Գործ ԵԴ1/0873/01/25



Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

10.06.2026 թվական ք.Երևան

ԵՐԵՎԱՆ ՔԱՂԱՔԻ ԱՌԱՋԻՆ ԱՏՅԱՆԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅԱՆ
ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Ժ.ՉԻՉՈՅԱՆԻ
ՆԻՍՏԻ ՔԱՐՏՈՒՂԱՐ՝ Ա.ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆԻ
Ա․ԱՍՏՎԱԾԱՏՐՅԱՆԻ

ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ`
ՀԱՆՐԱՅԻՆ ՄԵՂԱԴՐՈՂ՝ Լ․ՆԱՀԱՊԵՏՅԱՆԻ
Ա․ՀԱԿՈԲՅԱՆԻ
ՊԱՇՏՊԱՆ՝ Ռ․ՋՀԱՆԳԻՐՅԱՆԻ
ՏՈւԺՈՂ՝ Մ․ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆԻ
ՄԵՂԱԴՐՅԱԼ՝ Ն.ՄԿՐԴՈՒՄՅԱՆԻ

Դռնբաց դատական նիստում քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի․
Նարինե Արմենի Մկրդումյանի՝ (առկա է անձնական տվյալ), ԼՂՀ-ում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, միջնակարգ կրթությամբ, չդատապարտված, ամուսնացած, խնամքին երկու անչափահաս երեխա, չի աշխատում, (առկա է անձնական տվյալ), որպես խափանման միջոց է ընտրված Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելու արգելքը, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 255-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով, 10.06.2026 թվականին Ն.Մկրդումյանի վերաբերյալ կայացվել է արդարացման վերդիկտ.


1.Գործի դատավարական նախապատմությունը.

2023 թվականի փետրվարի 10-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների քննչական բաժնի քննիչ՝ Տ․Վարդանյանը արձանագրություն է կազմել թիվ 10117323 քրեական վարույթը նախաձեռնելու մասին։
2023 թվականի հուլիսի 25-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների քննչական բաժնի քննիչ՝ Ա․Մարուքյանը որոշում է կայացրել թիվ 10117323 քրեական գործով Մուրադ Հովհաննիսյանին որպես տուժող ճանաչելու մասին։
2025 թվականի փետրվարի 10-ին Նարինե Արմենի Մկրդումյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 255-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել այն արարքների կատարման համար, որ «[ն]ա կատարել է ուրիշի գույքի խոշոր չափի խարդախություն.
Այսպես`
Նարինե Արմենի Մկրդումյանը, խարդախությամբ ուրիշի գույքի խոշոր չափի հափշտակություն կատարելու մեկ միասնական դիտավորությամբ, խաբեության և վստահությունը չարաշահելու եղանակով, այն է՝ Մուրադ Կարոյի Հովհաննիսյանին ներկայանալով որպես պայծառատես, բախտագուշակ, էքատրասենս, ինչպես նաև հոգևոր բժիշկ՝ այդկերպ դիտավորությամբ խեղաթյուրել է իրականությունը՝ իրականում գոյություն չունեցող կեղծ տվյալներ հաղորդելով նրան, վերջինիս ունեցած առողջական խնդիրները լուծելու, վերջինիս վրա արված թուղթ ու գիրը հանելու, կապանքները քանդելու կեղծ խոստումով, ինչպես նաև Մուրադ Հովհաննիսյանի վրայից բացասական էներգիան և ապագայում սպասվող ավտովթարը հեռացնելու կեղծ պատրվակով դիտավորությամբ մոլորության մեջ գցելով վերջինիս՝ 2021 թվականի դեկտեմբերի 23-ին Մուրադ Կարոյի Հովհաննիսյանից պահանջել և ստացել է 750.000 ՀՀ դրամ գումար, ընդհանուր 154․000 ՀՀ դրամ արժողությամբ 2 ոսկյա մատանիներ, ինչպես նաև 14000 ՀՀ դրամ արժողությամբ կանացի հագուստ և խարդախությամբ հափշտակել է դրանք՝ Մուրադ Կարոյի Հովհաննիսյանին պատճառելով ընդհանուր խոշոր չափի՝ 918.000 ՀՀ դրամի գույքային վնաս։»
2025 թվականի փետրվարի 11-ին Նարինե Արմենի Մկրդումյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելու արգելքը։
2025 թվականի փետրվարի 28-ին թիվ 10117323 քրեական վարույթով կազմվել է մեղադրական եզրակացություն։
2025 թվականի մարտի 12-ին Երևան քաղաքի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Լ․Նահապետյանը որոշում է կայացրել թիվ 10117323 քրեական վարույթով մեղադրական եզրակացությունը հաստատելու մասին։
2025 թվականի մարտի 12-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան է ստացվել թիվ 10117323 քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Նարինե Արմենի Մկրդումյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 255-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով։
Թիվ 10117323 քրեական գործն էլեկտրոնային մակագրման եղանակով թիվ ԵԴ1/0873/01/25 համարի ներքո մակագրվել և 2025 թվականի մարտի 13-ին հանձնվել է դատավոր Ժ.Չիչոյանին:
2025 թվականի մարտի 17-ին դատավոր Ժ․Չիչոյանը որոշում է կայացրել թիվ ԵԴ1/0873/01/25 քրեական գործով վարույթ ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին:
2025 թվականի մարտի 31-ին դատավոր Ժ․Չիչոյանը որոշում է կայացրել մեղադրյալ Նարինե Արմենի Մկրդումյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելու արգելքը անփոփոխ թողնելու մասին։
2025 թվականի օգոստոսի 14-ին Դատարանը որոշում է կայացրել հիմնական դատալսումներ նշանակելու մասին։
2026 թվականի հունիսի 10-ին մեղադրյալ Նարինե Արմենի Մկրդումյանի նկատմամբ կայացվել է արդարացման վերդիկտ և նույն օրը որոշում է կայացվել լրացուցիչ դատալսումներ անցկացնելու մասին:

2.Հիմնական դատալսումների ընթացքում հետազոտված թույլատրելի ապացույցները.

Դատարանի հետևությունները հիմնված են դատաքննությամբ հետազոտված հետևյալ ապացույցների վրա․
Մուրադ Հովհաննիսյանի կողմից ներկայացված փաստաթղթի զննության արձանագրությունը, համաձայն որի՝ ներկայացված փաստաթղթում հայտնաբերվել են ձեռագիր գրառումներ 1500 ԱՄՆ դոլար գումար, ոսկու, հագուստի, հողի, լուսանկարների, այլ առարկաների և դրանց քանակի վերաբերյալ:
(հատոր 1-ին գ.թ. 180, դատական նիստի արձանագրություն)
Արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչելու մասին որոշումը, համաձայն որի՝ վերոնշյալ փաստաթուղթը ճանաչվել է որպես արտավարութային փաստաթուղթ։
(հատոր 1-ին գ.թ. 181-182, դատական նիստի արձանագրություն)
Տուժող Մուրադ Կարոյի Հովհաննիսյանը դատաքննության ընթացքում ցուցմունք տվեց այն մասին, որ դեպքը տեղի է ունեցել 2021 թվականի դեկտեմբերին, գնացել է մեղադրյալ Նարինե Մկրդումյանի բնակարան՝ Մարգարյան փողոցում, մինչ այդ հեռուստացույցով վերջինիս հարցազրույցն է տեսել և մտածել է, որ Նարինեի մոտ առկա են էքստրասենսի հատկություններ, իսկ այդ ժամանակ ինքը բազմաթիվ առողջական խնդիրներ է ունեցել և բազմիցս դիմելով բժիշկների արդյունք չի ունեցել, ուստի որոշել է դիմել Նարինե Մկրդումյանին։ 2021 թվականի դեկտեմբերի 20-ին գնացել է Նարինե Մկրդումյանի բնակարան, զրուցել են, ինքը իր գանգատներ է ասել, իսկ Նարինեն իրեն ասել է, որ իր հետ կապված թուղթ ու գիր է առկա, իրեն ավտովթար է սպասվում և այլն, վերջինս իրեն համոզել է, որ այդ թուղթ ու գիրը անպայման պետք է հանվի, չնայած այն հանգամանքին, որ ինքը դրա համար չէր դիմել վերջինիս։ Ունի առողջական և քնի հետ կապված խնդիրներ, որոնք չեն բուժվում, ուստի դիմել է Նարինե Մկրդումյանին, վերջինս այդ խնդիրները լուծելու համար իրենից պահանջել է 750․000 ՀՀ դրամ և երկու ոսկյա մատանի։ Ինքը խնդրել է Նարինե Մկրդումյանին թղթի վրա գրել թե ինչ է իրենից պահանջում, որը և Նարինեն արել է և տվել իրեն, սակայն առանց ստորագրության, զուտ իր հիշելու համար։ Նարինե Մկրդումյանի ուզածները ինքը տարել է մոտ երկու օր անց՝ ժամը 09։00-ի սահմաններում, գումարը և մատանիները դրել է սեղանին, Նարինեն Գումարը վերցրել է, սակայն չի հաշվել, որից հետո մոտ կես ժամ աղոթք է կարդացել և ինքը հեռացել է։ Տուն հասնելուց հետո իրեն է զանգահարել Նարինեն և ասել, որ իր գործը կատարելու համար իր տվածները քիչ են և գործը վերջացնելու համար պահանջել է հող, նկար։ Դրանից մոտ 15 րոպե անց կրկին է զանգահարել և ասել, որ գործը չի ավարտել և ինքը պետք է 1000 ԱՄՆ դոլա ևս ավելացնի, որին ի պատասխան ինքը ասել է, որ իրենք այդպես չեն պայմանավորվել և հրաժարվում է իր ծառայություններից և, որ իր գումարը հետ է ուզում ստանալ, Նարինեն իրեն պատասխանել է, որ չի կարող վերադարձնել, քանի որ արդեն ծախսել է։ Հաջորդ օրը ինքը գնացել է Նարինե Մկրդումյանի տուն՝ իր գումարը պահանջելու, սակայն Նարինեն հրաժարվել է հետ վերադարձնել, ինչի պատճառով ինքը դիմել է ոստիկանություն։ Նարինե Մկրդումյանը իր առողջության հետ կապված սխալ կանխատեսումներ էր կատարել, իր պատմելուց հետո նոր վերջինս ասել է, որ իր գլխի հետ կապված խնդիրներ կան։ Խաբեություն է եղել վերջինիս ասածը, այն մասին որ ինքը մի քանի անգամ փրկվել է ավտովթարներից։ Նարինե Մկրդումյանից պահանջում է, որ իր գումարը հետ վերադարձնի, քանի որ իր առողջության համար ոչ մի բարելավող գործողություն չի կատարել։
(դատական նիստի արձանագրություն)
Մեղադրյալ Նարինե Արմենի Մկրդումյանը հայտնեց, որ չի ընդունում իրեն առաջադրված մեղադրանքը և ցուցմունք տվեց այն մասին, որ իր մասին գրել են տարբեր թերթերում և ռադիոներում, Մուրադ Հովհաննիսյանը բոլորի պես հերթում սպասել է մինչև կարողանա մտնել իր մոտ, նախկինում երբևէ չի տեսել։ Մուրադ Հովհաննիսյանը իրեն նախօրորք իր մասին չի պատմել, ինքն էլ տեսել, որ վերջինս հոսանքի հետ է աշխատում, որը ճիշտ է եղել, ասել է նաև, որ վթարային դեպք է տեսնում և նավսեր և նրանից է հարցրել եթե ուզում է աշխատանքը վերցնի, եթե ոչ, ոչ, ինքը ոչ ստիպել է, ոչ պարտադրել, վերջինս իր կամքով եկել է և իր կամքով համաձայնվել որ կատարի աշխատանքը։ Ինքը բազմաթիվ հաճախորդներ ունի և չէր կարող նրա մասին այդքան բան հիշել։ Մուրադ Հովհաննիսյանը սկզբում համաձայնվել է, սակայն հետո եկել ասել է, որ չի հավատում և հրաժարվում է աշխատել և գումարը հետ է ուզել, որին ինքը պատասխանել է, որ արդեն աշխատանք է կատարել՝ աղոթքներ է արել, հող է վառել և գումարը հետ չի վերադարձնելու։ Ինքը թղթի վրա գրել է ինչքան գումար պետք է վճարեր տուժողը՝ 1500 ԱՄՆ դոլար, սակայն ասել է, որ եթե 300․000 ՀՀ դրամ էլ տանի ինքը կսկսի աշխատանքը։ Ինքը ընդհամենը իր աշխատանքի գումարի չափն է ասել, եթե տուժողը չուզենար չէր համաձայնվի և չէր վճարի։ Տուժողը ծրարով իրեն գումար է տարել և երկու փոքր մատանիներ մոտ 20․000 ՀՀ դրամ արժողությամբ, իսկ ծրարի մեջ եղել է 300․000 ՀՀ դրամ։ Հետագայում զանգել է տուժողին և ասել է, որ իր աշխատանքի համար պետք է ամբողջը վճարի։
(դատական նիստի արձանագրություն)
2026 թվականի ապրիլի 17-ին Դատարանը ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 334-րդ հոդվածով որոշում է կայացրել պաշտպանական կողմի միջնորդությունը բավարարելու՝ հետազոտման ենթակա ապացույցների ծավալը լրացնելու և որպես արտավարութային փաստաթուղթ՝ «Աղթարք» ամսագրի 2-րդ էջի պատճենը, «Օգնիր ինքդ քեզ» ամսագրի 11-րդ էջի պատճենը և մեկ լազերային սկավառակ, որում առկա է թվով 6 ֆայլեր, ապացույց ճանաչելու մասին։
Վերոնշյալ՝ «Աղթարք» ամսագրի 2-րդ էջի պատճենի, «Օգնիր ինքդ քեզ» ամսագրի 11-րդ էջի պատճենի և մեկ լազերային սկավառակի պարունակության համաձայն՝ Նարինե Մկրդումյանը ունի պայծառատեսի հատկություններ, կարողանում է կանխատեսումներ և բուժումներ կատարել։
(դատական նիստի արձանագրություն)

3.Դատարանի իրավական և փաստական վերլուծությունները.

Հետազոտելով սույն գործով ձեռք բերված ապացույցներն ու փաստաթղթերը, համադրելով դրանք քրեական գործի դատական քննությամբ հետազոտված ապացույցների հետ, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, հավաստիության, իսկ բոլոր ապացույցների համակցությունը՝ հիմնավոր եզրափակիչ դատավարական ակտ կայացնելու համար բավարարության տեսանկյունից` Դատարանը գտնում է հետևյալը.
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Յուրաքանչյուր ոք, երբ որոշվում են նրա քաղաքացիական իրավունքներն ու պարտականությունները կամ նրան ներկայացված ցանկացած քրեական մեղադրանքի առնչությամբ, ունի օրենքի հիման վրա ստեղծված անկախ ու անաչառ դատարանի կողմից ողջամիտ ժամկետում արդարացի և հրապարակային դատաքննության իրավունք (...): 2. Յուրաքանչյուր ոք, ով մեղադրվում է քրեական հանցագործության մեջ, համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունն ապացուցված չէ օրենքին համապատասխան: (...)»:
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 7-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Ոչ ոք չպետք է մեղավոր ճանաչվի որևէ գործողության կամ անգործության համար, որը կատարման պահին գործող ներպետական կամ միջազգային իրավունքի համաձայն, հանցագործություն չի համարվել: (…)»:
ՀՀ Սահմանադրության 63-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Յուրաքանչյուր ոք ունի անկախ և անաչառ դատարանի կողմից իր գործի արդարացի, հրապարակային և ողջամիտ ժամկետում քննության իրավունք: (…)»:
ՀՀ Սահմանադրության 66-րդ հոդվածի համաձայն՝
«Հանցագործության համար մեղադրվողը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղքն ապացուցված չէ օրենքով սահմանված կարգով՝ դատարանի՝ օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Հանցագործության համար մեղադրվողը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունն ապացուցված չէ սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով՝ դատարանի՝ օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով:
2. Չապացուցված մեղավորությունը հավասարազոր է ապացուցված անմեղությանը:
3. Մեղադրյալը պարտավոր չէ ապացուցել իր անմեղությունը կամ քրեական վարույթն իրականացնող մարմնին ցույց տալ որևէ աջակցություն: Մեղադրյալի անմեղության ապացուցման պարտականությունը չի կարող դրվել նաև նրա պաշտպանի, օրինական ներկայացուցչի, գույքային պատասխանողի և նրա ներկայացուցչի վրա: Մեղադրանքի ապացուցման և ի պաշտպանություն մեղադրյալի բերված փաստարկների հերքման պարտականությունը հանրային քրեական հետապնդման դեպքում կրում է դատախազը, իսկ մինչդատական վարույթում` նաև քննիչը: Մասնավոր քրեական հետապնդման դեպքում այդ պարտականությունը կրում են տուժողը և նրա ներկայացուցիչը:
4. Մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր ողջամիտ կասկածները, որոնք չեն փարատվել սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 22-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Քրեական վարույթի համար նշանակություն ունեցող ցանկացած հանգամանք պետք է հաստատվի պատշաճ ապացույցների բավարար համակցությամբ:
2. Եզրափակիչ դատավարական ակտը պետք է հիմնվի հետազոտված ապացույցների ազատ և բարեխիղճ գնահատման վրա:
3. Մեղադրական դատավճռի հիմքում դրվող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած հիմնավոր կասկած: Դատավճիռ կայացնելիս պետք է հաշվի առնվի անհրաժեշտ և հնարավոր ապացույցների բացակայությունը:
4. Վարույթն իրականացնող մարմինը պարտավոր է հանգամանորեն ստուգել ի պաշտպանություն մեղադրյալի բերված և պատշաճ ձևակերպված փաստարկները:
5. Հանցագործության համար անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա. այն պետք է հաստատվի փոխկապակցված վերաբերելի, թույլատրելի, հավաստի ապացույցների ամբողջությամբ: (...)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 101-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Ապացուցումը սույն օրենսգրքով նախատեսված` ապացուցման ենթակա փաստական հանգամանքները, ինչպես նաև վարույթի համար նշանակություն ունեցող այլ հանգամանքներ հաստատելու կամ հերքելու նպատակով ապացույցներ հավաքելը, ստուգելը և գնահատելն է»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 103-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Ապացույցները հավաքվում են քրեական վարույթի ընթացքում՝ սույն օրենսգրքով նախատեսված ապացուցողական գործողությունների կատարման միջոցով, ինչպես նաև Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրերով նախատեսված դեպքերում և կարգով` օտարերկրյա իրավասու մարմինների կողմից համապատասխան գործողությունների կատարման միջոցով»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Քրեական վարույթի ընթացքում հավաքված ապացույցները ենթակա են պատշաճ ստուգման՝ ստացված ապացույցի ձևի և բովանդակության վերլուծության, այն այլ ապացույցների հետ համադրելու, նոր ապացույցներ հավաքելու, ապացույցների ստացման աղբյուրները վերհանելու միջոցով»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 105-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման՝ վերաբերելիության, թույլատրելիության, հավաստիության, իսկ բոլոր ապացույցների համակցությունը՝ հիմնավոր եզրափակիչ դատավարական ակտ կայացնելու համար բավարարության տեսանկյունից:
2. Քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով քրեադատավարական օրենսդրությամբ, ներառյալ ապացուցման չափանիշների մասին վերաբերելի կանոններով, ապացույցները գնահատում են դրանց պատշաճ հետազոտման և վերլուծության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ:
3. Ոչ մի տվյալ նախապես հավաստի ապացույցի ուժ չունի: Դատավորը, ինչպես նաև քննիչը և դատախազը չպետք է կանխակալ վերաբերմունք դրսևորեն ապացույցներին, չպետք է դրանց որոշ մասին մյուսների նկատմամբ առավել կամ նվազ նշանակություն տան, քանի դեռ պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դրանք չեն գնահատվել»:
Վերոգրյալ իրավանորմերի վերլուծությունից պարզ է դառնում, որ քրեական վարույթի համար նշանակություն ունեցող ցանկացած հանգամանք պետք է հաստատվի պատշաճ ապացույցների բավարար համակցությամբ: Ապացուցումը սույն օրենսգրքով նախատեսված` ապացուցման ենթակա փաստական հանգամանքները, ինչպես նաև վարույթի համար նշանակություն ունեցող այլ հանգամանքներ հաստատելու կամ հերքելու նպատակով ապացույցներ հավաքելը, ստուգելը և գնահատելն է: Ապացուցման գործընթացի առաջին տարրն ապացույցներ հավաքելն է: Քրեական վարույթի ընթացքում ապացույցները հավաքվում են երկու եղանակով՝ ապացուցողական գործողությունների կատարման միջոցով և Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրերով նախատեսված դեպքերում և կարգով՝ օտարերկրյա իրավասու մարմինների կողմից համապատասխան գործողությունների կատարման միջոցով: Օրենսգիրքն ապացույցի ստուգման հասկացության մեջ, ստուգման ավանդական եղանակների (ապացույցների համադրում, նոր ապացույցների հավաքում, ապացույցի ստացման աղբյուրի վերհանում) շարքում ներառել է նաև ստացված ապացույցի ձևի և բովանդակության վերլուծությունը: Քրեական դատավարության օրենսգրքով ապացույցի ձևին ներկայացվող պահանջներին ապացույցի համապատասխանության ստուգման արդյունքում վարույթն իրականացնող մարմինը հավաստիանում է, որ պահպանված են ապացույցի արժանահավատության ապահովմանն ու ապացուցողական գործողության մասնակցի իրավունքների պաշտպանությանն ուղղված՝ օրենսգրքով առանձին ապացույցների ձևին ներկայացվող պահանջները: Ինչ վերաբերում է ապացույցների գնահատմանը, այն կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա, ինչը՝ որպես ապացույցների գնահատման արդյունք, բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոնների անխզելի կապով. այն մի կողմից պետք է բխի հետազոտվող ապացույցների բավարար համակցությունից և հիմնվի դրանց վրա, իսկ մյուս կողմից անկողմնակալ դիտորդի մոտ պետք է առաջացնի այն վստահությունը, որ ապացույցները հետազոտվել են արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ։ Այլ կերպ՝ յուրաքանչյուր գործով ապացուցման ենթակա հանգամանքները հաստատելիս (հանցագործության դեպքը և հանգամանքները, մեղադրյալի առնչությունը դեպքին, անձի մեղավորությունը քրեական օրենքով չթույլատրված արարքը կատարելու մեջ և այլն) վարույթն իրականացնող մարմինը կրում է առկա ապացույցները բարեխիղճ գնահատման ենթարկելու պարտականություն, ինչն էլ իր հերթին պետք է արտահայտվի պատճառաբանված եզրահանգումների տեսքով:
Մեջբերված նորմերի վերլուծությունից հետևում է, որ հանցագործության մեջ անձի մեղավորության հարցը լուծվում է դրա մասին վկայող բավարար ապացույցների ամբողջությամբ: «Ապացույցների բավարարություն» հասկացությունը գնահատողական է և իրենից ներկայացնում է ապացույցների համակցության գնահատման վերջնական արդյունք (ապացույցների բավարարության չափանիշների` վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունքի, դատավարական որոշումների հիմնավորվածության և պատճառաբանվածության, անմեղության կանխավարկածի մասին մանրամասն տե՛ս Սիրակ Սաքանյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի` 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 15-19-րդ կետերը):
Վճռաբեկ դատարանն ապացույցների բավարարությունը որոշելու չափանիշների վերաբերյալ ձևավորած իրավական դիրքորոշումներն ամբողջացրել և զարգացրել է Ա.Ավագյանի և Վ.Սահակյանի գործով որոշման շրջանակներում: Մասնավորապես, Վճռաբեկ դատարանն ընդգծել է, որ անձի դատապարտման համար անհրաժեշտ է ապացույցների այնպիսի համակցություն, որը բավարար կլինի անմեղության կանխավարկածը հաղթահարելու, անձի մեղավորության առնչությամբ ցանկացած ողջամիտ կասկած բացառելու և ապացույցների գնահատումն իրականացնող սուբյեկտի մոտ համապատասխան ներքին համոզմունք ձևավորելու համար: Ներքին համոզմունքը` որպես սուբյեկտիվ կատեգորիա, պետք է օբյեկտիվ հիմքեր ունենա, այն է` բխի թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների բավարար համակցությամբ հաստատված փաստական տվյալների ամբողջությունից, որոնք անկողմնակալ դիտորդի մոտ կձևավորեն անձի մեղավորության վերաբերյալ համոզվածություն: Ընդ որում, ներքին համոզմունքն օբյեկտիվանում և իրավական նշանակություն է ձեռք բերում դատական ակտերի հիմնավորման և պատճառաբանման միջոցով (մանրամասն տե՛ս Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի` 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշման 29-32-րդ կետերը):
Ապացույցի արժանահավատության հատկանիշը նույնպես վերաբերում է ապացույցի բովանդակային գնահատմանը: Արժանահավատ է այն ապացույցը, որի ճշմարտացիությունը կասկած չի հարուցում: Ապացույցն արժանահավատության տեսանկյունից գնահատելիս դատարանը պետք է հիմք ընդունի հետևյալ հանգամանքները.
ա) ապացույցի աղբյուրի հատկանիշները (օրինակ՝ փորձագետի ձեռնհասությունը, ցուցմունք տվող անձի շահագրգռվածությունը, որոշ դեպքերում հոգեբանական և ֆիզիոլոգիական հատկանիշները, վիճակը, ինչպես նաև անձին վերաբերող այլ հատկանիշներ, որոնք կարող են ազդեցություն ունենալ այդ անձի կողմից գործի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքներն ընկալելու, մտապահելու, վերարտադրելու գործընթացի վրա),
բ) ապացույցի ձևավորման հանգամանքները (օրինակ՝ վկայի կողմից կոնկրետ հանգամանքն ընկալելու պայմանները, պաշտպանի, ներկայացուցչի ներկայությունը և այլն),
գ) ապացուցողական տեղեկությունը ձեռք բերելու միջոցը,
դ) ապացույցի բովանդակությունը կազմող տեղեկությունը հաստատող կամ հերքող հանգամանքների առկայությունը,
ե) նույն տեղեկության ստացումն այլ աղբյուրից:
Յուրաքանչյուր ապացույց արժանահավատության տեսանկյունից պետք է գնահատվի ապացույցների համակցության մեջ՝ բազմակողմանի և մանրամասն գնահատելով փաստական տվյալների ստացման աղբյուրները և ապացույցի ձևավորման ամբողջ ընթացքը: Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ վերջնական որոշում կարող է կայացվել դրա բովանդակությունն այլ աղբյուրներից ստացված տեղեկությունների հետ համադրելու արդյունքում: Որոշակի փաստի վերաբերյալ այս կամ այն աղբյուրից ստացված տեղեկությունների արժանահավատությունը գնահատելու համար անհրաժեշտ է վերլուծել ստացված տեղեկությունների բովանդակությունը, համադրել դրանք այլ ապացույցների հետ, պարզել դրանց համապատասխանությունը կամ հակասությունը, հակասության դեպքում` դրա պատճառները: (տե՛ս Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի` 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշման 31.3-32-րդ կետերը):
Վճռաբեկ դատարանը քննարկվող որոշմամբ արձանագրել է, որ «[Ք]րեական դատավարությունում մեղքի հարցը լուծելիս որպես ապացույցների բավարարության շեմ պետք է գործի «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշը: Ընդ որում, «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշ ասելով, պետք է հասկանալ փաստական տվյալների (ապացույցների) այնպիսի համակցություն, որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը: Վերոգրյալը չի նշանակում, որ հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորությունն ընդհանրապես չի կարող առաջացնել որևէ կասկած, սակայն այդպիսի կասկածի հավանականության դեպքում դրա աստիճանը պետք է լինի աննշան (խիստ ցածր): Այլ խոսքով՝ մեղադրանքը կազմող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած՝ (տե՛ս Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի` 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշման 33-րդ կետը):
Ընդհանրացնելով մեջբերված իրավական դիրքորոշումները` Դատարանը փաստում է, որ հանցագործության համար դատապարտումը չի կարող պայմանավորված լինել անձի հավանական մեղավորության վերաբերյալ հետևություններով կամ ենթադրություններով, այլ պետք է բխի նրա կողմից տվյալ արարքը կատարելու հարցում Դատարանի համոզմունքից: Միաժամանակ, Դատարանի համոզմունքը չի կարող կամայական և սուբյեկտիվ լինել. այն պետք է ձևավորվի պատշաճ ընթացակարգի շրջանակներում ապացույցների բազմակողմանի, լրիվ, օբյեկտիվ հետազոտման և գնահատման արդյունքում: Ավելին՝ մեղադրանքի ապացուցման և ի պաշտպանություն մեղադրյալի բերված փաստարկների հերքման պարտականությունը հանրային քրեական հետապնդման դեպքում կրում է դատախազը, իսկ մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր ողջամիտ կասկածները, որոնք չեն փարատվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի: Կասկածները համարվում են չփարատված, եթե դրանք շարունակում են մնալ, երբ քրեական գործի բոլոր հանգամանքները հետազոտվում են լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի, քրեադատավարական ապացուցման բոլոր միջոցներով: Կասկածները հօգուտ մեղադրյալի մեկնաբանելը նշանակում է, որ հանցագործության դեպքի, դրանում մեղադրյալի մասնակցության, մեղադրյալին մերկացնող, նրա պատասխանատվությունը ծանրացնող հանգամանքներն ապացուցող փաստերը ճանաչվում են գոյություն չունեցող և հակառակը՝ մեղադրյալի մեղավորությունը կասկածի տակ դնող, նրան արդարացնող կամ մեղմացնող հանգամանքները ճանաչվում են հաստատված, եթե դրանց գոյությունն արժանահավատորեն հերքված չէ:
Անդրադառնալով սույն գործին և վերոգրյալ չափանիշների լույսի ներքո գնահատելով սույն գործի փաստական հանգամանքները՝ Դատարանն արձանագրում է, որ հիմնավոր կասկածից վեր ապացուցողական չափանիշով հնարավոր չէ հետևություն անել Նարինե Մկրդումյանի կողմից խարդախությամբ ուրիշի գույքի խոշոր չափի հափշտակություն կատարելու մեկ միասնական դիտավորությամբ, խաբեությամբ և վստահությունը չարաշահելու եղանակով Մուրադ Կարոյի Հովհաննիսյանին ընդհանուր՝ 918․000 ՀՀ դրամի գույքային վնաս պատճառելու մասին նրան ներկայացված մեղադրանքի հիմնավորվածության և օրինականության վերաբերյալ:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 255-րդ հոդվածի համաձայն․ «Խարդախությունը՝ խաբեության կամ վստահությունը չարաշահելու եղանակով հափշտակությունը՝ (...) մի խումբ անձանց կողմից նախնական համաձայնությամբ, (...)։»
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 255-րդ հոդվածում խարդախությունը բնութագրվում է որպես խաբեության կամ վստահությունը չարաշահելու եղանակով ուրիշի գույքի զգալի չափերով հափշտակություն կամ ուրիշի գույքի նկատմամբ իրավունքի ձեռքբերում:
Խարդախության օբյեկտիվ կողմի առանձնահատկությունը դրսևորվում է նրանում, որ հափշտակությունն իրականացվում է խաբեության կամ վստահությունը չարաշահելու միջոցով: Այսպիսով, խարդախության համար օրենքը՝ որպես ուրիշի գույքին տիրանալու միջոց նշում է երկու եղանակ՝ ա) խաբեություն և բ) վստահության չարաշահում: Խաբեության կամ վստահությունը չարաշահելու միջոցով հանցավորը ներգործում է գույքին տիրապետողի գիտակցության և կամքի վրա, ինչի արդյունքում վերջինս, մոլորության մեջ ընկնելով, անձամբ գույքը հանձնում է հանցավորին։
Վարահության չարաշահումը դրսևորվում է այնպիսի վարքագծով, որով հանցավորը մոլորության մեջ է գցում գույքի սեփականատիրոջը կամ գույքը տիրապետողին իր իրական մտադրությունների կապակցությանբ, վստահություն է առաջացնում նրանց մեջ իր ապագա վարքագծի կապակցությամբ և վերջինս «իր կամքով» գույքը հանձնում է հանցավորին՝ համոզված լինելով, որ գույքը կվերադարձվի կամ դրա դիմաց ծառայություն կմատուցվի, կամ էլ այն այլ ձևով կփոխհատուցվի: Այդ վստահությունը կարող է առաջանալ հանցավորի և գույքը հանձնողի փոխադարձ հարաբերություններից և այլն։ Վստահության չարաշահման ամենատարածված եղանակը խոստումներ տալն է․ հանցավորը խոստանում է որոշակի վարքագիծ, որոշակի ծառայությունների մատուցում՝ ի սկզբանե մտադիր չլինելով կատարել իր խոստումները։ Վստահության չարաշահման եղանակ է նաև պայմանագրի կնքումը՝ առանց դրա պայմանները կատարելու մտադրության։
Խարդախության սուբյեկտիվ կողմի առանձնահատկությունն այն է, որ մինչև գույքը վերցնելը կամ գույքին տիրանալը հանցավորը ի սկզբանե նպատակ է ունենում հափշտակել այն, չվերադարձնել գույքը, չկատորել խոստումը կամ պայմանագրային պարտավորությունները: Հակառակ դեպքում, երբ գույքը չվերադարձնելու, խոստումը կամ պարտավորությունները չկատարելու դիտավորությունն առաջանում է գույքը վերցնելուց հետո (անկախ շարժառիթից), խարդախության հանցակազմը բացակայում է։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը թիվ ԵՇԴ/0037/01/11 գործով իրավական դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ «(․․․) Խարդախությունը քաղաքացիաիրավական պարտավորությունների չկատարման կամ ոչ պատշաճ կատարման դեպքերից տարանջատելիս անհրաժեշտ է հաշվի առնել հետևյալ հանգամանքները.
ա) խարդախության դեպքում տուժողին խաբելու կամ նրա վստահությունը չարաշահելու մտադրությունն անձի մոտ ծագում է նախքան գույքը կամ գույքի նկատմամբ իրավունքներ ձեռք բերելը։ բ) խարդախության դեպքում անձի մոտ քաղաքացիաիրավական պայմանագրով ստանձնած պարտավորությունները (գույքը փոխանցել, կատարել վարկային պարտավորությունը, պարտքը վերադարձնել և այլն) չկատարելու դիտավորությունը ծագում է նախքան գույքը կամ գույքի նկատմամբ իրավունքներ ձեռք բերելը։ Ելնելով վերոգրյալից` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ եթե քաղաքացիաիրավական հարաբերության հենքը վերաբերում է կարգավորիչ գործառույթ իրականացնող իրավունքի ճյուղին, ապա քրեական իրավունքը և դատավարությունը, մարմնավորելով իրավունքի պահպանիչ գործառույթը, իրենց բնույթով ածանցյալ են իրավունքի տվյալ ճյուղերից, մասնավորապես քաղաքացիական իրավունքից և դատավարությունից։
Այլ կերպ` ներգործության քրեաիրավական և քրեադատավարական միջոցները չպետք է այնպիսին լինեն, որ խաթարեն քաղաքացիաիրավական ու քաղաքացիադատավարական հարաբերությունների ներքին տրամաբանությունը, անորոշություն ու անկանխատեսելիություն ստեղծեն քաղաքացիաիրավական շրջանառության մեջ։ Այս առումով անթույլատրելի է գործող քաղաքացիական օրենսդրության պահանջների անտեսմամբ բնականոն գույքային շրջանառությունը խաթարող գործարքներ կնքելու պրակտիկան։ Այդ փաստերը կարող են խեղաթյուրել քաղաքացիաիրավական հարաբերությունները, սպառնալ իրավական անվտանգությանը, պայմաններ ստեղծել, որ անձինք խուսափեն հարկային պարտավորությունների կատարումից, ինչպես նաև այլ եղանակներով վնասել իրավաչափ հանրային շահերը։
Նման դեպքերում պետությունը պարտավոր չէ գործող քաղաքացիական օրենսդրության պահանջների անտեսմամբ գործարքներ կնքած քաղաքացիների գույքային և այլ իրավունքների վերականգնումը դիտել հանրային շահի տիրույթում և հանրային միջոցներ ծախսելով՝ իրականացնել նշված մասնավոր շահերի քրեաիրավական պաշտպանություն։ Այդ մասնավոր շահերի պաշտպանությունը` որպես ընդհանուր կանոն, պետք է կատարվի մասնավոր իրավունքի տիրույթում` քաղաքացիաիրավական և քաղաքացիադատավարական միջոցներով։ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ սեփականության անձեռնմխելիությունը հիմնարար սահմանադրական արժեք է, ուստի խարդախության վերաբերյալ դատական քաղաքականության համար պետք է անկյունաքարային նշանակություն ունենա սեփականության իրավունքի պաշտպանության անհրաժեշտությունը։
Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ինչպես քրեաիրավական, այնպես էլ քաղաքացիաիրավական պատասխանատվության հիմք է հանդիսանում անօրինական գործողությունը, որն օրենքով պահպանվող հասարակական հարաբերությունների և սոցիալական արժեքների մեջ առաջ է բերում որևէ բացասական փոփոխություն։
Քաղաքացիական իրավունքի իմաստով քաղաքացու անձին կամ գույքին, ինչպես նաև իրավաբանական անձի գույքին պատճառված վնասը լրիվ ծավալով ենթակա է հատուցման այն պատճառած անձի կողմից։ Քրեական իրավունքի տրամաբանությամբ պատիժ կարող է նշանակվել միայն հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ։ Պատիժն արտահայտվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձին օրենքով նախատեսված կարգով որոշակի իրավունքներից և ազատություններից զրկելով կամ նշված իրավունքներն ու ազատությունները սահմանափակելով։
Վերոգրյալի հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն անհրաժեշտ է համարում առանձնացնել քրեաիրավական ներգործության միջոցներից քաղաքացիաիրավական ներգործության միջոցների տարբերակման հետևյալ հիմքերը՝
ա) քրեաիրավական ներգործության միջոցը հիմնվում է օրինականության սկզբունքի վրա. քրեական պատասխանատվության միակ հիմքն այնպիսի արարքի կատարումն է, որն իր մեջ պարունակում է քրեական օրենքով նախատեսված հանցակազմի բոլոր հատկանիշները։ ՀՀ քրեական օրենսգրքով արգելված արարք կատարած անձը ենթակա է պատասխանատվության՝ անկախ որևէ անձին վնաս պատճառված լինելու հանգամանքից։ Այլ խոսքով՝ քրեաիրավական ներգործության միջոցները նպատակ են հետապնդում պատժել հանցանք կատարած անձին։ Քաղաքացիաիրավական ներգործության միջոցները հիմնվում են ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձին պատճառված վնասը վերականգնելու, փոխհատուցելու գաղափարի վրա և իրավախախտի համար առաջացնում են միայն գույքային հետևանքներ։ բ) արարքի ճիշտ քրեաիրավական որակման և հետևաբար նաև քրեաիրավական ներգործության միջոցի ընտրության համար կարևոր նշանակություն ունի մեղքի ձևը։ Քաղաքացիաիրավական ներգործության միջոցների կիրառման ժամանակ իրավախախտի կողմից պատճառված վնասը ենթակա է հատուցման ամբողջ ծավալով՝ անկախ նրա մեղքի ձևից։ գ) ՀՀ քրեական օրենքով արգելված արարք կատարած անձին պատասխանատվության ենթարկելիս պետությունը (բացառությամբ մասնավոր մեղադրանքի գործերի) կաշկանդված չէ տուժողի կարծիքով և հանրային միջոցներով իրականացնում է քրեաիրավական պաշտպանություն։ Քաղաքացիաիրավական պարտավորությունների խախտման դեպքում կողմերը կարող են ազատ կամահայտնության արդյունքում համաձայնության գալ հասցված վնասի վերականգնման հարցում։ Այլ խոսքով՝ քաղաքացիները և իրավաբանական անձինք իրենց քաղաքացիական իրավունքների պաշտպանությունն իրականացնում են իրենց հայեցողությամբ։
Ընդհանրացնելով քրեաիրավական ներգործության միջոցներից քաղաքացիաիրավական ներգործության միջոցների տարբերակման վերոնշյալ հիմքերը՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ այն դեպքում, երբ քաղաքացիաիրավական պարտավորությունների խախտումն իր մեջ չի պարունակում քրեական օրենսգրքի համապատասխան հոդվածով նախատեսված հանցակազմի հատկանիշները, նշված արարքը կատարած անձի նկատմամբ քրեաիրավական ներգործության միջոցների կիրառությունը բացառվում է։ Այս դեպքում քաղաքացիական իրավունքների պաշտպանությունը տուժողի հայեցողությամբ պետք է կատարվի մասնավոր իրավունքի տիրույթում` քաղաքացիաիրավական և քաղաքացիադատավարական միջոցներով։
Միևնույն ժամանակ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ այն դեպքում, երբ քրեական օրենքով արգելված արարքի հետևանքով որևէ անձի գույքային վնաս է պատճառվել, քրեական պատասխանատվությունից բացի, դրա հետ համակցության մեջ, կարող են գործել նաև քաղաքացիաիրավական պատասխանատվության միջոցները։
(․․․)։»
ՀՀ վճռաբեկ դատարանի վերը մեջ բերված իրավական դիրքորոշման հաշվառմամբ, վերլուծելով սույն քրեական գործով ձեռք բերված և դատարանում հետազոտված ապացույցները, Դատարանն արձանագրում է, որ սույն գործով չի ձևավորվել վերաբերելի, թույլատրելի և հավաստի ապացույցների այնպիսի բավարար համակցություն, որպեսզի դրանք ապահովեն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 255-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված կոնկրետ հանցանքի, մասնավորապես՝ այդ հանցակազմի օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ կողմի հատկանիշների ապացուցվածության վերաբերյալ Դատարանի հետևությունների արժանահավատությունը:
Այլ կերպ ասած՝ սույն գործով ապացույցների անհրաժեշտ և բավարար համակցություն ձեռք չի բերվել, որպեսզի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 255-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված հանցակազմի հատկանիշները կազմող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք Դատարանը հաստատված համարի այն խորությամբ և աստիճանի, որ կասկած չմնա դրանց ապացուցվածության վերաբերյալ, ավելին՝ հանրային մեղադրողը, կրելով մեղադրանքի ապացուցման և ի պաշտպանություն մեղադրյալի բերված փաստարկների հերքման պարտականությունը, դատական քննության ժամանակ չի հերքել Նարինե Մկրդումյանի կողմից ի պաշտպանություն բերվող փաստարկները, իսկ Դատարանին ներկայացված ապացույցներով այդ հանգամանքների ապացուցվածությունը խիստ կասկած է հարուցում: Այսինքն՝ առկա է չփարատված կասկած Նարինե Մկրդումյանի կողմից խարդախությամբ ուրիշի գույքի խոշոր չափի հափշտակություն կատարելու մեկ միասնական դիտավորությամբ, խաբեությամբ և վստահությունը չարաշահելու եղանակով Մուրադ Կարոյի Հովհաննիսյանին ընդհանուր՝ 918․000 ՀՀ դրամի գույքային վնաս պատճառելու վերաբերյալ, որը պետք է մեկնաբանվի հօգուտ նրա:
Դատարանի վերոգրյալ հետևությունները պայմանավորված են ներքոհիշյալ պատճառաբանություններով.
Համաձայն մեղադրական եզրակացության` մեղադրյալ Նարինե Արմենի Մկրդումյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 255-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով ներկայացված մեղադրանքի հիմքում դրված ուղղակի ապացույցներն են՝ Մուրադ Հովհաննիսյանի կողմից ներկայացված փաստաթղթի զննության արձանագրությունը, համաձայն որի՝ ներկայացված փաստաթղթում հայտնաբերվել են ձեռագիր գրառումներ 1500 ԱՄՆ դոլար գումար, ոսկու, հագուստի, հողի, լուսանկարների, այլ առարկաների և դրանց քանակի վերաբերյալ, և տուժող Մուրադ Հովհաննիսյանի ցուցմունքը։
Դատարանը գտնում է, որ վերոնշյալ ապացույցները չեն կարող դրվել մեղադրյալ Նարինե Մկրդումյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 255-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով ներկայացված մեղադրանքի հիմքում, քանի որ դրանցով չի հաստատվում մեղադրյալին առաջադրված մեղադրանքը։ Ավելին քրեական գործով ձեռք բերված և դատարանում հետազոտված ապացույցների համադրված վերլուծությունից փաստվում է, որ մեղադրյալ Նարինե Մկրդումյանի և տուժող Մուրադ Հովհաննիսյանի միջև տեղի է ունեցել քաղաքացիաիրավական գործարքի կնքում, մասնավորապես՝ համաձայն քրեական գործով ձեռք բերված և մեղադրական եզրակացությամբ հաստատված տվյալների տուժող Մուրադ Կարոյի Հովհաննիսյանը դիմել է Նարինե Մկրդումյանին որոշակի գործողություններ և բուժումներ կատարելու համար, ինչի դիմաց Նարինե Մկրդումյանը գումար է պահանջել, որպես իր կատարած աշխատանքի վճար։ Գումարի չափը և մնացած տվյալները գրել է թղթի վրա և հանձնել տուժողին, վերջինս էլ համաձայնել է Նարինե Մկրդումյանի պայմաններին և վճարել է պահանջվող գումարը։ Նման պայմաններում՝ մեղադրյալի կողմից՝ բուժումներ և որոշակի գործողություններ առերևույթ չկատարելը չի կարող գնահատվել, որպես վերջինիս մոտ ի սկզբանե տուժողից խարդախությամբ որոշակի գումար հափշտակելու մտադրության առկայության փաստ։ Ավելին, տուժող Մուրադ Հովհաննիսյանը իր ցուցմունքով ի թիվս այլնի հայտնել է, որ իրնքն է դիմել Նարինե Մկրդումյանին, որպեսզի վերջինս որոշակի գործողություններ կատարի և բուժումներ նշաանակի, վերջինս էլ այդ ծառայությունների դիմաց գումար է պահանջել, ինչին էլ ինքը համաձայնվել և վճարել է, բացի այդ Նարինե Մկրդումյանը կատարել է որոշակի գորողություններ, մասնավորապես՝ աղոթք է կարդացել և հող է այրել։
Նարինե Մկրդումյանը ևս իր ցուցմունքով հայտնել է, որ իր մասին գրել են տարբեր թերթերում և ռադիոներում, Մուրադ Հովհաննիսյանը բոլորի պես հերթում սպասել է մինչև կարողանա մտնել իր մոտ, նախկինում երբևէ չի տեսել։ Մուրադ Հովհաննիսյանը իրեն նախօրորք իր մասին չի պատմել, ինքն էլ տեսել, որ վերջինս հոսանքի հետ է աշխատում, որը ճիշտ է եղել, ասել է նաև, որ վթարային դեպք է տեսնում և նավսեր և նրանից է հարցրել եթե ուզում է աշխատանքը վերցնի, եթե ոչ, ոչ, ինքը ոչ ստիպել է, ոչ պարտադրել, վերջինս իր կամքով եկել է և իր կամքով համաձայնվել որ կատարի աշխատանքը։ Ինքը բազմաթիվ հաճախորդներ ունի և չէր կարող նրա մասին այդքան բան հիշել։ Մուրադ Հովհաննիսյանը սկզբում համաձայնվել է, սակայն հետո եկել ասել է, որ չի հավատում և հրաժարվում է աշխատել և գումարը հետ է ուզել, որին ինքը պատասխանել է, որ արդեն աշխատանք է կատարել՝ աղոթքներ է արել, հող է վառել և գումարը հետ չի վերադարձնելու։ Ինքը թղթի վրա գրել է ինչքան գումար պետք է վճարեր տուժողը՝ 1500 ԱՄՆ դոլար, սակայն ասել է, որ եթե 300․000 ՀՀ դրամ էլ տանի ինքը կսկսի աշխատանքը։ Ինքը ընդհամենը իր աշխատանքի գումարի չափն է ասել, եթե տուժողը չուզենար չէր համաձայնվի և չէր վճարի։ Տուժողը ծրարով իրեն գումար է տարել և երկու փոքր մատանիներ մոտ 20․000 ՀՀ դրամ արժողությամբ, իսկ ծրարի մեջ եղել է 300․000 ՀՀ դրամ։ Հետագայում զանգել է տուժողին և ասել է, որ իր աշխատանքի համար պետք է ամբողջը վճարի։
Դատարանի գնահատմամբ, պատշաճ իրավական ընթացակարգով հետազոտված թույլատրելի ապացույցների հիման վրա, դրանց ձևի և բովանդակության վերլուծության, այլ ապացույցների հետ համադրելու միջոցով, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, հավաստիության տեսանկյունից, դրանց պատշաճ հետազոտման և վերլուծության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ, մեղադրյալի վերոշարադրյալ ցուցմունքները անարժանահավատ չեն, ավելին ունեն ընդհանուր տրամաբանություն և չեն հերքվում դատաքննության ընթացքում հետազոտված ապացույցների համակցության մեջ։
Մեղադրյալ Նարինե Արմենի Մկրդումյանը թե՛ նախաքննության, թե՛ դատաքննության ընթացքում ներկայացված մեղադրանքում իրեն մեղավոր չի ճանաչել և հերքել է խարդախությամբ ուրիշի գույքի խոշոր չափի հափշտակություն կատարելու մեկ միասնական դիտավորությամբ, խաբեությամբ և վստահությունը չարաշահելու եղանակով Մուրադ Կարոյի Հովհաննիսյանին ընդհանուր՝ 918․000 ՀՀ դրամի գույքային վնաս պատճառելու հանգամանքը:
Վերոգրյալի հիման վրա Դատարանը գտնում է, Նարինե Արմենի Մկրդումյանի կողմից խարդախությամբ ուրիշի գույքի խոշոր չափի հափշտակություն կատարելու մեկ միասնական դիտավորությամբ, խաբեությամբ և վստահությունը չարաշահելու եղանակով Մուրադ Կարոյի Հովհաննիսյանին ընդհանուր՝ 918․000 ՀՀ դրամի գույքային վնաս պատճառելու վերաբերյալ առկա են ողջամիտ կասկածներ, որոնք չեն փարատվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, ուստի դրանք ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի հիման վրա և «չփարատված կասկածները հօգուտ մեղադրյալի մեկնաբանելու» (in dubio pro reo) կանոնի կիրառմամբ պետք է մեկնաբանվեն հօգուտ մեղադրյալ Նարինե Արմենի Մկրդումյանի:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«1. Քրեական հետապնդում չպետք է հարուցվի, իսկ հարուցված քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման, եթե՝
անձը չի կատարել իրեն մեղսագրվող արարքը. (...)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Վերդիկտ կայացնելիս դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հարցերը․
1) ապացուցված են արդյոք մեղադրյալին վերագրվող փաստական հանգամանքները (արարքը).
2) ապացուցված է արդյոք այդ արարքի քրեական հակաիրավականությունը.
3) ապացուցված է արդյոք մեղադրյալի կողմից այդ արարքը կատարելը.
4) ապացուցված է արդյոք մեղադրյալի մեղավորությունը տվյալ արարքը կատարելու մեջ:
2. Սույն հոդվածի 1-ին մասում նշված հարցերից որևէ մեկին ժխտական պատասխան տալու դեպքում դատարանը կայացնում է արդարացման վերդիկտ։
3. Սույն հոդվածի 1-ին մասում նշված բոլոր հարցերին հաստատական պատասխան տալու դեպքում դատարանը կայացնում է մեղադրական վերդիկտ, որով սահմանում է նաև, թե ապացուցված արարքի նկատմամբ քրեական օրենսգրքի որ հոդվածը, հոդվածի մասը կամ կետն է ենթակա կիրառման:
4. Մեղադրական վերդիկտը չի կարող հիմնված լինել ենթադրությունների վրա և կայացվում է միայն այն դեպքում, երբ հանցանքը կատարելու մեջ մեղադրյալի մեղավորությունն ապացուցված է դատաքննության ընթացքում: Հանցանքը կատարելու մեջ մեղադրյալի մեղավորությունը կարող է համարվել ապացուցված, եթե դատարանը, ղեկավարվելով անմեղության կանխավարկածով, հիմնվելով պատշաճ ապացուցման արդյունքների վրա, հանգում է մեղադրյալի մեղավորության մասին հետևության: (...)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 347-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Դատավճիռը կայացվում է Հայաստանի Հանրապետության անունից:
2. Դատավճիռը պետք է լինի օրինական և հիմնավոր:
3. Դատավճիռն օրինական է, եթե այն կայացվել է Սահմանադրության, սույն օրենսգրքի և այն միջազգային պայմանագրի կամ օրենքի պահանջների պահպանմամբ, որոնց նորմերը կիրառելի են տվյալ վարույթն իրականացնելիս:
4. Դատավճիռը հիմնավոր է, եթե՝
1) դատարանի հետևությունները հիմնված են միայն հետազոտված թույլատրելի ապացույցների վրա.
2) դատարանի կողմից հաստատված կամ հերքված համարված փաստական հանգամանքները համապատասխանում են դատարանում հետազոտված ապացույցներին.
3) դատավճռում շարադրվող բոլոր հետևությունները և որոշումները պատշաճ պատճառաբանված են:
5. Դատավճիռը կարող է լինել արդարացման կամ մեղադրական:
6. Արդարացման դատավճիռը կայացվում է արդարացման վերդիկտի հիման վրա: Արդարացման դատավճիռը ճանաչում և հռչակում է հանցանքի կատարման մեջ մեղադրյալի անմեղությունն այն փաստական հանգամանքներով, որոնք դրվել են մեղադրանքի հիմքում: (...)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 348-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Դատավճռում պետք է շարադրվեն հետևյալ հարցերի պատասխանները․
1) ապացուցված են արդյոք մեղադրյալին վերագրվող փաստական հանգամանքները (արարքը).
2) ապացուցված է արդյոք այդ արարքի քրեական հակաիրավականությունը.
3) ապացուցված է արդյոք մեղադրյալի կողմից այդ արարքը կատարելը.
4) ապացուցված է արդյոք մեղադրյալի մեղավորությունը տվյալ արարքը կատարելու մեջ. (...)»:
Այսպիսով, շարադրված փաստերը գնահատելով վերոհիշյալ իրավական վերլուծության լույսի ներքո՝ Դատարանն արձանագրում է, որ սույն գործում առկա ապացույցների համակցությունը բավարար չէ հիմնավոր կասկածից վեր ապացուցողական չափանիշին համապատասխան հաստատված համարելու, որ Նարինե Արմենի Մկրդումյանը կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 255-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված հանցավոր արարք: Մեղադրական եզրակացության հիմքում դրված ապացույցների համակցությունը բավարար չէ Նարինե Արմենի Մկրդումյանին մեղսագրվող հանցավոր արարքի փաստական հանգամանքները (արարքը), ինչպես նաև մեղադրյալ Նարինե Արմենի Մկրդումյանի մեղավորությունը տվյալ արարքը կատարելու մեջ ապացուցված համարելու համար:
Հետևաբար, դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Նարինե Արմենի Մկրդումյանի նկատմամբ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 255-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման և այդ մեղադրանքում նա պետք է արդարացվի` մեղսագրվող արարքը նրա կողմից կատարված չլինելու պատճառաբանությամբ:
Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքի 348-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` դատավճիռ կայացնելիս Դատարանը, inter alia, պարտավոր է անդրադառնալ այն հարցին, թե ինչ միջոցներ պետք է ձեռնարկվեն արդարացված մեղադրյալի ռեաբիլիտացիայի համար, ինչպես նաև գույքային հայցի, գույքի բռնագրավման և արգելադրման, ապացույցների տնօրինման, խափանման միջոցի և վարութային ծախսերի հարցերին:
Դատարանն արձանագրում է, որ սույն քրեական գործով արդարացված մեղադրյալի ռեաբիլիտացիայի վերաբերյալ միջնորդություններ չեն ներկայացվել, արգելադրված և բռնագրավման ենթակա գույքի վերաբերյալ տվյալներ գործում առկա չեն, սույն գործով վարութային ծախսեր չկան:
Քննության առնելով որպես արտավարույթային փաստաթուղթ ապացույց ճանաչված և քրեական վարույթին կցված՝ Մուրադ Հովհաննիսյանի կողմից ներկայացված փաստաթղթի, «Աղթարք» ամսագրի 2-րդ էջի պատճենի, «Օգնիր ինքդ քեզ» ամսագրի 11-րդ էջի պատճենի և մեկ լազերային սկավառակի տնօրինման հարցը, Դատարանը գտնում է, որ դրանք պետք է պահել քրեական գործի հետ միասին՝ վերջինիս պահելու ամբողջ ժամանակամիջոցում։
Քննության առնելով մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցի հարցը՝ Դատարանը գտնում է, որ այն պետք է թողնել անփոփոխ` մինչ դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը: Դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո պետք է վերացնել նաև դրանով պայմանավորված սահմանափակումները։
Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքի 99-րդ, 347-350-րդ, 352-353-րդ, 364-րդ հոդվածներով, Դատարանը
Վ Ճ Ռ Ե Ց

Ճանաչել և հռչակել մեղադրյալ Նարինե Արմենի Մկրդումյանի անմեղությունը՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 255-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ և նրան արդարացնել` մեղսագրվող արարքը նրա կողմից կատարված չլինելու պատճառաբանությամբ։
Արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչված և քրեական վարույթին կցված՝ փաստաթղթերը, պահել քրեական գործի հետ միասին՝ վերջինիս պահելու ամբողջ ժամանակամիջոցում:
Դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո Նարինե Արմենի Մկրդումյանի՝ նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց՝ Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելու արգելքը և դրանով պայմանավորված սահմանափակումները, վերացնել։
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան ստանալու օրվանից հետո՝ մեկամսյա ժամկետում:



ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Ժ.ՉԻՉՈՅԱՆ