ԴԱՏԱՎՃԻՌ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ
քրեական գործ թիվ ԵԴ1/0948/01/25
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը,

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒԹՅԱՄԲ՝ ԴԱՏԱՎՈՐ Ա.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆԻ,
ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ՝ Լ․ՄԱԿԱՐՅԱՆԻ,
Ֆ.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆԻ,

ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ`
ՀԱՆՐԱՅԻՆ ՄԵՂԱԴՐՈՂ,
ՀՀ ԳԼԽԱՎՈՐ ԴԱՏԱԽԱԶՈՒԹՅԱՆ
ՍԱՀՄԱՆԱԴՐԱԿԱՆ ԿԱՐԳԻ ՀԻՄՈՒՆՔՆԵՐԻ,
ՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅԱՆ
ԱՆՎՏԱՆԳՈՒԹՅԱՆ ԴԵՄ ՈՒՂՂՎԱԾ
ՀԱՆՑԱԳՈՐԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԳՈՐԾԵՐՈՎ
ՎԱՐՉՈՒԹՅԱՆ ԴԱՏԱԽԱԶ Վ․ԱՍԱՏՐՅԱՆԻ,

ՄԵՂԱԴՐՅԱԼ Լ.ԳԵՎՈՐԳՅԱՆԻ,
ՊԱՇՏՊԱՆ Մ.ՎԱՍԱԿՅԱՆԻ,

2025 թվականի ապրիլի 4-ին Երևան քաղաքում
դատարանում, դռնբաց դատական նիստում, արագացված վարույթով քննելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի
Լուսինե Համլետի Գևորգյանի՝
(ծնված 1982 թվականի մարտի 31-ին Էջմիածին քաղաքում, հայ, ՀՀ քաղաքացի, միջնակարգ կրթությամբ, խնամքին՝ երկու անչափահաս երեխա, աշխատում է Ֆրանսիայի Հանրապետությունում որպես մատնահարդար՝ գրանցված որպես Ա/Ձ, հաշվառված է և տվյալ պահին բնակվում է Արմավիրի մարզի Վաղարշապատ քաղաքի Լեոնիդ Ազգալդյան փողոցի թիվ 4 շենքի թիվ 30 բնակարանում)
երկու դրվագ ՀՀ քրեական օրենսգրքի (ընդունված՝ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին) 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով, հինգ դրվագ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով, երկու դրվագ ՀՀ քրեական օրենսգրքի (ընդունված՝ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին) 329-րդ հոդվածի 1-ին մասով, չորս դրվագ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով,
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
Գործի դատավարական ընթացքը.
1. 2025 թվականի փետրվարի 14-ին՝ ժամը 20:30-ին, Լուսինե Համլետի Գևորգյանը ձերբակալվել է՝ անմիջականորեն ծագած հիմնավոր կասկածի հիմքով:
2. 2025 թվականի փետրվարի 15-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի պետության, սահմանադրական կարգի հիմունքների և հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների քննության գլխավոր վարչության առաջին վարչությունում (այսուհետ՝ նաև Նախաքննության մարմին) ՀՀ քրեական օրենսգրքի յոթ դրվագ 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով, վեց դրվագ 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախաձեռնվել է թիվ 58203725 քրեական վարույթը:
3. Նախաքննության մարմնի 2025 թվականի փետրվարի 15-ի որոշմամբ ձերբակալված Լուսինե Գևորգյանն ազատ է արձակվել ժամը 01:35-ին:
4. Հսկող դատախազի 2025 թվականի փետրվարի 18-ի որոշմամբ քննիչի միջնորդության հիման վրա Լուսինե Համլետի Գևորգյանի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում երկու դրվագ ՀՀ քրեական օրենսգրքի (ընդունված՝ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին) 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով, հինգ դրվագ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով, երկու դրվագ ՀՀ քրեական օրենսգրքի (ընդունված՝ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին) 329-րդ հոդվածի 1-ին մասով, չորս դրվագ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով այն հանցանքների համար, որ․ «նա, 2008 թվականի նոյեմբերի 15-ին՝ ժամը 00:03-ին, իր` ՀՀ քաղաքացու AE0658793 սերիա-համարի անձնագրով, ՀՀ Բագրատաշենի սահմանային անցակետով, որպես ուղևոր մեկնել է Վրաստան, որտեղից՝ Չեխական Հանրապետություն, իսկ այնտեղից՝ Ֆրանսիական Հանրապետություն, որտեղ Նանսի քաղաքում՝ իրավասու մարմիններից թաքցնելով՝ իր իրական տվյալները, ներկայացել է որպես 31.03.1980 թվականին ծնված, ազգությամբ ադրբեջանցի Լալա Ալիևա կենսորոշիչ տվյալ տվյալներով երով և 2011 թվականին ս ստացել է փախստականի կարգավիճակ: Այնուհետև, Ֆրանսիական Հանրապետության իրավասու պետական մարմնի կողմից 2020 թվականի նոյեմբերի 18-ին ստացել է իրավունք վերապահող՝ իր լուսանկարով, սակայն 31.03.1980 թվականին ծնված, ազգությամբ ադրբեջանցի Լալա Ալիևա անվամբ լրացված թիվ 800029 համարի Ֆրանսիան Հանրապետության կեղծ կացության քարտ, իսկ 2021 թվականի փետրվարի 22-ին ստացել է իրավունք վերապահող՝ իր լուսանկարով, սակայն 31.03.1980 թվականին ծնված, ազգությամբ ադրբեջանցի Լալա Ալիևա անվամբ լրացված Ֆրանսիական Հանրապետության թիվ 20ZX19894 սերիա-համարի կեղծ ճամփորդական վկայականը, որից հետո 2021 թվականի դեկտեմբերի 21-ին, Բրյուսել-Երևան թիվ 2899 չվերթով ժամանել է ՀՀ և դիտավորությամբ խախտելով «Պետական սահմանի մասին» ՀՀ օրենքի 11-րդ հոդվածի և «ՀՀ պետական սահմանի ռեժիմ սահմանելու մասին» ՀՀ կառավարության 2011 թվականի մայիսի 12-ի թիվ 702-Ն որոշման պահանջները, վերը նշված Ֆրանսիական Հանրապետության թիվ 20ZX19894 սերիա-համարի ճամփորդական կեղծ վկայականի օգտագործմամբ «Զվարթնոց» օդանավակայանով առանց սահմանված փաստաթղթերի և պատշաճ թույլտվության, ապօրինի հատել է ՀՀ պետական սահմանը և մուտք գործել ՀՀ:
Բացի այդ՝ Լուսինե Գևորգյանը, դիտավորություն ունենալով կեղծ փաստաթղթի օգտագործմամբ ապօրինի հատել ՀՀ պետական սահմանը, 2022 թվականի հունվարի 11-ին դիտավորությամբ խախտելով «Պետական սահմանի մասին» ՀՀ օրենքի 11-րդ հոդվածի և «ՀՀ պետական սահմանի ռեժիմ սահմանելու մասին» ՀՀ կառավարության 2011 թվական մայիսի 12-ի թիվ 702-Ն որոշման պահանջները վերը նշված Ֆրանսիական Հանրապետության թիվ 20ZX19894 սերիա-համարի ճամփորդական կեղծ վկայականի օգտագործմամբ «Զվարթնոց» օդանավակայանով առանց սահմանված փաստաթղթերի և պատշաճ թույլտվության, ապօրինի հատել է ՀՀ պետական սահմանը և Երևան-Բրյուսել թիվ 2900 չվերթով մեկնել ՀՀ-ից:
Բացի այդ, Լուսինե Գևորգյանը, դիտավորություն ունենալով կեղծ փաստաթղթի օգտագործմամբ ապօրինի հատել ՀՀ պետական սահմանը, 2023 թվականի փետրվարի 4-ին Ֆրանկֆուրտ-Երևան թիվ 846 չվերթով ժամանել է ՀՀ և դիտավորությամբ խախտելով «Պետական սահմանի մասին» ՀՀ օրենքի 11-րդ հոդվածի և «ՀՀ պետական սահմանի ռեժիմ սահմանելու մասին» ՀՀ կառավարության 2011 թվականի մայիսի 12-ի թիվ 702-Ն որոշման պահանջները, վերը նշված Ֆրանսիական Հանրապետության թիվ 20ZX19894 սերիա-համարի ճամփորդական կեղծ վկայականի օգտագործմամբ «Զվարթնոց» օդանավակայանով առանց սահմանված փաստաթղթերի և պատշաճ թույլտվության, ապօրինի հատել է ՀՀ պետական սահմանը և մուտք գործել ՀՀ:
Բացի այդ, Լուսինե Գևորգյանը, դիտավորություն ունենալով կեղծ փաստաթղթի օգտագործմամբ ապօրինի հատել ՀՀ պետական սահմանը, 2023 թվականի փետրվարի 27-ին դիտավորությամբ խախտելով «Պետական սահմանի մասին» ՀՀ օրենքի 11-րդ հոդվածի և «ՀՀ պետական սահմանի ռեժիմ սահմանելու մասին» ՀՀ կառավարության 2011 թվականի մայիսի 12-ի թիվ 702-Ն որոշման պահանջները վերը, նշված Ֆրանսիական Հանրապետության թիվ 20ZX19894 սերիա-համարի ճամփորդական կեղծ վկայականի օգտագործմամբ «Զվարթնոց» օդանավակայանով առանց սահմանված փաստաթղթերի և պատշաճ թույլտվության, ապօրինի հատել է ՀՀ պետական սահմանը և Երևան-Ֆրանկֆուրտ թիվ 847 չվերթով մեկնել ՀՀ-ից:
Բացի այդ, Լուսինե Գևորգյանը, դիտավորություն ունենալով կեղծ փաստաթղթի օգտագործմամբ ապօրինի հատել ՀՀ պետական սահմանը, 2024 թվականի հուլիսի 21-ին Փարիզ-Երևան թիվ 1060 չվերթով ժամանել է ՀՀ և դիտավորությամբ խախտելով «Պետական սահմանի մասին» ՀՀ օրենքի 11-րդ հոդվածի և «ՀՀ պետական սահմանի ռեժիմ սահմանելու մասին» ՀՀ կառավարության 2011 թվականի մայիսի 12-ի թիվ 702-Ն որոշման պահանջները, վերը նշված Ֆրանսիայի Հանրապետության թիվ 20ZX19894 սերիա-համարի ճամփորդական կեղծ վկայականի օգտագործմամբ «Զվարթնոց» օդանավակայանով առանց սահմանված փաստաթղթերի և պատշաճ թույլտվության, ապօրինի հատել է ՀՀ պետական սահմանը և մուտք գործել ՀՀ:
Բացի այդ, Լուսինե Գևորգյանը, դիտավորություն ունենալով կեղծ փաստաթղթի օգտագործմամբ ապօրինի հատել ՀՀ պետական սահմանը, 2024 թվականի օգոստոսի 30-ին դիտավորությամբ խախտելով «Պետական սահմանի մասին» ՀՀ օրենքի 11-րդ հոդվածի և «ՀՀ պետական սահմանի ռեժիմ սահմանելու մասին» ՀՀ կառավարության 2011 թվականի մայիսի 12-ի թիվ 702-Ն որոշման պահանջները վերը, նշված Ֆրանսիական Հանրապետության թիվ 20ZX19894 սերիա-համարի ճամփորդական կեղծ վկայականի օգտագործմամբ «Զվարթնոց» օդանավակայանով առանց սահմանված փաստաթղթերի և պատշաճ թույլտվության, ապօրինի հատել է ՀՀ պետական սահմանը և Երևան-Փարիզ թիվ
1061 չվերթով մեկնել ՀՀ-ից: Բացի այդ, Լուսինե Գևորգյանը, դիտավորություն ունենալով կեղծ փաստաթղթի օգտագործմամբ ապօրինի հատել ՀՀ պետական սահմանը, 2025 թվականի փետրվարի 14-ին Փարիզ-Երևան թիվ 7490 չվերթով ժամանել է ՀՀ և դիտավորությամբ խախտելով «Պետական սահմանի մասին» ՀՀ օրենքի 11-րդ հոդվածի և «ՀՀ պետական սահմանի ռեժիմ սահմանելու մասին» ՀՀ կառավարության 2011 թվականի մայիսի 12-ի թիվ 702-Ն որոշման պահանջները, վերը նշված Ֆրանսիական Հանրապետության թիվ 20ZX19894 սերիա-համարի ճամփորդական կեղծ վկայականի օգտագործմամբ «Զվարթնոց» օդանավակայանով առանց սահմանված փաստաթղթերի և պատշաճ թույլտվության, փորձել է ապօրինի հատել է ՀՀ պետական սահմանը և մուտք գործել ՀՀ, սակայն նրա դիտավորության մեջ ընդգրկված՝ ՀՀ պետական սահմանն ապօրինի հատելու փորձ կատարելու հանցագործությունն իր կամքից անկախ հանգամանքներով չի իրագործվել, քանի որ բռնվել է սահմանապահ ծառայողների կողմից»:
4․1. Նախաքննության մարմնի կողմից նույն օրը Լուսինե Գևորգյանին ներկայացվել է մեղադրանք։
5. Նախաքննության մարմնի նույն օրվա այլ որոշմամբ մեղադրյալ Լուսինե Գևորգյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել բացակայելու արգելքը։
6․ Նախաքննության մարմնի 2025 թվականի մարտի 12-ի որոշմամբ Լուսինե Համլետի Գևորգյանի նկարով, սակայն Լալա Ալիևա, ծնված 31.03.1980թ. կենսորոշիչ տվյալներով, Ֆրասնիական Հանրապետության թիվ 20ZX19894 ճամփորդական կեղծ անձնագիրը և Լուսինե Համլետի Գևորգյանի լուսանկարով, սակայն Լալա Ալիևա, ծնված 31.03.1980թ. կենսորոշիչ տվյալներով Ֆրանսիական Հանրապետության թիվ 800029 համարի կացության քարտը ճանաչվել են որպես իրեղեն ապացույց:
7. 2025 թվականի մարտի 19-ին թիվ 58203725 քրեական վարույթի նյութերը մեղադրական եզրակացությամբ ստացվել են Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում (այսուհետ՝ նաև Դատարան)։
2025 թվականի մարտի 24-ին որոշում է կայացվել քրեական գործով վարույթ ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին։ Նախնական դատալսումներով դատական նիստը նշանակվել է նույն թվականի մարտի 31-ին:

Արագացված վարույթ կիրառելու միջնորդությունը և դրա քննարկումը.
8․ Նախնական դատալսումների ընթացքում մեղադրյալ Լուսինե Համլետի Գևորգյանը ներկայացրել է արագացված վարույթ կիրառելու միջնորդություն՝ հայտնելով, որ իրեն պարզ է ներկայացված մեղադրանքը, համաձայն է մեղադրանքի հետ, առաջադրված մեղադրանքում իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչում, միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր, մինչև միջնորդությունը ներկայացնելը խորհրդակցել է իր պաշտպանի հետ, գիտակցում է արագացված վարույթ կիրառելու հետևանքները և պնդում է ներկայացված միջնորդությունը:
9. Հանրային մեղադրողը հայտնել է, որ չի առարկում արագացված վարույթ կիրառելու դեմ՝ ներկայացնելով մեղադրանքի փաստական հիմքը, ինչպես նաև մեղադրյալին վերագրվող արարքի իրավական գնահատականը։
10. Դատարանը, համոզվելով, որ առկա է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.1-ին հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հիմքը, բացակայում են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.1-ին հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված` արագացված վարույթի կիրառումը բացառող հանգամանքները, արձանագրային որոշմամբ բավարարել է արագացված վարույթ կիրառելու մասին մեղադրյալի միջնորդությունը և նշանակել լրացուցիչ դատալսումներ:

Արագացված վարույթով լրացուցիչ դատալսումները․
Լրացուցիչ դատալսումների ընթացքում հետազոտվել են հետևյալ նյութերը․
11. ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի օպերատիվ տեղեկատու քարտադարանի ձև 8-ը տեղեկանքը, որի համաձայն՝ Լուսինե Համլետի Գևորգյանի դատվածության վերաբերյալ տվյալներ առկա չեն:
(տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն, գ․թ․ 39)
12. Թիվ 000294/2010 համարի ծննդյան վկայականը, որի համաձայն՝ Ալեքս Մինասյանը ծնվել է 2010 թվականի ապրիլի 9-ին:
(տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն)
13. Թիվ 005821/2013 համարի ծննդյան վկայականը, որի համաձայն՝ Դավիթ Մինասյանը ծնվել է 2013 թվականի դեկտեմբերի 23-ին:
(տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն)

Դատարանի իրավական վերլուծությունը.
14. Ներկայացված մեղադրանքը մեղադրյալի կողմից ընդունելու և գործը արագացված վարույթով քննելու պայմաններում՝ Դատարանը, գործով ձեռքբերված ապացույցների ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չկատարելով, արձանագրում է, որ մեղադրյալ Լուսինե Համլետի Գևորգյանը կատարել է իրեն մեղսագրված արարքները, դրանք ճիշտ են որակված և համապատասխանում են երկու դրվագ ՀՀ քրեական օրենսգրքի ՀՀ քրեական օրենսգրքի (ընդունված՝ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին) 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով, հինգ դրվագ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով, երկու դրվագ ՀՀ քրեական օրենսգրքի (ընդունված՝ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին) 329-րդ հոդվածի 1-ին մասով, չորս դրվագ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործությունների հատկանիշներին։
15. ՀՀ քրեական օրենսգրքի (ընդունված 2021թ․ մայիսի 5-ին) (այսուհետ՝ Նոր օրենսգիրք) 8-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Արարքի հանցավորությունը, պատժելիությունը և քրեաիրավական այլ հետևանքները որոշվում են դա կատարելու ժամանակ գործող քրեական օրենքով»:
Նոր օրենսգիրքի 9-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
«Արարքի հանցավորությունը լրիվ կամ մասնակիորեն վերացնող կամ պատիժը մեղմացնող օրենսդրությունն ունի հետադարձ ուժ: Նշված դեպքում այն տարածվում է մինչև դրա ուժի մեջ մտնելը հանցանք կամ քրեական օրենսդրությամբ նախատեսված արարք կատարած այն անձանց վրա, որոնց վերաբերյալ դեռևս առկա չէ օրինական ուժի մեջ մտած եզրափակիչ դատավարական ակտ:»:
15․1․ Ժամանակի ընթացքում քրեական օրենքի գործողության և քրեական օրենքի հետադարձ ուժի կառուցակարգերը ճիշտ կիրառելու համար ելակետային նշանակություն ունի հանցավոր արարքի կատարման պահը։ Իրավասու մարմինը հանցանք կատարած անձի նկատմամբ քրեական օրենքի այս կամ այն նորմի կիրառելիության հարցը լուծելիս պետք է ղեկավարվի հանցավոր արարքի (գործողության կամ անգործության) փաստացի կատարման պահի և քրեական օրենքի ուժի մեջ մտնելու պահի համադրմամբ՝ անկախ այն հանգամանքից, թե երբ է իրականացվում վարույթը և վարույթն իրականացնելու պահին կիրառման ենթակա օրենքը գործում է, թե ոչ։ Նշված կանոնը` որպես կամայական մեղադրման, դատապարտման և պատժման դեմ ուղղված արդյունավետ երաշխիք, «չկա հանցագործություն և պատիժ, եթե այն սահմանված չէ օրենքով» (nullum crimen, nulla poena sine lege) սկզբունքի անկյունաքարն է, և դրանից ցանկացած շեղում, բացառությամբ քրեական օրենքի հետադարձ ուժի կանոնի, կհանգեցնի միջազգային և ներպետական իրավանորմերի պահանջների խախտման։
Քրեական օրենքը հետադարձ ուժ է ստանում, այսինքն` դրա գործողությունը տարածվում է մինչև այդ օրենքն ուժի մեջ մտնելը համապատասխան արարք կատարած անձանց վրա հետևյալ դեպքերում.
1. նոր օրենքը վերացնում է արարքի հանցավորությունը (ապաքրեականացում),
2. նոր օրենքը մեղմացնում է պատիժը,
3. նոր օրենքն այլ կերպ բարելավում է հանցանք կատարած անձի վիճակը (նոր օրենքով նախատեսված լինելու դեպքում)։
Քրեական օրենքին հետադարձ ուժ տալու պայմանները սպառիչ են և ունեն իմպերատիվ բնույթ, այսինքն` եթե նոր ընդունված օրենքը պարունակում է վերը նշված պայմաններից առնվազն մեկը, ապա իրավակիրառ մարմինը պարտավոր է դրա գործողությունը տարածել մինչև օրենքն ուժի մեջ մտնելը համապատասխան արարք կատարած անձանց, այդ թվում` այն անձանց վրա, ովքեր կրում են պատիժը կամ կրել են այն, սակայն ունեն դատվածություն։
15․2․ Նոր օրենքը պատիժը մեղմացնող է, եթե հոդվածի սանկցիայով նախատեսված՝
ա) պատժի նվազագույն կամ առավելագույն չափերը իջեցվում են,
բ) պատժատեսակը փոխարինվում է ավելի մեղմ պատժատեսակով,
գ) պարտադիր լրացուցիչ պատժատեսակը վերացվում է կամ վեր է ածվում ֆակուլտատիվի,
դ) նախատեսվում է երկընտրելի առավել մեղմ պատժատեսակ,
ե) նախատեսվում է քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելու նոր հիմք կամ ընդլայնվում են նման հիմքի կիրառելիության սահմանները։
16․ ՀՀ քրեական օրենսգրքի (ընդունված 2003 թվականի ապրիլի 18-ին) (այսուհետ՝ նաև Նախկին օրենսգիրք) 325-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Իրավունք վերապահող կամ պատասխանատվությունից ազատող վկայական կամ պաշտոնական այլ փաստաթուղթ կեղծելը՝ կեղծողի կողմից անձամբ կամ այլ անձի կողմից դրանք օգտագործելու կամ իրացնելու նպատակով կամ այդպիսի փաստաթուղթ իրացնելը կամ նույն նպատակներով կեղծ կնիքներ, դրոշմներ, ձևաթղթեր, տրանսպորտային միջոցների հաշվառման համարանիշներ պատրաստելը կամ իրացնելը, ինչպես նաև ակնհայտ կեղծ փաստաթուղթ օգտագործելը՝
պատժվում է տուգանքով՝ նվազագույն աշխատավարձի երկուհարյուրապատիկից չորսհարյուրապատիկի չափով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով: (…)»:
Նոր օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Պետական կամ տեղական ինքնակառավարման մարմնի կամ դրանց կազմակերպության, առևտրային կամ այլ կազմակերպության, անհատ ձեռնարկատիրոջ, նոտարի, աուդիտորի կամ փաստաթուղթ կազմելու, տալու կամ դրա իսկությունը հավաստելու համար լիազորված այլ անձի կողմից տրվող իրավաբանական նշանակություն ունեցող փաստ հավաստող կամ իրավունք վերապահող կամ պարտականությունից կամ պատասխանատվությունից ազատող փաստաթուղթ կեղծելը՝ կեղծողի կողմից անձամբ կամ այլ անձի կողմից այն օգտագործելու կամ իրացնելու նպատակով, կամ այդպիսի փաստաթուղթ իրացնելը կամ նույն նպատակով կեղծ դրոշմ, կնիք կամ ձևաթուղթ պատրաստելը կամ իրացնելը, ինչպես նաև կեղծ փաստաթուղթ օգտագործելը՝
պատժվում է տուգանքով՝ առավելագույնը քսանապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով՝ ութսունից հարյուր հիսուն ժամ տևողությամբ, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով: (…):»:
16.1. Նախկին օրենսգրքի 329-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Առանց սահմանված փաստաթղթերի կամ առանց պատշաճ թույլտվության Հայաստանի Հանրապետության պահպանվող պետական սահմանը հատելը՝
պատժվում է տուգանքով՝ նվազագույն աշխատավարձի հարյուրապատիկից երկուհարյուրապատիկի չափով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով: (…):»:
Նոր օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Առանց սահմանված փաստաթղթի կամ պատշաճ թույլտվության Հայաստանի Հանրապետության պետական սահմանը հատելը՝
պատժվում է տուգանքով՝ տասնապատիկից երեսնապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով՝ հարյուրից երկու հարյուր ժամ տևողությամբ, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ` առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով(…)»:
16.2. Դատարանն արձանագրում է, որ Նախկին օրենսգրքի 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված են միայն տուգանք պատժատեսակը՝ նվազագույն աշխատավարձի երկուհարյուրապատիկից չորսհարյուրապատիկի չափով և ազատազրկում պատժատեսակը՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով: Մինչդեռ Նախկին օրենսգրքի 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքին համապատասխանող Նոր օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքի համար նախատեսված են նաև երկընտրելի ավելի մեղմ պատժատեսակներ՝ հանրային աշխատանքների և կարճաժամկետ ազատազրկման ձևով։
Դատարանն արձանագրում է նաև, որ Նախկին օրենսգրքի 329-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված են միայն տուգանք պատժատեսակը՝ նվազագույն աշխատավարձի հարյուրապատիկից երկուհարյուրապատիկի չափով և ազատազրկում պատժատեսակը՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով: Մինչդեռ Նախկին օրենսգրքի 329-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքին համապատասխանող Նոր օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքի համար նախատեսված են նաև երկընտրելի ավելի մեղմ պատժատեսակներ՝ հանրային աշխատանքների և կարճաժամկետ ազատազրկման ձևով։
Բացի վերոգրյալից Դատարանն արձանագրում է, որ Նոր օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 5-րդ մասով սահմանված է, որ առաջին անգամ ոչ մեծ ծանրության հանցագործություն կատարած անձը չի կարող դատապարտվել ազատազրկման։ Ուստի վերոնշյալ նորմի կիրառելիության դեպքում այս մասով նույնպես Նոր օրենսգիրքը պատիժը մեղմացնող բնույթ ունի։
Ինչ վերաբերում է տուգանք պատժատեսակին՝ ապա, հաշվի առնելով, որ Նախկին օրենսգրքով դրա հաշվարկման հիմքը 1000 ՀՀ դրամն է եղել, իսկ Նոր օրենսգրքով՝ անձի ամսական եկամուտը, իսկ դրա՝ ՀՀ օրենսդրությամբ սահմանված նվազագույն աշխտավարձից ցածր լինելու կամ եկամտի բացակայության դեպքում նվազագույն աշխտավարձը (մանրամասն տե՛ս սույն դատավճռի 21.3-21.4-րդ կետեր), Դատարանն արձանագրում է, որ Նոր օրենսգիրքը քննարկվող մասով պատիժը խստացնող է։
Ուստի՝ հաշվի առնելով, որ պատիժը մեղմացնող օրենսդրությունն ունի հետադարձ ուժ՝ մեղադրյալ Լուսինե Գևորգյանի կողմից մինչև 2022 թվականի հուլիսի 1-ը կատարված արարքների իրավական գնահատականը և դրա համար նախատեսված պատիժը երկընտրելի ավելի մեղմ պատժատեսակների, ինչպես նաև ազատազրկման ձևով պատժատեսակի կիրառելիության մասով պետք է որոշվի Նոր օրենսգրքի, իսկ տուգանք պատժատեսակի կիրառելիության մասով՝ Նախկին օրենսգրքի կարգավորումներով։
17. Վերոգրյալների հիման վրա՝ Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Լուսինե Գևորգյանին առաջին և երկրորդ դրվագներով (դրվագների համարակալումը պայմանական է և կատարվել է ըստ արարքների ժամանակագրական հերթականության) Նախկին օրենսգրքի 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով վերագրված արարքները համապատասխանում են Նոր օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով, իսկ առաջին և երկրորդ դրվագներով Նախկին օրենսգրքի 329-րդ հոդվածի 1-ին մասով վերագրված արարքները համապատասխանում են Նոր օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործությունների հատկանիշներին։
18. Հաստատված համարելով մեղադրյալ Լ.Գևորգյանի մեղավորությունն իրեն մեղսագրված հանցանքի կատարման մեջ՝ Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է անդրադառնալ մեղադրյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հետ կապված հետևյալ հարցերին.
ա) արդյո՞ք ապացուցված են մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները.
բ) նա ենթակա է արդյո՞ք պատժի իր կատարած հանցանքների համար.
գ) ի՞նչ պատիժ պետք է նշանակվի նրա նկատմամբ.
դ) նա արդյո՞ք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը։
19․ Անդրադառնալով «ա» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
«1. Քրեական պատասխանատվությունը կամ պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ են՝
(…)
4) պատիժ նշանակելու պահին հանցանք կատարած անձի խնամքի տակ անչափահասի կամ հաշմանդամություն ունեցող անձի առկայությունը, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ հանցանքը կատարվել է խնամքի տակ գտնվող անձի նկատմամբ,
(…)
2. Պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև սույն հոդվածի 1-ին մասով չնախատեսված մեղմացնող այլ հանգամանքներ:»:
19.1. Դատարանը որպես մեղադրյալ Լուսինե Գևորգյանի պատիժը մեղմացնող հանգամաններ է դիտարկում այն, որ նա ներկայացված մեղադրանքում իրեն մեղավոր է ճանաչել, մինչդատական վարույթում տվել ըստ էության խոստովանական ցուցմունք, զղջացել է իր կատարած արարքի համար (տե՛ս, mutatis mutandis, Սերոբ Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2012 թվականի նոյեմբերի 1-ի թիվ ՍԴ/0109/01/12 որոշման 26-րդ կետը),
Բացի այդ՝ Դատարանը որպես մեղադրյալ Լուսինե Գևորգյանի պատիժը մեղմացնող հանգամանք է դիտարկում այն, որ պատիժ նշանակելու պահին վերջինիս խնամքին են գտնվում երկու անչափահաս երեխաները (տե՛ս սույն դատավճռի 12-13-րդ կետերը)։
19.2. Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Լ.Գևորգյանի պատասխանատվությունը կամ պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ առկա չեն։
20․Անդրադառնալով «բ» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ սույն քրեական գործով մեղադրյալ Լուսինե Գևորգյանին պատժից ազատելու հիմքեր առկա չեն, հետևաբար՝ նա ենթակա է պատժի իր կատարած հանցանքի համար։
21․Անդրադառնալով «գ» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-րդ հոդվածի համաձայն՝
«Հանցափորձ է համարվում դիտավորյալ այն գործողությունը կամ անգործությունը, որն անմիջականորեն ուղղված է հանցանք կատարելուն և պարունակում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասով նախատեսված հանցակազմի հատկանիշներ, սակայն անձի դիտավորության մեջ ընդգրկված հանցագործությունը նրա կամքից անկախ հանգամանքներով չի իրագործվում տվյալ հանցակազմի որևէ հատկանիշի բացակայության հետևանքով(…)»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը:»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
«Պատժի նպատակներն են` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները:»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ (…):»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 74-րդ հոդվածի համաձայն՝
«Հանցագործությունների համակցությամբ յուրաքանչյուր հանցագործության համար առանձին պատիժ (հիմնական և լրացուցիչ) նշանակելով` դատարանը վերջնական պատիժը որոշում է նշանակված պատիժները լրիվ կամ մասնակիորեն գումարելու միջոցով:
(…)
Հանցագործությունների համակցության դեպքում մյուս պատիժները լրիվ կամ մասնակիորեն գումարելու դեպքում նշանակվող վերջնական պատիժը չի կարող գերազանցել սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասով պատժի տվյալ տեսակի համար սահմանված առավելագույն ժամկետը կամ չափը»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.4-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
«Դատարանը արագացված վարույթի արդյունքով մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ՝ հաշվի առնելով Հայաuտանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի վերաբերելի դրույթները»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 77-րդ հոդվածի 4.1-ին մասի համաձայն՝
«Արագացված վարույթ կիրառելու դեպքում պատիժը չի կարող գերազանցել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի համար նախատեսված առավելագույն չափի կամ ժամկետի երեք քառորդը։ Եթե առավել խիստ պատժատեսակի երեք քառորդը պակաս է ստացվում սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի նվազագույն չափից կամ ժամկետից, ապա այն չի կարող պակաս լինել նվազագույն չափից կամ ժամկետից»։
Դատարանն արձանագրում է, որ պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող վերաբերելի հանգամանքների, ինչպես նաև պատժի նշանակման մեջբերված սկզբունքների և կանոնների իրավական կարգավորումները Նախկին և Նոր օրենսգրքով նմանաբովանդակ են, հետևաբար Դատարանը սահմանափակվում է միայն Նոր օրենսգրքի նորմերի մեջբերմամբ։
21․1․ Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են՝
ա) օրինականությունը,
բ) արդարությունը,
գ) պատժի անհատականացումը,
դ) մարդասիրությունը:
Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս:
Պատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպ՝ ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները՝ ՀՀ քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն։
Նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջներից է այն, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին:
Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա:
Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով: Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս: Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն:
Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ:
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը:
Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում կարևորվում է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը: Պատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը:
21․2․ Վերը մեջբերված իրավական նորմերում և դիրքորոշումներում սահմանված չափանիշների համատեքստում մեղադրյալ Լուսինե Գևորգյանի նկատմամբ յոթ դրվագ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով, վեց դրվագ 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքների համար պատժի տեսակը որոշելիս Դատարանը հաշվի է առնում հետևյալը.
- նրա կողմից յոթ դրվագ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով, վեց դրվագ 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով կատարված հանցագործությունների բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, մասնավորապես այն, որ նրան մեղսագրված արարքները կառավարման կարգի դեմ ուղղված, դիտավորյալ, համապատասխանաբար ոչ մեծ և միջին ծանրության հանցագործություններ են, կատարվել են ՀՀ այցելելու և հետ վերադառնալու շարժառիթով, իսկ դրվագների բազմաքանակությունը պայմանավորված է շարժառիթի իրականացմանն ուղղված գործողությունների կատարման անխուսափելի փոխկապակցվածությամբ,
- խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը,
- այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը,
- պատասխանատվությունը կամ պատիժը մեղմացնող, սույն դատավճռի 19.1-րդ կետում նշված հանգամանքները, ինչպես նաև պատասխանատվությունը կամ պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը,
- անձը բնութագրող հանգամանքները, այդ թվում՝ տարիքը, ընտանեկան դրությունը, հանցանքներն առաջին անգամ կատարած լինելը:
Վերոգրյալի հաշվառմամբ՝ Դատարանը հանգում է այն հետևության, որ տվյալ դեպքում դրվագներից յուրաքանչյուրով սանկցիայով նախատեսված ամենամեղմ պատժատեսակի՝ տուգանքի միջոցով հնարավոր է ապահովել պատժի նպատակների իրացվելիությունը:
21․3. Նախկին օրենսգրքի 51-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Տուգանքը դրամական տուժանք է, որը նշանակվում է ոչ մեծ և միջին ծանրության հանցանքների համար սույն օրենսգրքի Հատուկ մասով նախատեսված դեպքերում և սույն օրենսգրքով նախատեսված սահմաններում՝ պատիժ նշանակելու պահին Հայաստանի Հանրապետությունում օրենքով սահմանված նվազագույն աշխատավարձի (այսուհետ՝ նվազագույն աշխատավարձ) երեսնապատիկից երեքհազարապատիկի չափով։
2. Տուգանքի չափը դատարանը որոշում է՝ հաշվի առնելով կատարված հանցագործության ծանրությունը և դատապարտվողի գույքային դրությունը։
(…)»։
Մինչև 2022 թվականի հուլիսի 1-ը գործող խմբագրությամբ «Նվազագույն ամսական աշխատավարձի մասին» ՀՀ օրենքի 3-րդ հոդվածի համաձայն՝
«Հայաստանի Հանրապետության օրենսգրքերի, օրենքների, Հայաստանի Հանրապետության Նախագահի հրամանագրերի, Հայաստանի Հանրապետության կառավարության և վարչապետի որոշումների, նախարարությունների և գերատեսչությունների, տեղական ինքնակառավարման մարմինների, առանձին իրավաբանական անձանց ակտերի իմաստով որպես հաշվարկային հիմք չի կարող ընդունվել սույն օրենքով սահմանված նվազագույն ամսական աշխատավարձը:
Նշված ակտերում որպես հաշվարկային հիմք պահպանվում է գործող 1000 դրամը»:
Վերոգրյալի հիման վրա, նկատի ունենալով սույն դատավճռի 21․2-րդ կետում նշված հանգամանքները, Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Լ.Գևորգյանի նկատմամբ պետք է նշանակել․
- առաջին դրվագով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով (Նախկին օրենսգրքի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով) նախատեսված հանցանքի համար՝ տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի երկուհարյուրապատիկի՝ 200.000 (երկու հարյուր հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով,
- երկրորդ դրվագով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով (Նախկին օրենսգրքի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով) նախատեսված հանցանքի համար՝ տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի երկուհարյուրապատիկի՝ 200.000 (երկու հարյուր հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով,

- առաջին դրվագով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով (Նախկին օրենսգրքի 329-րդ հոդվածի 1-ին մասով) նախատեսված հանցանքի համար տուգանք՝ նվազագույն հարյուրապատիկի՝ 100.000 (հարյուր հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով,
- երկրորդ դրվագով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով (Նախկին օրենսգրքի 329-րդ հոդվածի 1-ին մասով) նախատեսված հանցանքի համար տուգանք՝ նվազագույն հարյուրապատիկի՝ 100.000 (հարյուր հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով։
21․4. Նոր օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Սույն օրենսգրքում օգտագործվում են հետևյալ հասկացությունները․
(…)
6) ամսական եկամուտ` հանցանքն ավարտվելու օրվան նախորդող 12 ամիսների ընթացքում անձի ստացած միջին ամսական եկամտի 35 տոկոսը: Միջին ամսական եկամտի մեջ հաշվարկվում են ստացվող աշխատավարձը և դրան հավասարեցված այլ վճարումները, անձի կողմից իր ակտիվների ներդրմամբ (տրամադրմամբ) այլ անձանց գործունեությունից ստացված եկամուտը (շահաբաժինը, տոկոսը, ռոյալթին, վարձակալական վճարը): Ամսական եկամուտը հաշվարկելիս հաշվի չեն առնվում դրանց համար վճարվող հարկերը, տուրքերը կամ այլ վճարներ.
(…)»:
Նույն 59-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(…)
3. Տուգանքը որպես հիմնական պատիժ սահմանվում է ոչ մեծ և միջին ծանրության հանցագործությունների համար՝ հանցանք կատարած անձի ամսական եկամտի հնգապատիկից հիսնապատիկի չափով։
(…)
5. Հանցանք կատարած անձի եկամտի բացակայության կամ դրա չափը պարզելու անհնարինության դեպքում տուգանքի չափը հաշվարկվում է հանցանքը կատարելու պահին նվազագույն աշխատավարձի չափով: Տուգանքի չափը որոշվում է նույն կարգով, եթե հանցանք կատարած անձի եկամուտն առաջացել է հանցանքն ավարտվելուց հետո։ Տուգանքի չափը որոշվում է նույն կարգով նաև այն դեպքում, երբ անձի ամսական եկամտի հաշվարկի արդյունքով դրա չափը պակաս է ստացվում նվազագույն աշխատավարձի չափից:
(…)
7. Տուգանքի նշանակման հնարավորությունը և չափը դատարանը որոշում է՝ հաշվի առնելով հանցագործության ծանրությունը, հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթն ու չափը, հանցագործությամբ ստացված գույքային կամ ոչ գույքային բնույթի օգուտները, դատապարտվողի ու նրա ընտանիքի գույքային դրությունը, ինչպես նաև դատապարտվողի՝ եկամուտ ստանալու հնարավորությունը կամ նրան պատկանող այնպիսի գույքի առկայությունը, որի վրա կարող է բռնագանձում տարածվել:»:
Վերաբերելի մնացած արարքների կատարման պահին գործող խմբագրությամբ «Նվազագույն ամսական աշխատավարձի մասին» ՀՀ օրենքի 1-ին հոդվածի համաձայն՝
«Հայաստանի Հանրապետությունում նվազագույն ամսական աշխատավարձը սահմանել 75000 դրամ:»։
Վերոգրյալի հիման վրա, նկատի ունենալով սույն դատավճռի 21․2-րդ կետում նշված հանգամանքները, ինչպես նաև մեղադրյալի եկամուտ ունենալու վերաբերյալ տվյալների բացակայությունը, Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Լ.Գևորգյանի նկատմամբ պետք է նշանակել․
- առաջին դրվագով (դրվագների համարակալումը պայմանական է և կատարվել է Նոր օրենսգրքի ուժի մեջ մտնելուց հետո կատարված արարքների ժամանակագրական հերթականությամբ) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքի համար՝ տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի՝ 375.000 (երեք հարյուր յոթասուն հինգ հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով,
- երկրորդ դրվագով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքի համար՝ տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի՝ 375.000 (երեք հարյուր յոթասուն հինգ հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով,
- երրորդ դրվագով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքի համար՝ տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի՝ 375.000 (երեք հարյուր յոթասուն հինգ հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով,
- չորրորդ դրվագով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքի համար՝ տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի՝ 375.000 (երեք հարյուր յոթասուն հինգ հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով,
- հինգերորդ դրվագով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքի համար՝ տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի՝ 375.000 (երեք հարյուր յոթասուն հինգ հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով,
- առաջին դրվագով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքի համար տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի տասնապատիկի՝ 750.000 (յոթ հարյուր հիսուն հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով,
- երկրորդ դրվագով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքի համար տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի տասնապատիկի՝ 750.000 (յոթ հարյուր հիսուն հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով,
- երրորդ դրվագով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքի համար տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի տասնապատիկի չափով՝ 750.000 (յոթ հարյուր հիսուն հազար) ՀՀ դրամ գումարի,
- չորրորդ դրվագով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքի համար տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի տասնապատիկի՝ 750.000 (յոթ հարյուր հիսուն հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով,
- ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքի համար տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի տասնապատիկի՝ 750.000 (յոթ հարյուր հիսուն հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով։
21․5․ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 74-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն․
«Հանցագործությունների համակցությամբ յուրաքանչյուր հանցագործության համար առանձին պատիժ (հիմնական և լրացուցիչ) նշանակելով` դատարանը վերջնական պատիժը որոշում է նշանակված պատիժները լրիվ կամ մասնակիորեն գումարելու միջոցով: Մասնակի գումարման դեպքում վերջնական պատիժը պետք է ավելի լինի, քան համակցության մեջ մտնող հանցագործությունների համար նշանակված առավել խիստ պատիժը: Հանցագործությունների համակցությամբ վերջնական պատիժը որոշելիս մասնակի գումարվող պատիժը չի կարող պակաս լինել տվյալ պատժատեսակի համար սույն օրենսգրքով նախատեսված նվազագույն չափից կամ ժամկետից, սակայն վերջնական պատիժը չի կարող գերազանցել սույն հոդվածի 2-րդ, 3-րդ, 4-րդ, 5-րդ, 6-րդ և 9-րդ մասերով նախատեսված առավելագույն չափը կամ ժամկետը:»։
Դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 74-րդ հոդվածի կիրառմամբ նշանակված պատիժները գումարելով՝ մեղադրյալ Լուսինե Գևորգյանի նկատմամբ անհրաժեշտ է վերջնական պատիժ նշանակել տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի հիսնապատիկի՝ 3․750․000 (երեք միլիոն յոթ հարյուր հիսուն հազար) ՀՀ դրամի չափով։ Դատարանի վերջին դիրքորոշումը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ տուգանք պատժատեսակի համար ՀՀ քրեական օրենսգրքի 59-րդ հոդվածով նախատեսված առավելագույն չափը նվազագույն աշխատավարձի հիսնապատիկն է, իսկ ինչպես Նախկին, այնպես էլ Նոր օրենսգրքերով սահմանված կարգով նշանակված պատժաչափերի հանրագումարը գերազանցում է նշված առավելագույն չափը։
Դատարանը գտնում է, որ վերոնշյալ պատժատեսակը և դրա չափը սույն դեպքում համաչափ են մեղադրյալ Լ.Գևորգյանի անձին և նրա կատարած հանցանքներին։
22.Անդրադառնալով «դ» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Լ.Գևորգյանը պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը:
23. Անդրադառնալով իրեղեն ապացույցների տնօրինման հարցին՝ Դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո Նախաքննության մարմնի 2025 թվականի մարտի 12-ի որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված` Լուսինե Համլետի Գևորգյանի լուսանկարով, սակայն Լալա Ալիևա, ծնված 31․03․1980թ․ կենսորոշիչ տվյալներով, Ֆրանսիայի Հանրապետության թիվ 20ZX19894 ճամփորդական կեղծ անձնագիրը և Լուսինե Համլետի Գևորգյանի լուսանկարով, սակայն Լալա Ալիևա, ծնված 31․03․1980թ․ կենսորոշիչ տվյալներով Ֆրանսիայի Հանրապետության թիվ 800029 համարի կացության կեղծ քարտը պահել քրեական վարույթի նյութերի հետ դրանք պահելու ամբողջ ընթացքում։
24. Անդրադառնալով մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցին՝ բացակայելու արգելքին, Դատարանը գտնում է, որ մինչև սույն դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը նրա նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը պետք է թողնել անփոփոխ՝ դատական ակտի հնարավոր բողոքարկման դեպքում մեղադրյալի դատավարական պարտականությունների պատշաճ կատարումն ապահովելու համար:
25. Քրեական գործով գույքային հայց չի ներկայացվել, իսկ արագացված վարույթ կիրառելու դեպքում վարույթային ծախսերը մեղադրյալից ենթակա չեն բռնագանձման, որպիսի պայմաններում հիշյալ հարցերը Դատարանը համարում է լուծված։
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 100-րդ, 167-րդ, 270-րդ, 346-350-րդ, 464.1-464.5-րդ հոդվածներով՝ Դատարանը՝

Վ Ճ Ռ Ե Ց

1. Մեղադրյալ Լուսինե Համլետի Գևորգյանին մեղավոր ճանաչել առաջին դրվագով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով (Նախկին օրենսգրքի 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով) նախատեսված հանցանքում և դատապարտել տուգանքի՝ նվազագույն աշխատավարձի երկուհարյուրապատիկի՝ 200.000 (երկու հարյուր հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով։
2. Մեղադրյալ Լուսինե Համլետի Գևորգյանին մեղավոր ճանաչել երկրորդ դրվագով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով (Նախկին օրենսգրքի 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով) նախատեսված հանցանքում և դատապարտել տուգանքի՝ նվազագույն աշխատավարձի երկուհարյուրապատիկի՝ 200.000 (երկու հարյուր հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով։
3. Մեղադրյալ Լուսինե Համլետի Գևորգյանին մեղավոր ճանաչել առաջին դրվագով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքում և դատապարտել տուգանքի՝ նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի՝ 375.000 (երեք հարյուր յոթասուն հինգ հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով։
4. Մեղադրյալ Լուսինե Համլետի Գևորգյանին մեղավոր ճանաչել երկրորդ դրվագով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքում և դատապարտել տուգանքի՝ նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի՝ 375.000 (երեք հարյուր յոթասուն հինգ հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով։
5. Մեղադրյալ Լուսինե Համլետի Գևորգյանին մեղավոր ճանաչել երրորդ դրվագով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքում և դատապարտել տուգանքի՝ նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի՝ 375.000 (երեք հարյուր յոթասուն հինգ հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով։
6. Մեղադրյալ Լուսինե Համլետի Գևորգյանին մեղավոր ճանաչել չորրորդ դրվագով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքում և դատապարտել տուգանքի՝ նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի՝ 375.000 (երեք հարյուր յոթասուն հինգ հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով։
7. Մեղադրյալ Լուսինե Համլետի Գևորգյանին մեղավոր ճանաչել հինգերորդ դրվագով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքում և դատապարտել տուգանքի՝ նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի՝ 375.000 (երեք հարյուր յոթասուն հինգ հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով։
8. Մեղադրյալ Լուսինե Համլետի Գևորգյանին մեղավոր ճանաչել առաջին դրվագով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով (Նախկին օրենսգրքի 329-րդ հոդվածի 1-ին մասով) նախատեսված հանցանքում և դատապարտել տուգանքի՝ նվազագույն հարյուրապատիկի՝ 100.000 (հարյուր հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով։
9. Մեղադրյալ Լուսինե Համլետի Գևորգյանին մեղավոր ճանաչել երկրորդ դրվագով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով (Նախկին օրենսգրքի 329-րդ հոդվածի 1-ին մասով) նախատեսված հանցանքում և դատապարտել տուգանքի՝ նվազագույն հարյուրապատիկի՝ 100.000 (հարյուր հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով։
10. Մեղադրյալ Լուսինե Համլետի Գևորգյանին մեղավոր ճանաչել առաջին դրվագով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքում և դատապարտել տուգանքի՝ նվազագույն աշխատավարձի տասնապատիկի՝ 750.000 (յոթ հարյուր հիսուն հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով։
11. Մեղադրյալ Լուսինե Համլետի Գևորգյանին մեղավոր ճանաչել երկրորդ դրվագով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքում և դատապարտել տուգանքի՝ նվազագույն աշխատավարձի տասնապատիկի՝ 750.000 (յոթ հարյուր հիսուն հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով։
12. Մեղադրյալ Լուսինե Համլետի Գևորգյանին մեղավոր ճանաչել երրորդ դրվագով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքում և դատապարտել տուգանքի՝ նվազագույն աշխատավարձի տասնապատիկի՝ 750.000 (յոթ հարյուր հիսուն հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով։
13. Մեղադրյալ Լուսինե Համլետի Գևորգյանին մեղավոր ճանաչել չորրորդ դրվագով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքում և դատապարտել տուգանքի՝ նվազագույն աշխատավարձի տասնապատիկի՝ 750.000 (յոթ հարյուր հիսուն հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով։
14. Մեղադրյալ Լուսինե Համլետի Գևորգյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքում և դատապարտել տուգանքի՝ նվազագույն աշխատավարձի տասնապատիկի՝ 750.000 (յոթ հարյուր հիսուն հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով։
15․ ՀՀ քրեական օրեսգրքի 74-րդ հոդվածի կիրառմամբ պատիժները գումարելով՝ մեղադրյալ Լուսինե Համլետի Գևորգյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ նշանակել տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի հիսնապատիկի՝ 3․750․000 (երեք միլիոն յոթ հարյուր հիսուն հազար) ՀՀ դրամի չափով։
16. Մեղադրյալ Լուսինե Համլետի Գևորգյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ բացակայելու արգելքը, թողնել անփոփոխ մինչև դատավճռի ուժի մեջ մտնելը։
17․ Դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո Նախաքննության մարմնի 2025 թվականի մարտի 12-ի որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված՝ Լուսինե Համլետի Գևորգյանի լուսանկարով, սակայն Լալա Ալիևա, ծնված 31․03․1980թ․ կենսորոշիչ տվյալներով, Ֆրանսիայի Հանրապետության թիվ 20ZX19894 ճամփորդական կեղծ անձնագիրը և Լուսինե Համլետի Գևորգյանի լուսանկարով, սակայն Լալա Ալիևա, ծնված 31․03․1980թ․ կենսորոշիչ տվյալներով Ֆրանսիայի Հանրապետության թիվ 800029 համարի կացության կեղծ քարտը պահել քրեական վարույթի նյութերի հետ դրանք պահելու ամբողջ ընթացքում։
18․ Դատավճիռը վերաքննության կարգով կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` ստանալու օրվանից հետո՝ մեկամսյա ժամկետում:
19․ Դատավճիռը չի կարող բողոքարկվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 373-րդ հոդվածով և 375-րդ հոդվածի 1-3-րդ մասերով նախատեսված հիմքերով:

ԴԱՏԱՎՈՐ ԱՆԻ ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ