեն ապահովելու մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը, հետևաբար՝ վարույթի բնականոն ընթացքն ապահովելու համար մեղադրյալ Տիգրան Տիգրանյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանքի ժամկետը պետք է երկարաձգել 3 (երեք) ամիս ժամկետով՝ մինչև 2025 թվականի հոկտեմբերի 9-ը:
(...)»:

3. Բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
Պաշտպանը, դատավարական նախապատմության, փաստական հանգամանքների, վերաբերելի իրավանորմերի վկայակոչմամբ բողոք ներ¬կա-յացնելով, խնդրել է.
«Ամբողջությամբ բեկանել Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի կողմից Տիգրան նորիկի Տիգրանյանի նկատմամբ, որպես խափանման միջոց ընտրված կալանավորման ժամկետը երկարացնելու մասին 04.07.2025թ. կայացված թիվ (ԵԴ1/0971/01/25) որոշումը, կայացնել փոխարինող դատական ակտ այն է՝ մեղադրյալ՝ Տիգրան Նորիկի Տիգրանյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանքը փոփոխել այլընտրանքային խափանման միջոցով կիրառելով՝ վարչական հսկողություն կամ տնային կալանք:»։

Ներկայացված Բողոքում, մասնավորապես, նշված է.
«(…)04.07.2025թ. Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը (Նախագահությամբ դատավոր՝ Է.Մկրտչյանի) այսուհետ՝ դատարան, քննության առնելով մեղադրյալ ՝ Տիգրան Նորիկի Տիգրանյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանավորման վերացման, փոփոխման և դրա ժամկետը երկարաձգելու հարցը, որոշել է ՝ 3 /երեք/ ամիս ժամանակով երկարացնել կալանքի տակ պահելու ժամկետը: Միաժամանակ դատարանը մերժել է պաշտպանության կողմի միջնորդությունը՝ Հ.Մարգարյանի նկատմամբ այլընտրանքային խափանման միջոց՝ տնային կալանք կիրառելու մասին։
Բողոքի հիմքը՝ դատավարական իրավունքի խախտումը, որը կարող էր ազդել գործի ելքի վրա.
(…) Ծանոթանալով 04.07.2025թ. ստորադաս դատարանի կողմից կայացված մեղադրյալ Տ.Տիգրանյանի նկատմամբ, որպես խափանման միջոց ընտրված կալանավորման ժամկետը երկարացնելու մասին որոշմանը, պաշտպանական կողմը գտնում է, որ ստորադաս դատարանը պատշաճ չի գնահատել հիմնավոր կասկածի շարունակական լինելու հանգամանքը, իսկ կալանավորման հիմքերին տվել է խիստ միակողմանի գնահատական, հաշվի չառնելով նշվածի համատեքստում բոլոր իրողությունները:Նշվածից զատ, ստորադաս դատարանը նաև բացառել է այլընտրանքային խափանման միջոցի տվյալ պարագայում՝ տնային կալանքի կիրառման հնարավորությանը, նշված միջոցի ոչ արդյունավետ լինելու առումով ՝ չբերելով այդ կապակցությամբ որևէ առարկայական հիմնավորում:
(…)Հիմք ընդունելով ՄԻԵԴ-ի և վճռաբեկ դատարանի կալանավորման հիմքերի վերաբերյալ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները, պետք է նախև առաջ փաստել, որ ստորադաս դատարանը արձանագրելով մեղադրյալի կողմից խոչընդոտելու և փախուստի դիմելու ռիսկի մտավախությունը, էապես հիմնվել է մեղադրյալին մեղսագրվող արարքի ծանրության և բնույթի վրա, ինչ վերաբեվում է քրեական դատավարությանը մասնակցող անձանց նկատմամբ հնարավոր ապօրինի ազդեցություն ունենալու փաստարկներին, ապա այդ առումով որևէ առարկայական հիմնավորում դատարանը չի մատնանշել, ընդորում այս համատեքստում հաշվի չի առնվել, արդեն իսկ ավարտված նախաքննության հանգամանքը, դրա արդյունքում ձեռք բերված փաստական տվյալները:
Մասնավորապես դատավարական պարտականությունները չկատարելու/խոչընդոտելու/ հիմքի պարագայում որևէ փոփոխություն ամրապնդման իմաստով տեղի չի ունեցել, ինչը վկայում է առնվազն նշված հիմքի էական նվազման մասին, իսկ երկրորդ դեպքում վարույթն իրականացնող մարմինը՝ Դատարանը, որևէ նշանակություն չի տվել այն հանգամանքին, որ փախուստի դիմելու վտանգը չի կարող լինել բարձր կամ նույն աստիճանի, ինչը կարող էր լինել քննության սկզբնական փուլում:
Բացի այդ, ստորադաս ատյանը այս հիմքերի համատեքստում, կամ դրանց չեզոքացման տեսանկյունից, չի պատճառաբանել թե ինչու այլընտրանքային խափանման միջոցը տվյալ պարագայում՝ Տնային կալանքը չի կարող ապահովել մեղադրյալ Տ.Տիգրանյանի պատշաճ վարքագիծը, իսկ մյուս մեղադրյալի դեպքում այլընտրանքային խափանման միջոցը՝ Վարչական հսկողությունը կարող է համարվել համաչափ: Այս առումով, ստորադաս դատարանը հաշվի չի առել նաև մեղադրյալի ընտանեական վիճակը մասնավորապես այն, որ նրա խնամքին են գտնվում մայրը և տատը, վերջինս ունի մշտական բնակության վայր:
(…)»։

4. Վարույթի մասնակիցների բացատրությունները, լրացուցիչ ներկայացրած նյութերը, միջնորդությունները, բողոքի պատասխանները.
Վերաքննիչ դատարանի կողմից մինչև 2025 թվականի օգոստոսի 14-ը (ներառյալ) սահմանված ժամկետում սույն դատական վա¬րույ¬թի վերաբերյալ պատասխաններ, բացատրություններ, դրանք հիմնա¬վորող նյութեր, միջնորդություններ չեն ներկայացվել։

5. Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
Հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում դատական ստուգ¬¬ման ենթարկելով Առաջին ատյանի դատարանի որոշման օրինականությունը և հիմ¬նա¬վոր¬վա¬ծութ¬յունը, ուսումնասիրելով բողոքի վերաբերյալ ստացված նյութը՝ Վե¬րաքննիչ դա¬տա¬րանն արձանագրում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն`
«Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի 3-րդ և 4-րդ մասերի համաձայն`
«3. Հատուկ վերանայումն իրականացվում է բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում:
4. Հատուկ վերանայման կարգով դատական ակտ կայացնելիս վերադաս դատարանը հիմնվում է միայն ստորադաս դատարանում հետազոտված ապացույցների կամ նյութերի և վարույթի մասնակիցների արած պնդումների վրա»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«1. Վերաքննիչ դատարանում հատուկ վերանայման արդյունքում վերաքննիչ դատարանը`
1) դատական ակտը թողնում է անփոփոխ
(...) 2. (...), իսկ գրավոր ընթացակարգով վարույթի դեպքում՝ կայացնելու օրը: Դատական ակտն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո՝ ոչ ուշ, քան երեք օրվա ընթացքում, ուղարկվում է դատական վարույթի մասնակիցներին և համապատասխան առաջին ատյանի դատարան: (...)»:
5.1 Մեջբերված քրեադատավարական իրավադրույթների լույսի ներքո վերլուծելով հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերն ու դրա հիմքում դրված փաստերը՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ դեպքում պետք է պատասխանել այն հարցին, թե հիմնավոր են արդյո՞ք մեղադրյալ Տիգրան Տիգրանյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց՝ կալանքը 3 ամիս երկարաձգելու և այլընտրանքային խափանման միջոց չկիրառելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները:
Այսպես.
ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք։ Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով`
(…)
4) անձին իրավասու մարմին ներկայացնելու նպատակով, երբ առկա է նրա կողմից հանցանք կատարած լինելու հիմնավոր կասկած, կամ երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է հանցանքի կատարումը կամ դա կատարելուց հետո անձի փախուստը կանխելու նպատակով. (…)»։
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվ¬րո¬¬պական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրեն¬քով սահ¬ման¬¬ված կարգով. (…)
գ) անձի օրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը՝ իրավախախտում կատա¬րած լի¬¬նելու հիմնավոր կասկածի առկայության դեպքում նրան իրավասու օրինական մարմ¬նին ներկայացնելու նպատակով կամ այն դեպքում, երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է հա¬մարվում նրա կողմից հանցագործության կատարումը կամ այն կատա¬րելուց հետո նրա փախուստը կանխելու համար. (…)
3. Սույն հոդվածի 1-ին կետի «գ» ենթակետի դրույթներին համապատասխան ձերբա¬կալ¬ված կամ կալանավորված յուրաքանչյուր ոք անհապաղ տարվում է դատավորի կամ այլ պաշ¬տոնատար անձի մոտ, որն օրենքով լիազորված է իրականացնելու դատական իշխա¬նութ¬¬¬յուն և ունի ողջամիտ ժամկետում դատաքննության իրավունք կամ մինչև դա¬տաքննութ¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬յունն ազատ արձակելու իրավունք: Ազատ արձակումը կարող է պայմանավոր¬վել դատաքննության ներկայանալու երաշխիքներով:
4. Յուրաքանչյուր ոք, ով ձերբակալման կամ կալանավորման պատճառով զրկված է ազատությունից, իրավունք ունի վիճարկելու իր կալանավորման oրինականությունը, որի կապակցությամբ դատարանն անհապաղ որոշում է կայացնում և կարգադրում է նրան ազատ արձակել, եթե կալանավորումն անoրինական է»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Վարույթի ընթացքում անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոցները կարող են կի¬րառ¬¬վել ոչ այլ կերպ, քան սույն օրենսգրքով սահմանված հիմքերով և կարգով: Վարույթի ընթաց¬քում անձին ազատությունից զրկելը չպետք է պատժի նպատակ հետապնդի:
2. Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտ¬րե¬լիս առաջնորդվում է նվազագույնի սկզբունքով։ Արգելվում է անձի նկատմամբ ընտրել ավե¬լի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնա¬րավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը։
(...).
4. Անձին կալանավորելը, կալանքի ժամկետը երկարաձգելը, (...) թույլատրվում են միայն դատարանի որոշմամբ` այն դեպքում, երբ անձի օրինական վարքագիծը չի կարող երաշխավորվել հարկադրանքի այլ միջոցներով: (...)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը:
2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝
1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ
2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ
3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար:
3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վար¬քագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները:
(…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Կալանքը դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին օրենքով նախատեսված դեպքե¬րում և կարգով ազատությունից զրկելն է՝ օրենքով և դատարանի այդ որոշմամբ սահմանված ժամկե¬տով:
2. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ այլընտրանքային խափան¬ման միջոց¬ների կիրառումն անբավարար է սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պա¬հանջ¬ների կատարումն ապահովելու համար:
(...).
4. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ փաստական հանգա-մանք¬ների բավարար ամբողջությամբ քննիչի կամ դատախազի կողմից հիմնավորվել և դա¬տա¬¬րանի կողմից պատճառաբանված հաստատվել են սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվա¬ծով նա¬խա¬տես¬ված իրավաչափության համապատասխան պայմանները: Դատական վարույ¬թում կա¬լանքի կիրառման համար բավարար է դատարանի կողմից նշված պայման¬ների պատ¬ճա¬ռաբան¬ված հաստատումը։
5. Կալանքի ժամկետը երկարաձգելիս դատարանի առջև անհրաժեշտ է հիմնավորել նաև վարույթի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքները բացահայտելու նպա¬տա¬¬կով վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից գործադրված պատշաճ ջանա¬սի¬րութ¬յունը (due diligence), ինչպես նաև տվյալ մեղադրյալի նկատմամբ քրեական հետապնդու¬մը շարու¬նակելու անհրաժեշտությունը:
6. Կալանք կիրառելու կամ կալանքի ժամկետը երկարաձգելու մասին դատարանի որոշ¬¬¬մամբ կարող է սահմանափակվել մեղադրյալի՝ այլ անձանց հետ հաղորդակցվելու իրա¬վուն¬քը, եթե փաստական հանգամանքների բավարար ամբողջությամբ քննիչի կամ դա¬¬տախա¬զի կողմից հիմնավորվել և դատարանի կողմից պատճառաբանված հաս¬տատ¬վել է այդպի¬սի սահմանափակման անհրաժեշտությունը, ներառյալ ժամկետին և անձանց շրջանակին վերաբերող պայմանները»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Անձին կարելի է կալանքի տակ պահել այնքան ժամանակ, որքան անհրաժեշտ է վարույթի բնականոն ընթացքն ապահովելու համար, և քանի դեռ առկա են անձին կալանքի տակ պահելու հիմքերը, սակայն ամեն դեպքում այդ ժամկետը չի կարող գերազանցել սույն հոդվածով կալանքի տակ պահելու համար սահմանված առավելագույն ժամկետները: (…)
4. Դատական վարույթում կալանքը կարող է կիրառվել կամ դրա ժամկետը կարող է երկարաձգվել յուրաքանչյուր դեպքում երեք ամսից ոչ ավելի ժամկետով:
5. Կալանքի տակ պահելու ընդհանուր տևողությունը չի կարող գերազանցել մեղադրյալին վերագրվող հանցանքի համար նախատեսված՝ ազատազրկման ձևով պատժի առավելագույն ժամկետը: (…)»:
Դատական քննության փուլում մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու կամ վերացնելու հարցերի վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի որոշումները վերադաս ատյանի կողմից վերանայելու սահմանների կապակցությամբ՝ Վճռաբեկ դատարանը Ն.Հարությունյանի գործով որոշմամբ արձանագրել է. «(...) [Գ]ործի ըստ էության քննության ընթացքում դատարանի կողմից ամբաստանյալի նկատմամբ խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու կամ վերացնելու հարցերի լուծումը գտնվում են նրա` արդարադատության իրականացման պատշաճ կազմակերպման լիազորության ոլորտում։ Միևնույն ժամանակ հաշվի առնելով, որ կալանքի` որպես խափանման միջոցի հետ կապված հարցերը սերտորեն առնչվում են անձի ազատության իրավունքի էական սահմանափակման հետ, իսկ մյուս կողմից` ենթադրում առավել արժեքավոր հանրային շահի հնարավոր առկայություն` օրենսդիրը կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու կամ վերացնելու վերաբերյալ առաջին ատյանի դատարանի որոշումները ընդգրկել է վերաքննիչ բողոքարկման առարկայի շրջանակում։ (…)»:
5.2 Ողջամիտ կասկածի առկայության դատա¬¬¬կան ստու¬գում.
Կալանավորման պայմաններից մեկի՝ «հանցանք կատարած լինելու հիմնավոր կասկածի» առնչությամբ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանն իր նախադեպային իրա¬վունքում ձևավորել է, ի թիվս այլնի, հետևյալ դիրքորոշումները՝
- ողջամիտ կասկածի չափանիշը հիմնվում է «փաստերի կամ տեղեկությունների առկա¬¬¬յութ¬յան վրա, որոնք հնարավորություն կտային անաչառ դիտորդին եզրակացնելու, որ տվյալ անձը հնարավոր է, որ կատարած լիներ հանցանքը: Սակայն պարտադիր չէ, որ կաս¬¬¬կածը հիմնավորող փաստերը բավարարեն այն նույն սանդղակին, որն անհրաժեշտ է անձի դատապարտումը կամ նրա նկատմամբ մեղադրանք առաջադրելը հիմնավորելու համար, քանի որ այդ փաստերը կարող են հայտնաբերվել ավելի ուշ՝ քրեական գործի քննութ¬յան փուլում (տե՛ս Կ.Ֆ.-ն ընդդեմ Գերմանիայի (K.F. v. GERMANY) գործով 1997թ. նոյեմ¬բերի 27-ի վճիռը, գանգատ թիվ 144/1996/765/962, կետ 57),
- հանցանք կատարած լինելու կասկածի՝ ողջամտորեն հիմնավորված լինելու պահանջը կամայական ձերբակալման և կալանավորման դեմ երաշխիքի կարևոր մասն է կազ¬մում (տե՛ս Գուսինսկին ընդդեմ Ռուսաստանի (Gusinskiy v. Russia) գործով 2004 թվականի մայի¬¬սի 19-ի վճիռը, գանգատ թիվ 70276/01, կետ 53),
- հիմնավոր կասկածի առկայությունը անհրաժեշտ պայման է անձին կալանքի տակ պա¬¬¬հելու ժամկետը երկարացնելու օրինականության համար (տե՛ս Մակքեյն ընդդեմ Միացյալ Թագավորության (McKay v. The United Kingdom) գործով 2006 թվականի հոկտեմբերի 3-ի վճիռը, գանգատ թիվ 543/03, կետ 44)։ Ըստ այդմ, թեև ձերբակալման պա¬հին և սկզբնա¬կան կալանքի ժամանակ պետք է առկա լինի հիմնավոր կասկածը, այնուա¬մե¬նայ¬նիվ, կալանքի տակ պահելու ժամկետը երկարացնելիս նույնպես պետք է ցույց տալ, որ այդ կասկածները պահպանվել են և շարունակում են մնալ «հիմնավոր» (տե՛ս Ուրտանսն ընդ¬դեմ Լատվիայի (Urtans v. Latvia) գործով 2014 թվականի հոկտեմբերի 28-ի վճիռը, գան¬գատ թիվ 16858/11, կետ 32)։ Ազատությունից զրկելու տևողությունը կարող է լինել կարևոր գոր¬ծոն կասկածի՝ պահանջվող աստիճանի համար» (տե՛ս Մյուրեյն ընդդեմ Միացյալ Թա-գա¬վո¬¬րության (Murray v. The United Kingdom) գործով 1994 թվականի հոկտեմբերի 28-ի վճիռը, գանգատ թիվ 14310/88, կետ 56):
Առաջին ատյանի դատարանի որոշման հիմնավորումները դիտարկելով վերոգրյալ իրա¬վա¬կան նորմերի, ՄԻԵԴ և Վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ այդ հիմնավորումները ստորև ներկայացված պատ¬ճա¬¬¬¬¬¬¬¬ռաբանությամբ ըն¬դու¬նելի են նաև իր համար:
5.2.1 Վերոգրյալ իրավական նորմերի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշում¬նե¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬րի լույսի ներքո Վե¬րաքննիչ դա¬տա¬րանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատա¬րա¬նում խափանման միջոց կալանքը վերացնելու, փոխելու, դրա ժամկետը երկարաձգելու հարցի քննութ¬յան ժա¬մա¬նակ բավարար տվյալներ էին առկա մեղադրյալ Տիգրան Տիգրանյանի կողմից նրան ՀՀ քրեական օրենսգրքի 46-399-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով, 44-393-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով և 393-րդ հոդվածի 1-ին մասով վե¬րագրվող արարք¬ները կատարելու հիմնա¬վոր կաս¬¬¬կա¬ծի առկայությունը փաստելու հա¬¬¬մար (թեև հարկ է արձանագրել, որ դրա առ¬կա¬յությունը փաստ¬վում է առանց մանրազնին ստուգման ենթարկվելու՝ հաշվի առնելով գործն Առաջին ատյանի դատարանի վարույթում քննվելու փաստը):
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է նաև, որ դատարանում քննվող քրեական գործով հիմնավոր կասկածին անդրադառնալը և գնահատական տալն այն նույն չափանիշներով, ինչ նախաքննության փուլում է, անթույլատրելի է, քանի որ այն կարող է վտանգել դատարանի անկախության և անկողմնակալության սկզբունքը, նկատի ունենալով, որ այդ դեպքում դատարանը, մինչև գործն ըստ էության քննելը և վերջնական դատական ակտով դրան լուծում տալը, գնահատական է տալու ինչպես մեղադրանքին, այնպես էլ գործով ձեռք բերված ապացույցներին, այնինչ այդ հարցի վերջնական պատասխանը պետք է տրվի դատավճռով:
Հետևաբար այս հարցին Վերաքննիչ դատարանն իրավասու է անդրադառնալու և գնահատելու այնքանով, որքանով հիմնավոր կասկածի առկայությունը կարող է գնահատվել առերևույթ (prima facie), եթե իհարկե հիմնավոր կասկածի բացակայությունն ակնհայտ չէ:
Այլ կերպ՝ այս փուլում դատարանն իրավասու է գործում առկա ապացույցները և այլ փաստական տվյալները գնահատելու այնքանով, որքանով դա անհրաժեշտ է հիմնավոր կասկածի առկայությունը գնահատելու առերևույթ (prima facie), այլ ոչ թե՝ ըստ էության, իսկ այդպիսի գնահատման չափանիշին համապատասխան սույն դեպքում այն առկա է, քանի որ հիմնավոր կասկածի ապացուցողական չափանիշը նվազ է, քան անձի մեղքի և դատապարտման համար անհրաժեշտ ապացուցողական չափանիշը, որն առավել բարձր է:
5.3 Կալանքի քրեադատավարական նպատակների առկայության, դրա ժամկետի երկարաձգման և կալանքի փոխարեն այլընտրանքային խափանման միջոց չկիրառելու իրավաչա¬փութ¬յան դատական ստու¬գում.
5.3.1 Անդրադառնալով կալանավորման նպատակների վերաբերյալ վերանայման բողո¬¬քի հիմքերին՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը՝ մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանքը 3 ամիս ժամկետով երկարաձգելիս և կալանքի փոխարեն այլընտրանքային խափանման միջոց չկիրառելով դատական սխալ թույլ չի տվել, իսկ Պաշտպանը չի ներկայացրել այնպիսի ծանրակշիռ փաստարկներ, որոնցով կհիմնավորվեր, որ մեղադրյալի հնարավոր ոչ իրավաչափ վարքագծի կանխմանը հնարավոր է հասնել այլ կերպ, քան մեղադրյալին հասարակությունից մեկուսացնելով, որպիսի պայմաններում Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
Սույն բողոքը լուծելիս կիրառելի են մի շարք գործերով Մարդու իրավունքների եվրոպա¬կան դատարանի (այ¬¬սու¬հետ՝ Եվրոպական դատարան) և Վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքո¬րո¬շում¬ները:
Կասկածյալի կամ մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոցի տեսակն ընտրելու հարցը լուծելիս վերագրվող արարքի բնույթը և վտանգավորության աստիճանը հաշվի առնելու կապակցությամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վերլուծության է ենթարկել Վ.Պողոսյանի գործով որոշման մեջ և իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(…) [Մ]եղադրյալին վերագրվող արարքի բնույթը և վտանգավորության աստիճանը թեև չեն կարող գնահատվել որպես կալանավորման հիմնավորվածությունը հաստատելու ինքնուրույն հիմք, այնուամենայնիվ դրանք էական նշանակություն ունեն խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս, ինչպես նաև գրավի թույլատրելիության հարցը լուծելիս: Մեղսագրվող հանցանքի ծանրությունը և հետևաբար նաև ակնկալվող պատժի խստությունը հանդիսանում են քրեական վարույթն իրականացնող մարմնից թաքնվելու կամ գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը գնահատելու կարևոր տարրեր և գործի նյութերից բխող մյուս հանգամանքների հետ միասին հնարավորություն են տալիս հիմնավորված ենթադրություններ անել անձի ազատության հիմնարար իրավունքը սահմանափակելու հիմքերի առկայության կամ բացակայության մասին: Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ նույնանման իրավական դիրքորոշում բազմիցս իր նախադեպային նշանակության վճիռներում հայտնել է նաև Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը (…)»:
Տիգրան Պետրոսյանի գործով զարգացնելով կալանավորման հիմքերի /նպատակների/ վերաբերյալ իր նախադեպային իրավունքը ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է արտահայտել առ այն, որ «(…) Վճռաբեկ դատարանը կրկնում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 135-րդ հոդվածում թվարկված մեղադրյալի հավանական գործողությունների մասին հետևությունները բոլոր դեպքերում պետք է պայմանավորված լինեն գործի նյութերից բխող որոշ փաստական տվյալներով։ Սակայն միևնույն ժամանակ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ կալանավորման հիմք(եր)ի առկայության կամ բացակայության մասին դատարանի հետևությունները պետք է հիմնված լինեն ոչ թե այդ փաստական տվյալները մեկը մյուսից անջատ, ինքնավար հետազոտման ենթարկելու, այլ դրանք իրենց համակցության մեջ գնահատման ենթարկելու արդյունքում ձևավորվող փաստարկված դատողությունների վրա։ Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ համապատասխան փաստական տվյալներն իրենց ամբողջության մեջ չվերլուծելը, դրանք իրարից անջատ գնահատելը կարող է հանգեցնել կալանավորման հիմքի առկայության կամ բացակայության մասին չհիմնավորված եզրահանգման գալուն։ Հետևաբար խնդրո առարկա հարցը լուծելիս դատարանի հետևությունները յուրաքանչյուր դեպքում պետք է հիմնված լինեն գործի նյութերում առկա ապացույցների, փաստերի կամ այլ տեղեկությունների, այդ թվում՝ քրեական օրենքով արգելված ենթադրյալ հանցանքի կատարման պահից ի վեր մեղադրյալի դրսևորած վարքագծի և նրա անձը բնութագրող այլ հատկանիշների՝ իրենց ամբողջության մեջ գնահատման վրա։ (…)»:
Արդարադատության իրականացմանը միջամտելու վտանգը՝ ապացույց¬նե¬¬րը վերացնելը, վկաների վրա ճնշում գործադրելը և այլն, չպետք է գնահատվեն վերացական կեր¬¬¬պով, այլ պետք է բխի գործի կոնկրետ հանգամանքներից և ապացույցներից (Բե¬ցիևն ընդ¬¬¬¬¬դեմ Մոլդո¬վայի, թիվ 9190/03, 04.10.2005, պարբ. 59): Ազատութ¬յունից զրկե¬լու վերոնշյալ հիմ¬¬քը քննութ¬յան տարբեր փուլերն ավարտելուն զու¬գա¬հեռ աստիճանաբար կորցնում է իր կշի¬ռը: Միայն բացառիկ դեպքերում այն կարող է ար¬դարացնել ազատությունից զրկելու շա¬րու¬¬նակումը մինչև դատական քննությունը (տե՛ս W-ն ընդդեմ Շվեյցա¬րիա¬¬յի գործը, 26 հուն¬վար, 1993): Եվրոպական դատարանը հաս¬կանում է, որ իշխանութ¬յուն¬ները կարող են անհրա¬¬¬¬¬¬ժեշտ համարել կասկածյալին գոնե քննության սկզբում բան¬տում պա¬հե¬լը՝ նպա¬տակ ունե¬նալով կանխել նրա կողմից գործի շրջա¬նակում շփոթություն առաջաց¬նելը, հատ¬կա¬պես բարդ գործի պարագայում, որով անհրաժեշտ են բազ-մաբնույթ ուսումնասիրութ¬յուն¬ներ: Եր¬կա¬¬¬¬րատև ժամանակահատ¬վածում, սակայն, քննութ¬յան պահանջ¬¬ներն այլևս բա¬վա¬րար չեն, անգամ՝ բարդ գործի պա¬րագայում, այդպիսի կալանավորու¬մը հիմնավո¬րե¬լու համար. իրա¬¬դար¬ձությունների սովո-րական ընթացքի դեպքում են¬թադրյալ վտանգները ժամանակ անց¬նե¬¬լուն և տարբեր գործողություններ կատա¬րելուն, ցուց¬մունք¬ներ վերցնելուն և ստու¬գումներ իրականացնելուն զուգահեռ նվազում են (տե՛ս Clooth-ն ընդդեմ Բելգիայի գործով վճիռը, պարբ. 43):
Փախուստի դիմելու հավանականությունը չի կարող գնահատվել, հետևա¬բար նաև կա¬լանավորման մասին որոշում կայացվել, բացառապես առաջադրված մե-ղադրան¬քի կամ նա¬խա¬տեսված պատժի ծանրությամբ (Պանչենկոն ընդդեմ Ռուսաստանի, թիվ 45100/98, 08.02.2005, պարբ. 106): Անհրաժեշտ է հաշվի առնել գործի հանգամանքները, կալանավորի անձը, նրա անձնական, հասարակական, ընտանեկան, աշխատանքային կա¬պերը տվյալ պե¬տութ¬յան կամ համայնքի հետ, կացության կարգավիճակը, գույքային վիճակը և այլն, և այդ ամենի համատեքստում գնահատել նաև մեղադրանքի ծանրությունը և նախա¬տես-ված պատժի խստութ¬յունը որպես փախուստի դիմելու հավանականությունը գնահա¬տելու հիմք։ Ակնկալ¬վող պատիժը նույնպես դեր խաղում է, սակայն փախուստի վտանգը չի կարող գնա¬հատ¬վել բացառապես այդ նկատառումների հիման վրա (տե՛ս Kozik-ն ընդդ. Լե¬հաս¬տա¬նի գոր¬ծը ստորև և Imre-ն ընդդեմ Հունգարիայի, 2 դեկտեմբեր, 2003, պարբ. 45):
Փախուստի վտանգը, սակայն, չի կարող գնահատվել բացառապես այդպիսի նկատառում¬¬ների հիման վրա, խոսքը վերաբերում է այն պատիժների ավելի մեծ ծանրությանը, որոնց նկատմամբ վախ պետք է որ ունենար պարոն Նյումեյստերը նոր ապացույցների հի¬ման վրա: Այլ գործոններ, օրինակ՝ անձի բնույթին, բարոյական կերպարին, տանը, զբաղ¬¬¬մուն¬քին, գույքին, ընտանեկան կապերին և քրեական հետապնդման երկրի հետ տա¬րաբնույթ կապե¬րին առնչվող գործոնները կարող են կա՛մ հաստատել փախուստի վտան¬գի գոյությունը, կա՛մ այնքան փոքր վտանգի տպավորություն ստեղծել, որ դրանով հնա¬¬րա¬վոր չլինի հիմնա¬վո¬րելու մինչդատական կալանքը: Պետք է նաև մտապահել, որ փա¬¬¬¬խուստի վտանգն անհրա¬ժեշ¬տաբար նվազում է կալանքի տակ որոշակի ժամանակ անց¬¬¬¬կաց¬նելուն զուգ¬ընթաց, քանի որ հավանական է, որ մինչդատական կալանքի տևո¬ղութ¬¬յու¬նը կնվազեց¬վի դատապարտման դեպքում անձի նկատմամբ կիրառվելիք ազա¬տութ¬-յունից զրկելու հնա¬րավոր պատժի տևո¬ղութ¬¬յունից, որը թերևս կնվազեցնի այդ հեռան¬¬կարի գրավ¬¬չությունը նրա համար և կթու¬լաց¬նի այդ միջոցին դիմելու նրա գայթակ¬ղութ¬յունը (Kozik-ն ընդդեմ Լեհաս¬տա¬նի գործը, 18 հու¬լիս, 2006):
Առաջին ատյանի դատարանի որոշման հիմնավորումները դիտարկելով վերոգրյալ ի¬րա¬վա¬կան նորմերի, ՄԻԵԴ և Վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ այդ հիմնավորումները ստորև ներկայացված պատ¬ճա¬¬¬¬¬¬¬¬ռաբանությամբ ըն¬դու¬նելի են նաև իր համար:
5.3.3 Վերաքննիչ դատարանը վերոգրյալ իրավանորմերի և Վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո՝ անդրադառնալով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 46-399-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով, 44-393-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով և 393-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղադրվող Տիգրան Տիգրանյանի կալանքի նպատակների առկայության կամ բացակայության հարցին, փաստում է, որ կալանքի կիրառման համար հիմք ընդունված՝ մեղադրյալի կողմից իր վրա դրած պարտականությունները չկատարելու, քրեական վարույթին խոչընդոտելու, փախուստը կանխելու նպատակով կալանք կիրառելու անհրաժեշտությունը Առաջին ատյանի դատարանի կողմից լիովին փաստարկված է։
Ավելին, ասվածի համատեքստում Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում առանձնահատուկ ուշադրության արժանացնել նաև այն հանգամանքին, որ Առաջին ատյանի դատարանն իր կայացված որոշմամբ արձանագրել և փաստարկել է ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարանի 2025 թվականի մայիսի 12-ի որոշմամբ հիմնավորված փախուստի դիմելու և վարույթին խոչընդոտելու մտավախությունները և հիմքերը, որոնք սույն բողոքով վիճարկվող որոշմամբ ևս արձանագրվել են և շարունակում են առկա և արդիական լինել՝ հիմք ընդունելով այն, որ հիշյալ որոշումից հետո՝ մինչև հուլիսի 4-ը, նշված հիմքերը բացառող որևէ նոր հանգամանք ի հայտ չի եկել, հետևաբար և չի ներկայացվել:
Ուստի՝ Վերաքննիչ դատարանը փաստելով, որ Առաջին ատյանի դիտարկումներն ընդունելի են իր համար, իր հերթին արձանագրում է, որ վկայակոչված կալանքի հիմքերը և դրա առկայությամբ պայմանավորված՝ մեղադրյալ Տիգրան Տիգրանյանին կալանքի տակ պահելու անհրաժեշտությունը պահպանվում է քրեական գործի այս փուլում ևս։
Միաժամանակ, հարկ է փաստել, որ ասվածն առավելապես հիմնավորվում է մեղսագրվող առանձնապես խոշոր չափերով թմրամիջոցների ապօրինի շրջանառություն կատարելու, հայտնաբերված թմրամիջոցի քանակի, ենթադրյալ հանցանքի կատարման մեջ Տիգրան Տիգրանյանի դերակատարման, ենթադրաբար հանցանքները խմբի կազմում կատարելու հանգամանքներով:
Ինչ վերաբերում է պաշտպանի այն պնդմանը, համաձայն որի՝ Առաջին ատյանի դատարանը հաշվի չի առել Տիգրան Տիգրանյանի մշտական բնակության վայր ունենալը, ինչպես նաև ընտանեական վիճակը, մասնավորապես այն, որ մեղադրյալի խնամքի տակ են գտնվում մայրը և տատը, ապա Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ դա ինքնին, կամ սույն քրեական վարույթի նյութերի համատեղ ուսումնասիրման արդյունքում բավարար չի կարող համարվել վկայելու համար քրեական վարույթի այլ փուլում այլընտրանքային այլ խափանման միջոցների կիրառման նպատակահարմարությունը։
Այսպիսով՝ Վերաքննիչ դատարանը արձանագրում է, որ Վերաքննիչ դատարանում ստացված Բողոքի վերաբերյալ նյութերի ուսումնասիրությամբ չեն հայտնաբերվել կալանավորման նշված հիմքերը հերքող փաստեր։
5.3.4 Կալանքի ժամ¬կետը երկարաձգելու հարցի քննարկման համատեքստում՝ հաշվի առնելով սույն որոշմամբ թվարկված հանգամանքները և ներ¬կա¬յաց¬ված վերլու¬ծությունները, Վերաքննիչ դատարանի համոզմամբ վերոնշյալ ռիսկերը (առնվազն Առաջին ատյանի դա¬տա¬րանի որոշման մեջ նշված պատճառաբանությամբ) չեն կարող չեզոքացնել կամ էապես նվազեցնել ազատությունից փաս¬¬¬տացի զրկմամբ չպայմանավորված այլ խա¬փան¬ման միջոց-ների (այդ թվում՝ համակցված) կի¬րա¬ռմամբ, ուստի՝ այդպիսի որևէ միջո¬ցի կիրա-ռու¬մը դեռևս արդյունա¬վետ չէ:
Այլ կերպ՝ հիմնավոր են նաև Առաջին ատյանի դատարանի այն հետևությունները, որ վարույթի քննության տվյալ փուլում կալանքը այն բացառիկ խափանման միջոցն է, որը կարող է գործուն երաշխիք հանդիսանալ մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովելու համար և այլընտրանքային այլ խափանման միջոցները, այդ թվում՝ դրանց համակցված կիրառումը մե¬ղադրյալի պատ¬¬շաճ վարքագի¬¬¬ծը չեն կարող երաշ¬¬խա¬վո¬¬րել:
5.4 Ինչ վերաբերում է Բողոքում ներկայացված մյուս փաստարկներին ու դատողություններին, ապա հարկ է արձանագրել, որ սույն որոշմամբ վերը շարադրված վերլուծություններն ու դատողություններն իրենց համակցության մեջ արդեն իսկ ամբողջությամբ ներառում են դրանց վերաբերյալ Վերաքննիչ դատարանի մոտեցումներն ու բարձրացված հարցերի պատասխանները, ուստի լրացուցիչ առանձին-առանձին անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է:
Ավելին՝ վիճարկվող դատական ակտում արդեն իսկ բերված են Վերաքննիչ դատարանի համար ըստ էության ընդունելի հիմնավորումներ՝ վերաքննիչ բողոքում նշված այն հիմքերի և հիմնավորումների առնչությամբ, որոնք էական են և ինքնին կամ համակցությամբ կարող էին ազդեցություն ունենալ սույն գործի ելքի վրա։
Ընդ որում, այդ կապակցությամբ հարկ է նաև փաստել, որ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ թեև «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին կետը դատարանին պարտավորեցնում է պատճառաբանել իր որոշումները, սակայն այն չի կարող մեկնաբանվել որպես կողմի ներկայացրած յուրաքանչյուր փաստարկին դատարանի կողմից մանրամասն պատասխան տալու պահանջ: (Տես, ի թիվս այլնի, Ռուիզ Տորեխան ընդդեմ Իսպանիայի (RUIZ TORIJA v. SPAIN) գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի 1994 թվականի դեկտեմբերի 9-ի վճիռը, գանգատ թիվ 18390/91, կետ 29, Վան դե Հուրքն ընդդեմ Նիդեռլանդների (VAN DE HURK v. THE NETHERLANDS) գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի 1994 թվականի ապրիլի 19-ի վճիռը, գանգատ թիվ 16034/90, կետ 61):
5.5 Այսպիսով, ամփոփելով վերոշարադրված փաստարկները, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Տիգրան Տիգրանյանի նկատմամբ կիրառված կալանքի ժամկետը 3 ամիս երկարաձգելու որոշմամբ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ չի տվել գործի ելքի վրա ազդեցություն ունեցող դատական սխալ, գործով էության մեջ կայացրել է ճիշտ լուծող դատական ակտ, որը բեկանելու իրավաչափ հիմքեր չկան:
Հետևաբար, Առաջին ատյանի դատարանի վիճարկ¬վող դատա¬կան ակտը պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ Պաշտպանի հատուկ վերանայման բողոքը՝ մերժել:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-րդ հոդվածով` Վերաքննիչ դատարանը.
Ո Ր Ո Շ Ե Ց
Մեղադրյալ Տիգրան Տիգրանյանի պաշտպան Սերգեյ Մանուկյանի ներկայացրած հատուկ վե¬րա¬նայման բողոքը մերժել:
Թիվ ԵԴ1/0971/01/25 գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի հուլիսի 4-ի որոշումը թող-նե¬լով անփոփոխ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան՝ այն ստանալու օրվանից հետո տասնհինգօրյա ժամկետում:

ԴԱՏԱՎՈՐ Գ.Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ