`

ԵԴ1/0900/01/25


Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության
քրեական դատարանը (այսուհետ նաև՝ Դատարան)՝

Նախագահող դատավոր Հ.Ավագյան
Քարտուղարությամբ` Մ.Թովմասյանի, ՀՄխիթարյանի
Մասնակցությամբ՝
Հանրային մեղադրող Հ․Միքայելյանի
Պաշտպան Կ․Գաբոյանի
Մեղադրյալ Վ․Գևորգյանի

2025 թվականի հուլիսի 9-ին, դռնբաց դատական նիստում, Երևան քաղաքում, արագացված վարույթի կիրառմամբ քննելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի`
Վարազդատ Մերուժանի Գևորգյանի՝ (ծնված՝ 1985 թվականի ապրիլի 29-ին Երևան քաղաքում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, բարձրագույն կրթությամբ, ամուսնալուծված, խնամքին երկու անչափահաս, աշխատում է համակցված կերերի գործարանում՝ որպես տնօրեն, նախկինում դատապարտված՝
1) Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2023 թվականի հուլիսի 18-ի դատավճռով մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 3-րդ մասով և պատիժ է նշանակվել ազատազրկումը՝ 2 տարի ժամկետով,
2) Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի փետրվարի 12-ի դատավճռով մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով և դատավճիռների համակցությամբ՝ վերջնական պատիժ է նշանակվել տուգանքը՝ 375․000 ՀՀ դրամի չափով և ազատազրկումը՝ 2 տարի ժամկետով, ազատազրկման ձևով պատժի կրումից ազատվել է 2025 թվականի փետրվարի 25-ին՝ պայմանական վաղաժամկետ՝ 1 տարի 3 ամիս 23 օր չկրած մասով,
հաշվառված և բնակվում է Երևան քաղաքի Կուրղինյան փողոցի 29-րդ շենքի 7-րդ բնակարանում) հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով, որպես խափանման միջոց է կիրառվել բացակայելու արգելքը,

ՊԱՐԶԵՑ

1. Գործի դատավարական նախապատմությունը.
2023 թվականի հոկտեմբերի 27-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ճանապարհատրանսպորտային հանցագործությունների քննության բաժնում նախաձեռնվել է թիվ 60278523 քրեական վարույթը` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասի հատկանիշներով:
Երևան քաղաքի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Հ․Միքայելյանի 2025 թվականի հունվարի 13-ի որոշմամբ Վարազդատ Մերուժանի Գևորգյանի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով։
2025 թվականի հունվարի 15-ին որոշում է կայացվել Վարազդատ Գևորգյանի նկատմամբ բացակայելու արգելքը որպես խափանման միջոց կիրառելու մասին։
2025 թվականի փետրվարի 28-ին մեղադրանքը ներկայացվել է Վարազդատ Գևորգյանին։
2025 թվականի մարտի 13-ին վարույթի նյութերը հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել են Դատարան, որտեղ գործին շնորհվել է ԵԴ1/0900/01/25 համարը:
2025 թվականի մարտի 17-ին Դատարանի դատավոր Հ.Ավագյանը որոշում է կայացրել վարույթը ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին։

2. Մեղադրանքի փաստական և իրավական հիմնավորումները.
Վարազդատ Մերուժանի Գևորգյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել այն բանի համար, որ «(․․․) նա, տեղյակ լինելով ՀՀ ոստիկանության պարեկային ծառայությունում 2022 թվականի ապրիլի 11-ին իր վերաբերյալ կայացված վարչական իրավախախտման գործով թիվ 8180127258 որոշման, այն է՝ մեկ տարի ժամկետով՝ 2022 թվականի ապրիլի 11-ից մինչև 2023 թվականի ապրիլի 11-ն ընկած ժամանակահատվածում, տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկման մասին, զրկման ժամկետը չլրացած՝ 2023 թվականի մարտի 05-ին՝ ժամը 00։35-ին, Երևան քաղաքի Մազմանյան փողոցում վարել է «Ֆորդ» մակնիշի 10 LC 999 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան, որի վերաբերյալ ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության Երևան քաղաքի գնդի 4-րդ գումարտակի 2-րդ վաշտի պարեկի կողմից կազմվել է թիվ 8180250018 արձանագրությունը։
Այսինքն, Վարազդատ Մերուժանի Գևորգյանին մեղսագրվում է հանցավոր արարքի կատարում, որը նախատեսված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով»։

3. Արագացված վարույթի կիրառություն.
Նախնական դատական լսումների ընթացքում մեղադրյալ Վարազդատ Գևորգյանը միջնորդել է կիրառել արագացված վարույթ և հայտարարել է, որ մեղադրանքն իրեն պարզ է, համաձայն է մեղադրանքի հետ, միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր, խորհրդակցել է պաշտպանի հետ, գիտակցում է արագացված վարույթ կիրառելու հետևանքները:
Պաշտպան Կ․Գաբոյանը հայտարարել է, որ իր կողմից մեղադրյալին պարզաբանվել են արագացված վարույթ կիրառելու հետևանքները և միանում է միջնորդությանը։
Հանրային մեղադրող Հ․Միքայելյանն արագացված վարույթ կիրառելու միջնորդության դեմ առարկություն չի ներկայացրել:
Համոզվելով, որ առկա է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464․1-ին հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հիմքը, բացակայում են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464․1-ին հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված՝ արագացված վարույթի կիրառումը բացառող հանգամանքները, ինչպես նաև՝ մեղադրյալը համաձայն է իրեն մեղսագրվող արարքին, միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր և գիտակցում է իր միջնորդության բնույթը և հետևանքները՝ Դատարանը որոշում է կայացրել մեղադրյալ Վարազդատ Գևորգյանի միջնորդությունը բավարարելու մասին։

3. Դատարանի իրավական վերլուծությունները.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ «Տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված կամ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված անձի կողմից տրանսպորտային միջոց վարելը՝
պատժվում է տուգանքով` առավելագույնը տասնապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով` առավելագույնը հարյուր ժամ տևողությամբ, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը մեկ ամիս ժամկետով»:
Դատարանը, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464․4-րդ հոդվածի դրույթներին համապատասխան, հաստատված է համարում Վարազդատ Մերուժանի Գևորգյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանրորեն վտանգավոր արարք կատարելը և գտնում է, որ վերջինն իր կատարած արարքի համար ենթակա է քրեական պատասխանատվության և պատժի:
Անդրադառնալով նշանակվելիք պատժի հարցին՝ Դատարանը փաստում է, որ անձի նկատմամբ պատժի տեսակ և չափ ընտրելիս, ինչպես նաև այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս պետք է ղեկավարվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր մասի մի շարք դրույթներով:
Մասնավորապես, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից կամ ազատություններից սույն օրենսգրքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ:
2. Պատժի նպատակներն են` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ:
3. Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:
(․․․)»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 77-րդ հոդվածի 4․1-ին մասի համաձայն` «Արագացված վարույթ կիրառելու դեպքում պատիժը չի կարող գերազանցել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի համար նախատեսված առավելագույն չափի կամ ժամկետի երեք քառորդը։ Եթե առավել խիստ պատժատեսակի երեք քառորդը պակաս է ստացվում սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի նվազագույն չափից կամ ժամկետից, ապա այն չի կարող պակաս լինել նվազագույն չափից կամ ժամկետից»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանի ձևավորած կայուն նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ: Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից: Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման: Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և այն կատարող անձը կոնկրետ են: Հետևաբար կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, այն կատարող անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա: Նշված հանգամանքների գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից (ի թիվս այլնի տե՛ս ՀՀ վճռաբեկ դատարանի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08, ԱՎԴ2/0059/01/08, ԵԱՔԴ/0078/01/09 ԵԿԴ/0042/01/11 որոշումները)։
Մեղադրյալ Վարազդատ Գևորգյանի նկատմամբ պատժի տեսակ և չափ ընտրելիս Դատարանը հաշվի է առնում կատարված հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը։
Անդրադառնալով հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանին և բնույթին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ
ա) արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը որոշվում է այնպիսի փաստական տվյալների ամբողջությամբ, որոնք բնութագրում են մեղքի ձևը և տեսակը, հանցագործության նպատակը և շարժառիթը, քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակությունը,
բ) արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանը որոշվում է այնպիսի փաստական տվյալների ամբողջությամբ, որոնք բնութագրում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը և բնույթը (հանրորեն վտանգավոր հետևանքներ), հանցագործության կատարման եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը (տե՛ս Գարուշ Մադաթյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 որոշումը):
Վերոգրյալի լույսի ներքո քննարկելով Վարազդատ Գևորգյանի արարքը, հաշվի առնելով քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերությունների` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակությունը, մեղքի ձևը և տեսակը, հանցագործության նպատակը և շարժառիթը, դրա կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը՝ Դատարանը փաստում է, որ Վարազդատ Գևորգյանի կատարած հանցագործությունն օժտված չէ հանրության համար վտանգավորության բարձր աստիճանով։
Որպես Վարազդատ Գևորգյանի անձը բնութագրող տվյալ Դատարանը հաշվի է առնում այն, որ վերջինը զղջացել է կատարած արարքների համար և միջնորդել վարույթը քննել արագացված կարգով, սույն վարույթով հաստատված արարքը կատարելուց առաջ դատապարտված չի եղել։
Դատարանն արձանագրում է նաև, որ մեղադրյալ Վարազդատ Գևորգյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք է հանդիսանում այն, որ պատիժ նշանակելու պահին խնամքին են գտնվում երկու անչափահաս զավակները։
Միևնույն ժամանակ, Դատարանն արձանագրում է, որ Վարազդատ Գևորգյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ վարույթի նյութերում առկա չեն։
Այսպիսով, մեղադրյալ Վարազդատ Գևորգյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս, պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս՝ Դատարանը ղեկավարվում է պատժի նպատակներով, որպիսիք են` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները:
Վերոգրյալի հաշվառմամբ, հաշվի առնելով նաև այն, որ հանցանքը կատարելուն նախորդող 12 ամիսների ընթացքում մեղադրյալի ստացած եկամուտները ցածր են եղել նվազագույն աշխատավարձից՝ Դատարանը գտնում է, որ Վարազդատ Գևորգյանի նկատմամբ իր կատարած արարքի համար պատիժ պետք է նշանակել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիայով նախատեսված տուգանքի ձևով՝ արարքի կատարման պահին գործող նվազագույն աշխատավարձի վեցապատիկի՝ 450.000 (չորս հարյուր հիսուն հազար) ՀՀ դրամի չափով, ինչն անհրաժեշտ և բավարար է պատժի նպատակների իրագործումն ապահովելու համար:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 74-րդ հոդվածի 11-րդ մասի համաձայն՝ «Պատիժը նշանակվում է սույն հոդվածի կանոններով, եթե դատավճիռ կայացնելուց հետո պարզվի, որ դատապարտյալը մեղավոր է նաև մեկ այլ հանցանքի համար, որը նա կատարել է նախքան առաջին գործով դատավճիռ կայացնելը: Այս դեպքում վերջնական պատժի ժամկետին հաշվակցվում է առաջին դատավճռով նշանակված պատժի կրած մասը և պատժի կրման սկիզբ է համարվում առաջին դատավճռով նշանակված պատժի կրման սկիզբը»:
Տվյալ դեպքում հարկ է արձանագրել, որ՝
- սույն վարույթով հաստատված հանցանքը Վարազդատ Գևորգյանը կատարել է 2023 թվականի մարտի 5-ին,
- Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2023 թվականի հուլիսի 18-ի դատավճռով Վարազդատ Գևորգյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 3-րդ մասով և նրա նկատմամբ պատիժ է նշանակվել ազատազրկումը՝ 2 տարի ժամկետով,
- Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի փետրվարի 12-ի դատավճռով Վարազդատ Գևորգյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով և դատավճիռների համակցությամբ՝ նրա նկատմամբ վերջնական պատիժ է նշանակվել տուգանքը՝ 375․000 ՀՀ դրամի չափով և ազատազրկումը՝ 2 տարի ժամկետով,
- Կոտայքի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2025 թվականի փետրվարի 25-ի որոշմամբ՝ Վարազդատ Գևորգյանը պայմանական վաղաժամկետ ազատվել է ազատազրկման ձևով պատժի կրումից՝ 1 տարի 3 ամիս 23 օր չկրած մասով և նրա նկատմամբ նույն ժամկետով սահմանվել է փորձաշրջան։
Մեջբերված փաստական տվյալները վերլուծելով՝ Դատարանն արձանագրում է, որ սույն վարույթով Վարազդատ Գևորգյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ պետք է սահմանվի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 74-րդ հոդվածի 11-րդ մասի կարգով՝ հանցանքների համակցությամբ նախորդ դատավճիռներով նշանակված պատժի չկրած մասերը գումարելու միջոցով։
Միաժամանակ քննարկելով Կոտայքի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2025 թվականի փետրվարի 25-ի որոշմամբ Վարազդատ Գևորգյանի նկատմամբ սահմանված փորձաշրջանը վերացնելու և ազատազրկման ձևով պատիժը սույն վարույթով նշանակված պատժին գումարելու հարցը՝ Դատարանն արձանագրում է հետևյալը․
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 85-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Կարգապահական գումարտակում պահելու կամ ազատազրկման ձևով պատիժ կրող դատապարտյալը դատարանի կողմից պայմանական վաղաժամկետ կարող է ազատվել պատժից, եթե դատապարտյալը կրել է պատժի` սույն հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված համապատասխան նվազագույն ժամկետը, և դատարանը դատապարտյալի պատշաճ վարքագիծը և նրա կողմից նոր հանցանք կատարելու հավանականությունը գնահատող հանգամանքների վերաբերյալ իրավասու մարմինների ներկայացրած զեկույցների ուսումնասիրման հիման վրա համոզվում է, որ դատապարտյալի վերասոցիալականացումը հնարավոր է առանց պատժի մնացած մասը կրելու, քանի որ՝
(․․․)
6. Պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատելու մասին որոշում կայացնելու դեպքում պատժի չկրած մասը համարվում է փորձաշրջան, որի ընթացքում անձը գտնվում է դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի հսկողության ներքո:
(․․․)
10. Եթե փորձաշրջանի ընթացքում պարզվում է, որ անձը մինչև դատապարտվելը կատարել է այլ հանցանք, որի համար քրեական պատասխանատվության չի ենթարկվել կամ օրենքով սահմանված կարգով քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից չի ազատվել, ապա դատարանը վերացնում է պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատելու վերաբերյալ որոշումը և պատիժ է նշանակում սույն օրենսգրքի 74-րդ հոդվածով սահմանված կարգով: Այս դեպքում պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատվելու ժամկետի հաշվարկն սկսվում է նորից՝ դատապարտյալի կողմից պատժի կրումը վերսկսելու պահից:
(․․․)»։
Քննարկելով մեջբերված օրենսդրական կարգավորման սույն վարույթով կիրառելիության հարցը՝ Դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 85-րդ հոդվածի 10-րդ մասի կարգավորումը չի բավարարում օրենքի որոշակիության և համաչափության սկզբունքներին։
Մասնավորապես, Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանն իր նախադեպային իրավունքի շրջանակներում բազմիցս շեշտել է, որ նորմը չի կարող համարվել «օրենք», քանի դեռ այն ձևակերպված չէ բավարար որոշակիությամբ, որպեսզի քաղաքացուն հնարավորություն տա կարգավորել իր վարքագիծը։ Նա պետք է ի վիճակի լինի, անհրաժեշտության դեպքում համապատասխան խորհրդի օգնությամբ, այդ հանգամանքներով ողջամիտ աստիճանի կանխատեսել այն հետևանքները, որոնց նշված գործողությունը կարող է հանգեցնել (տե΄ս CASE OF MICHAUD v. FRANCE):
Օրենքի կանխատեսելիության, որոշակիության և հստակության սկզբունքի երաշխավորումը, ի թիվս այլնի, կոչված է նաև կանխելու, բացառելու «կամայականության վտանգը» (տե΄ս CASE OF HILDA HAFSEINSDOTTIR v. ICELAND):
«Օրենքով նախատեսված» արտահայտության պահանջներից մեկն այն է, որ համապատասխան միջոցը պետք է լինի կանխատեսելի։ Նորմը չի կարող համարվել «օրենք», քանի դեռ ձևակերպված չէ բավարար հստակությամբ, որպեսզի անձին հնարավորություն տա կարգավորելու իր վարքագիծը․ անձը պետք է կարողանա տվյալ հանգամանքներում ողջամիտ կերպով կանխատեսել իր գործողության հետևանքները։ Այդ հետևանքները չեն կարող կանխատեսելի լինել բացարձակ որոշակիությամբ։ Թեև օրենքում որոշակիությունը մեծապես ցանկալի է, դա կարող է հանգեցնել չափազանց կոշտության, և օրենքը պետք է կարողանա հարմարվել փոփոխվող հանգամանքներին։ Հետևաբար, շատ օրենքներ անխուսափելիորեն ձևակերպվում են այնպիսի հասկացություններով, որոնք քիչ թե շատ անորոշ են, և որոնց մեկնաբանությունը և կիրառումը պրակտիկայի խնդիր է (տե΄ս CASE OF BUSUIOC v. MOLDOVA):
Նույնիսկ իրավական նորմի առավելագույն հստակությամբ ձևակերպման դեպքում դատական մեկնաբանությունը չի բացառվում։ Իրավադրույթների պարզաբանման և փոփոխվող հանգամանքներին՝ զարգացող հասարակական հարաբերություններին դրանց համապատասխանեցման անհրաժեշտությունը միշտ էլ առկա է։ Հետևաբար օրենսդրական կարգավորման որոշակիությունը և ճշգրտությունը չեն կարող բացարձականացվել՝ նույնիսկ ոչ բավարար հստակությունը կարող է լրացվել դատարանի մեկնաբանություններով (տե΄ս ՀՀ սահմանադրական դատարանի ՍԴՈ-1270 որոշումը):
ՀՀ սահմանադրական դատարանի և Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի մեջբերված, ինչպես նաև այլ դիրքորոշումների լույսի ներքո քննարկելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 85-րդ հոդվածի 10-րդ մասով նախատեսված դրույթը՝ Դատարանն արձանագրում է, որ նման կարգավորման պայմաններում անձն ամբողջությամբ զրկվում է ողջամիտ աստիճանի կանխատեսելու այն հետևանքները, որոնց իր գործողությունները կարող են հանգեցնել։ Միևնույն ժամանակ, նյութաիրավական նման կարգավորումը որևէ կերպ չի կարող բերել օրենքի կանխատեսելիության, որոշակիության և հստակության սկզբունքի երաշխավորումը, և չի կարող կանխել կամ բացառել «կամայականության վտանգը»։
Մասնավորապես, քննարկվող կարգավորումից բխում է, որ եթե անձի պայմանական վաղաժամկետ ազատվելու դեպքում փորձաշրջանի ընթացքում պարզվել է, որ մինչև դատապարտվելը նույն անձը կատարել է այլ հանցանք, որի համար քրեական պատասխանատվության չի ենթարկվել, ապա դատարանը պարտավոր է վերացնել պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատելու վերաբերյալ որոշումը և պատիժ նշանակել հանցանքների համակցությամբ պատիժ նշանակելու կանոնների կիրառմամբ։ Միևնույն ժամանակ, օրենսդրի կողմից նախատեսվել է, որ այդ դեպքում պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատվելու ժամկետի հաշվարկն սկսվում է նորից՝ դատապարտյալի կողմից պատժի կրումը վերսկսելու պահից:
Ակնհայտ է, որ նման կարգավորման պայմաններում անձն ամբողջությամբ զրկվում է ողջամիտ աստիճանի կանխատեսելու, որ իր գործողությունները կարող են հանգեցնել այդպիսի իրավական հետևանքների և անձի նկատմամբ նման անբարենպաստ հետևանքների առաջացումն ամբողջությամբ կախվածության մեջ է դրվում քրեական հետապնդման մարմինների գործողություններից և այդ մարմինների անբարեխիղճ կամ կամայական վարքագծով պայմանավորված անձի համար կարող են վրա հասնել ակնհայտորեն անբարենպաստ հետևանքներ։
Մասնավորապես, կոնկրետ սույն քրեական վարույթով հաստատված հանցավոր արարքի առնչությամբ քրեական վարույթը նախաձեռնվել է դեռևս 2023 թվականի հոկտեմբերի 27-ին, մինչդեռ մեղադրական եզրակացությունը հաստատվել և վարույթն ըստ էության քննության առնելու համար դատարան է ուղարկվել 2025 թվականի մարտի 13-ին։ Այսինքն, սույն դեպքում ոչ մեծ ծանրության հանցագործության առնչությամբ հարուցված վարույթով նախաքննությունը, առանց որևէ լուրջ պատճառի, տևել է շուրջ 1 տարի 5 ամիս, իսկ քրեական վարույթը դատարան է ուղարկվել Վարազդատ Գևորգյանի՝ մեկ այլ դատավճռով նշանակված ազատազրկման ձևով պատժի կրումից պայմանական վաղաժամկետ ազատվելուց (2025 թվականի փետրվարի 25-ից) մի քանի օր հետո։
Բացի այդ, հարկ է արձանագրել, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 85-րդ հոդվածի 10-րդ մասը, նախատեսելով, որ դատարանը, վերացնելով պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատելու վերաբերյալ որոշումը, վերջնական պատիժ է նշանակում հանցանքների համակցությամբ պատիժ նշանակելու կանոնների կիրառմամբ, որևէ տարբերակում չի դրել, թե կայացված դատավճռով անձի նկատմամբ ինչպիսի պատիժ է նշանակվում, մասնավորապես՝ նշանակվում է ազատազրկում, թե ազատությունից զրկելու հետ չկապված պատիժ։
Սույն դեպքում հաստատված է, որ Վարազդատ Գևորգյանն առաջին անգամ կատարել է ոչ մեծ ծանրության հանցագործություն, որպիսի պայմաններում նրա նկատմամբ պատիժ պետք է նշանակվի տուգանքի ձևով։ Նման իրավիճակում, Վարազդատ Գևորգյանի նկատմամբ սահմանված փորձաշրջանը վերացնելու և 1 տարի 3 ամիս 23 օր չկրած ազատազրկումը տվյալ տուգանքին գումարելու ու պատժի կրման ուղարկելու դեպքում, երբ օրենսդրությամբ նախատեսված է, որ այդ դեպքում պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատվելու ժամկետի հաշվարկն սկսվում է նորից՝ դատապարտյալի կողմից պատժի կրումը վերսկսելու պահից, անձի նկատմամբ կառաջանան ոչնչով չարդարացված, քրեական հետապնդման մարմինների կողմից տևական ժամանակ նախաքննություն կատարելու հանգամանքով պայմանավորված բացասական հետևանքներ, ինչը որևէ պարագայում չի կարող դիտարկվել որպես անձի վարքագծին համաչափ ներգործություն։
Հիմք ընդունելով վերոգրյալ վերլուծությունը՝ Դատարանը եզրահանգում է, որ Կոտայքի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2025 թվականի փետրվարի 25-ի որոշմամբ Վարազդատ Գևորգյանի նկատմամբ սահմանված փորձաշրջանը վերացնելը և 1 տարի 3 ամիս 23 օր չկրած ազատազրկումը սույն վարույթով նշանակված պատժին գումարելն ու ազատազրկումը փաստացի ի կատար ածելն իրավաչափ չի լինի։ Այդ առնչությամբ հարկ է նաև արձանագրել, որ լրացուցիչ դատալսումների ընթացքում նույնիսկ հանրային մեղադրողը նման միջնորդությամբ հանդես չի եկել։
Հետևաբար, Դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 74-րդ հոդվածի 11-րդ մասի կարգով՝ Վարազդատ Գևորգյանի նկատմամբ սույն վարույթով նշանակված պատժին անհրաժեշտ է գումարել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի փետրվարի 25-ի դատավճռով նշանակված տուգանքն ամբողջությամբ և նրա նկատմամբ վերջնական պատիժ սահմանել տուգանքը՝ 825.000 (ութ հարյուր քսանհինգ հազար) ՀՀ դրամի չափով, իսկ Կոտայքի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2025 թվականի փետրվարի 25-ի որոշմամբ սահմանված փորձաշրջանը պետք է կատարվի առանձին:
Քննության առնելով Վարազդատ Գևորգյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց բացակայելու արգելքի հարցը՝ Դատարանը հանգում է հետևության, որ այն պետք է վերացնել դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո:
Անդրադառնալով վարութային ծախսերի հարցին և հաշվի առնելով, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464․4-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ արագացված վարույթի կարգով գործը քննելիս նույն օրենսգրքի 167-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված վարույթային ծախսերը մեղադրյալից ենթակա չեն բռնագանձման, Դատարանը հանգում է հետևության, որ այդ հարցը պետք է համարել լուծված։
Միաժամանակ Դատարանն արձանագրում է, որ սույն գործով առկա չեն վնասի հատուցման ապահովման կամ քրեադատավարական հարկադրանքի այլ միջոցներ, հետևաբար այդ հարցերը ևս պետք է համարվեն լուծված:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 33-34-րդ, 99-100-րդ, 167-րդ, 347-350-րդ, 364-րդ, 464․1-464․5-րդ հոդվածներով՝ Դատարանը

ՎՃՌԵՑ

Վարազդատ Մերուժանի Գևորգյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել տուգանքը՝ նվազագույն աշխատավարձի վեցապատիկի՝ 450․000 (չորս հարյուր հիսուն հազար) ՀՀ դրամի չափով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 74-րդ հոդվածի 11-րդ մասի կարգով՝ սույն վարույթով նշանակված պատժին գումարել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի փետրվարի 25-ի դատավճռով Վարազդատ Մերուժանի Գևորգյանի նկատմամբ նշանակված տուգանքն ամբողջությամբ և նրա նկատմամբ վերջնական պատիժ սահմանել տուգանքը՝ 825.000 (ութ հարյուր քսանհինգ հազար) ՀՀ դրամի չափով։
Վարազդատ Մերուժանի Գևորգյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված բացակայելու արգելքը դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո վերացնել:
Վարույթային ծախսերի և մյուս վերաբերելի հարցերը համարել լուծված։
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` ստանալու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում (դատավճիռը չի կարող բողոքարկվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 373-րդ հոդվածով և 375-րդ հոդվածի 1-3-րդ մասերով նախատեսված հիմքերով):


ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Հ.ԱՎԱԳՅԱՆ