N-ԵԴ1/0928/01/25










Ո Ր Ո Շ ՈԻ Մ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

«18» դեկտեմբերի 2025թ. ք. Երևան

ՀՀ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ՝

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Մ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ՝ Լ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ
Գ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ՝ Մ.ՄԱՀՏԵՍՅԱՆԻ
ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ՝
ԴԱՏԱԽԱԶ Լ.ՆԱՀԱՊԵՏՅԱՆԻ
ՊԱՇՏՊԱՆ Վ.ԴԱՎԹՅԱՆԻ
ՄԵՂԱԴՐՅԱԼ Ռ.ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆԻ

Դռնբաց դատական նիստում քննության առնելով ՀՀ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի /դատավոր Հ.Մանուկյան/ թիվ ԵԴ1/0928/01/25 քրեական գործով 16.09.2025 թվականի դատավճռի դեմ ՀՀ Երևան քաղաքի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Լ.Նահապետյանի վերաքննիչ բողոքը
Պ Ա Ր Զ Ե Ց

Գործի դատավարական նախապատմությունը.

18.03.2025 թվականին ՀՀ Երևան քաղաքի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Լ.Նահապետյանի կողմից մեղադրական եզրակացությունը հաստատելու մասին որոշում է կայացվել և նույն օրը թիվ 10840524 քրեական վարույթն ըստ մեղադրանքի Ռաֆիկ Վարդանի Մարտիրոսյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 1-ին մասով, ուղարկվել է ՀՀ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան /այսուհետ՝ նաև Առաջին ատյանի դատարան/:

16.09.2025 թվականի դատավճռով Առաջին ատյանի դատարանը վճռել է.
«Ռաֆիկ Վարդանի Մարտիրոսյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործություն կատարելու մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել ազատազրկումը՝ 3 (երեք) տարի ժամկետով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 79-րդ հոդվածի 3-րդ մասի կիրառմամբ՝ մեղադրյալ Ռաֆիկ Վարդանի Մարտիրոսյանի փաստացի անազատության մեջ գտնվելու ժամկետը՝ 2 օրը հաշվակցել սույն դատավճռով նշանակված 3 (երեք) տարի ժամկետով ազատազրկում պատժին և վերջնական պատիժ սահմանել 2 (երկու) տարի 11 (տասնմեկ) ամիս 28 (քսանութ) օր ժամկետով ազատազրկումը։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառմամբ՝ Ռաֆիկ Վարդանի Մարտիրոսյանի նկատմամբ նշանակված 2 (երկու) տարի 11 (տասնմեկ) ամիս 28 (քսանութ) օր ժամկետով ազատազրկում պատիժը պայմանականորեն չկիրառել և սահմանել փորձաշրջան 3 (երեք) տարի ժամկետով՝ պարտավորություն սահմանելով առանց դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության չլքել Հայաստանի Հանրապետության տարածքը, բնակության վայրը փոխելու դեպքում դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնին սեղմ ժամկետում հայտնել իր նոր բնակության վայրի հասցեն, ինչպես նաև պարտավորեցնել փորձաշրջանի առաջին մեկ տարվա ընթացքում դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի կողմից ներգրավվել հանրօգուտ աշխատանքներում։
Ռաֆիկ Վարդանի Մարտիրոսյանի նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոց ընտրված բացակայելու արգելքը թողնել անփոփոխ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը, իսկ դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո Ռաֆիկ Վարդանի Մարտիրոսյանի վերաբերյալ ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության ՍԷԿՏ համակարգում առկա սահմանափակումները վերացնել:
2025 թվականի հունվարի 15-ի որոշմամբ թիվ 10840524 քրեական վարույթով որպես իրեղեն ապացույց ճանաչված Ռաֆիկ Մարտիրոսյանին պատկանող «Samsung» մոդելի ***** գործարանային համարի բջջային հեռախոսը վերադարձնել Ռաֆիկ Վարդանի Մարտիրոսյանին՝ սույն դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո։
2025 թվականի մարտի 5-ի որոշմամբ թիվ 10840524 քրեական վարույթով որպես իրեղեն ապացույց ճանաչված 4.4 գրամ հաստատուն չոր քաշով կանեփի բույսի վերնահատվածներից կազմված «Մարիխուանա» տեսակի թմրամիջոցը վերադարձնել հանրային մեղադրողին՝ թիվ 10126225 քրեական վարույթին կցելու նպատակով՝ սույն դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո։
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան՝ ստանալու օրվանից հետո` մեկամսյա ժամկետում, բացառությամբ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 373-րդ հոդվածով և 375-րդ հոդվածի 1-3-րդ մասերով նախատեսված հիմքերով:»:
Առաջին ատյանի դատարանի 16.09.2025թվականի դատավճիռը դատախազությունում ստացվել է 09.10.2025 թվականին:
Վերոգրյալ դատավճռի դեմ 07.11.2025 թվականին փոստային ծառայության միջոցով վերաքննիչ բողոք է ներկայացվել դատախազ Լ.Նահապետյանի կողմից, որը ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան /այսուհետ՝ նաև Վերաքննիչ դատարան/ է ստացվել 11.11.2025թվականին:
Բողոքի հիման վրա թիվ ԵԴ1/0928/01/25 քրեական գործը Վերաքննիչ դատարան է ստացվել 14.11.2025 թվականին, իսկ նախագահող դատավորի աշխատակազմին է փոխանցվել 17.11.2025 թվականին:
24.11.2025 թվականին Վերաքննիչ դատարանը թիվ ԵԴ1/0928/01/25 քրեական գործով ներկայացված վերաքննիչ բողոքն ընդունել է վարույթ:


Վերաքննիչ բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստերը.

Ռաֆիկ Վարդանի Մարտիրոսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 1-ին մասով հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել այն բանի համար, որ. «նա խախտելով «Թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի մասին» ՀՀ օրենքի և ՀՀ կառավարության 2010 թվականի մարտի 18-ի` «Թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի և դրանց պրեկուրսորների շրջանառության կանոնները սահմանելու մասին» թիվ 270-Ն որոշման պահանջները, այն է չունենալով թմրամիջոցներ, հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութեր պատրաստելու, վերամշակելու, ձեռք բերելու, պահելու, փոխադրելու առաքելու կամ դրանք իրացնելու թույլտվություն, 2024 թվականի դեկտեմբերի 06-ին «Telegram» սոցիալական կայքի քրեական վարույթով դեռևս ինքնությունը չպարզված «KUSHWISH» ալիքի օգտատիրոջից, նախապես պայմանավորված երևան քաղաքի Էրեբունի վարչական շրջանի քրեական վարույթով դեռևս չպարզված վայրից այլ անձանց իրացնելու նպատակով ապօրինի կերպով ձեռք է բերել ընդհանուրը 12 առանձնացված փաթեթներում փաթեթավորված «Մարիխուանա» տեսակի թմրամիջոց, որից 2 փաթեթները՝ Երևան քաղաքի **** դիմացի հատվածում, իսկ փաթեթները` Երևան քաղաքի Աջափնյակ վարչական շրջանի քրեական վարույթով դեռևս չպարզված վայրում տեղադրելու միջոցով իրացրել է քրեական վարույթով դեռևս ինքնությունները չպարզված անձանց, իսկ մնացած 8 փաթեթները, որոնց մեջ առկա է եղել ընդհանուրը զգալի չափի` 4.4 գրամ հաստատուն չոր քաշով «Մարիխուանա» տեսակի թմրամիջոց, ապօրինի պահել է իր մոտ հետագայում իրացնելու նպատակով, որոնք վերջինիս մոտից հայտնաբերվել և վերցվել են 2024 թվականի դեկտեմբերի 06-ին` ժամը 17:40-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Լենինգրադյան փողոցի 30 հասցեի մոտից ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության ՔՈԳՎ ԵՔՎ ԹԱՇԴՊ բաժնի աշխատակիցների կողմից ապօրինի կերպով թմրամիջոց ձեռք բերելու, պահելու, օգտագործելու և իրացնելու հիմնավոր կասկածանքով ձերբակալվելու և անձնական խուզարկության ենթարկվելու արդյունքում:»։

16.09.2025 թվականի դատավճռով Առաջին ատյանի դատարանն արագացված վարույթի կիրառմամբ արձանագրել է.
«/.../ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 1-ին մասը որպես պատիժ նախատեսում է ազատազրկումը՝ երեքից վեց տարի ժամկետով:
5.3. Վերոշարադրյալ իրավանորմերի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի ձևավորած իրավական դիրքորոշումների հիման վրա քննարկելով այն հարցը, թե ինչ պատժատեսակ և պատժաչափ պետք է նշանակվի մեղադրյալ Ռաֆիկ Վարդանի Մարտիրոսյանի նկատմամբ՝ Դատարանը հաշվի է առնում հետևյալ հանգամանքները․
- մեղադրյալի կատարած հանցավոր արարքի բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, այդ թվում՝ քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակությունը, մեղադրյալի հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցավոր արարքի կատարման եղանակը և հանգամանքները,
- մեղադրյալի անձը բնութագրող հետևյալ հանգամանքները՝ մշտական բնակության վայր ունենալը, դատվածություն չունենալը (տե՛ս դատվածության վերաբերյալ տեղեկանքը),
- մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հետևյալ հանգամանքները՝ Քառասունչորսօրյա պատերազմին մասնակցելը, ներկայացված մեղադրանքում իրեն մեղավոր ճանաչելը (վերջին հանգամանքը՝ որպես պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող գնահատելիս Դատարանը ղեկավարվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 2-րդ մասով),
- մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը։
Վերոգրյալի հիման վրա՝ հաշվի առնելով Ռաֆիկ Վարդանի Մարտիրոսյանի կատարած հանցանքի բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, դրանց կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցանքը կատարելուց հետո նրա դրսևորած դրական վարքագիծը, մասնավորապես այն, որ զերծ է մնացել այլ հանցավոր արարքներ կատարելուց, լինելով ազատության մեջ` չի խուսափել քննությունից ու դատից, նրա արարքի սոցիալական հետևանքները, ինչպես նաև հանցանքի անմիջական օբյեկտի՝ բնակչության առողջության դեմ ուղղված (թմրամիջոցների, հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի, դրանց պատրաստուկների, պրեկուրսորների, խիստ ներգործող կամ թունավոր նյութերի օրինական շրջանառության դեմ ուղղված) ոտնձգության բնույթը և այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, ինչպես նաև մեղադրյալի մոտից փաստացի հայտնաբերված թմրամիջոցի տեսակը, չափը, մասնավորապես՝ ընդհանուրը զգալի չափի՝ 4.4 գրամ հաստատուն չոր քաշով «Մարիխուանա» տեսակի թմրամիջոց։ Նշվածը համադրելով մեղադրյալի անձը բնութագրող տվյալների հետ, հաշվի առնելով նաև վերջինիս պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող վերոգրյալ հանգամանքը և ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, դրանք համադրելով նրա անձը բնութագրող տվյալների հետ՝ Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Ռաֆիկ Վարդանի Մարտիրոսյանն իր կատարած` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքի համար ենթակա է պատժի ազատազրկման ձևով՝ 3 (երեք) տարի ժամկետով, ինչը համաչափ է կատարված արարքներին, ինչպես նաև անհրաժեշտ և բավարար է՝ սոցիալական արդարությունը վերականգնելու, Ռաֆիկ Վարդանի Մարտիրոսյանին վերասոցիալականացնելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար:
Միևնույն ժամանակ Դատարանը գտնում է, որ հարկ է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 79-րդ հոդվածի 3-րդ մասի կիրառմամբ՝ մեղադրյալ Ռաֆիկ Վարդանի Մարտիրոսյանի փաստացի անազատության մեջ գտնվելու ժամկետը՝ 2 օրը հաշվակցել սույն դատավճռով նշանակված 3 (երեք) տարի ժամկետով ազատազրկում պատժին և վերջնական պատիժ սահմանել 2 (երկու) տարի 11 (տասնմեկ) ամիս 28 (քսանութ) օր ժամկետով ազատազրկումը։
5.4. Քննարկելով այն հարցը, թե Ռաֆիկ Վարդանի Մարտիրոսյանն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված ազատազրկման ձևով պատիժը՝ Դատարանն արձանագրում է հետևյալը. /.../
Մեջբերված իրավական նորմերի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի ձևավորած իրավական դիրքորոշումների համատեքստում գնահատելով սույն դատավճռի 5.3.-րդ կետում արձանագրված տվյալները, մասնավորապես՝ մեղադրյալի կատարած հանցանքի բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, նրա անձը բնութագրող, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող վերը մատնանշված հանգամանքները. այն, որ մեղադրյալը մասնակցել է Քառասունչորսօրյա պատերազմին, ինչպես նաև սույն վարույթի նախաքննության ընթացքում տվել է խոստովանական ցուցմունքներ, պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, բացի այդ՝ Դատարանը կարևորում է նաև մեղադրյալի նախկինում դատապարտված չլինելու հանգամանքը, վերջինիս կողմից ձեռք բերված թմրամիջոցի տեսակը և ելնելով քրեական օրենսդրության սկզբունքներից ու ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով նախատեսված` պատժի նպատակների իրացման անհրաժեշտությունից՝ Դատարանը գալիս է այն եզրահանգման, որ առկա են Ռաֆիկ Վարդանի Մարտիրոսյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերը։ Այլ կերպ, Դատարանը գտնում է, վերը թվարկված փաստարկները օբյեկտիվ գոյություն ունեցող այնպիսի տվյալներ են, որոնց համակողմանի վերլուծության արդյունքում առաջանում է վստահությունն այն մասին, որ մեղադրյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց իրական պատիժը կրելու։
Վերոգրյալի հաշվառմամբ՝ Դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառմամբ՝ Ռաֆիկ Վարդանի Մարտիրոսյանի նկատմամբ նշանակված 2 (երկու) տարի 11 (տասնմեկ) ամիս 28 (քսանութ) օր ժամկետով ազատազրկում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ և 69-րդ հոդվածներով սահմանված` արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից և դրա միջոցով հնարավոր է հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակներին։
Միևնույն ժամանակ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառման պայմաններում անհրաժեշտ է Ռաֆիկ Վարդանի Մարտիրոսյանի նկատմամբ սահմանել փորձաշրջան 3 (երեք) տարի ժամկետով՝ նրա նկատմամբ լրացուցիչ պարտավորություն սահմանելով առանց դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության չլքել Հայաստանի Հանրապետության տարածքը, բնակության վայրը փոխելու դեպքում դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնին սեղմ ժամկետում հայտնել իր նոր բնակության վայրի հասցեն, ինչպես նաև պարտավորեցնել փորձաշրջանի առաջին մեկ տարվա ընթացքում դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի կողմից ներգրավվել հանրօգուտ աշխատանքներում:
Ամբողջացնելով ասվածը՝ Դատարանը գտնում է, որ հարկ է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառմամբ՝ Ռաֆիկ Վարդանի Մարտիրոսյանի նկատմամբ նշանակված 2 (երկու) տարի 11 (տասնմեկ) ամիս 28 (քսանութ) օր ժամկետով ազատազրկում պատիժը պայմանականորեն չկիրառել և սահմանել փորձաշրջան 3 (երեք) տարի ժամկետով՝ պարտավորություն սահմանելով առանց դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության չլքել Հայաստանի Հանրապետության տարածքը, բնակության վայրը փոխելու դեպքում դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնին սեղմ ժամկետում հայտնել իր նոր բնակության վայրի հասցեն, ինչպես նաև պարտավորեցնել փորձաշրջանի առաջին մեկ տարվա ընթացքում դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի կողմից ներգրավվել հանրօգուտ աշխատանքներում։ /.../» :

Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.

Բողոքաբերը ներկայացված վերաքննիչ բողոքում գործի դատավարական նախապատմության, փաստական հանգամանքների, վերաբերելի իրավանորմերի և նախադեպային որոշումների վկայակոչմամբ մասնավորապես նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանի բողոքարկվող դատական ակտը պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասով մասնակիորեն ենթակա է բեկանման և փոփոխման: Սույն քրեական վարույթով ձեռք բերված փաստական տվյալները, դրանք հաստատող ապացույցները գնահատելով իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո գտնում է, որ մեղադրյալ Ռաֆիկ Մարտիրոսյանի նկատմամբ 3տարի ժամկետով ազատազրկման ձևով պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս Դատարանը պատշաճ իրավական վերլուծության չի ենթարկել մեղադրյալի կողմից կատարված հանցավոր արարքի բնույթի և հանրային վտանգավորության աստիճանի վրա ազդող մի շարք գործոններ: Մասնավորապես, պատշաճ վերլուծության և գնահատման չեն ենթարկվել՝ խախտված հասարակական հարաբերության բնույթն ու կարևորությունը՝ այն, որ մեղադրյալը կատարել բնակչության առողջության դեմ ուղղված հանցագործություն: Բացի այդ, Դատարանի կողմից պատշաճ գնահատման չի արժանացել այն փաստը, որ թմրամիջոցների ապօրինի շրջանառության դեմ պայքարը պետության կողմից առանձնահատուկ հսկողության է վերցված՝ այս համատեքստում ընդունված ներպետական օրենսդրության, միջազգային պայմանագրերով, այդ թվում՝ մի շարք կոնվենցիաներով ստանձնած պարտավորությունների ուժով։ Հանցավորի հոգեբանական վերաբերմունքն իր արարքի և դրա հետևանքների նկատմամբ, մասնավորապես այն, որ մեղադրյալը գործել է դիտավորությամբ, գիտակցել է, որ իր գործողություններով վնաս է պատճառում մարդկանց առողջությանը, նախատեսել է հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացումը։ Դատարանը բավարար չափով չի գնահատել մեղադրյալ Ռ.Մարտիրոսյանի կատարած հանցագործության հանրային վտանգավորության բարձր աստիճանը, այն է՝ վերջինիս կողմից ընտրված հանցանքի կատարման եղանակը, փաթեթեների քանակը, կայուն եկամուտ ստանալու նպատակի հետապնդումը: Այս համատեքստում պարզ չէ, թե Դատարանը ինչպիսի փաստական, Ռ.Մարտիրոսյանի անձը բնութագրող տվյալների համադրության գնահատմամբ է եզրահանգել, որ Ռ.Մարտիրոսյանի վերասոցիալականացնելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու։ Դատարանը պատշաճ չի պատճառաբանել և չի հիմնավորել, թե մեղադրյալ Ռ.Մարտիրոսյանի նկատմամբ 3 տարի ժամկետով ազատազրկման ձևով պատիժը պայմանականորեն չկիրառելով և որոշակի ժամկետով սահմանված փորձաշրջանը ինչպես է ապահովելու պատժի նպատակների իրականացումը։ Դատարանը մեղադրյալ Ռ.Մարտիրոսյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս պատշաճ ուշադրության չի արժանացրել խախտված հասարակական հարաբերության բնույթը ու կարևորությունը, կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը, մարդկանց առողջությանը պատճառված վնասը: Դատարանը պատշաճ չի հիմնավորել, թե կոնկրետ որ հանգամանքներն ու փաստական տվյալներն է հաշվի առել մեղադրյալ Ռ.Մարտիրոսյանի նկատմամբ 3 տարի ժամկետով ազատազրկում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս, որոնք կարող են ողջամտորեն նվազեցնել Ռ.Մարտիրոսյանի կատարած արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանը և բավարար լինեն նրա նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու և պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու համար, որպիսի պայմաններում 3 տարի ժամկետով ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ Դատարանի հետևությունները հիմնավորված և պատճառաբանված չեն: Անհիմն է նաև Դատարանի այն մոտեցումը, որ «Մարիխուանա» տեսակի թմրամիջոցը թմրանյութերի ընդհանուր ցանկում համեմատաբար առավել ցածր հանրային վտանգավորությամբ է օժտված: Քրեական պատասխանատվություն նախատեսող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 1-ին մասը չի տարանջատում, չի նշում թմրամիջոցի տեսակը, այլ նշում է դրանց ապօրինի շրջանառությունը: Մեջբերվածից ակնհայտ է, որ Դատարանի կողմից «Մարիխուանա» տեսակի թմրամիջոցի թմրանյութերի ընդհանուր ցանկում համեմատաբար առավել ցածր հանրային վտանգավորությամբ օժտված լինելու մասին արված եզրահանգումը սխալ է: Հարկ է քննարկել նաև հանցավորի շարժառիթը, մասնավորապես՝ այն, որ հանցավորը իրացման նպատակով թմրանյութը որոշակի գումարի դիմաց է ինչ-որ վայրում տեղադրել, ինչը նրա համար եկամտի աղբյուր է հանդիսացել, հետևաբար անհիմն է նաև Դատարանի այն պնդումը, թե թմրանյութերի իրացումը վերջինի առաջնային կամ այլ կերպ ասած ոչ հիմնական նպատակն է: Բացի այդ, սույն դեպքում Ռ.Մարտիրոսյանի կատարած հանցանքն ի հակադրություն իրացման նպատակով թմրանյութերի շրջանառության այլ դեպքերի, ունի համեմատաբար նվազ վտանգավորության աստիճան և բնույթ: Ինչ վերաբերում է Ռ.Մարտիրոսյանի անձը բնութագրող հանգամանքներին, ապա հանրային մեղադրողը նաև այդ հանգամանքներն է հաշվի առել, որ խնդրել է Դատարանին նրա նկատմամբ նշանակել մեղմ պատիժ և համաձայն է Դատարանի կողմից նշանակված 3 տարի ժամկետով ազատազրկում պատժի հետ: Սակայն այդ հանգամանքներն ինքնին հիմք չեն կարող հանդիսանալ նրա նկատմամբ նշանակված հոդվածի սանկցիայով սահմանված պատժի նվազագույն չափը պայմանականորեն չկիրառել: Ամփոփելով վերոգրյալը՝ գտնում է, որ Դատարանի կողմից սույն բողոքում մատնանշված հանգամանքները հաշվի չառնելն ու դրանք վերը մեջբերված իրավակարգավորումների և դրանց վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի կողմից հայտնած իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո պատշաճ գնահատման չարժանացնելը, դատական ակտը բավարար չափով չպատճառաբանելը, արդյունքում մեղադրյալ Ռաֆիկ Վարդանի Մարտիրոսյանի նկատմամբ 3 տարի ժամկետով ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը հանգեցրել է քրեական օրենքի սխալ կիրառման: Այլ կերպ՝ Դատարանի կողմից մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը անարդարացի է, ինչն էլ ենթադրում է պատժի նպատակների անիրագործելիության մասին: Նշված դատական սխալը, որն ազդել է գործի արդյունքի վրա, խաթարում է արդարադատության բուն էությունը, դատարանի որոշման՝ որպես արդարադատության ակտի իմաստը, խախտում է սահմանադրորեն պաշտպանվող շահերի անհրաժեշտ հավասարակշռությունը: Այսպիսով՝ գտնում է‚ որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքի կատարման համար մեղադրյալ Ռաֆիկ Վարդանի Մարտիրոսյանի նկատմամբ նշանակված 3 տարի ժամկետով ազատազրկումը պայմանականորեն չկիրառելը համաչափ չէ կատարված արարքին, ինչպես նաև անհրաժեշտ և բավարար չէ՝ սոցիալական արդարությունը վերականգնելու, Ռ.Մարտիրոսյանին վերասոցիալականացնելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար, հետևաբար անհրաժեշտ է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի դատավճիռը պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասով բեկանել և մեղադրյալի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ, 55-րդ, 69-րդ հոդվածների պահանջներին համապատասխան նշանակված 3 տարի ժամկետով ազատազրկումը թողնել իրական ձևով կրելու, իսկ վերջինիս նկատմամբ ընտրված բացակայելու արգելք խափանման միջոցը փոփոխել և նրա նկատմամբ ընտրել կալանք խափանման միջոցը՝ վերջինիս արգելանքի վերցնելով դատական նիստերի դահլիճից:
Ելնելով վերոգրյալից, դատախազը Վերաքննիչ դատարանին խնդրել է.
«Ռաֆիկ Վարդանի Մարտիրոսյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասով մասնակիորեն բեկանել և փոփոխել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի սեպտեմբերի 16-ի թիվ ԵԴ1/0928/01/25 դատավճիռը, վերացնել Ռաֆիկ Վարդանի Մարտիրոսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառումը և Ռաֆիկ Վարդանի Մարտիրոսյանի նկատմամբ որպես պատիժ նշանակված 3 տարի ժամկետով ազատազրկումը թողնել իրական ձևով կրելու:
Ռաֆիկ Վարդանի Մարտիրոսյանի նկատմամբ քննիչի կողմից 2024 թվականի դեկտեմբերի 8-ի որոշմամբ ընտրված բացակայելու արգելք խափանման միջոցը փոփոխել և նրա նկատմամբ ընտրել կալանավորում խափանման միջոցը՝ վերջինիս արգելանքի վերցնելով դատական նիստերի դահլիճից:»:

Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն` դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ վերաքննությունը և վճռաբեկությունն իրականացվում են բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում:
Վերաքննիչ դատարանը, վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում դատական ստուգման ենթարկելով Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի օրինականությունը և հիմնավորվածությունը, ինչպես նաև ուսումնասիրելով Վերաքննիչ դատարան ներկայացված նյութերը, գտնում է, որ սույն վերանայման բողոքի քննությամբ անհրաժեշտ է անդրադառնալ հետևյալ իրավական հարցին, թե հիմնավորված են արդյոք Առաջին ատյանի դատարանի 16.09.2025 թվականի դատավճռով արտահայտված հետևությունները՝ Ռաֆիկ Մարտիրոսյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ:
ՀՀ Սահմանադրության 71-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` Օրենքով սահմանված պատիժը, ինչպես նաև նշանակված պատժատեսակը և պատժաչափը պետք է համաչափ լինեն կատարած արարքին:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 348-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` դատավճռում պետք է շարադրվեն հետևյալ հարցերի պատասխանները․ /…/
7) ապացուցված են արդյոք դատապարտված մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները.
8) դատապարտված մեղադրյալը ենթակա է արդյոք պատժի իր կատարած հանցանքի համար.
9) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի դատապարտված մեղադրյալի նկատմամբ.
10) դատապարտված մեղադրյալը արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը. /…/:
Նշված իրավադրույթից հետևում է, որ կոնկրետ պատժաչափով կոնկրետ պատժատեսակի նշանակումը և արդեն իսկ նշանակված պատիժը կրելու անհրաժեշտության հարցի լուծումն իրենցից ներկայացնում են պատժի հարցերի դատական լուծման գործընթացի ինքնուրույն և հաջորդական փուլեր: Այսինքն` դատարանը, նախ և առաջ որոշում է մեղադրյալի` պատժի ենթակա լինելու հարցը, այնուհետև` դրա տեսակը և չափը, որից հետո որոշում, թե մեղադրյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը` հաշվի առնելով առանց նշանակված պատիժը փաստացի կրելու դրա նպատակներին հասնելու հնարավորությունը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից կամ ազատություններից սույն օրենսգրքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ:
2. Պատժի նպատակներն են` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ:
3. Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:
4. Պատժի կատարման կարգը և պայմանները սահմանվում են Հայաստանի Հանրապետության քրեակատարողական օրենսդրությամբ:
Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է թիվ ՎԲ-142/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-50/07, ՎԲ-201/07, ԵՇԴ/0029/01/08, ԵԿԴ/0042/01/11, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացրած որոշումներում, և կայուն նախադեպային իրավունք է ձևավորել առ այն, որ հանցավորի անձին և հանցագործության վտանգավորության բնույթին ու աստիճանին համաչափ քրեաիրավական ներգործության միջոց ընտրելու, ինչպես նաև դրա շրջանակներում համաչափ պատժաչափ սահմանելու պահանջն ուղղակիորեն բխում է պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների, մասնավորապես՝ արդարության և պատասխանատվության անհատականացման հիմնարար սկզբունքների բովանդակությունից։ Արդարացի է այն պատիժը, որի ընտրությունը գործի բոլոր հանգամանքների՝ հանցագործության վտանգավորության բնույթի և աստիճանի (հանցագործության մեղքի ձև, շարժառիթ, նպատակ, պատճառված վնասի չափ, եղանակ, գործիքներ ու միջոցներ և այլն), հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների, մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների ամբողջական ու բազմակողմանի վերլուծության արդյունք է և բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից։ Վերոնշյալ պահանջներից նահանջը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 377-րդ հոդվածի համաձայն՝ պարզելով, որ առաջին ատյանի դատարանը պատիժ նշանակելիս կամ պատժի կրման հարցը լուծելիս հաշվի չի առել պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող կամ հանցագործության վտանգավորությունը կամ մեղադրյալի անձը բնութագրող որևէ հանգամանք, որի արդյունքով նշանակել է անարդարացի` ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ պատիժ, վերաքննիչ դատարանը փոփոխում է առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը` մեղմացնելով կամ խստացնելով պատիժը կամ այլ կերպ լուծելով պատժի կրման հարցը` ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով:
Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Ն.Սարգսյանի գործով որոշմամբ և իրավական դիրքորոշում հայտնել այն մասին, որ.
«Վերաքննիչ դատարանն իրավասու է պատժի մասով փոփոխել առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը հետևյալ դեպքերում.
1) առաջին ատյանի դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս չեն պահպանվել պատժի նշանակման ընդհանուր սկզբունքները,
2) առաջին ատյանի դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս հաշվի չեն առնվել հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող, ինչպես նաև պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները,
3) առաջին ատյանի դատարանի կողմից վերոնշյալ հանգամանք(ներ)ը հաշվի չառնելը հանգեցրել է անհամաչափ և պատժի նպատակների տեսանկյունից բավարարության չափանիշին չհամապատասխանող պատժի նշանակման։
(...) Առաջին ատյանի դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս վերոնշյալ պահանջների չպահպանման վերաբերյալ վերաքննիչ դատարանի հետևությունները պետք է լինեն պատճառաբանված։ Այլ կերպ ասած՝ պատիժն ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ լինելու հիմքով առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը փոփոխելիս վերաքննիչ դատարանը պարտավոր է պատճառաբանել, թե պատժի նշանակման հատկապես որ սկզբունքը կամ սկզբունքները չեն պահպանվել, հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող, ինչպես նաև պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող որ հանգամանքները հաշվի չեն առնվել և արդյոք այդ հանգամանքները հաշվի չառնելն է հանգեցրել անհամաչափ և պատժի նպատակների տեսանկյունից բավարարության չափանիշին չհամապատասխանող պատժի նշանակման։ Այսինքն` եթե վերաքննիչ դատարանը, գտնելով, որ դատավճռում նշանակված պատիժն անարդարացի է ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ լինելու պատճառով, պետք է պատճառաբանի, թե ինչում է արտահայտվել պատժի խստության կամ մեղմության ակնհայտությունը:» /Վճռաբեկ դատարանի 22.12.2011թվականի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշում/։
Անդրադառնալով պատժի արդարացիության հարցերին՝ Վճռաբեկ դատարանը Կարեն Հարությունյանի գործով արձանագրել է, որ. «Պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձին բնութագրող բոլոր տվյալները և քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով` հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար» /Վճռաբեկ դատարանի 30.11.2007թվականի ՎԲ-201/07 որոշում/:
Ա.Ավագյանի և Վ.Սահակյանի գործով որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանը դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ . «Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով։ Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս։ Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն:» /Վճռաբեկ դատարանի 31.10.2014 թվականի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշում/:
Արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը գնահատելու հարցերին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Գ.Մադաթյանի գործով որոշմամբ՝ իրավական դիրքորոշում ձևավորելով այն մասին, որ. «/…/ այլընտրանքային սանկցիաների միջև ընտրություն կատարելիս պատժի արդարացիության սկզբունքի ապահովման հիմնական երաշխիքը դատարանների կողմից յուրաքանչյուր գործի քննության ժամանակ այնպիսի հանգամանքների բացահայտումն է, որոնք ազդել են անձի կողմից կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի վրա:
Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ:
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը:
Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը: Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ պատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը» /Վճռաբեկ դատարանի 17.02.2009թվականի ԵՇԴ/0029/01/08 որոշում/:
Վճռաբեկ դատարանի ձևավորած կայուն նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ։ Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից։ Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման։ Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են։ Հետևաբար կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա։ Նշված հանգամանքների գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Եթե դատարանը հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կարճաժամկետ ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու կամ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելիս հանգում է հետևության, որ պատժի նպատակների իրականացումը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքով պատժից կարող է ազատվել նաև այն անձը, որի նկատմամբ սույն օրենսգրքի 72-րդ հոդվածով նշանակվել է օրենքով նախատեսվածից ավելի մեղմ պատիժ, կամ կիրառվել է համաձայնեցման կամ համագործակցության կամ արագացված վարույթ:
3. Հանցագործությունների համակցության դեպքում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցը որոշվում է համակցությամբ վերջնական պատիժը նշանակելուց հետո:
4. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ որոշում կայացնելիս դատարանը պետք է հաշվի առնի հետևյալ հանգամանքները.
1) անձին մեղսագրվող հանցանքի բնույթն ու վտանգավորությունը,
2) պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները,
3) հանցանք կատարածի անձը,
4) պատճառած վնասը հատուցելու կամ այլ կերպ հարթելու պահանջի բացակայությունը կամ այն հատուցած կամ այլ կերպ հարթած լինելու հանգամանքը, եթե հանցագործությամբ վնաս է պատճառվել:
5. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը սահմանում է փորձաշրջան՝ 1-5 տարի ժամկետով, որի ընթացքում անձը գտնվում է դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի հսկողության ներքո և պարտավոր է կատարել դատարանի որոշմամբ սահմանված պարտականությունները:
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը, վերլուծելով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու չափանիշները, կայուն նախադեպային իրավունք է ձևավորել առ այն, որ պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունը, որ ամբաստանյալի ուղղումը հնարավոր է առանց իրական պատիժ կրելու: Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին: Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը փաստել է, որ չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված` ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, սակայն դատարանը, կոնկրետ գործի հանգամանքների բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ գնահատման հիման վրա ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, ինչպես նաև նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը, անձի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս պարտավոր է հաշվի առնել՝
ա) հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները,
բ) պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և (կամ) ծանրացնող հանգամանքները,
գ) հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը,
դ) հանցագործության կատարման հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները,
ե) հանցանք կատարած անձի մեղքի ձևը,
զ) հանցանք կատարած անձի կողմից հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքները նախատեսելու բնույթն ու աստիճանը և այլն:
Նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշման հիմնավորվածության հարցին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Թ.Տեր-Գրիգորյանի վերաբերյալ որոշման մեջ՝ իրավական դիրքորոշում հայտնելով այն մասին, որ. «Պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը հաշվի է առնում նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ և 63-րդ հոդվածներով նախատեսված պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: Հանցակազմի սահմաններից դուրս գտնվելով դրանք բնութագրում են ինչպես կատարված հանցագործությունը, այնպես էլ հանցավորի անձնավորությունը, հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին` համապատասխանաբար բարձրացնելով կամ իջեցնելով այն: Դրանց գնահատմամբ է հնարավոր յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատական մոտեցում ցուցաբերել ինչպես պատժի տեսակը և չափը որոշելիս, այնպես էլ այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս: (…) Նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը: (…):» /Վճռաբեկ դատարանի 26.10.2007 թվականի թիվ ՎԲ-192/07 որոշում/:
Դ.Հովհաննիսյանի վերաբերյալ որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանը դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ. «Չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, սակայն դատարանը պարտավոր է, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, հաշվի առնել նաև հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը։ Դատարանի կողմից նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության վտանգավորության աստիճանին ու բնույթին։ Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար կարևոր նշանակություն ունեն հանցագործության կատարման հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, մեղքի ձևը, հանցավորի կողմից այդ հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքները նախատեսելու բնույթն ու աստիճանը:» /Վճռաբեկ դատարանի 18.12.2009 թվականի թիվ ԵԱՔԴ/0078/01/09 որոշում/։
Ս.Աղախանյանի վերաբերյալ 13.09.2013թվականի թիվ ԱՎԴ/0082/01/12 որոշմամբ Վճռաբեկ դատարանը փաստել է, որ. «(…) Վճռաբեկ դատարանը վերահաստատում է իր դիրքորոշումն առ այն, որ յուրաքանչյուր գործով նշանակված պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը լուծելիս դատարանը, ի թիվս այլ հանգամանքների (կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափ, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճան, հանցագործության կատարման եղանակ և այլն), պետք է բազմակողմանի վերլուծության ու գնահատման ենթարկի հանցավորի անձը։ Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ պատասխանատվության և պատժի անհատականացման և հետևաբար նաև նշանակված պատժի կրման հարցի լուծման համար էական նշանակություն ունեն հանցավորի անձի ոչ միայն ֆիզիկական ու հոգեկան, այլև սոցիալական առանձնահատկությունների վերաբերյալ փաստական տվյալները։ Հետևաբար, հանցավորի պատասխանատվությունն ու պատիժն անհատականացնելիս և նշանակված պատիժը փաստացի կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը պետք է ուսումնասիրի հանցավորի ընտանեկան դրության, նրա խնամքին այլ անձանց առկայության, սոցիալական միջավայրում նրա զբաղեցրած տեղի ու դիրքի, սոցիալական միջավայրում նրա ունեցած բնութագրի և մի շարք այլ հանգամանքների վերաբերյալ փաստական տվյալները։ /.../»:
Ջ.Շիրվանյանի և Ա.Մուրադյանի վերաբերյալ 18.12.2015 թվականի թիվ ԵԱՔԴ/0091/01/14 որոշմամբ Վճռաբեկ դատարանը վերահաստատելով վերոնշյալ իրավական դիրքորոշումները՝ ընդգծել է, որ. «Յուրաքանչյուր դեպքում պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը որոշելիս հանցագործության հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի համատեքստում կարևոր նշանակություն ունի հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների ամբողջական վերլուծությունը։ Մասնավորապես, հանցավորի անձը դրականորեն բնութագրող սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկանիշները, հանցագործությունից հետո դրսևորած դրական վարքագիծը (կատարվածի համար զղջալը, ճշմարտացի ցուցմունքներ տալը, քննությանը չխոչընդոտելը, պատճառված վնասը հատուցելը և այլն) կարող են վկայել, որ պատժի նպատակների իրագործման տեսանկյունից բացակայում է պատիժը փաստացի կրելու անհրաժեշտությունը։ Այլ խոսքով՝ հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները բացահայտելու և օբյեկտիվորեն հաշվի առնելու դատարանի պարտականությունն ուղղակիորեն բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի տրամաբանությունից, որի համաձայն՝ պատժի նպատակը, սոցիալական արդարությունը վերականգնելուց բացի, դատապարտյալի ուղղումն է և նոր հանցագործությունների կանխումը»։
Այսպիսով, վերը նշված օրենսդրական կարգավորումներից և Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումներից հետևում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար անհրաժեշտ է դատարանի համոզվածությունը, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց նշանակված պատժատեսակն իրական կրելու: Ընդ որում, այդ համոզվածությունը պետք է հիմնված լինի գործի օբյեկտիվ տվյալների վրա, և պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը պետք է հանգամանորեն քննության առնի ինչպես հանցագործության կատարման, այնպես էլ հանցավորի անձին վերաբերող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: Հիմք ընդունելով վկայակոչված որոշումներում շարադրված իրավական դիրքորոշումները՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի և բնույթի, հանցավորի անձնավորության մասին և յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատականացնել պատիժը: Պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների ցանկի վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ քննարկվող հանգամանքները վերաբերում են ինչպես հանցագործությանը, այնպես էլ հանցավորի անձնավորությանը կամ միաժամանակ բնութագրում են հանցագործությունն ու հանցավորի անձնավորությունը: Այդ պատճառով էլ պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները պետք է դիտարկել որպես հանցակազմի սահմաններից դուրս հանգամանքներ, որոնք ուղղակի կամ անուղղակի վերաբերում են հանցագործությանը կամ հանցավորի անձնավորությանը, բարձրացնում կամ իջեցնում են հասարակական վտանգավորության աստիճանը և ազդում պատժի վրա: Դրանց գնահատմամբ է հնարավոր յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատական մոտեցում ցուցաբերել` ինչպես պատժի տեսակը և չափը որոշելիս, այնպես էլ այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս:
Վերոշարադրյալ իրավադրույթների բովանդակային վերլուծության և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումների կիրառմամբ անդրադառնալով Առաջին ատյանի դատարանի իրավական վերլուծություններին՝ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը, մեղադրյալ Ռաֆիկ Մարտիրոսյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս վերլուծելով գործի կոնկրետ հանգամանքները, հաշվի առնելով մեղադրյալի անձը բնութագրող, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, այն է՝ մշտական բնակության վայր ունենալը‚ նախկինում դատապարտված չլինելը‚ առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր ճանաչելը և խոստովանական ցուցմունքներ տալը‚ 44-օրյա պատերազմին մասնակցելը‚ ինչպես նաև պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, և նշված հանգամանքների հետ համադրված՝ գնահատելով նաև մեղադրյալի կատարած հանցագործության բնույթը և հանրային վտանգավորության աստիճանը, վերջնական ճիշտ հետևության է հանգել այն մասին, որ մեղադրյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց հասարակությունից նրան մեկուսացնելու: Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ նշված հանգամանքների համակցությունն էապես նվազեցնում է ինչպես մեղադրյալի, այնպես էլ նրա կատարած արարքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, ինչպես նաև՝ նշված հանգամանքների համակցությունը, մասնավորապես պատերազմին մասնակցությունը, հետհանցավոր դրական վարքագիծը, թմրամիջոցի տեսակը, չափը‚ բավարար է գալու հետևության, որ մեղադրյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը փաստացի կրելու և ըստ այդմ՝ հնարավոր է հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակների իրացվելիությանը: Այսինքն՝ Առաջին ատյանի դատարանի համոզվածությունը, որ մեղադրյալի ուղղումը հնարավոր է առանց իրական պատիժ կրելու, բխում է գործի օբյեկտիվ տվյալներից ու դրանց բազմակողմանի և պատշաճ գնահատման արդյունքներից, որպիսի պայմաններում վերջինիս վերաբերյալ վերաքննիչ բողոքում բերված անհամաձայնությունը Վերաքննիչ դատարանի համար ընդունելի չէ:
Վերաքննիչ դատարանի համոզմամբ՝ վերը նշված հանգամանքների ամբողջական վերլուծությունը բավարար հիմք է տալիս հետևություն անելու մեղադրյալի նկատմամբ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից նշանակված ազատազրկման ձևով պատիժը փաստացի կիրառելու աննպատակահարմարության և առանց այդ պատիժը նրա կողմից ռեալ (իրական) կրելու սույն գործով պատժի նպատակների իրացվելիության ապահովմանը հասնելու հնարավորության մասին: Այսինքն՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատժատեսակի կանխարգելիչ բնույթը կարող է հաղթահարված համարվել նաև ազատությունից զրկելու ձևով արտահայտված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու և փորձաշրջան սահմանելու միջոցով։ Վերաքննիչ դատարանը անհրաժեշտ է համարում փաստել, որ վերաքննիչ բողոքում նշված հանգամանքներն իրենց համաչափ արտացոլումն են գտել Առաջին ատյանի դատարանի կողմից մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատժում, ինչպես նաև նրա կողմից ազատազրկման ձևով պատիժը կրելու անհրաժեշտության բացակայության վերաբերյալ հետևություններում և նման պարագայում վերաքննիչ բողոքի փաստարկներն ի զորու չեն չեզոքացնելու Առաջին ատյանի դատարանի իրավաչափ հետևությունները:
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական գործի նյութերում բացակայում են այնպիսի ծանրակշիռ փաստական տվյալներ, որոնց համակցված գնահատման արդյունքում կարելի է եզրահանգել, որ մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված ազատազրկման ձևով պատիժը փաստացի չկրելու պայմաններում հնարավոր չի լինի հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակների իրագործմանը։
Անդրադառնալով բողոքաբերի փաստարկներին այն մասին, որ առանց պատիժ կրելու վերջինիս վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման վերաբերյալ դատողությունները հիմնավոր համարվել չեն կարող‚ ապա Վերաքննիչ դատարանն իր անհամաձայնությունն է հայտնում դրանց վերաբերյալ և գտնում է, որ մեղադրյալների նկատմամբ նշանակված պատժատեսակի կանխարգելիչ (պրևենտիվ) բնույթը կարող է հաղթահարված համարվել նաև ազատությունից զրկելու ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու և փորձաշրջան սահմանելու միջոցով։
Ամփոփելով վերոշարադրյալը, ղեկավարվելով օրինականության, արդարության, պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքներով՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում Առաջին ատյանի դատարանի բողոքարկված դատական ակտը բեկանելու և դատախազի վերաքննիչ բողոքը բավարարելու իրավաչափ հիմքեր չկան, Առաջին ատյանի դատարանը, մեղադրյալի նկատմամբ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելով թույլ չի տվել գործի ելքի վրա ազդեցություն ունեցող դատական սխալ, այսինքն՝ բացակայում են վիճարկվող դատական ակտը բեկանելու հիմքերը, հետևաբար դատախազ Լ.Նահապետյանի վերաքննիչ բողոքը պետք է մերժել, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը՝ թողնել անփոփոխ:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ, 363-րդ և 371-րդ հոդվածներով՝ Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

ՀՀ Երևան քաղաքի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Լ.Նահապետյանի վերաքննիչ բողոքը մերժել:
Թիվ ԵԴ1/0928/01/25 քրեական գործով ՀՀ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի կողմից 16.09.2025 թվականին կայացված դատավճիռը թողնել անփոփոխ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան՝ ստանալու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում:


ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Մ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ

ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ՝ Լ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

Գ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ