ԵԴ1/0954/01/25





ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ

«23» հոկտեմբերի 2025թ. ք. Երևան

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան)
նախագահությամբ՝ դատավոր Լ.ԱԲԳԱՐՅԱՆԻ

ՀՀ գլխավոր դատախազության սահմանադրական կարգի հիմունքների, պետության և հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների գործերով վարչության դատախազ Դ․Ներսիսյանի հատուկ վերանայման բողոքի հիման վրա գրավոր ընթացակարգով դատական վերանայման ենթարկելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (նախագահող դատավոր՝ Ջոն Հայրապետյան) 2025 թվականի մայիսի 13-ի թիվ ԵԴ1/0954/01/25 որոշումը,

ՊԱՐԶԵՑ

Հատուկ վերանայման վարույթի ընթացքը

1. Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում (այսուհետ նաև՝ Առաջին ատյանի դատարան) քննվում է քրեական վարույթն ըստ մեղադրանքի Սուրենա Յուշի Զադեհի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի (2003 թվականի ապրիլի 18-ի) 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով՝ 4 դրվագով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի (2003 թվականի ապրիլի 18-ի) 329-րդ հոդվածի 1-ին մասով՝ 4 դրվագով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով՝ 4 դրվագով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով՝ 3 դրվագով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով։
2. 2025 թվականի մայիսի 13-ին Առաջին ատյանի դատարանը, նախնական դատալսումների ընթացքում քննելով մեղադրյալ Սուրենա Յուշի Զադեհի պաշտպաններ Դ.Վարդանյանի և Ա.Խաչատրյանի միջնորդությունը՝ Սուրենա Զադեհի նկատմամբ 4 դրվագով ՀՀ քրեական օրենսգրքի (2003 թվականի ապրիլի 18-ի) 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցված հանրային քրեական հետապնդումը դադարեցնելու վերաբերյալ, որոշել է Սուրենա Յուշի Զադեհի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի (2003 թվականի ապրիլի 18-ի) 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով՝ 4 դրվագով հարուցված հանրային քրեական հետապնդումը դադարեցնել՝ վաղեմության ժամկետն անցնելու պատճառաբանությամբ։
3. 2025 թվականի սեպտեմբերի 22-ին Վերաքննիչ դատարանում ստացվել է Առաջին ատյանի դատարանի նշված որոշման դեմ ՀՀ գլխավոր դատախազության սահմանադրական կարգի հիմունքների, պետության և հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների գործերով վարչության դատախազ Դ․Ներսիսյանի հատուկ վերանայման բողոքը։
2025 թվականի հոկտեմբերի 8-ին Վերաքննիչ դատարանում ստացվել են թիվ ԵԴ1/0954/01/25 քրեական վարույթի նյութերը, որոնք դատավոր Լ.Աբգարյանի աշխատակազմին են փոխանցվել 2025 թվականի հոկտեմբերի 9-ին:
Վերաքննիչ դատարանի 2025 թվականի հոկտեմբերի 13-ի որոշմամբ հատուկ վերանայման բողոքն ընդունվել է վարույթ:
2025 թվականի հոկտեմբերի 22-ին Վերաքննիչ դատարանում ստացվել է մեղադրյալ Սուրենա Յուշի Զադեհի պաշտպան Ա.Խաչատրյանի՝ դիրքորոշում-միջնորդությունը։
Հատուկ վերանայման բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.

4. Սուրենա Յուշի Զադեհի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի (2003 թվականի ապրիլի 18-ի) 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով՝ 4 դրվագով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի (2003 թվականի ապրիլի 18-ի) 329-րդ հոդվածի 1-ին մասով՝ 4 դրվագով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով՝ 4 դրվագով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով՝ 3 դրվագով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել այն բանի համար, որ «նա ՀՀ պետական սահմանն ապօրինի հատելու դիտավորությամբ, դեռևս չպարզված ժամանակ և հանգամանքներում ձեռք է բերել պետական մարմնի կողմից տրվող, իրավաբանական նշանակություն ունեցող փաստ հավաստող, իրավունք վերապահող փաստաթուղթ հանդիսացող՝ Ջավադ Ղոլամրեզայի Մադանիի (ծնված՝ 02.08.1985թ) անվամբ և տվյալներով ԻԻՀ քաղաքացու 852549746 սերիա-Համարի և Փույա Նորուզի Բահմանիի (ծնված՝ 30.12.1986թ) անվամբ և տվյալներով ԻԻՀ քաղաքացու N97153461 սերիա-համարի կեղծ բովանդակությամբ անձնագրեր, և ապօրինի՝ առանց սահմանված փաստաթղթերի և պատշաճ թույլտվության, խախտելով «Պետական սահմանի մասին» ՀՀ օրենքի 11-րդ հոդվածի և «ՀՀ պետական սահմանի ռեժիմ սահմանելու մասին» ՀՀ կառավարության 2011 թվականի մայիսի 12-ի թիվ 702-Ն որոշման պահանջները, 2021-2024 թվականների ընթացքում նշված բովանդակությամբ կեղծ փաստաթղթերի օգտագործմամբ 7 անգամ հատել է ՀՀ պետական սահմանը, և 1 անգամ փորձել է հատել ՀՀ պետական սահմանը:
Մասնավորապես. 2021 թվականի դեկտեմբերի 19-ին՝ ժամը 01:12-ին, Սուրենա Նասրոլլահի Յուշի Զադեհը Կիև-Երևան թիվ 611 չվերթով ժամանելով ՀՀ, «Զվարթնոց» հսկիչ-անցագրային կետում օգտագործել է Ջավադ Ղոլամրեզայի Մադանիի անվամբ, սակայն իր լուսանկարով ԻԻՀ քաղաքացու վերը նշված կեղծ անձնագիրը և ապօրինի՝ առանց սահմանված փաստաթղթերի ու պատշաճ թույլտվության, հատել է ՀՀ պետական սահմանը և մուտք գործել ՀՀ։ (...):
Բացի այդ, 2021 թվականի դեկտեմբերի 25-ին՝ ժամը 05:11-ին, Սուրենա Նասրոլլահի Յուշի Զադեհը «Զվարթնոց» հսկիչ-անցագրային կետում օգտագործել է Ջավադ Ղոլամրեզայի Մադանիի անվամբ, սակայն իր լուսանկարով ԻԻՀ քաղաքացու վերը նշված կեղծ անձնագիրը և ապօրինի՝ առանց սահմանված փաստաթղթերի ու պատշաճ թույլտվության, Երևան-Կիև թիվ 612 չվերթով հատել է ՀՀ պետական սահմանը և ելք կատարել ՀՀ-ից: (...):
Բացի այդ, 2022 թվականի փետրվարի 2-ին՝ ժամը 23:42-ին, Սուրենա Նասրոլլահի Յուշի դեհը Ստամբուլ-Երևան թիվ 476 չվերթով ժամանելով ՀՀ, «Զվարթնոց» հսկիչ-անցագրային կետում օգտագործել է Ջավադ Ղոլամրեզայի Մադանիի անվամբ, սակայն իր լուսանկարով ԻԻՀ քաղաքացու վերը նշված կեղծ անձնագիրը և ապօրինի՝ առանց սահմանված փաստաթղթերի ու պատշաճ թույլտվության, հատել է ՀՀ պետական սահմանը և մուտք գործել ՀՀ: (...):
Բացի այդ, 2022 թվականի փետրվարի 11-ին՝ ժամը 16:58-ին, Սուրենա Նասրոլլահի Յուշի ադեհը «Զվարթնոց» հսկիչ-անցագրային կետում օգտագործել է Ջավադ Ղոլամրեզայի Մադանիի անվամբ, սակայն իր լուսանկարով ԻԻՀ քաղաքացու վերը նշված կեղծ անձնագիրը և ապօրինի՝ առանց սահմանված փաստաթղթերի ու պատշաճ թույլտվության, Երևան-Ստամբուլ իվ 475 չվերթով հատել է ՀՀ պետական սահմանը և ելք կատարել ՀՀ-ից: (...):
Բացի այդ, 2023 թվականի մայիսի 28-ին՝ ժամը 12:36-ին, Սուրենա Նասրոլլահի Յուշի 2ադեհը «Բագրատաշեն» հսկիչ-անցագրային կետում օգտագործել է Փույա Նորուզի Բահմանիի անվամբ, սակայն իր լուսանկարով ԻԻՀ քաղաքացու վերը նշված կեղծ անձնագիրը և ապօրինի՝ առանց սահմանված փաստաթղթերի ու պատշաճ թույլտվության, հատել է ՀՀ պետական սահմանը և մուտք գործել ՀՀ: (...):
Բացի այդ, 2023 թվականի հունիսի 6-ին՝ ժամը 01:38-ին, Սուրենա Նասրոլլահի Յուշի Զադեհը «Զվարթնոց» հսկիչ-անցագրային կետում օգտագործել է Փույա Նորուզի Բահմանիի անվամբ, սակայն իր լուսանկարով ԻԻՀ քաղաքացու վերը նշված կեղծ անձնագիրը և ապօրինի՝ առանց սահմանված փաստաթղթերի ու պատշաճ թույլտվության, Երևան-Դոհա թիվ 286 չվերթով հատել է ՀՀ պետական սահմանը և ելք կատարել ՀՀ-ից: (...):
Բացի այդ, 2024 թվականի հոկտեմբերի 18-ին՝ ժամը 01:59-ին, Սուրենա Նասրոլլահի Յուշի Զադեհը Դոհա-Երևան թիվ 285 չվերթով ժամանելով ՀՀ, «Զվարթնոց» հսկիչ-անցագրային կետում օգտագործել է Փույա Նորուզի Բահմանիի անվամբ, սակայն իր լուսանկարով ԻԻՀ քաղաքացու վերը նշված կեղծ անձնագիրը և ապօրինի՝ առանց սահմանված փաստաթղթերի ու պատշաճ թույլտվության, հատել է ՀՀ պետական սահմանը և մուտք գործել ՀՀ։ (...):
Բացի այդ, 2024 թվականի հոկտեմբերի 26-ին՝ ժամը 01:02-ին, Սուրենա Նասրոլլահի ուշի Զադեհը Դոհա-Երևան թիվ 286 չվերթով «Զվարթնոց» օդանավակայանի սահմանային անցակետի սահմանային վերահսկողության ժամանակ ՀՀ ԱԱԾ ՍԶ աշխատակցին է ներկայացրել Փույա Նորուզի Բահմանիի անվամբ, սակայն իր լուսանկարով ԻԻՀ քաղաքացու վերը նշված կեղծ անձնագիրը և փորձել է հատել ՀՀ պետական սահմանը, սակայն նրա դիտավորության մեջ ընդգրկված` ՀՀ պետական սահմանն ապօրինի հատելու հանցագործությունը նրա կամքից անկախ հանգամանքներում չի իրագործվել, քանի որ ձերբակալվել է ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության ծառայողների կողմից:»։
5. Առաջին ատյանի դատարանն իր 2025 թվականի մայիսի 13-ի թիվ ԵԴ1/0954/01/25 որոշմամբ արձանագրել է հետևյալը. «(…) Դատարանը հարկ է համարում անդրադառնալ, որ Նախկին և Նոր քրեական օրենսգրքերը սահմանում են վաղեմության ժամկետների հաշվարկման տարբեր կարգ:
Անդրադառնալով վաղեմության ժամկետի հաշվարկմանը՝ Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Ս.Զադեհին առաջադրված չորս դրվագ ՀՀ նախկին քրեական օրենսգրքի 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքները ոչ մեծ ծանրության հանցանքներ են, որի վաղեմության առումով Նախկին և Նոր օրենսգրքերով նույնպես սահմանված են տարբեր ժամկետներ: Մասնավորապես՝ Նախկին քրեական օրենսգրքով վաղեմության ժամկետը ոչ մեծ ծանրության հանցանքի դեպքում երկու տարի է, իսկ Նոր քրեական օրենսգրքով՝ հինգ տարի։ Այս առումով Դատարանը հարկ է համարում նշել, որ «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների մասին» կոնվենցիայի 7-րդ հոդվածի 1-ին մասն անդրադառնում և սահմանում է, ի թիվս այլնի, այն սկզբունքը, որ արգելվում է անձի իրավական վիճակը վատթարացնող և ի վնաս մեղադրյալի օրենքը կիրառել։ (...)
Հիմք ընդունելով նշվածը՝ Դատարանն արձանագրում է, որ Ս.Զադեհին մեղսագրվող չորս դրվագ ՀՀ նախկին քրեական օրենսգրքի 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով ենթադրյալ հանցանքները կատարվել են՝ 2021 թվականի դեկտեմբերի 19-ին, 25-ին, 2022 թվականի փետրվարի 2-ին և փետրվարի 11-ին, այսինքն՝ մեղսագրվող արարքի ավարտված համարելու պահից անցել է ավելի քան երկու տարի, բացի այդ, Ս.Զադեհի վերաբերյալ դատվածության մասին տեղեկություններ չի հայտնաբերվել:
Անդրադառնալով վաղեմության ժամկետի ընդհատման Հանրային մեղադրողի փաստարկին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ այս առումով առկա է իրավական անորոշություն այն հարցի հետ կապված, երբ անձն արարքների մի մասը կատարած է լինում Նախկին օրենսգրքի գործողության պայմաններում, իսկ մյուսը կամ մի քանիսը Նոր օրենսգրքի:
Այսպես՝ թե´ Նախկին քրեական օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի 3-րդ մասը, և թե´ Նոր օրենսգրքի 83-րդ հոդվածի 6-րդ մասը սահմանում են համանման իրավակարգավորումներ, ըստ որի՝ վաղեմության ժամկետի ընթացքն ընդհատվում է, եթե մինչև ժամկետներն անցնելն անձը կատարում է նոր հանցանք և այս դեպքում հաշվարկն սկսում է նոր հանցանքն ավարտված համարելու պահից:
(...)
Դատարանը Վճռաբեկ դատարանի մեջբերված իրավական դիրքորոշումը համադրելով որոշմամբ տրված օրենքի մեկնաբանությունների հետ արձանագրում է, որ բոլոր այն դեպքերում, երբ անձին մեղսագրվում է մի վարույթի շրջանակներում մի քանի հանցանքի կատարում, որոնց մի մասը կատարվել է Նախկին օրենսգրքի գործողության ժամանակ, իսկ մի մասը Գործող օրենսգրքի Վճռաբեկ դատարանի հիշյալ որոշման մեխանիկորեն կիրառումը կարող է հանգեցնել անձի իրավունքների խախտման, քանի որ վաղեմության ժամկետի հաշվարկման առումով առաջացնում է իրավական անորոշություն և օրենքի ոչ կանխատեսելի կիրառման հնարավորություն:
Բանն այն է, որ Նախկին օրենսգիրքը վաղեմության ժամկետի հաշվարկման այլ մոտեցում էր նախատեսում քան գործող օրենսգիրքը՝ չհաշված նաև ժամկետների ավելացումը: Մասնավորապես՝ Նախկին օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի 2-րդ մասը սահմանում էր, որ վաղեմության ժամկետը հաշվարկվում է հանցանքն ավարտված համարելու օրվանից մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելու պահը, ի տարբերություն դրա Նոր օրենսգրքի 83-րդ հոդվածի 2-րդ մասը նշում է՝ վաղեմության ժամկետը հաշվարկվում է հանցանքն ավարտվելուն հաջորդող օրվանից մինչև անձի նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելու մասին որոշում կայացնելը:
Այսինքն՝ ստացվում է մի իրավիճակ, երբ անձը կատարում է Նախկին օրենսգրքի գործողության ժամկետում հանցավոր արարք, որի վաղեմության ժամկետն ընդհատվում է Նոր օրենսգրքի գործողության ժամանակ կատարված արարքով և անձի նկատմամբ հարուցվում է քրեական հետապնդում, ապա մեղադրյալի նկատմամբ Նախկին օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի կիրառումը դառնում է անիրատեսական և պատրանքային: Այս առումով Դատարանն արձանագրում է, որ այդ իրավիճակում Վճռաբեկ դատարանի դիրքորոշման մեխանիկորեն կիրառումն հանգեցնում է ՀՀ նախկին քրեական օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի փաստացի վերացմանը, ինչը մարդու իրավունքների տեսանկյունից անթույլատրելի է, քանի որ այն զրկում է անձին հանցանքը կատարելու պահին քրեաիրավական համապատասխան ներգործության միջոցների, այդ թվում՝ պատասխանատվությունից և պատժից ազատվելու նորմերի կանխատեսելի կիրառումից: Հետևաբար, խախտվում է քրեական օրենսգրքի ժամանակի ընթացքում հիմնաքարային նորմի բովանդակությունը, ըստ որի՝ արարքի հանցավորությունը, պատժելիությունը և քրեաիրավական այլ հետևանքները որոշվում են դա կատարելու ժամանակ գործող քրեական օրենքով:
Բացի այդ, Նախկին օրենսգրքով սահմանված վաղեմության ժամկետի անցման դեպքում անձի նկատմամբ քրեական հետապնդման դադարեցման օրենսդրական նորմի հիմքում դրված է մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը ժամկետի անցնման պարագայում կատարված հանցանքի հանրային վտանգավորության նվազման, կամ վերացման գաղափարը: Ուստի՝ նման պայմաններում նոր օրենսգրքի գործողության ժամանակ հանցանք կատարելով Նախկին օրենսգրքի ժամանակ կատարած արարքի վաղեմության ժամկետը դառնում է անժամկետ՝ բացառելով ժամանակի ընթացքում արարքի հանրային վտանգավորության նվազման օրենսդրական գաղափարի կենսագործումը:
Հիմք ընդունելով ամբողջ վերը նշվածը՝ Դատարանն արձանագրում է, որ այն դեպքերում, երբ անձը Նախկին քրեական օրենսգրքի գործողության ժամանակ կատարել է հանցավոր արարք, որի վաղեմության ժամկետը չլրացած անձը կատարել է նոր արարք՝ Նոր օրենսգրքի ուժի մեջ լինելու ընթացքում, ապա Նախկին օրենսգրքի ժամանակ կատարած արարքների վաղեմության ժամկետը պետք է հաշվարկվի անջատ 2022 թվականի հուլիսի 1-ից հետո կատարված արարքներից՝ դրանով իսկ փաստացի չբացառելով Նախկին օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի կիրառումն անձի նկատմամբ:
Հետևաբար՝ ամբողջ վերը նշվածի լույսի ներքո գնահատելով բոլոր փաստերը, Դատարանը գալիս է այն եզրահանգման, որ մեղադրյալ Ս.Զադեհին Նախկին օրենսգրքով մեղսագրված հանցանքների ավարտման պահից անցել է երկու տարուց ավելի ժամկետ, որպիսի պայմաններում Դատարանն արձանագրում է, որ առկա է քրեական հետապնդումը չորս դրվագ ՀՀ նախկին քրեական օրենսգրքի 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով (2021 թվականի դեկտեմբերի 19-ին և դեկտեմբերի 25-ին, 2022 թվականի փետրվարի 2-ին և փետրվարի 11-ին դրվագներ) բացառող հանգամանք, այն է՝ Ս.Զադեհը քրեական oրենuգրքի ընդհանուր մասի դրույթների ուժով ենթակա է ազատման քրեական պատաuխանատվությունից։
Դատարանը փաստում է նաև, որ մեղադրյալը սեփական նախաձեռնությամբ իր համաձայնությունն է տվել վաղեմության ժամկետն անցնելու հիմքով իր նկատմամբ հարուցված քրեական հետապնդումը դադարեցնելու հարցում՝ գիտակցելով առաջացող իրավական հետևանքների բնույթը, այդ թվում` այն, որ վաղեմության ժամկետն անցած լինելու հիմքով քրեական հետապնդման դադարեցումը կրելու է ոչ արդարացնող (ոչ ռեաբիլիտացիոն) բնույթ:
Այսպիսով՝ ելնելով վերոգրյալից Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Սուրենա Նասրոլլահին Յուշի Զադեհի նկատմամբ չորս դրվագ ՀՀ նախկին քրեական օրենսգրքի 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով քրեական հետապնդումը պետք է դադարեցնել` վաղեմության ժամկետներն անցնելու հիմքով (…)»։

Հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերը, դրանք հաստատողղ փաստերը և պահանջը.

6. Հատուկ վերանայման բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ փաստարկներով.
Բողոքաբերը վարույթի դատավարական նախապատմության, Առաջին ատյանի դատարանի պատճառաբանությունների և վերաբերելի իրավանորմերի վկայակոչմամբ գտել է, որ վիճարկվող որոշումը հիմնավորված և պատճառաբանված չէ, հետևաբար ենթակա է բեկանման։
Բողոքի հեղինակը մասնավորապես նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը, համեմատական վերլուծության ենթարկելով նախկին և նոր քրեական օրենսգրքերի վաղեմության ժամկետներին վերաբերող օրենսդրական դրույթների՝ մասնավորապես դրանց հաշվարկման տաբերությունները, ըստ էության արձանագրել է, որ նոր քրեական օրենսգրքում ամրագրված դրույթներն անձի վիճակը վատթարացնող են, ուստի չեն կարող հետադարձ ուժ ունենալ և տվյալ դեպքում կիրառելի են նախկին քրեական օրենսգրքով սահմանված համապատասխան կանոնները: Նման մեկնաբանությունն ընդունելի է և այն վիճարկելու անհրաժեշտությունը բացակայում է, սակայն, այն սույն դեպքում քննարկման ենթակա լինել չի կարող Սուրենա Զադեհի կողմից կատարված արարքների նկատմամբ, քանի որ վերջինին մեղսագրված և Առաջին ատյանի դատարանի կողմից հետապնդումը դադարեցված բոլոր դրվագներն էլ կատարվել են նախկին քրեական օրենսգրքի գործողության ժամանակ, իսկ դատական նիստի ընթացքում հանրային մեղադրողի կողմից բերվել են այնպիսի փաստարկներ, որոնք ոչ թե վերաբերել են նոր քրեական օրենսգրքի վաղեմության ժամկետների հաշվարկման կարգին, այլ հենց նախկին քրեական օրենսգրքի համապատասխան դրույթներին:
Մասնավորապես, ՀՀ վճռաբեկ դատարանը թիվ ԵԷԴ/0071/01/17 որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումների վկայակոչմամբ բողոք բերած անձը փաստարկել է, որ չնայած Առաջին ատյանի դատարանը վիճարկվող որոշման մեջ անդրադարձ է կատարել նաև ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նշված որոշմանը, սակայն, ըստ էության, այնպիսի որոշում է կայացրել, որն էականորեն հակասում է նշված նախադեպային որոշմամբ արտահայտած իրավական դիրքորոշումներին, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի այն մեկնաբանությունը, որով փորձ է կատարվել հիմնավորել ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումից տարբերվող մեկնաբանությունը, բավարար չափով պատճառաբանված չէ և չի կարող ընդունելի համարվել:
Բողոքի հեղինակն ընդգծել է նաև, որ հիշյալ նախադեպային որոշումը կայացվել է նախկին քրեական օրենսգրքի գործողության ժամանակ, սույն դեպքի նկատմամբ ևս կիրառելի են նախկին քրեական օրենսգրքի դրույթները, նշված նախադեպային որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները շարունակում են արդիական լինել և չեն կորցրել իրենց իրավական նշանակությունը:
Բացի այդ, Առաջին ատյանի դատարանը վիճարկվող որոշմամբ հակասել է ինքն իրեն: Մասնավորապես, վիճարկվող որոշմամբ անթույլատրելի է համարվել այն մոտեցումը, որ նախկին քրեական օրենսգրքի գործողության ժամանակ կատարված արարքի վաղեմության ժամկետը ընդհատվի նոր քրեական օրենսգրքի գործողության ժամանակ կատարված արարքով: Չնայած նշված դիրքորոշումը հիմնավորված չէ, սակայն եթե այն կարող է ընդունելի համարվել, ապա այդ դեպքում ևս Առաջին ատյանի դատարանը չէր կարող չորս դրվագով նախկին քրեական օրենսգրքի 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հետապնդումը դադարեցնել, քանի որ մեղադրյալի կողմից 2021 թվականի դեկտեմբերի 19-ին կատարված ենթադրյալ հանցանքի վաղեմության ժամկետը պետք է ընդհատվեր 2021 թվականի դեկտեմբերի 25-ին կատարված ենթադրյալ հանցանքով, 2021 թվականի դեկտեմբերի 25-ին կատարված ենթադրյալ հանցանքի վաղեմության ժամկետը՝ 2022 թվականի փետրվարի 2-ին կատարված ենթադրյալ հանցանքով, 2022 թվականի փետրվարի 2-ին կատարված ենթադրյալ հանցանքի վաղեմության ժամկետը՝ 2022 թվականի փետրվարի 11-ին կատարված ենթադրյալ հանցանքով, քանի որ բոլոր դեպքերում էլ վաղեմության ժամկետներն ընդհատող արարքները կատարվել են նախկին քրեական օրենսգրքի գործողության ժամանակ:
Ելնելով վերոգրյալից՝ բողոքի հեղինակը խնդրել է. «1. Հատուկ վերանայման բողոքն ընդունել վարույթ, ամբողջությամբ բեկանել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի թիվ ԵԴ1/0954/01/25 քրեական գործով մեղադրյալ Սուրենա Յուշի Զադեհի նկատմամբ չորս դեպքով ՀՀ նախկին քրեական օրենսգրքի 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով հետապնդումը դադարեցնելու մասին 2025 թվականի մայիսի 13-ի որոշումը»:

Վերաքննիչ դատարանում վարույթի մասնակիցների բացատրությունները, դրանք հիմնավորող նյութերը, միջնորդությունները, բողոքի պատասխանները.

7. Պաշտպան Ա.Խաչատրյանը նշել է, որ Վճռաբեկ դատարանի թիվ ԵԷԴ/0071/01/17 գործով որոշումից հետևում է, որ այն կայացվել է ՀՀ նախկին քրեական դատավարության օրենսգրքի կարգավորումների հաշվառմամբ, մասնավորապես, այն կարգավորման, որը թույլ էր տալիս դատարանին մեղադրյալի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու հարցի քննարկումը հետաձգել և դրան անդրադառնալ դատավճռի կայացման փուլում: Մինչդեռ, ՀՀ (ներկա) քրեական դատավարության օրենսգրքի 311-րդ և 315-րդ հոդվածների կարգավորումների համադրությունից հետևում է, որ դատարանը պարտավոր է քրեական հետապնդումը դադարեցնելու հարցը լուծել բացառապես նախնական դատալսումների փուլում, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ նույն հարցի լուծումը պահանջում է հետազոտել ապացույցները, որի պարագայում նույն հարցը ենթակա է լուծման ապացույցների հետազոտումից հետո, որը կատարվում է հիմնական դատալսումների փուլում, սակայն վերդիկտ և դատավճիռ կայացնելուց առաջ:
Փաստորեն, դատարանը ՀՀ (ներկա) քրեական դատավարության օրենսգրքով այլևս լիազորված չէ մեղադրյալի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու հարցի լուծումը հետաձգել և դրան անդրադառնալ դատավճռի կայացման փուլում, որի հետևանքով Վճռաբեկ դատարանի որոշումը, որն, ըստ էության, կայացվել է ՀՀ նախկին քրեական դատավարության օրենսգրքի հիմքերով, սույն գործով կիրառելի չէ՝ ՀՀ (ներկա) քրեական դատավարության օրենսգրքի 4-րդ հոդվածի հիմքով:
Այսպես, ՀՀ (ներկա) քրեական դատավարության օրենսգրքի 4-րդ հոդվածի համաձայն՝ քրեական վարույթի ընթացքում կիրառվում է սույն օրենսգրքի այն դրույթը, որը գործում է համապատասխան վարութային գործողության կատարման կամ դատավարական ակտի կայացման ժամանակ: Ուստի, եթե բողոքի քննությամբ կիրառվի Վճռաբեկ դատարանի որոշումը, որի հիմքում փաստացի դրված են ՀՀ նախկին քրեական դատավարության օրենսգրքի կարգավորումները, ապա, ըստ էության, մեղադրյալի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու հարցը կլուծվի ոչ թե ՀՀ (ներկա) քրեական դատավարության օրենսգրքով, այլ արդեն ուժը կորցրած օրենսգրքի հիմքով։
Բացի դա, Վճռաբեկ դատարանի որոշումից հետևում է, որ եթե դատարանը հաստատված է համարում անձին մեղսագրվող հանցավոր արարքը վերջինի կողմից կատարելու փաստը, ապա դա հանգեցնում է նույն վարույթով անձին մեղսագրվող մեկ այլ՝ ավելի վաղ կատարված, հանցավոր արարքի համար քրեական պատասխանատվությունից ազատելու վաղեմության ժամկետի ընդհատման հետևանքին՝ ինչն արդեն իսկ ինքնին բավավար է՝ նաև նշված ավելի վաղ կատարված հանցավոր արարքի համար՝ միևնույն դատական ակտով մեղադրական դատավճիռ կայացնելու համար։
Փաստորեն, Վճռաբեկ դատարանի որոշումից հետևում է, որ ավելի ուշ կատարված հանցագործության համար մեղադրական դատավճիռն ինքնին բավարար է համարելու համար, որ անձը կատարել է հանցագործություն, ինչը հանգեցնում է ավելի վաղ կատարված հանցագործության համար քրեական պատասխանատվությունից ազատելու վաղեմության ժամկետի ընդհատմանը:
Մինչդեռ, ՀՀ Սահմանադրության 66-րդ հոդվածից հետևում է, որ անձը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրան մեղավոր ճանաչելու մասին դատավճիռն օրինական ուժի մեջ չի մտել։
Ստացվում է, որ Վճռաբեկ դատարանի որոշումն այն մասով, որ միևնույն դատավճռով անձին ավելի վաղ և, միաժամանակ, ավելի ուշ կատարված արարքներով մեղավոր ճանաչելը հանգեցնում է՝ ավելի վաղ կատարված հանցագործության համար քրեական պատասխանատվությունից ազատելու վաղեմության ժամկետի ընդհատմանը հակասում է ՀՀ Սահմանադրության 66-րդ հոդվածով սահմանված՝ անձի անմեղության կանխավարկածին: Անդրադառնալով Վճռաբեկ որոշման այն դիրքորոշմանը, որ նորմի նման մեկնաբանությունը չի կարող ողջամտորեն վտանգել անձի անմեղության կանխավարկածը, ապա այն ևս հակասում է ՀՀ Սահմանադրության 66-րդ հոդվածի նորմին, քանի որ անձի անմեղության կանխավարկածը ողջամտության սահմաններում վտանգված լինելը կամ չլինելը գնահատման ենթակա հանգամանք է, մինչդեռ ՀՀ Սահմանդրության 66-րդ հոդվածը փաստացի սահմանում է բացարձակ արգելք՝ առանց օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռի անձի անմեղության կանխավարկածը հաղթահարելու համար։
Բացի դա, Վճռաբեկ դատարանի որոշումը փաստացի սահմանում է անձի անմեղության կանխավարկածի տարբերակված մեկնաբանություն՝ կախված նրանից, թե մեկը մյուսին հաջորդած հանցագործությունների քննությունը դատարանին փոխանցվել է մեկ վարույթի սահմաններում, թե առանձին վարույթներով: Մինչդեռ, ՀՀ քրեական օրենսգրքով նախաքննություն իրականացնող մարմնի հայեցողությանն են թողնված վարույթների միացման և անջատման հարցերը, որի արդյունքում չի ապահովվում մեղադրյալի համար՝ հանցագործության պատասխանատվությունից ազատվելու վաղեմության ժամկետի ընդհատման հարցի կապակցությամբ, ՀՀ Սահմանադրության 79-րդ հոդվածով սահմանված որոշակիության սկզբունքը:
Արդյունքում, մեղադրյալի համար անձի անմեղության կանխավարկածը դառնում է անբավարար չափով որոշակի, քանի որ անձի անմեղության կանխավարկածի կիրառելի մեկնաբանությունը փաստացի կախվածության մեջ է հայտնվում նախաքննություն իրականացնող մարմնի հայեցողությունից, որը արարքը կատարելու պահին անձը ողջամտորեն չի կարող կանխատեսել և դրսևորել համապատասխան վարքագիծ:
Վճռաբեկ դատարանի որոշմամբ տրված՝ անձի անմեղության կանխավարկածի տարբերակված մեկնաբանությունը հանգեցնում է, ըստ էության նաև նրան, որ նախաքննություն իրականացնող մարմինը մեկը մյուսին հաջորդած հանցագործությունների քննությունը մեկ կամ առանձին վարույթներով իրականացնելու միջոցով հնարավորություն է ստանում կանխորոշելու Վճռաբեկ դատարանի որոշման կիրառելի լինելը հօգուտ մեղադրյալի կամ ի վնաս նրա, ինչը հակասում է ՀՀ Սահմանադրության 61-րդ հոդվածով սահմանված՝ արդյունավետ դատական պաշտպանության, և ՀՀ Սահմանադրության 63-րդ հոդվածով սահմանված՝ արդար դատաքննության իրավունքներին։
Պաշտպանության կողմը գտնում է, որ ներկայացված հիմնավորումները վկայում են, որ ՀՀ նախկին քրեական օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի 3-րդ մասը՝ Վճռաբեկ դատարանի որոշմամբ տրված մեկնաբանությամբ, հակասում է ՀՀ Սահմանադրության 66-րդ, ինչպես նաև 61-րդ, 63-րդ և 79-րդ հոդվածների նորմերին: Ուստի, բողոքի քննության ելքը որոշելու համար անհրաժեշտ է լուծել ՀՀ նախկին քրեական օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի 3-րդ մասի` Վճռաբեկ դատարանի որոշմամբ տրված մեկնաբանությամբ, սահմանադրականության հարցը։

Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.

8. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն` «Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի համաձայն` «3. Հատուկ վերանայումն իրականացվում է բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում:
4. Հատուկ վերանայման կարգով դատական ակտ կայացնելիս վերադաս դատարանը հիմնվում է միայն ստորադաս դատարանում հետազոտված ապացույցների կամ նյութերի և վարույթի մասնակիցների արած պնդումների վրա»:
Մեջբերված քրեադատավարական նորմերի լույսի ներքո վերլուծելով հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերն ու դրանք հաստատող փաստերը՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ դեպքում պետք է պատասխանել այն հարցին, թե հիմնավոր է արդյոք մեղադրյալ Սուրենա Յուշի Զադեհի նկատմամբ քրեական պատասխանատվության ենթարկելու վաղեմության ժանկետներն անցած լինելու հիմքով ՀՀ քրեական օրենսգրքի (2003 թվականի ապրիլի 18-ի) 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով՝ 4 դրվագով, քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունը:
9. ՀՀ Սահմանադրության 66-րդ հոդվածի համաձայն` «Հանցագործության համար մեղադրվողը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղքն ապացուցված չէ օրենքով սահմանված կարգով` դատարանի` օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 8-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Արարքի հանցավորությունը, պատժելիությունը և քրեաիրավական այլ հետևանքները որոշվում են դա կատարելու ժամանակ գործող քրեական օրենքով: (...)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Հանցանքները դասակարգվում են չորս խմբի` ոչ մեծ ծանրության, միջին ծանրության, ծանր և առանձնապես ծանր:
2. Ոչ մեծ ծանրության հանցանքներ են համարվում սույն օրենսգրքով նախատեսված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքի Հատուկ մասով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում 2 տարի ժամկետով ազատազրկումը, կամ որոնց համար նախատեսված է ազատությունից զրկելու հետ չկապված պատիժ: (...)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 83-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Անձն ազատվում է քրեական պատասխանատվությունից, եթե հանցանքն ավարտվելուն հաջորդող օրվանից անցել են հետևյալ ժամկետները.
1) 5 տարի՝ ոչ մեծ ծանրության հանցանքի դեպքում. (...)
2. Վաղեմության ժամկետը հաշվարկվում է հանցանքն ավարտվելուն հաջորդող օրվանից մինչև անձի նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելու մասին որոշում կայացնելը: (...)
6. Վաղեմության ժամկետի ընթացքն ընդհատվում է, եթե մինչև նշված ժամկետներն անցնելն անձը կատարում է նոր հանցանք: Այդ դեպքում յուրաքանչյուր հանցագործության համար վաղեմության ժամկետի հաշվարկն սկսվում է նոր հանցանքն ավարտվելու պահից (...)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի (2003 թվականի ապրիլի 18-ի) 19-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Ըստ բնույթի և հանրության համար վտանգավորության աստիճանի՝ հանցագործությունները դասակարգվում են՝ ոչ մեծ ծանրության, միջին ծանրության, ծանր և առանձնապես ծանր հանցագործությունների:
2. Ոչ մեծ ծանրության հանցագործություններ են համարվում դիտավորությամբ կատարված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում երկու տարի ժամկետով ազատազրկումը, կամ որոնց համար նախատեսված է ազատազրկման հետ կապ չունեցող պատիժ, ինչպես նաև անզգուշությամբ կատարված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում երեք տարի ժամկետով ազատազրկումը: (...)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի (2003 թվականի ապրիլի 18-ի) 75-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Անձն ազատվում է քրեական պատասխանատվությունից, եթե հանցանքն ավարտված համարելու օրվանից անցել են հետևյալ ժամկետները.
1) երկու տարի՝ ոչ մեծ ծանրության հանցանքն ավարտված համարելու օրվանից. (…)
2. Վաղեմության ժամկետը հաշվարկվում է հանցանքն ավարտված համարելու օրվանից մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելու պահը: (...)
3. Վաղեմության ժամկետի ընթացքն ընդհատվում է, եթե մինչև նշված ժամկետներն անցնելն անձը կատարում է միջին ծանրության, ծանր կամ առանձնապես ծանր նոր հանցանք: Այս դեպքում վաղեմության ժամկետի հաշվարկն սկսվում է նոր հանցանքի ավարտված համարելու պահից: (...)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի (2003 թվականի ապրիլի 18-ի) 325-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Իրավունք վերապահող կամ պատասխանատվությունից ազատող վկայական կամ պաշտոնական այլ փաստաթուղթ կեղծելը՝ կեղծողի կողմից անձամբ կամ այլ անձի կողմից դրանք օգտագործելու կամ իրացնելու նպատակով կամ այդպիսի փաստաթուղթ իրացնելը կամ նույն նպատակներով կեղծ կնիքներ, դրոշմներ, ձևաթղթեր, տրանսպորտային միջոցների հաշվառման համարանիշներ պատրաստելը կամ իրացնելը, ինչպես նաև ակնհայտ կեղծ փաստաթուղթ օգտագործելը՝
պատժվում է տուգանքով՝ նվազագույն աշխատավարձի երկուհարյուրապատիկից չորսհարյուրապատիկի չափով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով: (...)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «1.Քրեական հետապնդում չպետք է հարուցվի, իսկ հարուցված քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման, եթե անձը (…)
12) Հայաuտանի Հանրապետության քրեական oրենuգրքի ընդհանուր կամ հատուկ մասի դրույթների ուժով ենթակա է ազատման քրեական պատաuխանատվությունից»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 362-րդ հոդվածի համաձայն` 1. Դատական վերանայման արդյունքով բողոքարկված դատական ակտը բեկանվում կամ փոփոխվում է, եթե`
(...)
2) ճիշտ չի կիրառվել նյութական օրենքը.
3) առկա է քրեադատավարական օրենքի էական խախտում. (...)
3. Նյութական օրենքի ոչ ճիշտ կիրառումը քրեական օրենքի կամ նյութական այլ օրենքի որևէ հոդվածի, հոդվածի մասի կամ կետի կիրառումն է, որը ենթակա չէր կիրառման, կամ որևէ հոդվածի, հոդվածի մասի կամ կետի չկիրառումն է, որը ենթակա էր կիրառման, կամ նյութական օրենքի սխալ մեկնաբանումն է:
4. Քրեադատավարական օրենքի էական խախտում է դատական վարույթի ընթացքում քրեական վարույթի որևէ սկզբունքի խախտումը: (...)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Վերաքննիչ դատարանում հատուկ վերանայման արդյունքում վերաքննիչ դատարանը`
1) դատական ակտը թողնում է անփոփոխ.
2) փոփոխում է ստորադաս դատարանի դատական ակտը, եթե փաստական հանգամանքները հնարավորություն են տալիս կայացնելու նման ակտ.
3) ամբողջությամբ կամ որոշակի մասով բեկանում է դատական ակտը՝ բեկանված մասով կայացնելով դրան փոխարինող դատական ակտ: (...)»:
Ս.Կարապետյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել հետևյալի մասին. «(...) Այսպես` նոր կատարված հանցագործությունն ընդհատում է նախկին հանցագործության վաղեմության ժամկետի ընթացքը հետևյալ պայմանների առկայության դեպքում`
1. նախկին հանցագործությունն ավարտվել է և օրենքով դրա համար սահմանված վաղեմության ժամկետը դեռևս չի անցել,
2. նոր կատարվածը միջին ծանրության, ծանր կամ առանձնապես ծանր հանցագործություն է»։
11. Վճռաբեկ դատարանը, անդրադառնալով վաղեմության ժամկետի ընդհատման հիմնահարցին այնպիսի քրեական գործերով, որոնք քննվում են տարբեր վարույթներով, փաստարկել է, որ նույն անձի վերաբերյալ մեկ այլ քրեական գործի քննության փաստը դեռևս չի կարող վկայել կոնկրետ քրեական գործով հաշվարկվող վաղեմության ժամկետի ընթացքի ընդհատման մասին՝ հաշվի առնելով, որ տվյալ գործը դեռևս գտնվում է քննության ընթացքում և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի 3-րդ մասի իմաստով դեռևս չի հաստատվել անձին մեղսագրվող արարքների կատարման փաստը։ Վճռաբեկ դատարանի վերոնշյալ դիրքորոշումն ըստ էության բխում է անձի անմեղության կանխավարկածը երաշխավորելու անհրաժեշտությունից. այսպես՝ վաղեմության ժամկետն ընդհատված լինելու հանգամանքն ի սկզբանե չի կարող կանխորոշվել, քանի որ մեկ այլ վարույթում քննվող քրեական գործով անձը կարող է ճանաչվել անմեղ և արդարացվել։
Վերոնշյալը, սակայն, վերաբերելի չէ այն դեպքերին, երբ միևնույն անձին մեղսագրվող մեկից ավելի հանցավոր արարքներով քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվում է դատարան և քննվում է միևնույն վարույթի շրջանակներում։ Տվյալ դեպքում դատարանը, եթե քրեական գործի քննության արդյունքում հաստատված է համարում անձին մեղսագրվող հանցավոր արարքները վերջինիս կողմից կատարելու փաստը, ըստ էության հաստատում է նաև վաղեմության ժամկետի ընդհատման հանգամանքը, ինչը հիմք է մեղադրական դատավճիռ կայացնելու համար։ Վճռաբեկ դատարանի համոզմամբ, վերոնշյալ դեպքերում չի կարող ողջամտորեն վտանգվել անձի անմեղության կանխավարկածը։
11.1. Միևնույն ժամանակ, իրավիճակն այլ է այն դեպքերում, երբ անձին մեղսագրվող մեկից ավելի հանցավոր արարքներով քրեական գործը թեպետ քննվում է մեկ վարույթի շրջանակներում, սակայն վաղեմության ժամկետի ընթացքն ընդհատող արարքի համար քրեական պատասխանատվության ենթարկվելու ժամկետներն արդեն իսկ լրացել են, իսկ անձն էլ վաղեմության ժամկետի կիրառման վերաբերյալ տվել է իր համաձայնությունը։ Նշված դեպքում փաստացի առկա է քրեական գործով վարույթը բացառող հանգամանք, ինչն արգելք է քրեական գործի քննությունը շարունակելու համար, ուստի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի 3-րդ մասի իմաստով անձին մեղսագրվող արարքների կատարման փաստը չի կարող հաստատված համարվել։
Այլ կերպ, թեև տվյալ դեպքում քրեական հետապնդումը դադարեցվում է ոչ արդարացնող հիմքով, այնուամենայնիվ, անձին մեղսագրվող հանցանքի կատարման փաստը չի հաստատվում օրենքով սահմանված կարգով, այն է՝ մեղադրական դատավճռի կայացմամբ։ (…) :
10. Շարադրված իրավական նորմերի, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի ձևավորած իրավական դիրքորոշումների և հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերի, դրանք հաստատող փաստերի սահմաններում ուսումնասիրելով վարույթի փաստական հանգամանքները և Առաջին ատյանի դատարանի վերլուծություններն ու եզրահանգումները՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը, մեղադրյալ Սուրենա Յուշի Զադեհի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի (2003 թվականի ապրիլի 18-ի) 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով՝ 4 դրվագով, հարուցված քրեական հետապնդումը քրեական պատասխանատվության ենթարկելու վաղեմության ժամկետն անցած լինելու հիմքով դադարեցնելով, հանգել է վարույթի նյութերից և վերաբերելի իրավակարգավորումներից չբխող հետևությունների։
Վերաքննիչ դատարանը, մասնավորապես, փաստում է, որ մեղադրյալ Սուրենա Զադեհի նկատմամբ հարուցված քրեական հետապնդումը քրեական պատասխանատվության ենթարկելու վաղեմության ժամկետներն անցած լինելու հիմքով դադարեցնելն Առաջին ատյանի դատարանը պատճառաբանել է նրանով, որ Վճռաբեկ դատարանի թիվ ԵԷԴ/0071/01/17 գործով արտահայած իրավական դիրքորոշումները չեն կարող մեխանիկորեն կիրառվել և հանգեցնել անձի իրավունքների խախտման այն դեպքում, երբ անձին մեղսագրվում է ինչպես նախկին, այնպես էլ նոր քրեական օրենսգրքով նախատեսված հանցավոր արարքների կատարում, քանի որ ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքով նախատեսված են վաղեմության ժամկետների հաշվարկման տարբերվող մոտեցումներ, այդ թվում՝ ժամկետների վերաբերյալ։
Մինչդեռ, Վերաքննիչ դատարանի համար հասկանալի չէ, թե վաղեմության ժամկետի հաշվարկման, այդ թվում՝ նաև ժամկետների փոփոխության վերաբերյալ նոր կարգավորումներն ինչու և ինչպես են անձի իրավական վիճակի վատթարացման տեսանկյունից ազդում հին և նոր քրեական օրենսգրքերի գործողության պայմաններում հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության ենթարկելու վաղեմության ժամկետների ընթացքի ընդհատման վրա։ Ավելին, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական նոր օրենսդրությամբ վաղեմության ժամկետների ընդհատման ընդհանուր կանոնը, բացառությամբ վաղեմության ժամկետի ընթացքն ընդհատող հանցանքի տեսակների, որևէ փոփոխության չի ենթարկվել անձի վիճակի վատթարացման, ըստ այդմ՝ նախկին օրենսգրքի պայմաններում հանցանք կատարած անձի նկատմամբ դրա կիրառելիության իրավաչափության տեսանկյունից. վաղեմության ժամկետների ընթացքն ընդհատվում է հանցանք կատարելու դեպքում, իսկ նախկինում կատարած հանցանքի համար վաղեմության ժամկետների հաշվարկն սկսում է նոր հանցանքն ավարտված համարելու պահից:
Ինչ վերաբերում է վաղեմության ժամկետների հաշվարկման կարգին, այդ թվում՝ այդ ժամկետների մեկնարկին և բուն ժամկետներին վերաբերող կանոնների կիրառելիության հարցին, ապա այդպիսիք, բնականաբար, չեն կարող կիրառվել 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի գործողության ժամանակ կատարված հանցանքի կապակցությամբ վաղեմության ժամկետների հաշվարկի նկատմամբ, ինչը, սակայն, որևէ կերպ կապված չէ և որևէ եղանակով չի բացառում նոր օրենսգրքի գործողության ժամանակ կատարված արարքով պայմանավորված՝ վաղեմության ժամկետների ընթացքի ընդհատումը։
Ընդ որում, Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ՝ նոր օրենսգրքի գործողության ժամանակ հանցանք կատարելու համար քրեական հետապնդում հարուցելու դեպքում նախկինում կատարված արարքի համար վաղեմության ժամկետները չեն դադարում հոսել քրեական հետապնդում հարուցելու մասին որոշում կայացնելու պահից։ Այսինքն՝ վաղեմության ժամկետների հաշվարկման կարգի վերաբերյալ նոր կանոնը, ըստ որի՝ վաղեմության ժամկետը հաշվարկվում է հանցանքն ավարտվելուն հաջորդող օրվանից մինչև անձի նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելու մասին որոշում կայացնելը, քննարկվող իրավիճակում չի գործում, քանի որ խոսքը վերաբերում է 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի գործողության ժամանակ կատարված արարքին և դրա քրեաիրավական հետևանքներին։
Այլ կերպ՝ Վերաքննիչ դատարանն ընդգծում է, որ քննարկվող իրավիճակում չի կարող խոսքի լինել 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգքի 75-րդ հոդվածի փաստացի վերացման մասին, քանի որ ընդհատող արարքն անգամ նոր օրենսգրքի գործողության ժամանակ կատարելու դեպքում ընդհատման պահից հաշվարկվում է, օրինակ, ոչ մեծ ծանրության հանցագործության համար նախկին օրենսդրությամբ սահմանված երկամյա ժամկետը, իսկ նոր արարքի կատարման համար հարուցված հանրային քրեական հետապնդման մասին որոշումը չի «կասեցնում» վաղեմության ժամկետների հոսքը։ Նման պայմաններում, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ թիվ ԵԷԴ/0071/01/17 գործով Վճռաբեկ դատարանի ձևավորած իրավական դիրքորոշումների կիրառելիությամբ ժամանակի ընթացքում քրեական օրենքի գործողության ընդհանուր՝ արարքի հանցավորությունը, պատժելիությունը և քրեաիրավական այլ հետևանքներն այն կատարելու ժամանակ գործող օրենքով որոշելու կանոնը, ի հակադրություն Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունների, չի խախտվում։
Ընդ որում, համեմատության համար Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ անձի իրավիճակի վատթարացման տեսանկյունից վաղեմության ժամկետների ընդհատումը կարող է խնդիր առաջացնել բացառապես այն պայմաններում, երբ նոր օրենսգրքի գործողության ժամանակ կատարված ընդհատող արարքը ոչ մեծ ծանրության է, քանի որ ի տարբերություն նախկին օրենսդրության, երբ վաղեմության ժամկետների ընթացքն ընդհատվում էր բացառապես միջին ծանրության, ծանր կամ առանձնապես ծանր հանցանք կատարելու դեպքում, նոր օրենսդրությամբ այդ ժամկետների ընթացքն ընդհատվում է ցանկացած տեսակի հանցագործության կատարման դեպքում։ Մինչդեռ, վարույթի նյութերից հետևում է, որ քննարկվող իրավիճակում մեղադրյալի նկատմամբ, ի թիվս այլնի, հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել միջին ծանրության հանցանքների կատարման համար, որոնք հաջորդել են 4 դրվագով՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 325-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների կատարմանը, որի պայմաններում մեղադրյալի իրավական վիճակի վատթարացում Վերաքննիչ դատարանը չի արձանագրում։
Նման պայմաններում, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունն առ այն, որ այն դեպքերում, երբ անձը Նախկին քրեական օրենսգրքի գործողության ժամանակ կատարել է հանցավոր արարք, որի վաղեմության ժամկետը չլրացած անձը կատարել է նոր արարք՝ Նոր օրենսգրքի ուժի մեջ լինելու ընթացքում, ապա Նախկին օրենսգրքի ժամանակ կատարած արարքների վաղեմության ժամկետը պետք է հաշվարկվի անջատ 2022 թվականի հուլիսի 1-ից հետո կատարված արարքներից՝ դրանով իսկ փաստացի չբացառելով Նախկին օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի կիրառումն անձի նկատմամբ հիմնավոր չէ, ուստի և հիմնավոր չէ վաղեմության ժամկետներն անցած լինելու պատճառաբանությամբ մեղադրյալի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի (2003 թվականի ապրիլի 18-ի) 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով՝ 4 դրվագով, հարուցված քրեական հետապնդումը դադարեցնելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի եզրահանգումը։
Ինչ վերաբերում է պաշտպանության կողմի ներկայացրած դիրքորոշման այն փաստարկին, որ ՀՀ քրեական դատավարության գործող օրենսգրքի պայմաններում դատարանն այլևս լիազորված չէ մեղադրյալի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու հարցի լուծումը հետաձգել և դրան անդրադառնալ դատավճռի կայացման փուլում, որի հետևանքով Վճռաբեկ դատարանի որոշումը, որն, ըստ էության, կայացվել է ՀՀ նախկին քրեական դատավարության օրենսգրքի հիմքերով, սույն գործով կիրառելի չէ՝ ՀՀ քրեական դատավարության գործող օրենսգրքի 4-րդ հոդվածի հիմքով, ապա Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ քրեադատավարական նոր կարգավորումների պայմաններում քրեական հետապնդումը բացառող հանգամանքի առկայության հարցի չի կարող քննարկվել միայն լրացուցիչ դատալսումների փուլում, ինչն ըստ էության չի բացառում Վճռաբեկ դատարանի հիշյալ դիրքորոշման կիրառելիությունը դատական վերանայման կառուցակարգերի շրջանակներում։
Անդրադառնալով 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի 3-րդ մասի` Վճռաբեկ դատարանի որոշմամբ տրված մեկնաբանությամբ, սահմանադրականության հարցը լուծելու նպատակով Սահմանադրական դատարան դիմելու վերաբերյալ պաշտպանի միջնորդության հիմնավորվածության հարցին՝ Վերաքննիչ դատարանը արձանագրում է, որ սույն գործով կիրառման ենթակա նորմատիվ իրավական ակտի՝ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի 3-րդ մասի սահմանադրականության վերաբերյալ հիմնավոր կասկածներ առկա չեն, իսկ միջնորդությամբ շարադրված հետևություններն ըստ էության վերաբերում են Վճռաբեկ դատարանի համապատասխան որոշման հիմնավորվածությանը, ուստի միջնորդությունը ենթակա է մերժման։
Վերոգրյալի հիման վրա Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական պատասխանատվության ենթարկելու վաղեմության ժամկետներն անցած լինելու հիմքով Սուրենա Յուշի Զադեհի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի (2003 թվականի ապրիլի 18-ի) 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով՝ 4 դրվագով հարուցված քրեական հետապնդումը դադարեցնելու և նրան քրեական պատասխանատվությունից ազատելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունը հիմնավոր չէ, դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ՝ նյութական օրենքի խախտումներ, որոնք հիմք են վիճարկվող դատական ակտը բեկանելու և դրան փոխարինող դատական ակտ կայացնելու համար։ Հետևաբար, դատախազ Դ.Ներսիսյանի հատուկ վերանայման բողոքը պետք է բավարարել, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի 2025 թվականի մայիսի 3-ի դատական ակտը պետք է բեկանել՝ կայացնելով նոր դատական ակտ՝ պաշտպաններ Դ.Վարդանյանի և Ա.Խաչատրյանի միջնորդությունը՝ Սուրենա Յուշի Զադեհի նկատմամբ 4 դրվագով ՀՀ քրեական օրենսգրքի (2003 թվականի ապրիլի 18-ի) 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցված հանրային քրեական հետապնդումը դադարեցնելու վերաբերյալ, պետք է մերժել։
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 289-րդ, 359-րդ, 362-րդ, 393-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Դատախազ Դ․Ներսիսյանի հատուկ վերանայման բողոքը բավարարել։
Թիվ ԵԴ1/0954/01/25 վարույթով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի մայիսի 13-ի որոշումը բեկանել և կայացնել դրան փոխարինող դատական ակտ։
Պաշտպաններ Դ.Վարդանյանի և Ա.Խաչատրյանի միջնորդությունը՝ Սուրենա Յուշի Զադեհի նկատմամբ 4 դրվագով ՀՀ քրեական օրենսգրքի (2003 թվականի ապրիլի 18-ի) 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցված հանրային քրեական հետապնդումը դադարեցնելու վերաբերյալ, մերժել։
Որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում կայացման օրը և կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` ստանալու օրվանից հետո՝ 15-օրյա ժամկետում:



ԴԱՏԱՎՈՐ Լ.ԱԲԳԱՐՅԱՆ