N-ԵԴ1/0939/01/25







ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ

«16» մարտի 2026թ. ք. Երևան

ՀՀ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ՝

ՆԱԽԱԳԱՀՈԻԹՅԱՄԲ՝ ԴԱՏԱՎՈՐ Մ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆԻ

Գրավոր ընթացակարգով դատական վերանայման ենթարկելով ՀՀ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի /դատավոր Վ.Գրիգորյան/ 16.01.2026թվականի թիվ ԵԴ1/0939/01/25 որոշման դեմ մեղադրյալ Կարեն Մուշեղի Բաբայանի պաշտպան Լ.Մելքոնյանի հատուկ վերանայման բողոքը

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

1.Հատուկ վերանայման վարույթի ընթացքը.

ՀՀ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում /այսուհետ նաև՝ Առաջին ատյանի դատարան/ քննվում է քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Կարեն Մուշեղի Բաբայանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 319-րդ հոդվածի 1-ին մասով‚ 252-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին‚ 2-րդ կետերով:
16.01.2026թվականի Առաջին ատյանի դատարանի որոշմամբ՝ մեղադրյալ Կարեն Մուշեղի Բաբայանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքը երկարաձգվել է 3 /երեք/ ամիս ժամկետով՝ մինչև 27.04.2026թվականը:
Վերոգրյալ դատական ակտը պաշտպան Լ.Մելքոնյանը ստացել է 13.02.2026թվականին։
Առաջին ատյանի դատարանի վերոնշյալ որոշման դեմ փոստային ծառայության միջոցով 20.02.2026թվականին հատուկ վերանայման բողոք է ներկայացրել պաշտպան Լ.Մելքոնյանը, որը ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան /այսուհետ նաև՝ Վերաքննիչ դատարան/ է ստացվել է 23.02.2026թվականին։
Բողոքի հիման վրա թիվ ԵԴ1/0939/01/25 քրեական գործի հավելվածը Վերաքննիչ դատարան է ստացվել 27.02.2026թվականին, իսկ նախագահող դատավորի աշխատակազմին է փոխանցվել 02.03.2026թվականին:
05.03.2026թվականին Վերաքննիչ դատարանը որոշում է կայացրել հատուկ վերանայման բողոքը վարույթ ընդունելու և դատական վարույթը գրավոր ընթացակարգով իրականացնելու մասին:

2.Հատուկ վերանայման բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.

Կարեն Մուշեղի Բաբայանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 319-րդ հոդվածի 1-ին մասով‚ 252-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին‚ 2-րդ կետերով հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել այն բանի համար, որ. «Հանցավոր կազմակերպության գործունեության շրջանակներում, խմբի անդամ Կարեն Մուշեղի Բաբայանը տեղյակ լինելով, որ իր բնակության հասցեում՝ Երևան քաղաքի Անդրանիկի փողոցի 130-րդ շենքում, 40-րդ բնակարանում միայնակ բնակվում է Վասիլո Գրիգորյանը, ով վարձակալությամբ հանձնած տարածքներ ունի և հնարավոր է, որ բնակարանում խնայած գումար ունենա, այդ մասին հայտնել է Ռազմիկ Սուղյանին և Արթուր Ղանդիլյանին, ովքեր կազմակերպել և պլանավորել են Վ.Գրիգորյանի բնակարան ապօրինի մուտք գործելով՝ բռնություն գործադրելով հափշտակության կատարումը։
Այդ նպատակով 2024 թվականի հունիսի 2-ին՝ ժամը 12:00-ի սահմաններում Ռազմիկ Գրիգորի Սուղյանը, Աբդուլմաժիդ Կասիմովը, Գևորգ Գագիկի Բաղդասարյանը, Արթուր Վաչագանի Ղանդիլյանը, վերջինի կողմից վարվող «Վազ 2107» մակնիշի ավտոմեքենայով ուղևորվել են Երևան քաղաքի Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանի Զորավար Անդրանիկի փողոցում գործող «Ֆլեշ» բենզալցակայանի շրջակայք: Ռազմիկ Սուղյանը նշված վայր է կանչել և խմբի մյուս մասնակիցներին է ներկայացրել իր կողմից հավաքագրված Լեոն Արթուրի Սահակյանին, որի ընթացքում հրահանգել է Լեոն Սահակյանին հեռու չգնալ և սպասել իր հրահանգներին:
Ժամը 17-ի սահմաններում Կարեն Բաբայանը, հետևելով Վասիլո Գրիգորյանի տեղաշարժին, խմբի անդամներին տեղեկացրել է, որ նա իր բնակարանից դուրս է եկել։
Նշված տեղեկությունն ստանալուց հետո, Ռազմիկ Գրիգորի Սուղյանը, Աբդուլմաժիդ Կասիմովը, Գևորգ Բաղդասարյանը, Արթուր Ղանդիլյանը ուղևորվել են դեպի նույն փողոցի 130-րդ շենքի մոտակայք, որտեղ կայանել են ավտոմեքենան և արդեն քայլելով մոտեցել են 130-րդ շենքին: Գևորգ Բաղդասարյանը շենքի մուտքն ու ելքը հսկելու և խոչընդոտների առկայության դեպքում այդ մասին խմբի մյուս անդամներին տեղեկացնելու նպատակով կանգնել է շենքի հետնամասում, իսկ Արթուր Ղանդիլյանը՝ շենքի առջևի հատվածում։ Ժամը 18-ի սահմաններում Ռազմիկ Սուղյանն ու Աբդուլմաժիդ Կասիմովը, մուտք են գործել նշված շենքի 3-րդ շքամուտք, դարանակալել 3-րդ և 4-րդ հարկերի միջնամասում և սպասել մինչև Վասիլո Երվանդի Գրիգորյանի վերադարձին: Ժամը 18:20-ին Վ.Գրիգորյանը վերադարձել է, բացել բնակարանի դուռը, մուտք գործել բնակարան, Վ.Գրիգորյանի անմիջապես հետևից նրա կամքին հակառակ, Ռազմիկ Սուղյանն ու Աբդուլմաժիդ Կասիմովը ապօրինի մուտք են գործել Վ.Գրիգորյանի բնակարան, որտեղ, միևնույն արդյունքին հասնելու նպատակով, մեկը մյուսի գործողությունները փոխլրացնելով Վասիլո Գրիգորյանի նկատմամբ բռնություն գործադրելով՝ ձեռքերով ու ոտքերով հարվածներ են հասցրել նրա մարմնի տարբեր մասերին, ապա սավանի կտորներով կապել նրա ձեռքերը, ոտքերն nu բերանը՝ զրկելով դիմադրելու և օգնության կանչելու հնարավորությունից, Վասիլո Գրիգորյանի հագուստի գրպանից հափշտակել են 153.000 ՀՀ դրամ գումար‚ իսկ ննջասենյակում առկա զգեստապահարանում պահվող սև գույնի կաշվե դրամապանակից 2.000.000 ՀՀ դրամ գումար՝ Վասիլո Գրիգորյանին պատճառելով խոշոր չափերով՝ 2.153.000 ՀՀ դրամի գույքային վնաս, դիմել են փախուստի՝ ճանապարհին նստելով արդեն իսկ նախապես ըստ պայմանավորվածության իրենց սպասող Լեոն Արթուրի Սահակյանի կողմից վարվող «Նիսսան Տիդա» մակնիշի 37 BA 963 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան, հեռացել են` հետագայում հափշտակված գումարը հավասարապես բաժանելով 6 մասի՝ այդ թվում և՝ Կարեն Բաբայանին:»:

16.01.2026թվականի որոշմամբ Առաջին ատյանի դատարանը մասնավորապես նշել է.
«/.../Ներկայումս Դատարանը, քննարկելով մեղադրյալ Կ. Բաբայանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի շարունակական պահպանման անհրաժեշտության հարցը և այդ համատեքստում անդրադառնալով մեղադրյալի կողմից քրեական վարույթին խոչընդոտելու եղանակով իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով կամ Դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունները չկատարելու մտավախությանը, հարկ է համարում արձանագրել, որ ներկայումս քննարկվող հիմքը պահպանվել է, ավելին՝ այն շարունակում է հանդես գալ բարձր կենսունակությամբ՝ հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ քրեական գործը դեռևս գտնվում է գրավոր ապացույցների հետազոտման փուլում, դեռևս չեն հարցաքննվել քրեական գործով դատակոչված անձինք, ուստի Դատարանն արձանագրում է, որ անազատության հետ չկապված խափանման միջոցի կիրառման պայմաններում բարձր է մեղադրյալի կողմից վերոնշյալ անձանց նկատմամբ ապօրինի ազդեցություն գործադրելու եղանակով քրեական գործի բնականոն քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը:
Անդրադառնալով մեղադրյալի կողմից փախուստը կանխելու անհրաժեշտության շարունակական առկայության հարցին, Դատարանն արձանագրում է, որ քննարկվող հիմքը թեև շարունակում է պահպանվել, բայց ներկայումս հանդես է գալիս առավել նվազ ինտենսիվությամբ: Այս համատեքստում հարկ է արձանագրել, որ անցել է որոշակի ժամանակ, որպիսի պայմաններում նշված մտավախությունը նվազել է: Միևնույն ժամանակ Դատարանը հարկ է համարում արձանագրել, որ նշված մտավախությունը բխում է բացառապես մեղադրյալի դրսևորած վարքագծից, մասնավորապես՝ մեղադրյալ Կ.Բաբայանին տևական ժամանակ հնարավոր չի եղել հայտնաբերել և ներկայացնել վարույթն իրականացնող մարմնին, այն դեպքում, որ վերջինս տեղեկացված է եղել կամ պետք է ողջամտորեն ենթադրեր, որ իր նկատմամբ իրականացվում է քրեական վարույթ: Նշված հանգամանքի հետ մեկտեղ Դատարանը հաշվի է առնում նաև մեղադրյալին մեղսագրված արարքի բնույթը, դրա համար նախատեսված պատժի խստությունը և քննարկվող հիմքի առկայության վերաբերյալ հանգում ողջամիտ հետևության:
Քննարկելով մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու հիմքի շարունակական առկայության հարցը, Դատարանն արձանագրում է, որ քննարկվող հիմքի վերաբերյալ նախորդ որոշմամբ արձանագրված դատողությունները թեև պահպանված են, սակայն կրկին Դատարանը հարկ է համարում արձանագրել, որ որոշակի ժամանակի ընթացքում տվյալ մտավախությունը ևս նվազեցրել է իր ինտեսիվությունը: Դատարանը, քրեական գործի քննության ներկա փուլում ևս արձանագրելով մեղադրյալի նախկինում դատապարտված լինելը և ներկայումս սույն քրեական գործով մեղսագրվող արարքի բնույթը, գտնում է, որ քննարկվող հիմքը թեև նվազ ինտենսիվությամբ, բայց շարունակում է պահպանվել նաև քրեական գործի քննության ներկա փուլում:
Դատարանը հարկ է համարում արձանագրել նաև, որ վերը նշված հիմքերի նվազման և չեզոքացման մասին Դատարանին հայտնի չէ և չեն ներկայացվել բավարար և ծանրակշիռ այնպիսի տվյալներ, որոնք կարող են հիմք հանդիսանալ արձանագրված հիմքերի մասով հակառակի վերաբերյալ եզրահանգման գալու տեսանկյունից:
Անդրադառնալով այլընտրանքային խափանման միջոցներ կիրառելու հնարավորությանը՝ Դատարանը նախ անհրաժեշտ է համարում նշել, որ այլընտրանքային խափանման միջոցները բավարար գործիքակազմ չունեն մեղադրյալի վարքագծի նկատմամբ ամբողջ ծավալով հսկողություն իրականացնելու համար, իսկ դրանցից մեկի կամ դրանք համակցված կիրառման համար անհրաժեշտ է անձի կողմից պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու հնարավորության մասին որոշակի տեղեկությունների առկայություն կամ ոչ պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու օբյեկտիվ հնարավորության բացակայություն, ինչը սույն պարագայում բացակայում է:
Հաշվի առնելով վերոգրյալը՝ Դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված պահանջների կատարումն ապահովելու նպատակով անհրաժեշտ է երկարաձգել մեղադրյալի նկատմամբ փաստացի կիրառված կալանքի տակ պահելու ժամկետը 3 (երեք) ամսով:/.../»:

3. Հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերը, փաստարկները և պահանջը.

Բողոքաբերը ներկայացված հատուկ վերանայման բողոքում գործի դատավարական նախապատմության‚ վերաբերելի իրավանորմերի և նախադեպային որոշումների վկայակոչմամբ մասնավորապես նշել է.
«/.../Անտրամաբանական է Դատարանի արձանագրումն առ այն, որ բացակայում է մեղադրյալի կողմից պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու հնարավորություն կամ դրա վերաբերյալ որոշակի տեղեկությունների առկայություն, այն պայմաններում և իրավիճակում, երբ առնվազն անհասկանալի է, թե շուրջ 11 ամիս շարունակ կալանքի տակ գտնվող անձի պատշաճ վարքագծի և հնարավոր ռիսկերի չեզոքացման կամ նվազման վերաբերյալ տեղեկություններն ինչպե՞ս պետք է ի հայտ գային և հասանելի դառնային Դատարանի համար։ Համենայնդեպս, փաստ է, որ հակառակի մասին, այսինքն՝ մեղադրյալի ոչ պատշաճ վարքագծի դրսևորման մասին, Դատարանը նույնպես որևէ տեղեկություններ չի ստացել։ Բացի այդ, տվյալ դեպքում քննարկման առարկան ոչ թե կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելու, այլև՝ արդեն իսկ կիրառված կալանքի ժամկետի երկարացման հարցն է, որի պարագայում էական նշանակություն ունի ՀՀ քրեական դատավարության 118-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և նույն օրենսգրքի 119-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հիմքի և պայմանի առկայության հարցը։
Հարկ է ընդգծել, Դատարանի վերոհիշյալ պատճառաբանությունները բխում են այն ելակետից, որ քրեական գործում առկա տեղեկությունների համաձայն՝ մեղադրյալ Կարեն Բաբայանն առերևույթ առնչություն ունի իրեն մեղսագրվող ենթադրյալ հանցանքի հետ, իսկ Դատարանի հետևությունները բացառապես պայմանավորված են գործի քննության տվյալ փուլում առկա տեղեկությունները գնահատելու (իսկ ավելի ճիշտ՝ գնահատել չկարողանալու) Դատարանի իրավասությամբ, ինչը չի ենթադրում որևէ փաստական տվյալի հաստատում կամ հերքում։
Ելնելով այս իրողությունից և հստակ գիտակցելով, որ դատաքննության տվյալ փուլում, առավել ևս՝ կալանքի երկարաձգման մասին որոշման օրինականության քննարկման ընթացքում, տեղին չէ վերլուծել մեղադրյալի առնչությունը մեղսագրվող արարքին, այլ կերպ ասած՝ հիմնավոր կասկածի առկայությունը կամ բացակայությունը և դրա հիմքում դրված փաստական հանգամանքները, այնուամենայնիվ չեմ կարող չմատնանշել, որ, ըստ էության, Կարեն Բաբայանին մեղսագրվող մեղադրանքը հիմնված է բացառապես երկու կամ գուցե՝ երեք՝ այսպես կոչված «ապացույցների» վրա։ /.../
Կրկին ընդգծեմ, որ այս վերլուծությունը ներկայացվեց զուտ այն նպատակով, որպեսզի մինչև պաշտպանյալիս նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի ժամկետի երկարաձգման մասին որոշման բուն հիմնավորվածության և օրինականության քննարկման հարցին անդրադառնալը Վերաքննիչ դատարանի մոտ օբյեկտիվ պատկերացում կազմվի Կարեն Բաբայանին մեղսագրվող մեղադրանքի հիմքերի՝ չափից թույլ փաստարկված և չհիմնավորված լինելու մասին։
Ինչ վերաբերում է Կարեն Բաբայանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետի երկարացման օրինականության հարցին, ապա գտնում եմ, որ Դատարանի կողմից կալանքի ժամկետը ևս երեք ամսով երկարաձգելու վերաբերյալ որոշումը կայացվել է քրեադատավարական իրավունքի պահանջների խախտմամբ և անտեսմամբ։
Այսպես, նախաքննության սկզբնական փուլում վարույթն իրականացնող մարմնի ունեցած ենթադրություններն առ այն, որ մեղադրյալը կարող է կատարել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով նախատեսված գործողություններից որևէ մեկը, նախաքննությանը հաջորդող փուլերում՝ խափանման միջոցի հարցը քննելիս կամ դրա ժամկետն երկարացնելու հարցը քննարկելիս, պետք է ունենան և պահպանված լինեն հավանականության միևնույն ռիսկայնությամբ, ինչը նշանակում է, որ սույն գործով միևնույն հանգամանքը չի կարող նախաքննության սկզբնական, այնուհետև դատաքննության փուլում՝ գործով հավաքված բազմաթիվ ապացույցների և մեծածավալ քննչական գործողությունների կատարված լինելու պայմաններում, ունենալ ռիսկայնության միևնույն մակարդակն ու համարվել անձի ազատության կանխավարկածը հաղթահարելու համար միևնույն բավարար չափանիշը:
Երբ նախաքննությունն այլևս ավարտված է, իսկ քրեական վարույթը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է դատարան, գործն ըստ էության քննող դատարանը որպես վարույթն իրականացնող մարմին, մինչդատական վարույթի համեմատ հնարավորություն ունի առավել ճիշտ գնահատելու մեղադրյալի կողմից քրեական վարույթին, այդ թվում՝ ապացուցման գործընթացին խոչընդոտելու ռիսկը, ինչն առաջին հերթին պայմանավորված է մեղադրանքի կողմից Դատարան ներկայացված հետազոտման ենթակա ապացույցների ցանկով։
Տվյալ դեպքում, մեղադրանքի կողմի ներկայացված ապացույցներից, բացառությամբ գրավոր ապացույցների, միայն Աբդուլմաժիդ Կասիմովի ցուցմունքն է, որ, ըստ մեղադրանքի, վերաբերվում է Կարեն Բաբայանին։ Ընդ որում, մեղադրյալ Ա.Կասիմովը նույնպես կալանքի տակ է, հետևաբար՝ Կարեն Բաբայանն ազատության մեջ մնալով և գտնվելով մեկ այլ խափանման միջոցի սահմանափակումների ներքո ցանկության դեպքում էլ հնարավորություն չի ունենա և չի կարողանա որևէ ազդեցություն գործադրել դատավարության մասնակիցների, հատկապես՝ Ա.Կասիմովի վրա։ Այս պարագայում քրեական վարույթին խոչընդոտելու, այդ թվում ապացուցման գործընթացին ապօրինի միջամտելու ռիսկը նվազում է ընդհուպ մինչև դրա լրիվ զրոյացումը։ Նման պայմաններում Դատարանի արձանագրումն առ այն, թե Կարեն Բաբայանը կարող է խոչընդոտել գործի քննությանը՝ վարույթին մասնակցող անձանց (իսկ փաստացի միայն Ա.Կասիմովի) վրա անօրինական ազդեցություն գործադրելու եղանակով, մեղմ ասած՝ անհիմն է։
Ինչ վերաբերում է Դատարանի այն եզրահանգմանը, թե Կարեն Բաբայանի նախկինում դատապարտված լինելն ու ներկայումս նրան մեղսագրվող արարքի բնույթը հիմք են տալիս եզրակացնելու, որ թեև նվազել է այդ ռիսկի ինտենսիվությունը, սակայն շարունակում է պահպանվել մեղադրյալի կողմից նոր հանցանք կատարելու որոշակի հավանականությունը, ապա գտնում եմ, որ Դատարանի նման եզրահանգումը հիմնված է բացառապես ենթադրության վրա և ոչ մի փաստական հանգամանքով ամրապնդված չէ։ Դեռ ավելին, անմեղության կանխավարկածի առաջնայնության պարագայում Կարեն Բաբայանի նախկինում դատապարտված լինելը (ի դեպ՝ դատվածությունը մարված է) և սույն գործով մեղադրյալի կարգավիճակ ունենալը, երբ ապացուցված չէ նրա մասնակցությունը մեղսագրվող արարքի կատարմանը, չեն կարող դիտվել և համարվել որպես նոր հանցանք կատարելու հավանականությունը հիմնավորող կամ դրա ռիսկայնությունը պահպանող հանգամանքներ։
Կարեն Բաբայանի կողմից հնարավոր փախուստի դիմելու ռիսկը դարձյալ անիրական է, նույնպես հիմնվում է ենթադրությունների վրա։ Ըստ Դատարանի՝ հնարավոր փախուստի վերաբերյալ մտավախությունը թեև նվազել է, սակայն շարունակում է պահպանվել։ Իրականում, եթե Կարեն Բաբայանը հանդիսանար հանցավոր խմբի անդամ, ինչպես ներկայացված է սույն գործով մեղադրական եզրակացությունում, և մտադրվեր խուսափել կամ թաքնվել քննությունից, ապա ենթադրյալ խմբի մյուս անդամների՝ դեռևս 2024 թվականի ամռանը ձերբակալվելու և կալանավորվելու մասին տեղեկանալուց հետո, չէր շարունակի անհոգ բնակվել իր ընտանիքի անդամների հետ իր մշտական բնակության վայրում, միջոցներ կձեռնարկեր ընդհանրապես անհետանալու համար։ Միայն այս հանգամանքով իսպառ հերքվում են պաշտպանյալիս կողմից քննությունից թաքնվելու կամ խուսափելու հավանականության վերաբերյալ բոլոր հնարավոր ռիսկերն ու մտավախությունները։ /.../
Բացի վերը շարադրվածից, հարկ եմ համարում նաև նշել, որ մեղադրյալ Կարեն Բաբայանը շուրջ մեկ տարի է, ինչ գտնվում է կալանքի տակ։ Ընդ որում, 2025թ. ապրիլի 3-ից սկսած, երբ սույն քրեական գործը տեղափոխվել է դատական քննության փուլ, նրա նկատմամբ կալանքի տակ պահելու ժամկետը երկարաձգվել է արդեն երրորդ անգամ։ Այսինքն, դատաքննության փուլի ընթացքում Կարեն Բաբայանը ավելի քան ինն ու կես ամիս (իսկ ներկայումս՝ ավելի շատ) գտնվում է կալանքի տակ։
Իսկ ի՞նչ ընթացք է ունեցել դատական պրոցեսը այդ իննուկես ամիսների ընթացքում։ Ի սկզբանե Դատարանը որոշում է կայացրել գործով ապացույցները հետազոտել հետևյալ կերպ. հետազոտել գրավոր ապացույցները, այնուհետև՝ հարցաքննել գործով վկաներին, ապա և՝ մեղադրյալներին։
Սակայն, անցած իննուկես ամիսների ընթացքում մեղադրանքի կողմի ներկայացված շուրջ 30 գրավոր ապացույցներից հաջողվել է հետազոտել ընդամենը 7-ը, իսկ գործով որպես վկա դեռ հարցաքննության է ենթակա 20-ից ավելի վկա և 5 մեղադրյալ։
Ակնհայտ է, որ գործի դատաքննությունն ընթանում է դանդաղ և ոչ արդյունավետ, սակայն այդ ընթացքում պաշտպանյալս շարունակում է մնալ անազատության մեջ, ինչը, իմ համոզմամբ, ակնհայտորեն պարունակում է պատժի տարրեր։ Այս առումով և հիմք ընդունելով ՀՀ Սահմանադրական դատարանի 2025թ. հուլիսի 30-ի թիվ ՍԴՈ-1792 որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումը, պետք է նշեմ, որ սույն գործով Դատարանը պատշաճ կամ այլ կերպ ասած՝ «հատուկ» ջանասիրություն չի ցուցաբերում՝ գործով դատաքննությունն արագացնելու կամ պրոցեսը խթանելու համար, որպիսի հանգամանքն ամեն անգամ առիթ է հանդիսանում Կարեն Բաբայանի նկատմամբ կալանքի ժամկետի հերթական երկարաձգման համար, սակայն վատթարագույն ձևով անդրադառնում է պաշտպանյալիս իրավունքների և առողջական վիճակի վրա։
Կալանքը խափանման միջոցներից ամենախիստն է, այն խափանման բացառիկ միջոց է, որը ազատությունից զրկում է դեռևս մեղավոր չճանաչված անձի, այդ իսկ պատճառով էլ, ըստ օրենքի, պետք է կիրառվի միայն լուրջ հիմքերի առկայության պայմաններում։ Տվյալ դեպքում Կարեն Բաբայանի առնչությամբ Դատարանի մտավախությունները կազմող՝ վերը թվարկված բոլոր ռիսկերը հնարավոր է չեզոքացնել և մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովել ավելի մեղմ խափանման միջոցների կիրառմամբ։/.../
Այսինքն, խնդրո առարկա հարցը քննարկելիս Դատարանն, ըստ էության, պետք է վերլուծեր և գնահատեր ոչ թե մեղադրյալի կալանքի տակ պահվելու ժամանակահատվածում նրա շուրջ կամ նրա առնչությամբ տեղի ունեցած իրադարձություններն ու որոշակի փաստական հանգամանքների ի հայտ գալու կամ չգալու փաստը, այլև՝ մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովող իրական ռիսկերի առկայությունը, մեղադրյալին երկարատև կալանքի տակ պահելու անհրաժեշտությունն ու նպատակահարմարությունը։
Տվյալ դեպքում, կարծում եմ, կալանքի ժամկետը երկարաձգելու հարցը քննարկելիս Դատարանը բավարար չափով չի անդրադարձել և հաշվի չի առել Կարեն Բաբայանի անձը, նրա տարիքը, առողջական վիճակը, անձը բնութագրող և կարևոր նշանակություն ունեցող այլ հանգամանքներ։ /.../
Գտնում եմ, որ սույն գործով Դատարանն, անտեսելով մեջբերված դրույթները՝ որպես ամենախիստ խափանման միջոցի ժամկետի երկարաձգման հիմնավորում վկայակոչել է բացառապես մեղադրյալին վերագրվող արարքի բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, սակայն մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքներից և ոչ մեկը հաշվի չի առել: Մինչդեռ, պետք է հաշվի առնվեր Կարեն Բաբայանի անձը և նրան բնութագրող հանգամանքները, մասնավորապես այն, որ նա ունի ընտանիք և մշտական բնակության վայր, նրա խնամքին են երեք անչափահաս երեխաները, որ անցյալում կամավորական հիմունքներով մասնակցել է 2016թ. և 2020թ. մարտական գործողություններին, հանդիսանում է «Հայդուկ» հասարակական կազմակերպության նախագահ (համապատասխան փաստաթղթերը տրամադրված են) և, ամենակարևորը, որ Կ.Բաբայանը վատառողջ է, ունի առողջության հետ կապված լուրջ խնդիրներ, ինչը նույնիսկ տեսանելի է՝ Կարենը տառապում է ողնաշարի և աջ ծնկահոդի բարդ հիվանդությամբ, որի վերաբերյալ բժշկական փաստաթղթերը Դատարանին ներկայացվել են։
Վերոգրյալի ամփոփմամբ գտնում եմ, որ Կարեն Բաբայանի նկատմամբ խափանման միջոց կիրառելու անհրաժեշտության և իրավաչափության պայմանները թեև ամբողջությամբ չեն վերացել, սակայն ենթարկվել են այնպիսի փոփոխության, որը հիմք է տալիս կալանքն այլընտրանքային խափանման միջոցներով փոխելու համար։ Նման պայմաններում մեղադրյալ Կարեն Բաբայանի պատշաճ վարքագիծն ապահովելու, մասնավորապես, քրեական վարույթին չխոչընդոտելու, այդ թվում՝ ապացուցման գործընթացին ապօրինի միջամտելու եղանակով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով կամ Դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների ապահովման անհրաժեշտ և պիտանի միջոցն այլևս ամենախիստ խափանման միջոց կալանքը չէ, և հիշյալ ռիսկերի չեզոքացումը հնարավոր է նաև այլընտրանքային խափանման միջոցների՝ վարչական հսկողության և ՀՀ–ից բացակայելու արգելքի համակցված կիրառմամբ՝ հաշվի առնելով վարչական հսկողությունը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված սահմանափակումներով կիրառելու հնարավորությունը։
Տվյալ դեպքում, կարծում եմ, ներկայացված փաստարկներով հնարավոր եղավ հիմնավորելու, որ Կարեն Բաբայանի նկատմամբ կալանքի որպես խափանման միջոցի կիրառման շարունակականությունը իրավաչափ չէ և որ մնալով ազատության մեջ Կարեն Բաբայանը կարող է պարտաճանաչ մասնակցել դատաքննությանն ու դրսևորել պատշաճ վարքագիծ։ /.../
Ամփոփելով վերոգրյալը, գտնում եմ, որ սույն քրեական գործով Կարեն Բաբայանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետը երկարաձգելու մասին Դատարանի որոշումն անհիմն է և պատշաճ չպատճառաբանված, իսկ մեղադրյալին շարունակական կալանքի տակ պահելը՝ ոչ իրավաչափ։ Ըստ էության, Դատարանն իր որոշմամբ թույլ է տվել դատական սխալ՝ քրեադատավարական օրենքի էական խախտում, որն ազդել է վարույթի ելքի վրա, հետևաբար՝ Դատարանի որոշումը ենթակա է բեկանման, այլապես Կ.Բաբայանին կալանքի տակ երկարատև պահելը կպարունակի պատժի տարրեր և կհանգեցնի «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» Կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի խախտման/.../»:
Ելնելով վերոգրյալից, պաշտպանը Վերաքննիչ դատարանից խնդրել է.
«Բողոքը բավարարել՝ ամբողջությամբ բեկանելով ԵԴ1/0939/01/25 քրեական գործով կայացված «Մինչդատական վարույթում մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը վերացնելու, փոխելու, դրա ժամկետը երկարաձգելու կամ խափանման միջոց կիրառելու հարցը քննարկելու մասին» վերտառությամբ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2026թ. հունվարի 16-ի որոշումը։
Կայացնել նոր դատական ակտ, որով Կարեն Մուշեղի Բաբայանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքը վերացնել՝ նրան ազատ արձակել, և Կարեն Բաբայանի նկատմամբ ընտրել անազատության հետ չկապված այլընտրանքային խափանման միջոց կամ համակցված խափանման միջոցներ։»:

4. Վերաքննիչ դատարանում վարույթի մասնակիցների բացատրությունները, դրանք հիմնավորող նյութերը, միջնորդությունները, բողոքի պատասխանները.

Վարույթի մասնակիցները բացատրություններ, դրանք հիմնավորող նյութեր, միջնորդություններ, բողոքի պատասխաններ չեն ներկայացրել։

5. Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն` դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի 3-րդ և 4-րդ մասերի համաձայն`
3. Հատուկ վերանայումն իրականացվում է բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում:
4. Հատուկ վերանայման կարգով դատական ակտ կայացնելիս վերադաս դատարանը հիմնվում է միայն ստորադաս դատարանում հետազոտված ապացույցների կամ նյութերի և վարույթի մասնակիցների արած պնդումների վրա:
Մեջբերված քրեադատավարական նորմերի կիրառմամբ վերլուծելով վերը շարադրված հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերն ու փաստարկները՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ դեպքում պետք է պատասխանել այն հարցին, թե հիմնավոր է արդյոք մեղադրյալ Կարեն Մուշեղի Բաբայանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանքի ժամկետը երկարաձգելու մասին Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունը:
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի համաձայն`
1. Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և oրենքով uահմանված կարգով.
գ) անձի oրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը` իրավախախտում կատարած լինելու հիմնավոր կաuկածի առկայության դեպքում նրան իրավաuու oրինական մարմնին ներկայացնելու նպատակով կամ այն դեպքում, երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է համարվում նրա կողմից հանցագործության կատարումը կամ այն կատարելուց հետո նրա փախուuտը կանխելու համար. (…):
ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք : Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Վարույթի ընթացքում անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոցները կարող են կիրառվել ոչ այլ կերպ, քան սույն օրենսգրքով սահմանված հիմքերով և կարգով : Վարույթի ընթացքում անձին ազատությունից զրկելը չպետք է պատժի նպատակ հետապնդի :
2. Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտրելիս առաջնորդվում է նվազագույնի սկզբունքով։ Արգելվում է անձի նկատմամբ ընտրել ավելի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը։ (…)
4. Անձին կալանավորելը, կալանքի ժամկետը երկարաձգելը, բժշկական հաստատությունում հարկադրաբար տեղավորելը թույլատրվում են միայն դատարանի որոշմամբ` այն դեպքում, երբ անձի օրինական վարքագիծը չի կարող երաշխավորվել հարկադրանքի այլ միջոցներով : (…) :
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Կալանքը դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին օրենքով նախատեսված դեպքերում և կարգով ազատությունից զրկելն է` օրենքով և դատարանի այդ որոշմամբ սահմանված ժամկետով :
2. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն անբավարար է սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու համար : (…)
4. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ փաստական հանգամանքների բավարար ամբողջությամբ քննիչի կամ դատախազի կողմից հիմնավորվել և դատարանի կողմից պատճառաբանված հաստատվել են սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով նախատեսված իրավաչափության համապատասխան պայմանները: Դատական վարույթում կալանքի կիրառման համար բավարար է դատարանի կողմից նշված պայմանների պատճառաբանված հաստատումը։
5. Կալանքի ժամկետը երկարաձգելիս դատարանի առջև անհրաժեշտ է հիմնավորել նաև վարույթի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքները բացահայտելու նպատակով վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից գործադրված պատշաճ ջանասիրությունը (due diligence), ինչպես նաև տվյալ մեղադրյալի նկատմամբ քրեական հետապնդումը շարունակելու անհրաժեշտությունը :
6. Կալանք կիրառելու կամ կալանքի ժամկետը երկարաձգելու մասին դատարանի որոշմամբ կարող է սահմանափակվել մեղադրյալի՝ այլ անձանց հետ հաղորդակցվելու իրավունքը, եթե փաստական հանգամանքների բավարար ամբողջությամբ քննիչի կամ դատախազի կողմից հիմնավորվել և դատարանի կողմից պատճառաբանված հաստատվել է այդպիսի սահմանափակման անհրաժեշտությունը, ներառյալ ժամկետին և անձանց շրջանակին վերաբերող պայմանները»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Անձին կարելի է կալանքի տակ պահել այնքան ժամանակ, որքան անհրաժեշտ է վարույթի բնականոն ընթացքն ապահովելու համար, և քանի դեռ առկա են անձին կալանքի տակ պահելու հիմքերը, սակայն ամեն դեպքում այդ ժամկետը չի կարող գերազանցել սույն հոդվածով կալանքի տակ պահելու համար սահմանված առավելագույն ժամկետները։(…)
4. Դատական վարույթում կալանքը կարող է կիրառվել կամ դրա ժամկետը կարող է երկարաձգվել յուրաքանչյուր դեպքում երեք ամսից ոչ ավելի ժամկետով: (…)։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 120-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Իրավասու անձը մեղադրյալին ազատում է կալանքից, եթե՝
1) վերացել է անձին կալանքի տակ պահելու հիմքը կամ անհրաժեշտությունը. (…)։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 122-րդ հոդվածի համաձայն՝
2. Սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով նախատեսված խափանման միջոցները կարող է կիրառել միայն դատարանը: Դատական վարույթում դատարանն իրավասու է կիրառելու նաև սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-8-րդ կետերով նախատեսված այլընտրանքային խափանման միջոցները։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը :
2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝
1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ
2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ
3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար :
3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները :
4. Խափանման միջոց կիրառելու վերաբերյալ որոշման պատճենը մեղադրյալին հնարավորության դեպքում հանձնվում է անհապաղ։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 43-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
2. Մեղադրյալը պարտավոր է՝
1) ներկայանալ վարույթն իրականացնող մարմնի հրավերով.
2) վարույթն իրականացնող մարմնի պահանջով ենթարկվել բժշկական զննման, մատնադրոշմման, անձնական խուզարկության, քննման և փորձաքննության, լուսանկարվել կամ փորձաքննության համար հանձնել սույն օրենսգրքով նախատեսված նմուշներ.
3) չխոչընդոտել քրեական վարույթին, այդ թվում` ապօրինի չմիջամտել ապացուցման գործընթացին.
4) այլ վայր մեկնելիս վարույթն իրականացնող մարմնին նախապես տեղեկացնել իր գտնվելու նոր վայրի և իր հետ հաղորդակցվելու միջոցների մասին.
5) ենթարկվել վարույթն իրականացնող մարմնի կարգադրություններին և դատական նիստի կարգին:
Վերաքննիչ դատարանն անդրադառնալով հիմնավոր կասկածին, անհրաժեշտ է համարում արձանագրել, որ Նարեկ Հարությունյանի գործով 30.03.2016թվականի թիվ ԵԱՆԴ/0081/01/14 որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումն այն մասին, որ առաջին ատյանի դատարանի կողմից անձի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու կամ վերացնելու մասին որոշումների կայացումը և վերջիններիս` վերաքննության կարգով վերանայումը իրականացվում են տարբեր դատավարական գործառույթների շրջանակներում։ Անձի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու կամ վերացնելու մասին ընդհանուր իրավասության դատարանի որոշումը կայացվում է գործի ըստ էության քննության շրջանակներում, իսկ վերաքննիչ դատարանի կողմից նշված ակտերի վերանայումը` ստորադաս դատարանի որոշումների ստուգման և վերանայման վերադաս դատական ատյանի գործառույթի շրջանակներում։ Վերոնշյալի հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ մրցակցող արժեքների` մի կողմից արդարադատության իրականացման դատարանի լիազորության, իսկ մյուս կողմից անձի ազատության իրավունքի և դրան հակակշռող հանրային շահի համարժեք ապահովման անհրաժեշտությունից ելնելով` քննարկվող որոշումների վերաքննիչ վերանայման սահմանները ողջամտորեն պետք է նեղ լինեն մինչդատական վարույթի նկատմամբ դատական վերահսկողության շրջանակներում կալանքի կապակցությամբ կայացվող որոշումների վերանայման սահմաններից։ Մասնավորապես` քննարկվող որոշումների վերանայման շրջանակներում չեն կարող քննարկվել այնպիսի հարցեր, որոնք այս կամ այն չափով առնչվում են գործի ըստ էության լուծմանը։ Այդպիսիք են, օրինակ, հիմնավոր կասկածի առկայության, արարքի որակման, որոշման հիմքում դրված ապացույցների թույլատրելիության հետ կապված հարցերը և այլն։ Վճռաբեկ դատարանն ընդգծել է, որ քննարկվող որոշումների վերաքննիչ վերանայման սահմանների լայն մեկնաբանումը կհանգեցնի կոնկրետ գործով արդարադատություն իրականացնող առաջին ատյանի դատարանի գործունեությանն անհարկի միջամտության և կվտանգի դատավորի ներքին անկախությունը։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր դիրքորոշումը վերահաստատել է նաև Հարություն Ավետիսյանի վերաբերյալ 28.02.2025թվականի թիվ ԱՐԴ/0180/01/23 քրեական գործով, արձանագրելով, որ. «15. Ինչ վերաբերում է բողոքաբերների՝ սույն որոշման 5.1.-րդ կետում նշված պնդմանը, ապա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ դատաքննության փուլում խափանման միջոց կիրառելու հարցը լուծելիս մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու հիմնավոր կասկածին անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է։ Վճռաբեկ դատարանը միաժամանակ գտնում է, որ վերոգրյալի պայմաններում բողոքաբերների՝ սույն որոշման 5.2-րդ և 5.4-րդ կետերում մատնանշված փաստարկներին անդրադառնալն առարկայազուրկ է։»:
Հիմք ընդունելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի վերոհիշյալ իրավական դիրքորոշումները և նկատի ունենալով, որ Կարեն Մուշեղի Բաբայանի վերաբերյալ քրեական գործն ըստ էության քննելու համար ուղարկվել է Առաջին ատյանի դատարան՝ Վերաքննիչ դատարանն այլևս առարկայազուրկ է համարում անդրադառնալ հիմնավոր կասկածին:
Դատական ակտ կայացնելիս որպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող Առաջին ատյանի դատարանի՝ մեղադրյալի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանքն անփոփոխ թողնելու մասին որոշման օրինականության և հիմնավորվածության ստուգման առանձնահատկություններին անդրադառնալով՝ Վճռաբեկ դատարանը Արման Մադաթյանի և Արքա Մադաթյանի վերաբերյալ քրեական գործով 26.05.2020թվականի թիվ ԱՐԴ/0152/01/19 որոշման մեջ արձանագրել է, որ. « /.../ Որպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելիս Վերաքննիչ դատարանի կողմից կայացված դատական ակտը պետք է հիմնված լիներ ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների վրա և ունենար պատճառաբանվածության առավել բարձր չափանիշ։ Հակառակ մոտեցումը, Վճռաբեկ դատարանի համոզմամբ, կարող է իր բացասական ազդեցությունը թողնել առաջին ատյանի դատարանում հիմնական քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա` դրանով իսկ սահմանափակելով առաջին ատյանի դատարանի ներքին անկախությունը։ /…/»։
Վահագն Պողոսյանի գործով որոշմամբ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է արձանագրել այն մասին, որ. «/…/ Մեղադրյալին վերագրվող արարքի բնույթը և վտանգավորության աստիճանը թեև չեն կարող գնահատվել որպես կալանավորման հիմնավորվածությունը հաստատելու ինքնուրույն հիմք, այնուամենայնիվ դրանք էական նշանակություն ունեն խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս, ինչպես նաև գրավի թույլատրելիության հարցը լուծելիս: Մեղսագրվող հանցանքի ծանրությունը և հետևաբար նաև ակնկալվող պատժի խստությունը հանդիսանում են քրեական վարույթն իրականացնող մարմնից թաքնվելու կամ գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը գնահատելու կարևոր տարրեր և գործի նյութերից բխող մյուս հանգամանքների հետ միասին հնարավորություն են տալիս հիմնավորված ենթադրություններ անել անձի ազատության հիմնարար իրավունքը սահմանափակելու հիմքերի առկայության կամ բացակայության մասին: Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ նույնանման իրավական դիրքորոշում բազմիցս իր նախադեպային նշանակության վճիռներում հայտնել է նաև Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը /…/» /ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 15.02.2013թվականի թիվ ԿԴ1/0062/06/12 որոշում/:
Տիգրան Պետրոսյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն իր 15.11.2017թվականի թիվ ԵԿԴ/0084/06/16որոշմամբ իրավական դիրքորոշում է արտահայտել այն մասին, որ. «/…/ Վճռաբեկ դատարանը կրկնում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 135-րդ հոդվածում թվարկված մեղադրյալի հավանական գործողությունների մասին հետևությունները բոլոր դեպքերում պետք է պայմանավորված լինեն գործի նյութերից բխող որոշ փաստական տվյալներով։ Սակայն միևնույն ժամանակ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ կալանավորման հիմք(եր)ի առկայության կամ բացակայության մասին դատարանի հետևությունները պետք է հիմնված լինեն ոչ թե այդ փաստական տվյալները մեկը մյուսից անջատ, ինքնավար հետազոտման ենթարկելու, այլ դրանք իրենց համակցության մեջ գնահատման ենթարկելու արդյունքում ձևավորվող փաստարկված դատողությունների վրա։ Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ համապատասխան փաստական տվյալներն իրենց ամբողջության մեջ չվերլուծելը, դրանք իրարից անջատ գնահատելը կարող է հանգեցնել կալանավորման հիմքի առկայության կամ բացակայության մասին չհիմնավորված եզրահանգման գալուն։ Հետևաբար խնդրո առարկա հարցը լուծելիս դատարանի հետևությունները յուրաքանչյուր դեպքում պետք է հիմնված լինեն գործի նյութերում առկա ապացույցների, փաստերի կամ այլ տեղեկությունների, այդ թվում՝ քրեական օրենքով արգելված ենթադրյալ հանցանքի կատարման պահից ի վեր մեղադրյալի դրսևորած վարքագծի և նրա անձը բնութագրող այլ հատկանիշների՝ իրենց ամբողջության մեջ գնահատման վրա։ /…/»:
Վերը շարադրված իրավադրույթների և իրավական դիրքորոշումների կիրառմամբ անդրադառնալով մեղադրյալ Կարեն Բաբայանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանքի հիմքերի՝ քրեական դատավարության օրենսգրքով իր վրա դրված պարտականությունները չկատարելու‚ փախուստի դիմելու և նոր արարք կատարելու առկայության վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևություններին, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ դրանց վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները բխում են գործի նյութերից: Վերոգրյալ իրավական վերլուծությունների և հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերի, փաստարկների շրջանակներում դատական վերանայման ենթարկելով Առաջին ատյանի դատարանի որոշումը և այն համադրելով մեղադրյալ Կարեն Բաբայանին մեղսագրվող արարքների բնույթի ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանի, վերջինիս անձը և վարքագիծը բնութագրող և գործի նյութերից բխող այլ տվյալների հետ՝ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը, մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանքի ժամկետը երկարաձգելով, դատական սխալ թույլ չի տվել, իսկ բողոքաբերը ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների վրա հիմնված փաստարկներով չի հիմնավորել, որ կալանավորումից զատ որևէ այլ խափանման միջոց կարող է ապահովել արդյունավետ իրավական ներգործություն՝ մեղադրյալ Կարեն Բաբայանի հնարավոր ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման ռիսկերը չեզոքացնելու համար։ Մասնավորապես Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որպեսզի Առաջին ատյանի դատարանի վիճարկվող դատական ակտը բեկանելիս Վերաքննիչ դատարանը զերծ մնա Առաջին ատյանի դատարանի ներքին անկախությունը սահմանափակելուց և Առաջին ատյանի դատարանում հիմնական քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա բացասական ազդեցություն գործադրելուց, բողոքաբերի կողմից պետք է ներկայացվեն այնպիսի ծանրակշիռ փաստական հանգամանքներ, որոնք թույլ կտան գալ հիմնավոր հետևության, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից ակնհայտ անտեսվել են մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոցի տեսակն ընտրելու հարցը լուծելիս գնահատման ենթակա հանգամանքները։
Վերոգրյալ իրավական վերլուծությունների և հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերի, փաստարկների շրջանակներում դատական վերանայման ենթարկելով Առաջին ատյանի դատարանի որոշումը և այն համադրելով մեղադրյալին վերագրվող արարքների առանձնահատկությունների, բնույթի, հանրային վտանգավորության աստիճանի, կատարման եղանակի և գործի նյութերից բխող այլ տվյալների հետ, ինչպես նաև այն, որ ձեռք չեն բերվել այնպիսի նոր փաստական տվյալներ, որոնք էական նվազեցնում կամ չեզոքացնում են կալանքի տակ պահելու հիմքերը, իսկ դատաքննությունը դեռևս շարունակվում է, և վերը նշված փաստական տվյալներն իրենց ամբողջության մեջ վերլուծելով և համակցությամբ գնահատելով բավարար հիմք են տալիս ենթադրելու, որ տվյալ դեպքում առկա է մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովելու անհրաժեշտություն, իսկ հակառակի մասին բողոքաբերի պնդումները հիմնված չեն ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների վրա։ Վերաքննիչ դատարանը հաշվի է առնում նաև այն հանգամանքը, որ վիճարկվող որոշումը կայացնելիս Առաջին ատյանի դատարանը հանդես է եկել որպես վարույթն իրականացնող մարմին։
Վերաքննիչ դատարանն անհրաժեշտ է համարում ընդգծել, որ խափանման միջոցի կիրառման հիմքերն ունեն կանխատեսական, մոտավոր բնույթ, քանի որ ենթադրում են ապագային վերաբերող իրադարձություններ: Վերաքննիչ դատարանը նաև արձանագրում է, որ անընդունելի է խափանման միջոցի հիմքերը հաստատող կանխատեսական դատողությունները նույնացնել արդեն իսկ կատարված արարքի հետ, մինչդեռ խափանման միջոցի հիմքերի համատեքստում այդ հնարավոր արարքը կատարելու վերաբերյալ ենթադրությունն ունի միայն ապագային վերաբերող կանխատեսական բնույթ և չի անցնում ողջամիտ կասկածի շեմը: Այլ կերպ ասած՝ դատարանը խափանման միջոցի հիմքերին անդրադառնալիս գնահատման է ենթարկում միայն այդ արարքների կատարման հնարավորության ռիսկը և ոչ թե կատարած կամ չկատարած լինելու վերաբերյալ հաստատված փաստերը:
Վերաքննիչ դատարանը, հիմքում ունենալով Սահմանադրական դատարանի 30.07.2025 թվականի ՍԴՈ-1792 որոշմամբ արտահայտած դիրքորոշումները, հարկ է համարում անդրադառնալ մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանքի ժամկետը երկարաձգելուց հետո դրսևորած պատշաճ ջանասիրությանը և արձանագրել, որ սույն քրեական գործի քննության համակողմանիության, դրա բնականոն ընթացքի ապահովման և գործի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքները բացահայտելու նպատակով օրենքով սահմանված կարգով նշանակվել են դատական նիստեր և քրեական գործի քննությունը գտնվում է ընթացիկ քննության՝ հիմնական դատալսումների փուլում։
Վերաքննիչ դատարանը մեղադրյալի կալանքի տակ գտնվելու տևողության մասին անհրաժեշտ է համարում արձանագրել, որ խափանման միջոցի կիրառման տևողությունը դրա համաչափության գնահատման ինքնավար գործոն չէ և պետք է գնահատման ենթարկվի` հաշվի առնելով նաև գործի բնույթն ու բարդության աստիճանը: Անձի ոչ իրավաչափ վարքագիծը կանխարգելող միջոցների կիրառման համատեքստում այսպիսի մոտեցում ունի նաև Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը՝ նշելով, որ ինքնին կանխարգելիչ միջոցների կիրառման տևողությունը բավարար չէ եզրահանգելու համար, որ այն համաչափ չէ /Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ Bulea v. Romania գործով 03.12.2013 թվականի վճիռը, գանգատ թիվ 27804/10, կետ 62/: Տվյալ դեպքում՝ սույն գործի փաստական հանգամանքների համատեքստում, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալի կալանքի տակ գտնվելու ժամանակահատվածը չի կարող համարվել վերջինիս ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման ռիսկին հակակշռող բավարար գործոն:
Անդրադառնալով բողոքաբերի հատուկ վերանայման բողոքում որպես այլընտրանքային խափանման միջոցի կիրառելիությունը հիմնավորող հանգամանքներին՝ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ տվյալ դեպքում մեղադրյալ Կարեն Բաբայանին անազատության մեջ պահելու տեսանկյունից հիմնավորված կալանավորման հիմքերի չեզոքացման և վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից իր լիազորություններն անարգել իրականացնելն ապահովելու համար օրենքով նախատեսված երաշխիք այլընտրանքային խափանման միջոցը հանդիսանալ չի կարող, հաշվի առնելով, որ այն բավարար և ողջամիտ միջոց չի հանդիսանում բացառելու մեղադրյալի կողմից ոչ օրինաչափ վարքագիծ դրսևորելու հավանականությունը: Այլ կերպ՝ կալանքն այն բացառիկ խափանման միջոցն է, որը կարող է գործուն երաշխիք հանդիսանալ մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովելու համար, ինչպես նաև տվյալ դեպքում կալանավորմամբ ապահովվում է նաև հանրային և մասնավոր շահերի միջև անհրաժեշտ և ողջամիտ հավասարակշռությունը, հետևաբար նման պայմաններում վերաքննիչ բողոքի փաստարկները բավարար չեն որպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող և գործի լրիվ, օբյեկտիվ, բազմակողմանի և ողջամիտ ժամկետում քննության պարտավորություն կրող Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելու համար։
Ամփոփելով վերոգրյալը՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ չի տվել գործի ելքի վրա ազդեցություն ունեցող դատական սխալ և ըստ էության կայացրել է ճիշտ դատական ակտ, որը բեկանելու իրավաչափ հիմքեր չկան, հետևաբար մեղադրյալ Կարեն Մուշեղի Բաբայանի պաշտպան Լ.Մելքոնյանի հատուկ վերանայման բողոքը պետք է մերժել, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի որոշումը՝ թողնել անփոփոխ:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ, 363-րդ, 393-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Մեղադրյալ Կարեն Մուշեղի Բաբայանի պաշտպան Լ.Մելքոնյանի հատուկ վերանայման բողոքը մերժել:
Թիվ ԵԴ1/0939/01/25 քրեական գործով ՀՀ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 16.01.2026թվականի որոշումը թողնել անփոփոխ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան՝ ստանալու օրվանից հետո 15-օրյա ժամկետում։

ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Մ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ