ԵԴ1/0973/01/25





ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈւԹՅԱՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

ՈՐՈՇՈւՄ

«27» փետրվարի 2026թ. ք.Երևան

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը` նախագահող դատավոր Մխիթար Պապոյան (այսուհետ` Վերաքննիչ դատարան), գրավոր ընթացակարգով քննության առնելով Լիանա Ժուլիվերի Հարությունյանի վերաբերյալ Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի քրեական դատարանի (այսուհետ՝ Առաջին ատյանի դատարան) 2025 թվականի դեկտեմբերի 19-ի որոշման դեմ մեղադրյալ Լիանա Ժուլիվերի Հարությունյանի հատուկ վերանայման բողոքը,

ՊԱՐԶԵՑ

Գործի դատավարական նախապատմությունը.
Նախաքննական մարմնի կողմից Լիանա Ժուլիվերի Հարությունյանին մեղադրանք է ներկայացվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 46-470-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին ու 3-րդ կետերով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 46-470-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին և 3-րդ կետերով՝ այն արարքների համար, որ նա, հանցագործությանը նպաստելով տեղեկություններ տրամադրելու և խոչընդոտները վերացնելու եղանակներով օժանդակել է ՀՀ «Անանիա Շիրակացի» միջազգային հարաբերությունների համալսարանի ռեկտոր Վաղարշակ Մադոյանին և պրոռեկտոր Դավիթ Մադոյանին, իրենց իշխանական կամ ծառայողական լիազորությունների օգտագործմամբ Հնդկաստանի Հանրապետության քաղաքացի Գուրվինդեր Կումարի, քրեական վարույթով դեռևս չպարզված ոմն «Ջոն»-ի և «Աշոք»-ի հետ շահադիտական դրդումներից ելնելով, նախնական համաձայնությամբ, խմբի կազմում, միմյանց գործողությունները փոխլրացնելով Հնդկաստանի 16 քաղաքացիների անօրինական միգրացիան կազմակերպելուն:
Այսպես.
2023 թվականի ամռանը Հնդկաստանի Հանրապետությունում ոմն «Ջոն»-ը և «Աշոք»-ը, յուրաքանչյուր անձի համար մոտ 27.690.000 ՀՀ դրամին համարժեք 6.000.000 ռուփի գումարի դիմաց Հայաստանի Հանրապետությունում կացության ժամանակավոր կարգավիճակ ստանալու և այն օգտագործելու միջոցով Հնդկաստանի Հանրապետության թվով 16 քաղաքացիների՝ Պանկաջ Կումարի, Ռաջկումար Բալդևբհաի Պաթելի, Ռիյա Ջիգարկումար Փրաջափաթիի, Վանշ Կումարի, Վիկասկումար Բալդևբհաի Դեսաիի, Ջիգար Կանաիյալալ Փրաջափաթիի, Կոմալբեն Վիրամբհաի Ռաբարի, Մեհուլսինհ Հանումանսինհ Շեքավաթի, Միհիր Ռակեշկումար Պաթելի, Դարշանկումար Սունիլկումար Պաթելի, Միթուլ Դիլիփկումար Պաթելի, Պարթ Աշվինկումար Պատելի, Անկիտ Անիլբհաի Պատելի, Հարշ Ռավինդրաբհայ Պատելի, Ջանակ Գաուտամկումար Պատելի և Դիպակի, անօրինական միգրացիան «Շենգենյան համաձայնության» պետություններ, ինչպես նաև Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ կազմակերպելու նպատակով վերջիններին 2023 թվականի հունիսի 30-ից մինչև օգոստոսի 3-ն ընկած ժամանակահատվածում ուղարկել են Հայաստանի Հանրապետություն, որտեղ նրանց, նախնական պայմանավորվածության համաձայն, դիմավորել է Հնդկաստանի Հանրապետության քաղաքացի, հանցավոր խմբի անդամ Գուրվինդեր Կումարը, ապահովել է նրանց բնակության համար վարձակալված առանձնատնով և ձեռնամուխ է եղել Հնդկաստանի Հանրապետության նշված քաղաքացիների համար երկու դեպքով՝ համապատասխանաբար թվով 11 և 5 անձի համար, Հայաստանի Հանրապետությունում կացության ժամանակավոր կարգավիճակ ստանալու գործընթացի իրագործմանը՝ դրան ներգրավելով հնդկերեն և հայերեն լեզուներին տիրապետող իր ծանոթ, ՀՀ քաղաքացի Լիանա Ժուլիվերի Հարությունյանին:
Առաջին խմբով ՀՀ ժամանած Հնդկաստանի Հանրապետության քաղաքացիների անօրինական միգրացիան կազմակերպելու նպատակով Գուրվինդեր Կումարը և Լիանա Հարությունյանը, հիմնվելով վերջինի կողմից պարզված և Գուրվինդեր Կումարին տրամադրված՝ ուսման վարձավճարի չափի մասին տեղեկությունների վրա, իրենց նախաձեռնությամբ հանդիպել են ՀՀ «Անանիա Շիրակացի» միջազգային հարաբերությունների համալսարանի պրոռեկտոր Դավիթ Վաղարշակի Մադոյանի հետ, հանդիպման արդյունքում Գուրվինդեր Կումարը և Դավիթ Մադոյանը եկել են համաձայնության՝ նշված անձանց կողմից «Շենգենյան համաձայնության» պետություններ և Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ մեկնելու նպատակով «Անանիա Շիրակացի» միջազգային հարաբերությունների համալսարան նրանց ուսման ձևականորեն ընդունելու, այդ հիմքով ՀՀ-ում ժամանակավոր կացության կարգավիճակ ստանալու և այդպիսով նրանց անօրինական միգրացիան, այն է՝ ուսման վերաբերյալ կեղծ տեղեկություններ ներկայացնելով՝ ՀՀ-ում նրանց գտնվելը կազմակերպելու վերաբերյալ, իսկ Լիանա Հարությունյանը, անմիջական մասնակցություն ունենալով քննարկմանը, նպաստել է հանցավոր համաձայնության ձեռք բերմանը:
Արդյունքում, Դավիթ Մադոյանը Հնդկաստանի Հանրապետության նշված 11 քաղաքացիներին համալսարան ուսման ձևականորեն ընդունելու դիմաց շահադիտական նպատակով՝ յուրաքանչյուր դիմորդի համար իբրև մեկ տարվա ուսման վարձավճար, պահանջել և Գուրվինդեր Կումարից Լիանա Հարությունյանի ներկայությամբ 2023 թվականի հուլիսի 12-ին ստացել է 13.750 ԱՄՆ դոլար գումար, մեկ անձի հաշվարկով՝ 1.250 ԱՄՆ դոլար, ինչպես նաև ևս 350 ԱՄՆ դոլար՝ Գուրվինդեր Կումարին համալսարան ուսման ձևականորեն ընդունելու համար, որի կապակցությամբ թղթի կտորի վրա ձեռագիր կազմել և Լիանա Հարությունյանին հանձնել է գումարի ստացման հանգամանքը հաստատող օտարալեզու գրառում:
Բացի այդ, ՀՀ ժամանած երկրորդ խումբ Հնդկաստանի Հանրապետության թվով 5 քաղաքացիների անօրինական միգրացիան նույն եղանակով կազմակերպելու նպատակով Գուրվինդեր Կումարը և Լիանա Հարությունյանը կրկին հանդիպել են Դավիթ Մադոյանին, և նույն հանցավոր համաձայնությունը ձեռք բերելուց հետո՝ 2023 թվականի ամռանը, Գուրվինդեր Կումարը Դավիթ Մադոյանին տվել է մոտ 6.000 ԱՄՆ դոլար գումար։
Շարունակելով հանցավոր մտադրության իրագործումը՝ Դավիթ Մադոյանի հայրը՝ «Անանիա Շիրակացի» միջազգային հարաբերությունների համալսարանի ռեկտոր Վաղարշակ Վարուժանի Մադոյանը, իր իշխանական կամ ծառայողական լիազորություններն օգտագործելով, Հնդկաստանի Հանրապետության վերը նշված 16 քաղաքացիների կողմից համալսարան ուսման ընդունվելու մասին կեղծ տեղեկություններ պարունակող փաստաթղթերը 2023 թվականի հուլիս-սեպտեմբեր ամիսների ընթացքում ուղարկել է նախ ՀՀ կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարություն՝ ՀՀ ՆԳՆ միգրացիայի և քաղաքացիության ծառայության անձնագրային և վիզաների վարչությանը նշված անձանց ուսման հիմքով ՀՀ-ում ժամանակավոր կացության իրավունք տրամադրելու խնդրանքով, ապա 2023 թվականի օգոստոսի 24-ի թվագրմամբ թիվ 46 և 2023 թվականի սեպտեմբերի 12-ի թվագրմամբ թիվ 50 հրամաններով նրանց հրամանագրել է որպես տվյալ համալսարանի նախապատրաստական բաժնի ուսանողների, որից հետո հիշյալ օտարերկրացիների կողմից ՀՀ-ում գտնվելու պատշաճ թույլտվություն ստանալու նպատակով 2023 թվականի սեպտեմբեր ամսվա ընթացքում Հնդկաստանի Հանրապետության հիշյալ 16 քաղաքացիներից յուրաքանչյուրի վերաբերյալ փաստաթղթերը, այդ թվում՝ իբրև թե ընդունելության հանձնաժողովով համալսարան նրանց ուսման ընդունված լինելու մասին կեղծ տեղեկություններ պարունակող պաշտոնական նամակները, հասցեագրել է ՀՀ ՆԳՆ միգրացիայի և քաղաքացիության ծառայության անձնագրային և վիզաների վարչությանը՝ խնդրելով նրանց տրամադրել ՀՀ-ում ժամանակավոր կացության իրավունք, իսկ գործընթացի հետագա ընթացքն առավել սահուն իրագործելու նկատառումներից ելնելով՝ Հնդկաստանի Հանրապետության նշված քաղաքացիներից յուրաքանչյուրի կողմից Լիանա Հարությունյանը գրավոր լիազորվել է կացության քարտը ստանալու, այդ նպատակով փաստաթղթեր հանձնելու, անձի փոխարեն ստորագրելու համար, սակայն ՀՀ ՆԳՆ ՄՔԾ անձնագրային և վիզաների վարչությունը հիշյալ անձանց ՀՀ-ում կացության ժամանակավոր կարգավիճակի տրամադրումը մերժել է՝ հայտարարվածի փոխարեն ՀՀ-ում գտնվելու այլ նպատակ ունենալու հիմքով։
Առաջին ատյանի դատարանի 2025 թվականի դեկտեմբերի 19-ի թիվ ԵԴ1/0973/01/25 որոշմամբ մեղադրյալ Լիանա Ժուլիվերի Հարությունյանի նկատմամբ վարչական հսկողությունն էլեկտրոնային միջոցներով իրականացնելու պահանջը վերացնելու մասին միջնորդությունը մերժվել է:
Վերը նշված որոշման օրինակը մեղադրյալ Լիանա Հարությունյանը ստացել է 2025 թվականի հունվարի 31-ին:
2026 թվականի փետրվարի 12-ին (փոստային ծառայությանն է հանձնվել 2026 թվականի փետրվարի 10-ին) Վերաքննիչ դատարան է ստացվել մեղադրյալ Լիանա Ժուլիվերի Հարությունյանի հատուկ վերանայման բողոքը՝ Առաջին ատյանի դատարանի 2025 թվականի դեկտեմբերի 19-ի թիվ ԵԴ1/0973/01/25 որոշման դեմ:
Թիվ ԵԴ1/0973/01/25 վարույթի նյութերը Վերաքննիչ դատարան են ստացվել 2026 թվականի փետրվարի 18-ին:
2026 թվականի փետրվարի 18-ին թիվ ԵԴ1/0973/01/25 վարույթի նյութերը մակագրվել են Վերաքննիչ դատարանի դատավոր Մ.Պապոյանին (աշխատակազմին են հանձնվել 2026 թվականի փետրվարի 19-ին):
Հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
Մեղադրյալը խնդրել է ամբողջությամբ բեկանել Առաջին ատյանի դատարանի 2025 թվականի դեկտեմբերի 19-ի որոշումը, որով մերժվել է մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված այլընտրանքային խափանման միջոցի՝ էլեկտրոնային սարքի միջոցով վարչական վերահսկողության պայմանները փոխելու վերաբերյալ միջնորդությունը և վերացնել Լիանա Հարությունյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը՝ էլեկտրոնային սարքի միջոցով վարչական վերահսկողությունը, որպես անհիմն, անհամաչափ և ոչ իրավաչափ:
Ներկայացված հատուկ վերանայման բողոքում մասնավորապես նշված է, որ Առաջին ատյանի դատարանը ի սկզբանե նշել է, որ իբրև թե Լիանա Հարությունյանը չի կատարել իր վրա դրված պարտականությունները, մասնավորապես՝ չի ներկայացել դատական նիստերին, ինչով խոչընդոտել է գործի ընթացքին և պրոբացիայի ծառայության գործունեությանը։ Առաջին ատյանի դատարանը նշված հանգամանքները դիտարկել է որպես բավարար հիմք երեք անչափահաս երեխաների մոր նկատմամբ, որոնցից մեկը մանկահասակ է, խափանման միջոց բացակայելու արգելքը փոխելու համար՝ նախ կիրառելով տնային կալանք, ապա կայացնելով երեք ամիս ժամկետով կալանավորելու որոշում։
Նշված որոշումների հիմքում դրվել է բացառապես հետևյալ հիմնավորումը՝ դատական նիստերին չներկայանալը և պրոբացիայի ծառայության հետ կապ չհաստատելը։ Այլ որևէ հիմնավորում Առաջին ատյանի դատարանը չի ներկայացրել։
Մինչդեռ կալանքը վերացնելու մասին որոշման մեջ Առաջին ատյանի դատարանը, առանց որևէ փաստական կամ իրավական հիմնավորման, ընտրել է էլեկտրոնային սարքի միջոցով վարչական հսկողությունը որպես խափանման միջոց՝ սահմանելով հետևյալ պարտականությունները․ վարչական հսկողության պայմաններում պարտավորություն՝ շաբաթը մեկ անգամ գրանցվել Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախարարության պրոբացիայի ծառայության՝ բնակության վայրի տարածքային մարմնում, մեղադրյալին արգելել առանց վարույթն իրականացնող մարմնի թույլտվության փոխել մշտական բնակության վայրը՝ համայնքը, իսկ Երևան քաղաքում՝ վարչական շրջանը, արգելել ցանկացած եղանակով հաղորդակցվել սույն քրեական գործով այլ մեղադրյալների՝ Գուրվինդեր Բոլա Սինգհի Կումարի, Դավիթ Վաղարշակի Մադոյանի և Վաղարշակ Վարուժանի Մադոյանի հետ։
Սակայն Առաջին ատյանի դատարանը որևէ կերպ չի հիմնավորել նման վարչական հսկողության անհրաժեշտությունը։ Ընդհակառակը, այդ խափանման միջոցը կրել է ձևական բնույթ և շարունակել է ունենալ կուտակային, պատժիչ նշանակություն։
Առաջին ատյանի դատարանը Լիանա Հարությունյանի նկատմամբ էլեկտրոնային սարքի միջոցով շարժի վերահսկման անհրաժեշտությունը հիմնավորել է այն պատճառաբանությամբ, թե անհրաժեշտ է կանխել նրա հնարավոր շփումը գործով անցնող այլ մեղադրյալների հետ։ Մինչդեռ, երբ Լիանա Հարությունյանի նկատմամբ կիրառվել էին առավել խիստ խափանման միջոցներ՝ տնային կալանք և երեք ամիս ժամկետով կալանք, դատարանը նման ռիսկ կամ հիմնավորում ընդհանրապես չէր արձանագրել։
Այսպիսով, Առաջին ատյանի դատարանի որոշումը՝ երեք ամիս ժամկետով կալանքը վերացնելու և դրա փոխարեն այլընտրանքային խափանման միջոց կիրառելու մասին՝ հիմնված այլ մեղադրյալների հետ ենթադրյալ շփման վրա և արտահայտված էլեկտրոնային սարքի միջոցով վարչական հսկողության կիրառմամբ, բացարձակապես հիմնազուրկ է, ոչ համաչափ և ոչ պիտանի ընտրված նպատակին հասնելու համար, հետևաբար՝ ոչ իրավաչափ:
Բողոքաբերը նշել է, որ սույն քրեական վարույթում ներկայացված ամբողջ մեղադրանքը կառուցված է իրարամերժ ցուցմունքների վրա, որոնք որևէ փաստական կամ պատճառահետևանքային կապ չունեն Լիանա Հարությունյանին մեղսագրվող արարքի հետ։ Դեռ ավելին՝ ողջ նախաքննության ընթացքում Լիանա Հարությունյանը հարցաքննվել է բացառապես որպես վկա և առանց փաստաբանի մասնակցության։
Միաժամանակ, վարույթի նյութերում բացակայում են այն անձինք, որոնք իբրև թե հանդիսացել են կեղծ տեղեկություններ ներկայացրած ենթադրյալ անօրինական միգրանտներ։ Չկան հարցաքննված անձինք, ովքեր Հնդկաստանից Հայաստանի Հանրապետություն մուտք գործած կամ Հայաստանի Հանրապետությունից դուրս եկած լինեին անօրինական կարգով։ Այդպիսի անձինք պարզապես գոյություն չունեն, չեն նույնականացվել և չեն հարցաքննվել։ Բացի այդ, վարույթի շրջանակներում բացակայում են նաև իբր անօրինական միգրացիա կազմակերպած, սակայն ամբողջությամբ վիրտուալ բնույթ կրող անձինք՝ «Ջոն» և «Աշոք» անուններով։ Նրանց գոյությունը չի հաստատվում որևէ փաստաթղթով, ցուցմունքով կամ այլ ապացույցով։
Պարզ չէ, թե ինչպես կարող էր կազմակերպվել անօրինական միգրացիա առանց Հայաստանի Հանրապետության որևէ պետական մարմնի կամ պաշտոնյայի մասնակցության և առանց որևէ կոնկրետ ենթադրյալ անօրինական միգրանտի։ Անորոշ է՝ ով, երբ, ինչպես և ինչ եղանակով է իբր իրականացրել անօրինական միգրացիայի կազմակերպումը և ընդհանրապես տեղի ունեցել է արդյոք նման գործողություն, թե ոչ։
Անհասկանալի է նաև, թե ենթադրյալ անօրինական միգրացիային օժանդակելու շրջանակներում Լիանա Հարությունյանը կոնկրետ ինչ ոչ իրավաչափ գործողություն է կատարել։ Վարութային փաստաթղթերում բացակայում են որևէ ապացույցներ, որ ենթադրյալ անօրինական միգրանտները ներկայացրել են կեղծ փաստաթղթեր կամ կեղծ տեղեկություններ։
Բողոքաբերը նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից Լիանա Հարությունյանի նկատմամբ խափանման միջոց ընտրելու, այնուհետև փոխելու վերաբերյալ կայացված դատական ակտերը չեն բավարարում պատճառաբանվածության նվազագույն պահանջները: Մասնավորապես, դատարանը սկզբում, հղում կատարելով բացառապես դատական նիստերին չներկայանալու և պրոբացիայի ծառայության հետ կապ չհաստատելու հանգամանքներին, ընտրել է առավել խիստ խափանման միջոցներ՝ նախ տնային կալանք, ապա երեք ամիս ժամկետով կալանք։ Այդ որոշումներում դատարանը որևէ կերպ չի վերլուծել՝
• արդյոք առկա է եղել մեղադրանքի հիմնավոր կասկածը՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 1-ին մասի իմաստով,
• արդյոք առկա են եղել կոնկրետ և անհատականացված ռիսկեր, որոնք հնարավոր էր կանխել միայն ազատությունից զրկմամբ,
• ինչու հնարավոր չէր ապահովել Լիանա Հարությունյանի օրինական վարքագիծը ավելի մեղմ այլընտրանքային խափանման միջոցներով՝ նվազագույն միջամտության սկզբունքի պահպանմամբ:
Դրան զուգահեռ, կալանքը վերացնելու մասին որոշմամբ դատարանը, առանց որևէ փաստական կամ իրավական հիմնավորման, կիրառել է էլեկտրոնային սարքի միջոցով վարչական հսկողություն՝ հիմնվելով ենթադրյալ այն ռիսկի վրա, որ Լիանա Հարությունյանը կարող է շփվել գործով անցնող այլ մեղադրյալների հետ։ Սակայն դատարանը չի պարզաբանել՝
• ինչ կոնկրետ տվյալների կամ ապացույցների վրա է հիմնված այդ ռիսկի գոյությունը,
• ինչու այդ ռիսկը նախկինում չէր արձանագրվել, երբ կիրառվել էին առավել խիստ խափանման միջոցներ՝ տնային կալանք և կալանք,
• ինչու է հենց էլեկտրոնային հսկողությունը համարվել անհրաժեշտ և համաչափ միջոց, այլ ոչ՝ ավելի մեղմ միջոցներից որևէ մեկը։
Այսպիսով, Առաջին ատյանի դատարանի պատճառաբանությունը կրում է ձևական բնույթ և թույլ չի տալիս հասկանալ, թե ինչ փաստական և իրավական հիմքերի վրա է հիմնված խափանման միջոցների ընտրության տրամաբանությունը։
Առաջին ատյանի դատարանի որոշմամբ կալանավորված Լիանա Հարությունյանը և նրա անչափահաս երեխան բախվել են ծնողի և երեխայի կողմից միմյանց ներկայությամբ պայմանավորված կենսական նշանակության իրավունքի իրացման լրջագույն խոչընդոտների։
Լիանա Հարությունյանի նկատմամբ կիրառված կալանքը վերացվել է Առաջին ատյանի դատարանի կողմից՝ հիմք ընդունելով նրա ներկայացրած հայտարարությունը։ 2025 թվականի օգոստոսի 17-ին կալանքից ազատելու միջնորդության քննարկման ընթացքում արձանագրվել է, որ կալանքը փոխելու հիմք հանդիսացել է Լիանա Հարությունյանի պատրաստակամությունը մասնակցելու նշանակված դատական նիստերին, այլ ոչ թե վարույթի այլ մասնակիցների նկատմամբ ենթադրյալ ոչ իրավաչափ ազդեցություն չգործադրելու անհրաժեշտությունը։
Այսինքն, Առաջին ատյանի դատարանը փաստացի արձանագրել է, որ Լիանա Հարությունյանի կողմից այլ անձանց վրա ոչ իրավաչափ ազդեցություն գործադրելու որևէ վտանգ գոյություն չի ունեցել։
Մինչդեռ, կալանքը վերացնելուց հետո Լիանա Հարությունյանի նկատմամբ ընտրվել է այլընտրանքային խափանման միջոց՝ էլեկտրոնային սարքավորման միջոցով վարչական հսկողություն՝ այն ենթադրությամբ, թե նա կարող է ոչ իրավաչափ կերպով շփվել գործով անցնող այլ մեղադրյալների հետ։
Այս հանգամանքներում ակնհայտ է, որ նման ենթադրությունը չունի ոչ փաստական, ոչ իրավական հիմք։ Ավելին, երբ դատարանը կալանքը փոխելու պահին ճանաչել է, որ այլ անձանց վրա ազդեցության ռիսկ գոյություն չունի, ապա այդ նույն հիմքով էլեկտրոնային վարչական հսկողության կիրառումը ոչ միայն անհիմն է, այլև ներքին հակասության մեջ է դատարանի իսկ նախորդ եզրահանգումների հետ։
Հետևաբար, պետք է արձանագրել, որ Լիանա Հարությունյանի նկատմամբ էլեկտրոնային սարքավորման միջոցով վարչական հսկողության կիրառման համար առկա չեն եղել և ներկայումս առավել ևս գոյություն չունեն իրավաչափության անհրաժեշտ պայմանները։
Վերոգրյալ փաստական և իրավական հանգամանքների համադրումը թույլ է տալիս միանշանակ եզրակացնել, որ Լիանա Հարությունյանի նկատմամբ կիրառված և հետագայում փոխված խափանման միջոցները չեն բավարարել օրինականության, անհրաժեշտության, համաչափության և նվազագույն միջամտության սկզբունքների պահանջները։
Միաժամանակ, կալանքը վերացնելու մասին որոշմամբ դատարանը փաստացի արձանագրել է, որ Լիանա Հարությունյանի կողմից վարույթին խոչընդոտելու կամ այլ անձանց վրա ոչ իրավաչափ ազդեցություն գործադրելու որևէ վտանգ գոյություն չի ունեցել, և խափանման միջոցի փոփոխման հիմքում դրվել է բացառապես նրա պատրաստակամությունը մասնակցելու դատական նիստերին։ Նման պայմաններում, դատարանի կողմից նույն վարույթում այլընտրանքային խափանման միջոցի՝ էլեկտրոնային սարքավորման միջոցով վարչական հսկողության կիրառումը՝ այլ մեղադրյալների հետ ենթադրյալ շփման կանխման պատճառաբանությամբ, հանդիսանում է ներքին հակասության մեջ գտնվող, փաստական և իրավական հիմքերից զուրկ որոշում։
Այս ամենի լույսի ներքո պետք է արձանագրել, որ Լիանա Հարությունյանի նկատմամբ կիրառված էլեկտրոնային սարքավորման միջոցով վարչական հսկողությունը ոչ իրավաչափ է, անհիմն և անհամաչափ, և չի բխում խափանման միջոցների կիրառման նպատակից։ Հետևաբար, այն ենթակա է վերացման՝ որպես արդար դատաքննության իրավունքի և իրավական պետության հիմնարար սկզբունքներին չհամապատասխանող միջամտություն:
Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն` հատուկ վերանայումն իրականացվում է բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում:
Վերաքննիչ դատարանը, ուսումնասիրելով ներկայացված բողոքը և նյութերը, գտնում է, որ մեղադրյալ Լիանա Հարությունյանի հատուկ վերանայման բողոքը ենթակա է մերժման հետևյալ պատճառաբանությամբ.
Վերաքննիչ դատարանը, անդրադառնալով հիմնավոր կասկածի առկայության կամ բացակայության հարցին, հարկ է համարում նշել, որ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը 2016 թվականի մարտի 30-ի թիվ ԵԱՆԴ/0081/01/14 գործով իրավական դիրքորոշում է ձևավորել դատական քննության փուլում ամբաստանյալի նկատմամբ խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու կամ վերացնելու հարցերի վերաբերյալ առաջին ատյանի դատարանի որոշումները վերադաս ատյանի կողմից վերանայելու սահմանների կապակցությամբ:
Մասնավորապես՝ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը նշել է, որ գործի ըստ էության քննության ընթացքում դատարանի կողմից ամբաստանյալի նկատմամբ խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու կամ վերացնելու հարցերի լուծումը գտնվում են նրա` արդարադատության իրականացման պատշաճ կազմակերպման լիազորության ոլորտում: Միևնույն ժամանակ հաշվի առնելով, որ կալանքի` որպես խափանման միջոցի հետ կապված հարցերը սերտորեն առնչվում են անձի ազատության իրավունքի էական սահմանափակման հետ, իսկ մյուս կողմից` ենթադրում առավել արժեքավոր հանրային շահի հնարավոր առկայություն` օրենսդիրը կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու կամ վերացնելու վերաբերյալ առաջին ատյանի դատարանի որոշումներն ընդգրկել է վերաքննիչ բողոքարկման առարկայի շրջանակում: Առաջին ատյանի դատարանի կողմից անձի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու կամ վերացնելու մասին որոշումների կայացումը և վերջինների` վերաքննության կարգով վերանայումն իրականացվում են տարբեր դատավարական գործառույթների շրջանակներում: Անձի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու կամ վերացնելու մասին ընդհանուր իրավասության դատարանի որոշումը կայացվում է գործի ըստ էության քննության շրջանակներում, իսկ վերաքննիչ դատարանի կողմից նշված ակտերի վերանայումը` ստորադաս դատարանի որոշումների ստուգման և վերանայման վերադաս դատական ատյանի գործառույթի շրջանակներում:
Վերոնշյալի հիման վրա ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ մրցակցող արժեքների` մի կողմից արդարադատության իրականացման դատարանի լիազորության, իսկ մյուս կողմից անձի ազատության իրավունքի և դրան հակակշռող հանրային շահի համարժեք ապահովման անհրաժեշտությունից ելնելով` քննարկվող որոշումների վերաքննիչ վերանայման սահմանները ողջամտորեն պետք է նեղ լինեն մինչդատական վարույթի նկատմամբ դատական վերահսկողության շրջանակներում կալանքի կապակցությամբ կայացվող որոշումների վերանայման սահմաններից: Մասնավորապես` քննարկվող որոշումների վերանայման շրջանակներում չեն կարող քննարկվել այնպիսի հարցեր, որոնք այս կամ այն չափով առնչվում են գործի ըստ էության լուծմանը: Այդպիսիք են, օրինակ, հիմնավոր կասկածի առկայության, արարքի որակման, որոշման հիմքում դրված ապացույցների թույլատրելիության հետ կապված հարցերը և այլն:
Վճռաբեկ դատարանն ընդգծել է, որ քննարկվող որոշումների վերաքննիչ վերանայման սահմանների լայն մեկնաբանումը կհանգեցնի կոնկրետ գործով արդարադատություն իրականացնող առաջին ատյանի դատարանի գործունեությանն անհարկի միջամտության և կվտանգի դատավորի ներքին անկախությունը:
Վերաքննիչ դատարանի համար թեև ընդունելի է, որ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նշված որոշումը վերաբերում է դատական քննության ընթացքում կալանավորման մասին որոշման բողոքարկմանը և 1998 թվականի հուլիսի 1-ին ընդունված ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի կարգավորումներին, այնուամենայնիվ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ դրանում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները կիրառելի են նաև տվյալ դեպքում։ Ընդ որում, հատկանշական է, որ դատարանը նախնական դատալսումների ժամանակ՝ մինչև խափանման միջոցի հարցի քննարկումը, քննարկման առարկա է դարձնում նաև քրեական հետապնդումը դադարեցնելու կամ վարույթը կարճելու հարցը, հետևաբար, նշված հարցի քննարկումից և այդպիսի որոշում չկայացնելուց հետո Վերաքննիչ դատարանի կողմից հիմնավոր կասկածի հարցի քննարկումը ողջամտորեն կհանդիսանա ստորադաս դատարանի գործունեությանն անհարկի և ուղղակի միջամտություն և կվտանգի դատավորի ներքին անկախությունը՝ անդրադառնալով վարույթի ելքի վրա:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 117-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ եթե խափանման միջոցի գործողության ընթացքում փոխվել կամ վերացել են դրա իրավաչափության պայմանները, վարույթն իրականացնող մարմինն իր իրավասության սահմաններում որոշում է կայացնում խափանման միջոցը փոխելու կամ վերացնելու մասին:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 122-րդ հոդվածի 5-րդ մասի համաձայն՝ այլընտրանքային խափանման միջոցները կարող են կիրառվել սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված հանգամանքների վերաբերյալ ողջամիտ ենթադրության առկայության դեպքում:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 124-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերի համաձայն՝ վարչական հսկողությունը մեղադրյալի տեղաշարժման և գործողությունների ազատության սահմանափակումն է, որի պայմաններում նա պարտավոր է ոչ հաճախ, քան շաբաթը երեք անգամ գրանցվել դատարանի որոշման մեջ նշված վայրի իրավասու մարմնում: Դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին կարող է արգելվել նաև` առանց վարույթն իրականացնող մարմնի թույլտվության փոխել մշտական կամ ժամանակավոր բնակության վայրը՝ համայնքը, իսկ Երևան քաղաքում՝ վարչական շրջանը, այցելել որոշման մեջ նշված որոշակի վայրեր, հաղորդակցվել որոշակի անձանց հետ, օրվա որոշակի ժամերի լքել իր բնակության տարածքը, սակայն ոչ ավելի, քան 12 ժամը:
Տվյալ դեպքում Առաջին ատյանի դատարանը դիտարկելով մեղադրյալի և նրա պաշտպանի՝ վարչական հսկողությունն առանց հատուկ էլեկտրոնային միջոցների իրականացնելու վերաբերյալ միջնորդությունը հարկ է համարել արձանագրել, որ չեն ներկայացվել մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված վարչական հսկողությունն առանց հատուկ էլեկտրոնային միջոցների իրականացնելու վերաբերյալ բավարար փաստական տվյալներ։ Առաջին ատյանի դատարանը փաստել է, որ վարչական հսկողությունն էլեկտրոնային միջոցներով իրականացնելու անհրաժեշտությունը պայմանավորված է եղել մեղադրյալի նախորդ ոչ օրինական վարքագծով, բացի այդ, արգելվել է մեղադրյալին ցանկացած եղանակով հաղորդակցվել քրեական գործով մյուս մեղադրյալների հետ՝ ապացուցման գործընթացին ապօրինի միջամտության ռիսկերը չեզոքացնելու նպատակով, իսկ մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված այդ սահմանափակումն, առանց նրա տեղաշարժի վերաբերյալ տվյալների, առարկայազուրկ է։
Առաջին ատյանի դատարանը նշել է, որ չի ներկայացվել նաև վարչական հսկողության ընթացքում կիրառվող հատուկ էլեկտրոնային միջոցների և Լիանա Հարութունյանի առողջական վիճակի վատթարացման միջև կապի մասին որևէ տվյալ:
Այսպիսով, Առաջին ատյանի դատարանն արձանագրել է, որ պաշտպանության կողմը չի ներկայացրել այնպիսի փաստարկներ, որոնք իրենց որակական հատկանիշներով ինքնին կամ քրեական գործի նյութերից բխող մյուս հանգամանքների հետ կարող են համարվել էական և դրական ազդեցություն ունենալ մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի իրավաչափության պայմանների վրա, որպիսի մոտեցումը Վերաքննիչ դատարանի համար նույնպես ընդունելի է։
Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ Առաջին ատյանի դատարանն իրավաչափորեն է եկել այն եզրահանգման, որ մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի իրավաչափության պայամանների փոփոխման համար չեն ներկայացվել այնպիսի փաստարկներ, որոնք ինքնին կամ քրեական գործի նյութերից բխող մյուս հանգամանքների հետ կարող էին թույլ տալ եզրակացնել, որ վարչական հսկողությունն առանց էլեկտրոնային հսկողության միջոցների իրականացմամբ կարող է զսպել մեղադրյալի կողմից ոչ իրավաչափ վարգածի դրսևորման ռիսկերը:
Տվյալ դեպքում Վերաքննիչ դատարանը ուսումնասիրելով սույն քրեական գործով 2025 թվականի դեկտեմբերի 19-ին տեղի ունեցած դատական նիստի արձանագրությունը հարկ է համարում նշել, որ մեղադրյալի կողմից նշվել է, որ էլեկտրոնային հսկողության սարքը բացասաբար է անդրադառնում իր առողջության վրա, մասնավորապես պատասխանելով Առաջին ատյանի դատարանի հարցերին, մեղադրյալ Լիանա Հարությունյանը հայտնել է, որ իր առողջական վիճակի փոփոխության և էլեկտրոնային հսկողության սարքի միջև կապի հետ կապված հետազոտության չի ենթարկվել, սակայն այդ սարքն իր աջ ոտքին տեղափոխելուց հետո ինքնազգացողությունը որոշ չափով բարելավել է, բայց ներկա պահին որևէ փաստաթուղթ չի կարող ներկայացնել: Որպես միջնորդությունը հիմնավորղ փաստարկ մեղադրյալի կողմից նշվել է, որ բացի առողջական վիճակի հետ կապված հարցերը, տվյալ սարքը իրեն անհարմարություն է պատճառում նաև տանից դուրս գալուց, ինչպես նաև աշխատավայրում՝ կապված լիցքավորման հետ: Նման պայմաններում Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ թե մեղադրյալի և թե պաշտպանի կողմից չեն ներկայացվել ծանրակշիռ փաստարկներ, մասնավորապես, մեղադրյալ Լիանա Հարությունյանի առողջական վիճակի վաթարացման և էլեկտրոնային հսկողության սարքի միջև պատճառահետևանքային կապը հաստատող բժշկական փաստաթղթեր, որոնք կարող էին թույլ տալ նշված հանգամանքով պայմանավորված փոխելու վարչական հսկողության իրավաչափության պայմանները:
Ինչ վերաբերում է այն պնդումներին, որ մեղադրյալ Լիանա Հարությունյանի նկատմամբ դատարանի կողմից նույն վարույթում այլընտրանքային խափանման միջոցի՝ էլեկտրոնային սարքավորման միջոցով վարչական հսկողության կիրառումը՝ այլ մեղադրյալների հետ ենթադրյալ շփման կանխման պատճառաբանությամբ, հանդիսանում է ներքին հակասության մեջ գտնվող, փաստական և իրավական հիմքերից զուրկ որոշում և դատարանը չի ներկայացրել որևէ կոնկրետ տվյալ կամ ապացույց, որը կվկայեր նման ռիսկի առկայության մասին, չի հիմնավորել միջոցի անհրաժեշտությունն ու համաչափությունը և չի բացատրել, թե ինչու հնարավոր չէր ապահովել Լիանա Հարությունյանի օրինական վարքագիծը ավելի մեղմ միջոցներով, ապա Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ տվյալ դեպքում ներկայացված բողոքի սահմաններում Վերաքննիչ դատարանը ստուգման է ենթարկում Առաջին ատյանի դատարանի 2025 թվականի դեկտեմբերի 19-ի որոշման օրինականությունը և հիմնավորվածությունը, որով որոշվել է մերժել մեղադրյալ Լիանա Հարությունյանի նկատմամբ վարչական հսկողությունն էլետրոնային հսկողության միջոցներով իրականացնելու պահանջը վերացնելու մասին միջնորդությունը։ Հետևաբար՝ Վերաքննիչ դատարանը չի կարող իրավական գնահատական տալ մեղադրյալ Լիանա Հարությունյանի կողմից նախկինում դրսևորած վարքագծին, որը հիմք է հանդիսացել իր նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված բացակայելու արգելքը նախ տնային կալանքով, այնուհետև՝ կալանքով փոխարինելու, իսկ 2025 թվականի հուլիսի 17-ի որոշմամբ վարչական հսկողությամբ փոխարինելու համար։
Այսպիսով` Վերաքննիչ դատարանը, հաշվի առնելով վերոգրյալ եզրահանգումները, գտնում է, որ ներկայացված հատուկ վերանայման բողոքը պետք է մերժել` Առաջին ատյանի դատարանի 2025 թվականի դեկտեմբերի 19-ի որոշումը թողնելով անփոփոխ:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ, 362-րդ, 393-րդ և 395-րդ հոդվածներով՝ Վերաքննիչ դատարանը

ՈՐՈՇԵՑ

Մեղադրյալ Լիանա Ժուլիվերի Հարությունյանի հատուկ վերանայման բողոքը մերժել՝ Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի քրեական դատարանի 2025 թվականի դեկտեմբերի 19-ի թիվ ԵԴ1/0973/01/25 որոշումը թողնելով անփոփոխ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` ստանալու պահից տասնհինգօրյա ժամկետում:


ԴԱՏԱՎՈՐ Մ.ՊԱՊՈՅԱՆ