Գործ թիվ ԵԴ1/0861/01/25




ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան) հետևյալ կազմով.
նախագահող դատավոր՝ Մ.Հարությունյան,
դատավորներ՝ Ա․Ղուկասյան,
Ա.Բեկթաշյան,

քարտուղարությամբ՝ Ա․Կարապետյանի,
մասնակցությամբ՝
մեղադրյալ՝ Պ․Մանուկյանի,

2026 թվականի փետրվարի 02-ին, Երևան քաղաքում,

դռնբաց դատական նիստում, մեղադրյալ Պերճ Մանուկյանի պաշտպան Մարիամ Աղաբեկյանի վերաքննիչ բողոքի հիման վրա դատական վերանայման ենթարկելով Պերճ Յուրիկի Մանուկյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 3-րդ մասով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (դատավոր Մ.Շահվերդյան)՝ 2025 թվականի սեպտեմբերի 12-ի թիվ ԵԴ1/0861/01/25 դատավճիռը,

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. 2024 թվականի օգոստոսի 08-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանի քննչական բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 396-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախաձեռնվել է թիվ 16189824 քրեական վարույթը:
2024 թվականի նոյեմբերի 14-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանի քննչական բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախաձեռնվել է թիվ 16836324 քրեական վարույթը:
2024 թվականի դեկտեմբերի 20-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի ԵՔՔՎ Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանի քննչական բաժնում փոփոխություն է կատարվել թիվ 16189824 քրեական վարույթը նախաձեռնելու մասին արձանագրության մեջ՝ շտկելով առերևույթ հանցանքին տրված նախնական իրավական գնահատականը, այն է՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 1-ին մասով, 396-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 254-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքներին համապատասխանելու նախնական իրավական գնահատական:
2025 թվականի փետրվարի 14-ին Երևան քաղաքի Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանի դատախազության ավագ դատախազ Ս.Պետրոսյանի որոշմամբ՝ Պերճ Յուրիկի Մանուկյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 3-րդ մասով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում: 2025 թվականի փետրվարի 15-ին վերջինիս ներկայացվել է մեղադրանք։
2025 թվականի մարտի 04-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանի քննչական բաժնում կայացված որոշմամբ՝ թիվ 16189824 քրեական վարույթը միացվել է թիվ 16836324 քրեական վարույթին:
2025 թվականի մարտի 04-ին Երևան քաղաքի Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանի դատախազության ավագ դատախազ Ս.Պետրոսյանի որոշմամբ՝ Պերճ Յուրիկի Մանուկյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 1-ին մասով հանրային քրեական հետապնդում չի հարուցվել՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով նախատեսված հիմքով:
Նույն օրը ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանի քննչական բաժնում կայացվածծ որոշմամբ՝ թիվ 16836324 քրեական վարույթից թիվ 16134125 համարով անջատվել է անհայտ անձի կողմից մեղադրյալ Պերճ Յուրիկի Մանուկյանին թմրամիջոց իրացնելու՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով և Պ.Մանուկյանի կողմից գողություն կատարելու՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 254-րդ հոդվածի 1-ին մասով քրեական վարույթը:
2025 թվականի մարտի 11-ին Երևան քաղաքի Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանի դատախազության ավագ դատախազ Ս.Պետրոսյանի որոշմամբ՝ հաստատվել է թիվ 16836324 քրեական վարույթով մեղադրական եզրակացությունը և վարույթն ուղարկվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան՝ ըստ էության քննելու:
2025 թվականի մարտի 17-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը (այսուհետ՝ նաև Առաջին ատյանի դատարան) որոշմամբ ստանձնել է թիվ ԵԴ1/0861/01/25 քրեական գործով վարույթը և նշանակվել է նախնական դատալսումներ։
2025 թվականի հուլիսի 14-ին Առաջին ատյանի դատարանի որոշմամբ՝ մեղադրյալ Պ․Մանուկյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է:
2025 թվականի սեպտեմբերի 12-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (այսուհետ՝ նաև Առաջին ատյանի դատարան) թիվ ԵԴ1/0861/01/25 դատավճռով, արագացված վարույթի կիրառմամբ, Պերճ Յուրիկի Մանուկյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 3-րդ մասով և դատապարտվել ազատազրկման՝ 2(երկու) տարի 6(վեց) ամիս ժամկետով: Պատժի սկիզբը՝ 15.02.2025թ.:
Պերճ Յուրիկի Մանուկյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանքը թողնվել է անփոփոխ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Վճռվել է իրեղեն ապացույց ճանաչված՝ 100.32 /2.89+94.03+3.4/ գրամ «Մարիխուաննա» տեսակի և 16.57 /2.77+0.1+12.1+1.6/ գրամ «Տետրահիդրոկաննաբինոլ պարունակող բուսական խառնուրդ» տեսակի թմրամիջոցները, դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, վերադարձնել ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանի քննչական բաժին՝ թիվ 16134125 քրեական վարույթին կից քննություն կատարելու համար:
2025 թվականի հոկտեմբերի 15-ին ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանում ստացվել է մեղադրյալ Պերճ Մանուկյանի պաշտպան Մարիամ Աղաբեկյանի վերաքննիչ բողոքը՝ Առաջին ատյանի դատարանի 2025 թվականի սեպտեմբերի 12-ի վերը նշված դատավճռի դեմ: Քրեական գործը ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանում ստացվել է 2025 թվականի նոյեմբերի 19-ին, մակագրվել է դատարանի կազմին (նախագահող դատավոր Մ.Հարությունյան, կազմի դատավորներ Ա․Բեկթաշյան, Ա․Ղուկասյան), նախագահող դատավորի աշխատակազմին է հանձնվել 2025 թվականի նոյեմբերի 20-ին:
2025 թվականի նոյեմբերի 25-ի ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի «Վերաքննիչ բողոքը վարույթ ընդունելու և քրեական գործը դատաքննության նշանակելու մասին» որոշմամբ՝ պաշտպան Մարիամ Աղաբեկյանի վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ: Մեղադրյալ Պերճ Յուրիկի Մանուկյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանքը պահպանվել է։

Գործի փաստական հանգամանքները և վերաքննիչ բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
2. Նախաքննության մարմինը Պերճ Յուրիկի Մանուկյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում է հարուցել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 3-րդ մասով և նրան մեղադրանք է ներկայացվել այն բանի համար, որ. «(…) [Նա] ՀՀ քրեական օրենսգրքի մեղադրանք է ներկայացվել այն բանի համար, որ նա, խախտելով «Թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի մասին» 2002թ. դեկտեմբերի 26-ի ՀՀ օրենքի 11-րդ հոդվածի 2-րդ մասի և ՀՀ Կառավարության 2010թ. մարտի 18-ի թիվ 270-ն որոշման պահանջները, այն է` չունենալով բժշկական նպատակներով կամ բժշկի նշանակմամբ թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի շրջանառություն իրականացնելու՝ թմրամիջոց ձեռք բերելու և պահելու թույլտվություն, քննությամբ դեռևս ինքնությունը չպարզված անձից և ժամանակահատվածում, իր անձնական օգտագործման համար ապօրինի ձեռք է բերել և պահել ՀՀ Կառավարության 2018թ. հունիսի 27-ի N 707-ն որոշման 1-ին հավելվածի 78-րդ կետում ընդգրկված, առանձնապես խոշոր չափերով, ընդհանուր՝ 100,32 գրամ քաշով (2,89+94,03+3,4) «Մարիխուաննա» տեսակի թմրամիջոց, ինչպես նաև նույն որոշման 74-րդ կետում ընդգրկված, խոշոր չափերով, ընդհանուր՝ 16,57 գրամ (2,77+0,1+12,1+1,6) «Տետրահիդրոկաննաբինոլներ պարունակող բուսական խառնուրդ» տեսակի թմրամիջոց, որը հայտնաբերվել, փաթեթավորվել, ՀՀ ՔԿ թիվ 592 կնիքի դրոշմով կնիքվել և վերցվել է 18.11.2024թ. ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանի քննչական բաժնի քննիչի կողմից վերջինիս՝ Երևան քաղաքի Էջմիածնի խճուղու 63-րդ տանը և համապատասխանաբար դրան անմիջական հարող մասնավոր տարածքներում կատարված խուզարկությամբ:
(…)»:
3. Առաջին ատյանի դատարանն իր՝ 2025 թվականի սեպտեմբերի 12-ի թիվ ԵԴ1/0861/01/25 դատավճռում մասնավորապես նշել է. «(…) Հաշվի առնելով, որ մեղադրյալ Պերճ Յուրիկի Մանուկյանը մեղադրվում է միջին ծանրության հանցանք կատարելու համար, առկա է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.1-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հիմքը, բացակայում են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.1-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված` արագացված վարույթի կիրառումը բացառող հանգամանքները, ինչպես նաև այն, որ մեղադրյալը համաձայն է իրեն մեղսագրվող արարքին, միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր և գիտակցում է իր միջնորդության բնույթը և հետևանքները՝ դատարանը բավարարել է արագացված վարույթ կիրառելու մասին միջնորդությունը:
Արագացված վարույթով դատարանը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով սահմանված ընդհանուր կարգով ապացույցների հետազոտում չիրականացնելով և հիմք ընդունելով մեղադրյալ Պերճ Յուրիկի Մանուկյանի կողմից իրեն ներկայացված մեղադրանքն ամբողջ ծավալով ընդունելու և դրա հետ համաձայն լինելու փաստը՝ հանգում է հետևության, որ մեղադրյալ Պերճ Յուրիկի Մանուկյանին մեղսագրվող արարքին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 3-րդ մասով տրված իրավական գնահատականը համապատասխանում է մեղադրանքի փաստական հանգամանքներին, որով և պետք է ենթարկվի քրեական պատասխանատվության:
(…)
Դատարանը գտնում է, որ վերոգրյալ արարքը կատարելու համար մեղադրյալ Պերճ Յուրիկի Մանուկյանը ենթակա է քրեական պատասխանատվության ու պատժի, որը պետք է սահմանվի՝ հաշվի առնելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 77-րդ հոդվածով նախատեսված՝ վերը նշված պայմանները:
Պատիժ նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում կատարված հանցանքի բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, հանցագործության շարժառիթը և նպատակը, մեղադրյալի անձը բնութագրող, ինչպես նաև նրա պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքներն ու նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությունը:
Դատարանը մեղադրյալ Պերճ Մանուկյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք է համարում այն, որ զղջացել է կատարած արարքի համար և ընդունել մեղքը:
Դատարանը մեղադրյալ Պերճ Մանուկյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանք է համարում այն, որ դատվածություն ունենալով նախկինում դիտավորյալ հանցագործության կատարման համար, որն օրենքով սահմանված կարգով մարված կամ վերացված չի եղել, կատարել է դիտավորյալ հանցանք:
Դատարանը մեղադրյալ Պերճ Մանուկյանի անձը բնութագրող հանգամանքներ չհայտնաբերեց:
(…)
Այսպես՝ Վճռաբեկ դատարանի որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումների համատեքստում հաշվի առնելով մեղադրյալ Պերճ Մանուկյանին մեղսագրված հանցագործության առարկան («Մարիխուաննա» և «Տետրահիդրոկաննաբինոլներ պարունակող բուսական խառնուրդ» տեսակի թմրամիջոցներ, որոնք, դատելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 39-րդ հոդվածի 4-6-րդ մասերից և ՀՀ Կառավարության՝ 27.06.2018թ., թիվ 707-Ն որոշման թիվ 1 հավելվածից, «Մարիխուաննա»-ն նվազ վտանգավորություն ունեցող թմրամիջոցի տեսակ է, քանի որ հարաբերականորեն ավելի մեծ քաշն է պատժելի համարվում, մինչդեռ՝ «Տետրահիդրոկաննաբինոլներ պարունակող բուսական խառնուրդ»-ը խիստ վտանգավորություն ունեցող թմրամիջոցի տեսակ է, քանի որ հարաբերականորեն ավելի փոքր քաշն է պատժելի համարվում) և դրանց չափերը (հայտնաբերված թմրամիջոցներից «Մարիխուաննա» տեսակի թմրամիջոցի քաշը գերազանցում է ՀՀ Կառավարության՝ 27.06.2018թ., թիվ 707-Ն որոշման թիվ 1 հավելվածի 81-րդ կետով՝ թմրամիջոցի այդ տեսակի համար ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 6-րդ մասով սահմանված առանձնապես խոշոր չափի սահմանը), արարքի կատարման նպատակն ու շարժառիթը, կատարված հանցանքների բնույթը, ծանրությունը և հետևանքները, ինչպես նաև այն հանգամանքները, որոնց հետևանքով նախկինում նշանակված պատիժը բավարար չի եղել նրա վերասոցիալականացման համար՝ դատարանը գտնում է, որ դրանք վկայում են մեղադրյալի անձի հանրային բարձր վտանգավորության մասին և պետք է համապատասխան գնահատական ստանան վերջինիս նկատմամբ պատիժ նշանակելիս և այն փաստացի կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս:
Այսպիսով՝ դատարանը, հաշվի առնելով Պերճ Յուրիկի Մանուկյանի կատարած հանցանքի բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, հանցագործության շարժառիթը և նպատակը, գործի հանգամանքները, քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը և հանցագործության ծանրությունը, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, նշանակվող պատժի՝ վերջինիս վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությունը, հանցանքի սանկցիայով նախատեսված՝ նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանների շրջանակում, իր հայեցողության շրջանակներում ղեկավարվելով պատժի նշանակման օրինականության, արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և մարդասիրության սկզբունքներով, օրենքով և ներքին համոզմամբ, գտնում է, որ Պերճ Յուրիկի Մանուկյանի նկատմամբ պետք է նշանակել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 3-րդ մասի սանկցիայով նախատեսված ազատազրկման ձևով պատիժ:
Պերճ Մանուկյանը սույն գործով հանցանքը թեպետ կատարել է Կոտայքի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 12.03.2024թ. թիվ ԿԴ/0212/01/23 դատավճիռը կայացնելուց հետո, բայց մինչև պատիժը լրիվ կրելը, սակայն, նկատի ունենալով, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 78-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ տուգանքի ձևով պատիժը ազատազրկման հետ գումարելիս ի կատար է ածվելու առանձին, իսկ մեղադրյալ Պ.Մանուկյանի նկատմամբ թիվ ԿԴ/0212/01/23 քրեական վարույթով նշանակվել է տուգանք, դատարանը չի կիրառում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի 1-ին մասի կանոնը:
Ինչ վերաբերում է պաշտպանի բարձրացված՝ Պ.Մանուկյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ փաստարկին՝ դատարանը համադրված վերլուծության և իրենց ամբողջության մեջ գնահատման ենթարկելով սույն գործի փաստական տվյալները, մեղսագրված արարքի բնույթի և հանրային վտանգավորության աստիճանի վրա ազդող գործոնները, այդ թվում՝ թմրամիջոցի չափը (դատարանը հարկ է համարում նկատել, որ պատժի անհատականացման գործընթացում ուշադրության է արժանի ոչ միայն թմրամիջոցի տեսակը, այլ նաև դրա չափը. տվյալ դեպքում, ապօրինի շրջանառության առարկա են հանդիսացել երկու տեսակի թմրամիջոցներ՝ 100,32 գրամ քաշով «Մարիխուաննա» և 16,57 գրամ քաշով «Տետրահիդրոկաննաբինոլներ պարունակող բուսական խառնուրդ»), պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, ինչպես նաև մեղադրյալի անձը բնութագրող տվյալների բացակայությունը, գտնում է, որ վերջինիս նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով հնարավոր չէ հասնել պատժի նպատակների իրագործմանը:
Քննարկելով խափանման միջոցի հարցը՝ դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Պերճ Յուրիկի Մանուկյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանքը վերացնելու կամ փոխելու հիմքեր չկան, հետևաբար՝ այն պետք է թողնել անփոփոխ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Քննարկելով վարութային ծախսերի հարցը՝ դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.4-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 167-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված վարութային ծախսերը մեղադրյալից ենթակա չեն բռնագանձման:
Անդրադառնալով իրեղեն ապացույցների տնօրինման հարցին՝ դատարանը գտնում է, որ դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, իրեղեն ապացույց ճանաչված՝ Պերճ Յուրիկի Մանուկյանի բնակության վայրից հայտնաբերված, ընդհանուր՝ 100.32 /2.89+94.03+3.4/ գրամ հաստատուն չոր քաշով «Մարիխուաննա» տեսակի և ընդհանուր՝ 16.57 /2.77+0.1+12.1+1.6/ գրամ հաստատուն չոր քաշով «Տետրահիդրոկաննաբինոլ պարունակող բուսական խառնուրդ» տեսակի թմրամիջոցները, դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո պետք է վերադարձնել ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանի քննչական բաժին՝ թիվ 16134125 քրեական վարույթին կից քննություն կատարելու համար: (…)»։

Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
4. Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում՝ ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.
Իր վերաքննիչ բողոքում մեղադրյալ մեղադրյալ Պերճ Մանուկյանի պաշտպան Մարիամ Աղաբեկյանը մասնավորապես նշել է. «(…) Սույն գործի նյութերի ուսումնասիրությունից երևում է, որ առաջին ատյանի դատարանը պատիժ նշանակելիս հաշվի է առել մեղադրյալի կողմից դատվածություն ունենալու հանգամանքը, քրեական պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ է դիտել առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր ճանաչելը և անկեղծորեն զղջալը, հանգել է հետևության, որ նրա նկատմամբ պետք է նշանակվի ազատազրկման ձևով պատիժ:
Նախորդիվ մեջբերված փաստական տվյալները գնահատելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո` գտնում եմ, որ մեղադրյալի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը կրելու պարտականություն սահմանելիս, Առաջին ատյանի դատարանը պատշաճ ուսումնասիրության, վերլուծության և համակցության մեջ գնահատման չի ենթարկել գործի փաստական տվյալների ամբողջությունը։ Մեղադրյալի պատասխանատվությունն ու պատիժն անհատականացնելիս և դատավճռով նշանակված պատիժը փաստացի կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս՝ գտնում եմ, որ անհրաժեշտ է առաջին հերթին հաշվի առնել այն հանգամանքը, որ խոսքը վերաբերում է «մարիխուանա» տեսակի թմրամիջոցի, մեղադրյալն ընդունել և զղջացել է կատարած հանցավոր արարքի համար, ինչն էլ հակակշռում է մեղադրյալի կողմից դատվածություն ունենալու հանգամանքը:
Բացի այդ՝ հարկ է փաստել, որ մեղադրյալի նկատմամբ նախկինում նշանակված է եղել տուգանքի ձևով պատիժ, որն էլ վճարվել է վերջինի կողմից մինչ՝ սույն քրեական գործով արգելանքի վերցվելը:
Գնահատման է արժանի նաև այն հանգամանքը, որ մեղադրյալի նկատմամբ տևական ժամանակ կիրառված է «կալանք» խափանման միջոցը, և քանի որ անձի նկատմամբ ազատությունից զրկելու հետ կապված խափանման միջոցի կիրառումը կարող է պայմանավորել վերջինի հետագա պատշաճ վարքագիծը՝ գտնում եմ, որ սույն քրեական գործով մեղադրյալի կալանքի տակ գտնվելու ժամանակահատվածը բավարար է հետագայում բոլոր ռիսկերը կանխելու համար, և օբյեկտիվորեն պատժի բոլոր նպատակներին հնարավոր է հասնել մեղադրյալի նկատմամբ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու դեպքում:
Ամփոփելով վերոգրյալը, դրանք համադրելով մեջբերված որոշումների, մեղադրյալի անձը բնութագրող հանգամանքների, սույն քրեական գործով առկա տվյալների հետ՝ գտնում եմ, որ մեղադրյալի նկատմամբ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելով՝ Դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ: (…)»։
Ելնելով վերոգրյալից մեղադրյալը խնդրել է․ մասնակի՝ պատժի մասով բեկանել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ԸԻ քրեական դատարանի 12.09.2025-ին թիվ ԵԴ1/0861/01/25 քրեական գործով դատավճիռը և բեկանված մասով կայացնել նոր դատական ակտ՝ Պերճ Յուրիկի Մանուկյանի նկատմամբ նշանակված 2.6 /երկու տարի վեց ամսով/ տարի ժամկետով ազատազրկումը պայմանականորեն չկիրառել՝ սահմանելով փորձաշրջան անհրաժեշտ ժամկետով:

Վերաքննիչ դատարանի դատական նիստում կողմերի արտահայտած դիրքորոշումները.
5. Պաշտպան Մ․Աղաբեկյանը դատարանի աշխատակազմին հեռախոսազանգի միջոցով հայտնել է, որ աշխատանքային ծանրաբեռնվածության պատճառով չի կարող ներկայանալ նշանակված դատական նիստին, չի առարկել դատական նիստն անցկացնել իր բացակայությամբ, միաժամանակ նշել է, որ պնդում է իր բողոքը։
Մեղադրյալ Պ․Մանուկյանը, դատական նիստում տալով համապատասխան բացատրություններ, ըստ էության խնդրել է վերաքննիչ բողոքը բավարարել։ Միաժամանակ մեղադրյալը դատական նիստում միջնորդել է իր նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանքը փոփոխել և կիրառել տնային կալանքը, քանի որ ցանկանում է մինչև դատական ակտի ուժի մեջ մտնելը գտնվի տանը։
Դատախազը համապատասխան գրությամբ խնդրել է դատական նիստն անցկացնել իր բացակայությամբ և բողոքը մերժել։
(Վերը նշված և մյուս հարցերի մասով մանրամասն տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը։)

Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
6․ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 348-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«(…) 8) դատապարտված մեղադրյալը ենթակա է արդյոք պատժի իր կատարած հանցանքի համար.
9) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի դատապարտված մեղադրյալի նկատմամբ.
10) դատապարտված մեղադրյալը արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը.(…)»։
Ինչպես հետևում է մեջբերված քրեադատավարական դրույթներից, կոնկրետ պատժաչափով կոնկրետ պատժատեսակի նշանակումը և արդեն իսկ նշանակված պատիժը կրելու անհրաժեշտության հարցի լուծումն իրենցից ներկայացնում են պատժի հարցերի դատական լուծման գործընթացի ինքնուրույն և հաջորդական փուլեր:
Այսինքն՝ դատարանը նախ և առաջ որոշում է մեղադրյալի պատժի ենթակա լինելու հարցը, այնուհետև՝ դրա տեսակը և չափը, որից հետո որոշում՝ մեղադրյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը, թե՝ ոչ:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն՝
«Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Վերաքննությունը և վճռաբեկությունն իրականացվում են բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում»:
Մեջբերված քրեադատավարական իրավադրույթների և արձանագրված դատողության լույսի ներքո վերլուծելով սույն որոշման 4-րդ կետում շարադրված վերաքննիչ բողոքի հիմքերն ու հիմնավորումները՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ տվյալ դեպքում պետք է պատասխանել այն հարցին, թե հիմնավորվա՞ծ է արդյոք մեղադրյալ Պերճ Յուրիկի Մանուկյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու անթույլատրելիության վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունը:
7. ՀՀ Սահմանադրության 71-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ <<Օրենքով սահմանված պատիժը, ինչպես նաև նշանակված պատժատեսակը և պատժաչափը պետք է համաչափ լինեն կատարած արարքին>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «Պատժի նպատակներն են՝ վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ:
3. Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:(…)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Եթե դատարանը հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կարճաժամկետ ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու կամ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելիս հանգում է հետևության, որ պատժի նպատակների իրականացումը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքով պատժից կարող է ազատվել նաև այն անձը, որի նկատմամբ սույն օրենսգրքի 72-րդ հոդվածով նշանակվել է օրենքով նախատեսվածից ավելի մեղմ պատիժ, կամ կիրառվել է համաձայնեցման կամ համագործակցության կամ արագացված վարույթ:
3. Հանցագործությունների համակցության դեպքում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցը որոշվում է համակցությամբ վերջնական պատիժը նշանակելուց հետո:
4. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ որոշում կայացնելիս դատարանը պետք է հաշվի առնի հետևյալ հանգամանքները.
1) անձին մեղսագրվող հանցանքի բնույթն ու վտանգավորությունը,
2) պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները,
3) հանցանք կատարածի անձը,
4) պատճառած վնասը հատուցելու կամ այլ կերպ հարթելու պահանջի բացակայությունը կամ այն հատուցած կամ այլ կերպ հարթած լինելու հանգամանքը, եթե հանցագործությամբ վնաս է պատճառվել:
5. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը սահմանում է փորձաշրջան՝ 1-5 տարի ժամկետով, որի ընթացքում անձը գտնվում է դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի հսկողության ներքո և պարտավոր է կատարել դատարանի որոշմամբ սահմանված պարտականությունները:
Փորձաշրջանի ընթացքում դատարանի կողմից նշանակվող պարտականություններն են՝
1) կրթական և մշակութային ծրագրերին մասնակցելը, այդ թվում՝ նոր արհեստ կամ մասնագիտություն ձեռք բերելը,
2) առանց դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության Հայաստանի Հանրապետության տարածքը չլքելը,
3) բնակության վայրը փոխելու դեպքում դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնին սեղմ ժամկետում իր նոր բնակության վայրի հասցեն հայտնելը,
4) ոգելից խմիչքներից (ալկոհոլից), թմրամիջոցներից, հոգեմետ (հոգեներգործուն), թունավոր կամ այլ թմրեցնող նյութերից ունեցած կախվածությունից բուժման կուրս անցնելը,
5) հանրօգուտ աշխատանքներում ներգրավվելը,
6) սեռավարակից կամ շրջապատի համար վտանգ ներկայացնող հիվանդությունից բուժման կուրս անցնելը,
7) տուժողի, նրա ընտանիքի անդամի, նրա խնամքի տակ գտնվող անձի կամ դատարանի կողմից նշված այլ անձի հետ որևէ շփում ունենալու արգելքը,
8) որոշակի վայրեր այցելելու արգելքը,
9) հոգեբանական-վերականգնողական կուրս անցնելը:
6. Դատարանը դատապարտյալի վրա դնում է սույն հոդվածի 5-րդ մասով նախատեսված պարտականություններից մեկը կամ մի քանիսը կամ դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի միջնորդությամբ կամ սեփական նախաձեռնությամբ՝ այլ պարտականություններ, որոնք կարող են նպաստել նրա վերասոցիալականացմանը:
7. Զինծառայողի վրա կարող են դրվել այնպիսի պարտականություններ, որոնք չեն խոչընդոտում զինված ուժերի համապատասխան ստորաբաժանումում իր ծառայողական պարտականությունների կատարումը:
8. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը կարող է նշանակել նաև լրացուցիչ պատիժ, ինչպես նաև անվտանգության միջոց։
9. Եթե դատապարտյալը փորձաշրջանի ընթացքում խուսափում է դատարանի սահմանած պարտականությունները կատարելուց, վերահսկողությունից կամ դատարանի նշանակած անվտանգության միջոցը կամ լրացուցիչ պատիժը կատարելուց, ապա համակողմանի գնահատման ենթարկելով խուսափելու պատճառները՝ դատարանը վերացնում է անձի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը կամ դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի կամ դատապարտյալի միջնորդությամբ մինչև 1 տարի ժամկետով երկարաձգում է անձի նկատմամբ նշանակված փորձաշրջանի ժամկետը, այդ թվում` առավելագույն` 5 տարի ժամկետով նշանակված փորձաշրջանի ժամկետը:
10. Եթե փորձաշրջանի ժամկետը երկարաձգելուց հետո անձը շարունակում է խուսափել դատարանի սահմանած պարտականությունները կատարելուց, վերահսկողությունից կամ դատարանի նշանակած անվտանգության միջոցը կամ լրացուցիչ պատիժը կատարելուց, ապա դատարանը դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի միջնորդությամբ վերացնում է անձի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը:
11. Եթե հանցագործությունների համակցությամբ նշանակվել է ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ, որը պայմանականորեն չի կիրառվել, և ազատությունից զրկելու հետ չկապված պատիժ, ապա դրա կատարումից խուսափելու դեպքում դատարանը դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի միջնորդությամբ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշումը վերացնում է:
12. Եթե փորձաշրջանի ընթացքում անձը կատարում է նոր դիտավորյալ հանցանք, ապա նրա նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ որոշումը վերացվում է: Այդ դեպքում դատարանն անձի նկատմամբ պատիժ է նշանակում սույն օրենսգրքի 75-րդ հոդվածով սահմանված կարգով:
13. Եթե փորձաշրջանի ընթացքում անձը կատարում է անզգույշ հանցանք, ապա պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը վերացնելու հարցը լուծում է դատարանը: Եթե դատարանը գործի հանգամանքների համակողմանի գնահատման արդյունքով որոշում է չվերացնել պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը և նոր կատարված հանցանքի համար նշանակում է ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ, ապա այդ պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվում, և փորձաշրջանի ժամկետը երկարաձգվում է մինչև 5 տարի ժամկետով: Եթե փորձաշրջանի ընթացքում անձը կատարում է մեկից ավելի անզգույշ հանցանք, ապա պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշումը վերացվում է: Եթե դատարանը վերացնում է պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշումը, ապա պատիժ է նշանակում սույն օրենսգրքի 75-րդ հոդվածով սահմանված կարգով:
14. Եթե փորձաշրջանի ընթացքում պարզվում է, որ մինչև դատապարտվելն անձը կատարել է մեկ այլ հանցանք, որի համար քրեական պատասխանատվության չի ենթարկվել կամ օրենքով սահմանված կարգով քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից չի ազատվել, ապա դատարանը պատիժ է նշանակում հանցագործությունների համակցության համար պատիժ նշանակելու՝ սույն օրենսգրքի 74-րդ հոդվածով նախատեսված կարգով:
Հանցագործությունների համակցությամբ վերջնական պատիժ նշանակելիս դատարանը, հաշվի առնելով սույն հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված հանգամանքները, կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ: Եթե դատարանը նպատակահարմար չի համարում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը, ապա անցած փորձաշրջանի 2 օրը հաշվվում է կարճաժամկետ ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու կամ ազատազրկման 1 օրվա դիմաց:
15. Եթե անձը կատարել է նոր հանցանք մինչև պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշումն ուժի մեջ մտնելը, ապա դատարանը վերացնում է պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշումը և պատիժ է նշանակում սույն օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի կանոններով:
16. Եթե փորձաշրջանի ընթացքում անձը կատարել է նոր հանցանք, որը բացահայտվում է փորձաշրջանն անցնելուց հետո, ապա անձը դրա համար պատիժը կրում է առանձին»:
Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ մինչև 2022 թվականի հուլիսի 1-ը գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքի դրույթները ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից բազմիցս վերլուծության են ենթարկվել մի շարք գործերով կայացված նախադեպային որոշումներում, որոնք էության մեջ կիրառելի են նաև 2022 թվականի հուլիսի 1-ից գործող իրավակարգավորումների մասով, և մշտապես վերահաստատվել է դիրքորոշումն առ այն, որ դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն այն մասին, որ ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց իրական պատիժ կրելու, պետք է հիմնվի օբյեկտիվ գոյություն ունեցող այնպիսի տվյալների համակողմանի վերլուծության վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին։ Այս կապակցությամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը բազմիցս փաստել է, որ թեև պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսում, սակայն դատարանի հետևությունները պետք է, ի թիվս այլոց, հիմնված լինեն նաև հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի ամբողջական գնահատման վրա` հաշվի առնելով այնպիսի գործոններ, ինչպիսիք են օրենքով պահպանվող հասարակական հարաբերության բնույթը, մեղքի ձևը և տեսակը, պատճառված վնասի չափը, պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները, հանցագործության հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, նպատակներն ու շարժառիթները, հանցագործության ավարտվածության աստիճանը և այլն (տե՛ս, mutatis mutandis, ԵԱԴԴ/0034/01/12, ԼԴ/0093/01/12, ՏԴ/0018/01/13, ԵԷԴ/0132/01/13, ԵԱՆԴ/0060/01/13, ԵԿԴ/0096/01/13, ԵԿԴ/0252/01/13, ԵՄԴ/0027/01/14, ԳԴ/0014/01/14, ՍԴ/0204/01/13, ՏԴ/0031/01/14, ՍԴ3/0174/01/14, ԵԱԴԴ/0011/01/14, ԵԱՔԴ/0091/01/14, ԵԿԴ/0039/01/15 որոշումները և այլն)։
Թ.Տեր-Գրիգորյանի վերաբերյալ որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ. «Պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը հաշվի է առնում նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ և 63-րդ հոդվածներով նախատեսված պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: Հանցակազմի սահմաններից դուրս գտնվելով դրանք բնութագրում են ինչպես կատարված հանցագործությունը, այնպես էլ հանցավորի անձնավորությունը, հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հանցավորի անձնավորության և հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին՝ համապատասխանաբար բարձրացնելով կամ իջեցնելով այն: Դրանց գնահատմամբ է հնարավոր յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատական մոտեցում ցուցաբերել ինչպես պատժի տեսակը և չափը որոշելիս, այնպես էլ այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս:
(…) Նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը (տե՛ս, mutatis mutandis, Թամարա Տեր-Գրիգորյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2007 թվականի հոկտեմբերի 26-ի թիվ ՎԲ-192/07 որոշումը)»:
Վերը նշված օրենսդրական կարգավորումներից և Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումներից հետևում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար անհրաժեշտ է դատարանի համոզվածությունը, որ պատժի նպատակների իրացումը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժն իրական կրելու: Ընդ որում, այդ համոզվածությունը պետք է հիմնված լինի գործի օբյեկտիվ տվյալների վրա, և պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը պետք է հանգամանորեն քննության առնի ինչպես հանցագործության կատարման, այնպես էլ հանցավորի անձին վերաբերող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը իրավական դիրքորոշում է ձևավորել նաև այն մասին, որ «(…)Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա: (...) Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ` իր անհատական հատկանիշներով: Ընդ որում` անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս: Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ` գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները` վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն (…) (տե՛ս, mutatis mutandis, Արարատ Ավագի Ավագյանի և Վահան Սերյոժայի Սահակյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշումը)»:
Արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը գնահատելու հարցերին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Գ.Մադաթյանի գործով որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ. «(…) Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ:
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում՝ հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը:
Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, և գտնում է, որ պատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը» (տե՛ս, mutatis mutandis, Գարուշ Նորիկի Մադաթյանի վերաբերյալ 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 որոշումը):
Մեկ այլ՝ Կարեն Հարությունյանի վերաբերյալ գործով՝ Վճռաբեկ դատարանը, վերլուծելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր մասի մի շարք դրույթներ, արձանագրել է, որ պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձին բնութագրող բոլոր տվյալները և քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով՝ հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար (տե՛ս, mutatis mutandis, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ Կարեն Հարությունյանի վերաբերյալ գործով 2007 թվականի նոյեմբերի 30-ի ՎԲ-201/07 որոշումը):
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(…) 6. Պարզելով, որ նյութական օրենքի որևէ այլ դրույթ, ներառյալ գույքային հայցը լուծելու առումով, ճիշտ կիրառված չէ, վերաքննիչ դատարանն ամբողջությամբ կամ որոշակի մասով բեկանում է դատական ակտը՝ կայացնելով նոր դատական ակտ կամ վարույթը փոխանցելով առաջին ատյանի դատարան՝ նոր դատաքննության, կամ փոփոխում է դատական ակտը»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 377-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
<<1. Պարզելով, որ առաջին ատյանի դատարանը պատիժ նշանակելիս կամ պատժի կրման հարցը լուծելիս հաշվի չի առել պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող կամ հանցագործության վտանգավորությունը կամ մեղադրյալի անձը բնութագրող որևէ հանգամանք, որի արդյունքով նշանակել է անարդարացի՝ ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ պատիժ, վերաքննիչ դատարանը փոփոխում է առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը՝ մեղմացնելով կամ խստացնելով պատիժը կամ այլ կերպ լուծելով պատժի կրման հարցը՝ ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով:>>:
7.1. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին մասն ամրագրում է պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքների ցանկը։
Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն. «Պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև սույն հոդվածի 1-ին մասով չնախատեսված մեղմացնող այլ հանգամանքներ:»։
Դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս հաշվի առնվող մեղմացնող հանգամանքների չափանիշների վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է հայտնել Պ.Բայրամյանի վերաբերյալ գործով կայացրած որոշմամբ, համաձայն որի. «(…) Դատարանի լայն հայեցողության շրջանակներում է (...) անձի պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքների կիրառման հարցը, քանի որ համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի՝ պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև մեղմացնող այլ հանգամանքներ, որոնք նշված չեն նույն հոդվածի առաջին մասում: Այնուհանդերձ, դատարանի այս լիազորությունը բացարձակ չէ, և որպես մեղմացնող հաշվի առնվող հանգամանքները պետք է բավարարեն որոշակի չափանիշների: Դրանք են. ա) հանգամանքը պետք է իրական լինի, այսինքն` գործով ձեռք բերված ապացույցները պետք է հաստատեն դրա առկայությունը, բ) այն պետք է ողջամտորեն նվազեցրած լինի անձի կամ նրա կատարած արարքի հանրային վտանգավորությունը, գ) այն հաստատված ճանաչելիս դատարանը պետք է պահպանի ապացուցման ընդհանուր քրեադատավարական կանոնները. հանգամանքի առկայությունը հաստատող ապացույցները պետք է վերաբերելի և թույլատրելի լինեն, դրանք պետք է հետազոտված լինեն դատաքննության ընթացքում, ինչպես նաև պետք է պահպանվեն ապացույցների ստուգման և գնահատման օրենսդրական պահանջները» (տե՛ս, mutatis mutandis, Պարույր Բայրամյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2007 թվականի հունիսի 1-ի թիվ ՎԲ-84/07 որոշումը):
Վճռաբեկ դատարանը ձևավորել է կայուն նախադեպային իրավունք, համաձայն որի՝ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ: Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից: Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման: Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են: Հետևաբար, կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա: Նշված հանգամանքների գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեական օրենսդրությամբ նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից:
Մասնավորապես, Վճռաբեկ դատարանն ընդգծել է, որ հանցանքի հանրային վտանգավորության բնույթն ու աստիճանը ճիշտ գնահատելու և հանցավորի նկատմամբ համաչափ պատիժ նշանակելու համար անհրաժեշտ է, ի թիվս այլնի, հատուկ ուշադրություն դարձնել հանցավոր վարքագծի դրսևորման եղանակին, հանցագործության իրադրությանը, պատճառված վնասի բնույթին, արարքի նկատմամբ անձի հոգեբանական վերաբերմունքին, հանցագործության նպատակին և շարժառիթին:
Վճռաբեկ դատարանը գտել է, որ պատժի նշանակման համաչափության վերաբերյալ վերոհիշյալ դիրքորոշումները mutatis mutandis կիրառելի են նաև պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու դեպքում փորձաշրջանի ժամկետը որոշելիս, հաշվի առնելով նաև այդ ինստիտուտի գործադրման նպատակներն ու առանձնահատկությունները։ (տե՛ս, mutatis mutandis, տե՛ս նաև ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 16․09․2022 թվականի թիվ ԱՐԴ/0008/01/20 որոշումը):
8. Սույն որոշման 7-7.1-րդ շարադրված իրավադրույթների, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումների և դրանց վերլուծության արդյունքում ձևավորված դատողությունների լույսի ներքո գնահատելով մեղադրյալ Պերճ Յուրիկի Մանուկյանի կատարած հանցագործության բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, այդ թվում՝ նրա կատարած արարքը, դրա արդյունքում քրեական օրենքով պաշտպանվող հասարակական հարաբերություններին պատճառված վնասը, հանցագործության կատարման եղանակը, խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, հանցանքը կատարելուց հետո մեղադրյալի դրսևորած վարքագիծը, դրանք համադրելով՝ նրա անձի բնութագրի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հետ, Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ մեղադրյալ Պերճ Յուրիկի Մանուկյանի վերասոցիալականացվելը հնարավոր է միայն նշանակված պատիժը ռեալ կրելու արդյունքում և միայն այդ եղանակով է հնարավոր ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակների լիարժեք իրացումը: Հետևաբար, անհիմն են պաշտպանի վերաքննիչ բողոքում առկա՝ մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ ներկայացված փաստարկները:
Վերոգրյալի հաշվառմամբ Վերաքննիչ դատարանն իր համաձայնությունն է հայտնում մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը ռեալ կրելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի այն հետևությանը, որ. «Ինչ վերաբերում է պաշտպանի բարձրացված՝ Պ.Մանուկյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ փաստարկին՝ դատարանը համադրված վերլուծության և իրենց ամբողջության մեջ գնահատման ենթարկելով սույն գործի փաստական տվյալները, մեղսագրված արարքի բնույթի և հանրային վտանգավորության աստիճանի վրա ազդող գործոնները, այդ թվում՝ թմրամիջոցի չափը (դատարանը հարկ է համարում նկատել, որ պատժի անհատականացման գործընթացում ուշադրության է արժանի ոչ միայն թմրամիջոցի տեսակը, այլ նաև դրա չափը. տվյալ դեպքում, ապօրինի շրջանառության առարկա են հանդիսացել երկու տեսակի թմրամիջոցներ՝ 100,32 գրամ քաշով «Մարիխուաննա» և 16,57 գրամ քաշով «Տետրահիդրոկաննաբինոլներ պարունակող բուսական խառնուրդ»), պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, ինչպես նաև մեղադրյալի անձը բնութագրող տվյալների բացակայությունը, գտնում է, որ վերջինիս նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով հնարավոր չէ հասնել պատժի նպատակների իրագործմանը:»:
Տվյալ դեպքում, Առաջին ատյանի դատարանը, մեղադրյալի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը կրելու հարցը լուծելիս հիմք է ընդունել ինչպես կատարած արարքի բնույթը, վտանգավորության աստիճանը, այնպես էլ նրա անձը բնութագրող հանգամանքի առկայությունը, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող վերը նշված հանգամանքները և պատժի կրման մասով կայացրել է հիմնավորված և պատճառաբանված դատական ակտ (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 3-րդ կետը):
Այսպիսով Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ սույն գործում առկա փաստական տվյալները տվյալ դեպքում բավարար չեն փաստելու, որ մեղադրյալ Պերճ Յուրիկի Մանուկյանը կարող է վերասոցիալականացվել առանց իր նկատմամբ նշանակված պատիժը ռեալ կրելու: Այսինքն, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Պերճ Յուրիկի Մանուկյանի նկատմամբ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից նշանակված պատիժը ռեալ կրելու անհրաժեշտության վերաբերյալ հետևությունն արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքի երաշխավորման տեսանկյունից հիմնավոր է, և Առաջին ատյանի դատարանի կողմից թույլ չի տրվել այնպիսի դատական սխալ, որն, ի վնաս մեղադրյալի, ազդեցություն է ունեցել կամ կարող էր ազդեցություն ունենալ գործի ելքի վրա:
Մասնավորապես, սույն որոշման 7-7.1-րդ կետում մեջբերված իրավադրույթների և իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո գնահատելով վերը նշված փաստական հանգամանքները՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը մեղադրյալի նկատմամբ պատժի կրման հարցը լուծելիս հաշվի է առել պատիժը մեղմացնող, ինչպես նաև ծանրացնող հանգամանքի առկայությունը, մեղադրյալի անձը բնութագրող հանգամանքները, հանցագործության վտանգավորության աստիճանը և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 377-րդ հոդվածի 1-ին մասի իմաստով պատժի կրման հարցն այլ կերպ լուծելու իրավաչափ հիմքեր տվյալ դեպքում չկան։ Այսինքն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 377-րդ հոդվածի իրավակարգավորումների հաշվառմամբ համապատասխան խախտում արձանագրելու հիմքեր չկան։
Այսպիսով, Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռն օրինական է, հիմնավորված և պատճառաբանված (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 3-րդ կետը), հետևաբար այն պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ ներկայացված վերաքննիչ բողոքն անհիմն է և պետք է մերժել։
9․ Ինչ վերաբերում է վերաքննիչ բողոքում նշված մյուս փաստարկներին ու դատողություններին (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 4-րդ կետը), ապա հարկ է արձանագրել, որ սույն որոշմամբ վերը շարադրված իրավական դիրքորոշումները, վերլուծություններն ու դատողություններն իրենց համակցության մեջ արդեն իսկ ամբողջությամբ ներառում են դրանց վերաբերյալ Վերաքննիչ դատարանի մոտեցումներն ու բարձրացված հարցերի պատասխանները, ուստի լրացուցիչ առանձին-առանձին անդրադառնալու անհրաժեշտությունը, առկա պայմաններում, բացակայում է: Ընդ որում, այդ կապակցությամբ հարկ է նաև փաստել, որ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ թեև <<Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին>> եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին կետը դատարանին պարտավորեցնում է պատճառաբանել իր որոշումները, սակայն այն չի կարող մեկնաբանվել որպես կողմի ներկայացրած յուրաքանչյուր փաստարկին դատարանի կողմից մանրամասն պատասխան տալու պահանջ: (Տե՛ս, ի թիվս այլնի, Ռուիզ Տորեխան ընդդեմ Իսպանիայի (RUIZ TORIJA v. SPAIN) գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի 1994 թվականի դեկտեմբերի 9-ի վճիռը, գանգատ թիվ 18390/91, կետ 29, Վան դե Հուրքն ընդդեմ Նիդեռլանդների (VAN DE HURK v. THE NETHERLANDS) գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի 1994 թվականի ապրիլի 19-ի վճիռը, գանգատ թիվ 16034/90, կետ 61):
10. Ամփոփելով վերը շարադրվածը՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից կայացված համապատասխան դատավճռով մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը կրելու վերաբերյալ տրված լուծումները հիմնավորված են ու բավարար չափով պատճառաբանված, Առաջին ատյանի դատարանը թույլ չի տվել նյութական կամ դատավարական իրավունքի այնպիսի խախտում, որը կարող էր հիմք հանդիսանալ վերաքննիչ բողոքը բավարարելու համար: Ուստի, հիմք ընդունելով վերը նշված պատճառաբանությունները, վերաքննիչ բողոքը պետք է մերժել, իսկ բողոքարկված դատական ակտը պետք է թողնել անփոփոխ։
Անդրադառնալով մեղադրյալի կողմից դատական նիստում ներկայացված խափանման միջոցը փոփոխելու վերաբերյալ միջնորդությանը, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ տվյալ դեպքում շարունակվում է առկա լինել կիրառված խափանման միջոցի պայմանները և նպատակները, իսկ մեղադրյալի կողմից ներկայացված փաստարկն առ այն, որ ցանկանում է մինչև դատական ակտի ուժի մեջ մտնելը գտնվի տանը, բավարար չէ այլ հետևության հանգելու համար։ Ուստի մեղադրյալի կողմից ներկայացված միջնորդությունը պետք է մերժել։
11. Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ, 361-363-րդ, 370-371-րդ հոդվածներով՝ Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Վերաքննիչ բողոքը մերժել:
Պերճ Յուրիկի Մանուկյանի վերաբերյալ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի սեպտեմբերի 12-ի թիվ ԵԴ1/0861/01/25 դատավճիռը թողնել անփոփոխ:
Մեղադրյալ Պերճ Յուրիկի Մանուկյանի միջնորդությունը՝ խափանման միջոցը փոփոխելու վերաբերյալ, մերժել։
Սույն որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան՝ այն ստանալու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում:

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Մ.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ՝ Ա.ՂՈՒԿԱՍՅԱՆ

Ա․ԲԵԿԹԱՇՅԱՆ