ԵԴ1/0775/01/25


Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՏՈՒԿ ՎԵՐԱՆԱՅՄԱՆ ԲՈՂՈՔԸ ՔՆՆՈՒԹՅԱՆ
ԱՌՆԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ

«21» օգոստոսի 2025թ. ք.Երևան

ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարանը, նախա¬¬¬¬¬¬¬գա¬¬հությամբ՝ դատավոր Գ.Հովհաննիսյանի (այսուհետ նաև՝ Վերաքննիչ դատարան), մեղադրյալ Դավիթ Սարկիսիանի պաշտպան Ա․Դալլաքյանի (այսուհետ նաև` Պաշտպան) ներկայացրած հատուկ վերանայման բողոքի հիման վրա գրա¬վոր ընթացակարգով դատական վերանայման ենթարկելով թիվ ԵԴ1/0775/01/25 գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ (դատավոր՝ Արշակ Մաթևոսյան) 2025 թվականի հուլիսի 15-ի որոշումը.
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
1. Գործի դատավարական նախապատմությունը.
Թիվ ԵԴ1/0775/01/25 քրեական գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի ապրիլի 9-ի որոշմամբ մեղադրյալ Դավիթ Էդուարդի Սարկիսիանի նկատմամբ կալանքի ձևով կիրառված խափանման միջոցի ժամկետը երկարաձգվել է 3 (երեք) ամսով՝ մինչև 2025 թվականի հուլիսի 18-ը (այսուհետ՝ նաև Դատարանի 2025 թվականի ապրիլի 9-ի որոշում)։
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Առաջին ատյանի դատարան), 2025 թվականի հուլիսի 15-ին, քննարկելով թիվ ԵԴ1/0775/01/25 քրեական վարույթով մեղադրյալ Դավիթ Սարկիսիանի նկատմամբ խափանման միջոցի ժամկետը երկարաձգելու հարցը, կայացրել է որոշում, որի եզրափակիչ մասում, նշված է․
«Մեղադրյալ Դավիթ Էդուարդի Սարկիսիանի նկատմամբ կալանքի ձևով կիրառված խափանման միջոցի ժամկետը երկարաձգել 3 (երեք) ամսով՝ մինչև 2025 թվականի հոկտեմբերի 18-ը՝ պահպանելով կիրառված սահմանափակումները։
(...)»:
2025 թվականի հուլիսի 30-ին Վերաքննիչ քրեական դատարանում է ստացվել Առաջին ատյա¬նի դա¬¬տա¬րա¬¬¬նի հիշյալ ո¬րոշ¬ման դեմ Պաշտպանի կողմից ներկայաց¬րած հատուկ վերանայման բողոքը (այսուհետ նաև` Բողոք):
Բողոքի վերաբերյալ թիվ ԵԴ1/0775/01/25 քրեական վարույթի նյութերը Վե-րաքննիչ քրեական դատա¬րանում են ստաց¬¬¬¬¬վել 2025 թվականի օգոստոսի 6-ին, համակարգչային ծրագրի միջոցով մակագրվել դատավոր Գ․Հովհաննիսյանին և 2025 թվականի օգոստոսի 7-ին փոխանցվել դատավորի աշխատակազմին:
2025 թվականի օգոստոսի 11-ին Վերաքննիչ դատարանը որոշում է կայացրել հատուկ վերանայման բողոքը վարույթ ընդունելու և դատական վարույթը գրավոր ընթացա¬կար¬գով իրականացնելու մասին՝ որոշման կայացման օր նշանակելով 2025 թվականի օգոստոսի 21-ը:

2. Բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստերը.
2.1 Դավիթ Սարկիսիանի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում, և նրան ներկայացվել է մեղադրանք ՀՀ քրեական օրենսգրքի 318 հոդվածի 1-ին մասով և 257 հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին և 3-րդ կետերով՝ հետևյալ ձևակերպմամբ. «[Ն]ա, Թամար Կսովրելիի, Տիգրան Դավթիանի, Մարկ Օմարաձեի և քննությամբ չպարզված այլ անձանց հետ բազմաթիվ հանցանքներ կատարելու համար 2024թ.-ի ապրիլ ամսից մինչև 2024թ.-ի հոկտեմբերի 12-ը ընկած ժամանակահատվածում մասնակցել է հանցանքներ կատարելու համար գործով չպարզված օրը ստեղծված հանցավոր կազմակերպությանը: Գիտակցելով և փոխլրացնելով հանցավոր կազմակերպության անդամների գործողությունները՝ հանցավոր կազմակերպության անդամների հետ համաձայնության է եկել հանցանքի կատարման եղանակների շուրջ, այն է՝ ձեռք բերել ներդրումային խարդախություններից տուժած անձանց տվյալները, ստեղծել զանգերի կենտրոն, կենտրոնում ընդունել աշխատանքի այլ անձանց, նրանց միջև կատարել դերերի և գործառույթների դերաբաշխում, այնուհետև զանգահարել նախապես ձեռքբերված ցուցակում ընդգրկված տուժած անձանց և ներկայանալով իբրև միջազգային կազմակերպության ներկայացուցիչ, այդ թվում՝ վստահությունը շահելու և ամրապնդելու նպատակով շահարկելով <<Ինտերպոլ>> միջազգային կազմակերպության անվանումը՝ համոզել վերջիններիս, թե իբրև նրանք ունեն հնարավորություն վերականգնել նրանց պատճառված վնասը և ապահովել հափշտակված միջոցների հետստացումը, որի պատրվակով համոզել գումարներ փոխանցել իրենց կողմից տրամադրված տարբեր կրիպտոդրամապանակների հաշիվներին: Դավիթ Սարկիսիանը, գտնվելով ընկերական հարաբերությունների մեջ գրասենյակի աշխատանքը կարգավորող անձանց հետ՝ Տիգրան Դավթյանի հետ համատեղ փաստացի ղեկավարել է սկզբում Երևան քաղաքի Ոսկերիչների 1 հասցեում, ապա Երևան քաղաքի Հակոբ Հակոբյան 3 հասցեում գործող զանգերի կենտրոնի աշխատանքը, հետևել դրա գործունեության ընթացքին՝ այդ կերպ մասնակցելով հանցավոր կազմակերպության դիտավորության մեջ ընդգրկված հանցագործությունների կատարմանը: Հանցավոր կազմակերպության նպատակներին համապատասխան, ինչպես նաև քննությամբ դեռևս չհստակեցված մյուս անդամների հետ կատարել են իրենց դիտավորության մեջ ընդգրկված համակարգչային հափշտակություններ 2024 թվականի օգոստոս ամսվա ընթացքում <<Telegram>> հավելվածում +15147104738 հեռախոսահամարով <<Jocelyne>> անվամբ անձին վստահեցնելով, որ իրենք կարող են հետ բերել իրենից հափշտակված գումարները, վերջինիս համոզել են իրենց փոխանցել առանձնապես խոշոր չափերի՝ 41.500 ԱՄՆ դոլարին համարժեք գումար, այդ կերպ կատարելով առանձնապես խոշոր չափերի համակարգչային հափշտակություն։»։
2.2 Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2025 թվականի հուլիսի 15-ի որոշման համաձայն՝
«(...) Հիմք ընդունելով Դատարանի 2025 թվականի ապրիլի 9-ի որոշմամբ հիմնավոր կասկածի վերաբերյալ արված հետևությունները, Դատարանն արձանագրում է, որ դրանք շարունակում են հիմնավոր լինել և դրանց անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է։
(...)-Դատարանն արձանագրում է, որ Դավիթ Էդուարդի Սարկիսիանի կողմից քրեական գործի քննությանը խոչընդոտելու, հանցանք կատարելու և փախուստի դիմելու բարձր ռիսկերի վերաբերյալ Դատարանի 2025 թվականի ապրիլի 9-ի որոշմամբ արված հետևությունները շարունակում են հիմնավոր լինել, քանի որ քրեական գործի քննության ընթացքում ի հայտ չեն եկել այնպիսի հանգամանքներ, որոնք իրենց որակական հատկանիշներով ինքնին կամ քրեական գործի նյութերից բխող մյուս հանգամանքների հետ միասին էական ազդեցություն կունենային դրանց վրա և/կամ կչեզոքացնեին մեղադրյալի ոչ օրինական վարքագծի դրսևորման հավանականության վերաբերյալ Դատարանի նշված որոշումներով արված հետևությունները:
-Դատարանի հետևությունը չի հանդիսանում քրեական գործում առկա ապացույցների՝ գործն ըստ էության քննելու և լուծելու աստիճանի բազմակողմանի և խորը վերլուծության արդյունք. այդ հետևությունը հիմնված է դրանցից բխող համեմատաբար ակնհայտ փաստերի վրա։
Ինչ վերաբերում է մեղադրյալ Դավիթ Էդուարդի Սարկիսիանի կալանքի տակ գտնվելու տևողության վերաբերյալ պաշտպան Աշոտ Դալլաքյանի փաստարկին, ապա Դատարանը հարկ է համարում նշել, որ խափանման միջոցի կիրառման տևողությունը դրա համաչափության գնահատման ինքնավար գործոն չէ և պետք է գնահատման ենթարկվի՝ հաշվի առնելով նաև գործի բնույթն ու բարդության աստիճանը, հետևաբար միայն կիրառված խափանման միջոցի տևողությունը բավարար չէ եզրահանգելու համար, որ այն համաչափ չէ։ Նախորդ պարբերություններում արված եզրահանգումների պայմաններում Դատարանը գտնում է, որ Դավիթ Էդուարդի Սարկիսիանի կալանքի տակ գտնվելու ժամանակահատվածն ինքնին չի կարող համարվել վերջինի ոչ օրինական վարքագծի դրսևորման ռիսկերը հակակշռող բավարար գործոն (Դատարանի այս հետևությունը համահունչ է թիվ ԵԴ/0137/01/22 քրեական գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2023 թվականի մարտի 22-ի որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումներին)։
Այսպիսով.
Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Դավիթ Էդուարդի Սարկիսիանի նկատմամբ կալանքի ձևով կիրառված խափանման միջոցի գործողության ընթացքում էականորեն չեն փոփոխվել կամ վերացել դրա իրավաչափության պայմանները, հետևաբար այդ խափանման միջոցի ժամկետը պետք է երկարաձգել 3 ամսով՝ մինչև 2025 թվականի հոկտեմբերի 18-ը։
(...)»:

3. Բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
Պաշտպանը, դատավարական նախապատմության, փաստական հանգամանքների, վերաբերելի իրավանորմերի վկայակոչմամբ բողոք ներ¬կա-յացնելով, խնդրել է.
«Բեկանել մեղադրյալ Դավիթ Սարկիսիանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանքի ժամկետը երկարաձգելու մասին 15.07.2025 թվականի որոշումը և մեղադրյալի նկատմամբ կիրառել այլընտրանքային խափանման միջոց (ներ), դրանց համակցություն։
Ներկայացված Բողոքում, մասնավորապես, նշված է.
«(…)Գտնում եմ, որ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի կողմից մեղադրյալ Դավիթ Սարկիսիանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանքը պահպանելու և ժամկետը երկարաձգելու մասին որոշմամբ թույլ են տրվել դատական սխալներ՝ դատավարական իրավունքի էական խախտումներ, որոնք ազդել է գործի ելքի վրա։
«Հիմնավոր կասկած»–ի մասով.
Ա) Ներկայացված առերևույթ դրվագով փաստվում է, որ Դավիթ Սարկիսիանը չի կատարել իրեն մեղսագրվող արարքը։ Ամբողջ 12 հատոր քրեական գործում ընդամենը շոշափվում է Դավիթ անունը, ինչից էլ ակնհայտ է դառնում այն պնդումը, որ Դ.Սարկիսիանը առնչությունը մեղսագրված հանցանքների հետ չի փաստվում, այլ հերքվում է։ Ամեն դեպքում Դատարանը պարտավոր է «հիմնավոր կասկածի» վերաբերյալ տալ մանրամասն պատճառաբանություններ։ Դատարանը հաշվի չի առել դատալսումների ընթացքում կիրառված խափանման միջոցի ժամկետի երկարաձգման հարցի քննարկման ժամանակ պաշտպանական կողմի ներկայացրած հիմանվոր դիրքորոշումը։ Դատարանը հաշվի չի առել նաև այն հանգամանքը որ 9 ամիս է, որը բավականին երկար ժամանակ է անձը գտնվում է անազատության մեջ, ինչը իրենից պատժի տարրեր է ներկայացնում։
Չծանրաբեռնելով սույն բողոքը «հիմնավոր կասկածի» առնչությամբ Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային հանրահայտ որոշումներով, պետք է փաստել, որ Դատարանը անուշադրության է մատնել այն հանգամանքը, որ քրեական գործում բացի կցկտուր Դավիթ անունը հնչեցնելուց այլ հանգամանքներ չկան։
Բ) Բացի վերը նշվածից կարևոր է ընդգծել, որ դատարանը «հիմնավոր կասկած»–ի առկայության դեպքում չի ներկայացրել պատշաճ և անհատականացված պատճառաբանություններ։ Այլ կերպ ասած՝ դատարանը պետք է պատճառաբանված դիրքորոշում ներկայացնի «հիմնավոր կասկած»–ի առկայության հարցին:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն անբավարար է սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու համար:
Դատարանի բերված պատճառաբանություններն առ այն, որ այլընտրանքային խափանման միջոցներն ի զորու չեն ապահովելու Դ.Սարկիսիանի պատշաճ վարքագիծը, ունեն վերացական բնույթ և կիրառելի է յուրաքանչյուր գործի համար։ Ընդամենն արձանագրելով, որ կալանքի անհրաժեշտությունը հնարավոր չէ չեզոքացնել առավել մեղմ խափանման միջոցի կամ խափանման միջոցների համակցության կիրառմամբ, դատարանը առանց որևէ հիմնավոր պատճառաբանության զրկել է Դավիթ Սարկիսիանին օբյեկտիվ, անաչառ, արդար դատաքննության իրավունքից։ Տնային կալանքը, համակցության մեջ կիրառված՝ գրավով կարող էին ապահովել Դավիթ Սարկիսիանի իրավաչափ վարքագիծը:
(…)Քննարկվող դեպքում Դատարանն արձանագրել է, որ մեծ է ռիսկը, որ Դ.Սարկիսիանը կալանքի տակ չգտնվելու դեպքում կարող է խոչընդոտել՝ քրեական գործով մյուս մեղադրյալների վրա անօրինական ազդեցություն գործադրելու եղանակով: Դատարանը վերոգրյալ դիրքորոշումների համատեքստում, չի նշել խոչընդոտելու հավանականության վերաբերյալ որևէ փաստական տվյալ(ներ):
Նշվածի համատեքստում դատարանը պատշաճ չի գնահատել այլընտրանքային խափանման միջոցների (հատկապես տնային կալանքի կիրառության դեպքում) թույլատրելիությունը և այդ պայմաններում որևէ անձի նկատմամբ ազդեցություն գործադրելու հավանականությունը՝ կայացնելով չպատճառաբանված դատական ակտ։
Ինչ վերաբերում է մյուս ապացույցները խեղաթյուրելուն, փոխելուն, վերացնելուն, ցանկալի դարձնելուն՝ Դ.Սարկիսիանը որևէ հնարավորություն չի ունեցել և չունի, բոլոր ապացույցները գտնվում են Դատարանի տիրապետության տակ։
Քրեական վարույթով նախաքննությունն ավարտվել է, կազմվել մեղադրական եզրակացություն և քրեական վարույթն ուղարկվել է Դատարան, ըստ էության քննության առնելու համար։ Այսինքն՝ ենթադրյալ հանցանքի ապացուցման համար ապացույցների հավաքումն ավարտվել է և արդեն իսկ վարույթն իրականացնող մարմնի տրամադրության տակ գտնվող գրավոր ապացույցները մեղադրյալի կողմից չեն կարող փոփոխվել կամ ոչնչացվել, անձանց վրա ապօրինի ազդեցություն գործադրելու հավանականությունն, ըստ էության, նվազել է, փախուստի դիմելու ռիսկը գտնում եմ որ բացակայում է, բացի դրանից գործով անցնող բոլոր մեղադրյալները ունեն պաշտպաններ, ովքեր նույնպես թույլ չեն տա որպեսզի վերջիններիս պաշտպանյալները այլընտրանքային համակցված խափանման միջոցի ընտրելու պարագայում թույլ տան անօրինական վարքագիծ, բացի այդ այսքան երկար ժամանակ մնալով անազատության մեջ մեղադրյալները նույնպես գիտակցում են խափանման միջոցի խախտման պարագայում ինչ կարող է կատարվել իրենց հետ:
Քրեական վարույթին խոչընդոտելու ռիսկն այլևս այն աստիճան բարձր չէ, որը բացի կալանքից հնարավոր չլինի չեզոքացնել այլընտրանքային որևէ խափանման միջոցի կամ դրանց համակցված կիրառմումը:
Բացի դրանից դատարանի կողմից մեղադրյալ Դավիթ Սարկիսիանի նկատմամբ տնային կալանք կիրառելով կարող է նաև արգելել նամակագրություն, հեռախոսային խոսակցություններ ունենալը, հաղորդակցության այլ ձևերից օգտվել, այդ թվում՝ փոստային առաքանուց օգտվել, բացի իր բնակության վայրում բնակվող անձանցից, ինչպես նաև իր մերձավոր ազգականներից, այլ անձանց հետ շփում ունենալ, բնակության վայրում այլ անձանց հյուրընկալել և տնային կալանքի հետ համակցված գրավի կիրառումը բավարար կարող են լինել քրեական վարույթին խոչընդոտելու, այդ թվում` ապացուցման գործընթացին ապօրինի միջամտելու և փախուստի դիմելու ռիսկը չեզոքացնելու համար։
Դավիթ Սարկիսիանը անազատության մեջ է գտնվում շուրջ 9 ամսի, որից 6 ամիսը մինչդատական վարույթի ընթացքում, 3 ամիսը դատաքննության ընթացքում և ազատության սահմանափակումը ամենակարևոր իրավունքներից մեկն է և շարունակական բնույթի համար անհրաժեշտ են ծանրակշիռ փաստեր, պետք է հաշվի առնել նաև այն հանգամանքը, որ մեղադրյալ Դավիթ Սարկիսիանը համաձայն ներկայացված և գործում առկա տեղեկանքի նախկինում չի ունեցել դատվածություն և չի անցել այլ քրեական գործերով, Վրաստանում ունի ընտանիք, բացի այդ կալանքի տակ գտնվելու ողջ ժամանակահատվածում դրսևորել է պատշաճ վարքագիծ, նույնիսկ վերջինիս կողմից փորձ չի կատարվել հակաօրինական գործողություններ կատարելու:
Այսպիսով՝ Դատարանը իր կողմից կայացրած որոշման հիմքում չի դրել որևէ ողջամիտ պատճառաբանություններ որոնք կարող են ընդունելի լինել դատաքննության ընթացքում, բերված մեկնաբանությունները չեն համապատասխանում քննության տվյալ փուլի համար անհրաժեշտ հանրային և մասնավոր շահերի հավասարակշռության պահպանման պահանջին։ Այլ կերպ Դատարանի կողմից խախտվել են կալանքի կիրառման իրավաչափության պայմանները։
Ամփոփելով վերը նշվածը, պաշտպանության կողմը գտնում է, որ սույն բողոքում բարձրացվել են ՀՀ ՔԴՕ 362-րդ հոդվածով բացահայտված դատական ակտի բեկանման հիմք հանդիսացող հանգամանքներ, մասնավորապես Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի կողմից թույլ են տրվել քրեադատավարական օրենքի էական խախտումներ, որոնք ազդել են վարույթի ելքի վրա, խախտվել են քրեադատավարական օրենքի մի շարք սկզբունքներ։
(…)»։

4. Վարույթի մասնակիցների բացատրությունները, լրացուցիչ ներկայացրած նյութերը, միջնորդությունները, բողոքի պատասխանները.
Վերաքննիչ դատարանի կողմից մինչև 2025 թվականի օգոստոսի 19-ը (ներառյալ) սահմանված ժամկետում սույն դատական վա¬րույ¬թի վերաբերյալ պատասխաններ, բացատրություններ, դրանք հիմնա¬վորող նյութեր, միջնորդություններ չեն ներկայացվել։

5. Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
Հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում դատական ստուգ¬¬ման ենթարկելով Առաջին ատյանի դատարանի որոշման օրինականությունը և հիմ¬նա¬վոր¬վա¬ծութ¬յունը, ուսումնասիրելով բողոքի վերաբերյալ ստացված նյութը՝ Վե¬րաքննիչ դա¬տա¬րանն արձանագրում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն`
«Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի 3-րդ և 4-րդ մասերի համաձայն`
«3. Հատուկ վերանայումն իրականացվում է բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում:
4. Հատուկ վերանայման կարգով դատական ակտ կայացնելիս վերադաս դատարանը հիմնվում է միայն ստորադաս դատարանում հետազոտված ապացույցների կամ նյութերի և վարույթի մասնակիցների արած պնդումների վրա»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«1. Վերաքննիչ դատարանում հատուկ վերանայման արդյունքում վերաքննիչ դատարանը`
1) դատական ակտը թողնում է անփոփոխ
(...) 2. (...), իսկ գրավոր ընթացակարգով վարույթի դեպքում՝ կայացնելու օրը: Դատական ակտն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո՝ ոչ ուշ, քան երեք օրվա ընթացքում, ուղարկվում է դատական վարույթի մասնակիցներին և համապատասխան առաջին ատյանի դատարան: (...)»:
5.1 Մեջբերված քրեադատավարական իրավադրույթների լույսի ներքո վերլուծելով հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերն ու դրա հիմքում դրված փաստերը՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ դեպքում պետք է պատասխանել այն հարցին, թե հիմնավոր են արդյո՞ք մեղադրյալ Դավիթ Սարկիսիանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց՝ կալանքը 3 ամիս երկարաձգելու և այլընտրանքային խափանման միջոց չկիրառելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները:
Այսպես.
ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք։ Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով`
(…)
4) անձին իրավասու մարմին ներկայացնելու նպատակով, երբ առկա է նրա կողմից հանցանք կատարած լինելու հիմնավոր կասկած, կամ երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է հանցանքի կատարումը կամ դա կատարելուց հետո անձի փախուստը կանխելու նպատակով. (…)»։
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվ¬րո¬¬պական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրեն¬քով սահ¬ման¬¬ված կարգով. (…)
գ) անձի օրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը՝ իրավախախտում կատա¬րած լի¬¬նելու հիմնավոր կասկածի առկայության դեպքում նրան իրավասու օրինական մարմ¬նին ներկայացնելու նպատակով կամ այն դեպքում, երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է հա¬մարվում նրա կողմից հանցագործության կատարումը կամ այն կատա¬րելուց հետո նրա փախուստը կանխելու համար. (…)
3. Սույն հոդվածի 1-ին կետի «գ» ենթակետի դրույթներին համապատասխան ձերբա¬կալ¬ված կամ կալանավորված յուրաքանչյուր ոք անհապաղ տարվում է դատավորի կամ այլ պաշ¬տոնատար անձի մոտ, որն օրենքով լիազորված է իրականացնելու դատական իշխա¬նութ¬¬¬յուն և ունի ողջամիտ ժամկետում դատաքննության իրավունք կամ մինչև դա¬տաքննութ¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬յունն ազատ արձակելու իրավունք: Ազատ արձակումը կարող է պայմանավոր¬վել դատաքննության ներկայանալու երաշխիքներով:
4. Յուրաքանչյուր ոք, ով ձերբակալման կամ կալանավորման պատճառով զրկված է ազատությունից, իրավունք ունի վիճարկելու իր կալանավորման oրինականությունը, որի կապակցությամբ դատարանն անհապաղ որոշում է կայացնում և կարգադրում է նրան ազատ արձակել, եթե կալանավորումն անoրինական է»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Վարույթի ընթացքում անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոցները կարող են կի¬րառ¬¬վել ոչ այլ կերպ, քան սույն օրենսգրքով սահմանված հիմքերով և կարգով: Վարույթի ընթաց¬քում անձին ազատությունից զրկելը չպետք է պատժի նպատակ հետապնդի:
2. Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտ¬րե¬լիս առաջնորդվում է նվազագույնի սկզբունքով։ Արգելվում է անձի նկատմամբ ընտրել ավե¬լի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնա¬րավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը։
(...).
4. Անձին կալանավորելը, կալանքի ժամկետը երկարաձգելը, (...) թույլատրվում են միայն դատարանի որոշմամբ` այն դեպքում, երբ անձի օրինական վարքագիծը չի կարող երաշխավորվել հարկադրանքի այլ միջոցներով: (...)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը:
2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝
1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ
2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ
3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար:
3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վար¬քագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները:
(…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Կալանքը դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին օրենքով նախատեսված դեպքե¬րում և կարգով ազատությունից զրկելն է՝ օրենքով և դատարանի այդ որոշմամբ սահմանված ժամկե¬տով:
2. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ այլընտրանքային խափան¬ման միջոց¬ների կիրառումն անբավարար է սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պա¬հանջ¬ների կատարումն ապահովելու համար:
(...).
4. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ փաստական հանգա-մանք¬ների բավարար ամբողջությամբ քննիչի կամ դատախազի կողմից հիմնավորվել և դա¬տա¬¬րանի կողմից պատճառաբանված հաստատվել են սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվա¬ծով նա¬խա¬տես¬ված իրավաչափության համապատասխան պայմանները: Դատական վարույ¬թում կա¬լանքի կիրառման համար բավարար է դատարանի կողմից նշված պայման¬ների պատ¬ճա¬ռաբան¬ված հաստատումը։
5. Կալանքի ժամկետը երկարաձգելիս դատարանի առջև անհրաժեշտ է հիմնավորել նաև վարույթի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքները բացահայտելու նպա¬տա¬¬կով վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից գործադրված պատշաճ ջանա¬սի¬րութ¬յունը (due diligence), ինչպես նաև տվյալ մեղադրյալի նկատմամբ քրեական հետապնդու¬մը շարու¬նակելու անհրաժեշտությունը:
6. Կալանք կիրառելու կամ կալանքի ժամկետը երկարաձգելու մասին դատարանի որոշ¬¬¬մամբ կարող է սահմանափակվել մեղադրյալի՝ այլ անձանց հետ հաղորդակցվելու իրա¬վուն¬քը, եթե փաստական հանգամանքների բավարար ամբողջությամբ քննիչի կամ դա¬¬տախա¬զի կողմից հիմնավորվել և դատարանի կողմից պատճառաբանված հաս¬տատ¬վել է այդպի¬սի սահմանափակման անհրաժեշտությունը, ներառյալ ժամկետին և անձանց շրջանակին վերաբերող պայմանները»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Անձին կարելի է կալանքի տակ պահել այնքան ժամանակ, որքան անհրաժեշտ է վարույթի բնականոն ընթացքն ապահովելու համար, և քանի դեռ առկա են անձին կալանքի տակ պահելու հիմքերը, սակայն ամեն դեպքում այդ ժամկետը չի կարող գերազանցել սույն հոդվածով կալանքի տակ պահելու համար սահմանված առավելագույն ժամկետները: (…)
4. Դատական վարույթում կալանքը կարող է կիրառվել կամ դրա ժամկետը կարող է երկարաձգվել յուրաքանչյուր դեպքում երեք ամսից ոչ ավելի ժամկետով:
5. Կալանքի տակ պահելու ընդհանուր տևողությունը չի կարող գերազանցել մեղադրյալին վերագրվող հանցանքի համար նախատեսված՝ ազատազրկման ձևով պատժի առավելագույն ժամկետը: (…)»:
Դատական քննության փուլում մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու կամ վերացնելու հարցերի վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի որոշումները վերադաս ատյանի կողմից վերանայելու սահմանների կապակցությամբ՝ Վճռաբեկ դատարանը Ն.Հարությունյանի գործով որոշմամբ արձանագրել է. «(...) [Գ]ործի ըստ էության քննության ընթացքում դատարանի կողմից ամբաստանյալի նկատմամբ խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու կամ վերացնելու հարցերի լուծումը գտնվում են նրա` արդարադատության իրականացման պատշաճ կազմակերպման լիազորության ոլորտում։ Միևնույն ժամանակ հաշվի առնելով, որ կալանքի` որպես խափանման միջոցի հետ կապված հարցերը սերտորեն առնչվում են անձի ազատության իրավունքի էական սահմանափակման հետ, իսկ մյուս կողմից` ենթադրում առավել արժեքավոր հանրային շահի հնարավոր առկայություն` օրենսդիրը կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու կամ վերացնելու վերաբերյալ առաջին ատյանի դատարանի որոշումները ընդգրկել է վերաքննիչ բողոքարկման առարկայի շրջանակում։ (…)»:
5.2 Ողջամիտ կասկածի առկայության դատա¬¬¬կան ստու¬գում.
Կալանավորման պայմաններից մեկի՝ «հանցանք կատարած լինելու հիմնավոր կասկածի» առնչությամբ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանն իր նախադեպային իրա¬վունքում ձևավորել է, ի թիվս այլնի, հետևյալ դիրքորոշումները՝
- ողջամիտ կասկածի չափանիշը հիմնվում է «փաստերի կամ տեղեկությունների առկա¬¬¬յութ¬յան վրա, որոնք հնարավորություն կտային անաչառ դիտորդին եզրակացնելու, որ տվյալ անձը հնարավոր է, որ կատարած լիներ հանցանքը: Սակայն պարտադիր չէ, որ կաս¬¬¬կածը հիմնավորող փաստերը բավարարեն այն նույն սանդղակին, որն անհրաժեշտ է անձի դատապարտումը կամ նրա նկատմամբ մեղադրանք առաջադրելը հիմնավորելու համար, քանի որ այդ փաստերը կարող են հայտնաբերվել ավելի ուշ՝ քրեական գործի քննութ¬յան փուլում (տե՛ս Կ.Ֆ.-ն ընդդեմ Գերմանիայի (K.F. v. GERMANY) գործով 1997թ. նոյեմ¬բերի 27-ի վճիռը, գանգատ թիվ 144/1996/765/962, կետ 57),
- հանցանք կատարած լինելու կասկածի՝ ողջամտորեն հիմնավորված լինելու պահանջը կամայական ձերբակալման և կալանավորման դեմ երաշխիքի կարևոր մասն է կազ¬մում (տե՛ս Գուսինսկին ընդդեմ Ռուսաստանի (Gusinskiy v. Russia) գործով 2004 թվականի մայի¬¬սի 19-ի վճիռը, գանգատ թիվ 70276/01, կետ 53),
- հիմնավոր կասկածի առկայությունը անհրաժեշտ պայման է անձին կալանքի տակ պա¬¬¬հելու ժամկետը երկարացնելու օրինականության համար (տե՛ս Մակքեյն ընդդեմ Միացյալ Թագավորության (McKay v. The United Kingdom) գործով 2006 թվականի հոկտեմբերի 3-ի վճիռը, գանգատ թիվ 543/03, կետ 44)։ Ըստ այդմ, թեև ձերբակալման պա¬հին և սկզբնա¬կան կալանքի ժամանակ պետք է առկա լինի հիմնավոր կասկածը, այնուա¬մե¬նայ¬նիվ, կալանքի տակ պահելու ժամկետը երկարացնելիս նույնպես պետք է ցույց տալ, որ այդ կասկածները պահպանվել են և շարունակում են մնալ «հիմնավոր» (տե՛ս Ուրտանսն ընդ¬դեմ Լատվիայի (Urtans v. Latvia) գործով 2014 թվականի հոկտեմբերի 28-ի վճիռը, գան¬գատ թիվ 16858/11, կետ 32)։ Ազատությունից զրկելու տևողությունը կարող է լինել կարևոր գոր¬ծոն կասկածի՝ պահանջվող աստիճանի համար» (տե՛ս Մյուրեյն ընդդեմ Միացյալ Թա-գա¬վո¬¬րության (Murray v. The United Kingdom) գործով 1994 թվականի հոկտեմբերի 28-ի վճիռը, գանգատ թիվ 14310/88, կետ 56):
Առաջին ատյանի դատարանի որոշման հիմնավորումները դիտարկելով վերոգրյալ իրա¬վա¬կան նորմերի, ՄԻԵԴ և Վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ այդ հիմնավորումները ստորև ներկայացված պատ¬ճա¬¬¬¬¬¬¬¬ռաբանությամբ ըն¬դու¬նելի են նաև իր համար:
5.2.1 Վերոգրյալ իրավական նորմերի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշում¬նե¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬րի լույսի ներքո Վե¬րաքննիչ դա¬տա¬րանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատա¬րա¬նում խափանման միջոց կալանքը վերացնելու, փոխելու, դրա ժամկետը երկարաձգելու հարցի քննութ¬յան ժա¬մա¬նակ բավարար տվյալներ էին առկա մեղադրյալ Դավիթ Սարկիսիանի կողմից նրան ՀՀ քրեական օրենսգրքի 318 հոդվածի 1-ին մասով, 257 հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին և 3-րդ կետերով վե¬րագրվող արարք¬ը կատարելու հիմնա¬վոր կաս¬¬¬կա¬ծի առկայությունը փաստելու հա¬¬¬մար (թեև հարկ է արձանագրել, որ դրա առ¬կա¬յությունը փաստ¬վում է առանց մանրազնին ստուգման ենթարկվելու՝ հաշվի առնելով գործն Առաջին ատյանի դատարանի վարույթում քննվելու փաստը):
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է նաև, որ դատարանում քննվող քրեական գործով հիմնավոր կասկածին անդրադառնալը և գնահատական տալն այն նույն չափանիշներով, ինչ նախաքննության փուլում է, անթույլատրելի է, քանի որ այն կարող է վտանգել դատարանի անկախության և անկողմնակալության սկզբունքը, նկատի ունենալով, որ այդ դեպքում դատարանը, մինչև գործն ըստ էության քննելը և վերջնական դատական ակտով դրան լուծում տալը, գնահատական է տալու ինչպես մեղադրանքին, այնպես էլ գործով ձեռք բերված ապացույցներին, այնինչ այդ հարցի վերջնական պատասխանը պետք է տրվի դատավճռով:
Հետևաբար՝ այս փուլում դատարանն իրավասու է գործում առկա ապացույցները և այլ փաստական տվյալները գնահատելու այնքանով, որքանով դա անհրաժեշտ է հիմնավոր կասկածի առկայությունը գնահատելու առերևույթ (prima facie), այլ ոչ թե՝ ըստ էության, եթե իհարկե հիմնավոր կասկածի բացակայությունն ակնհայտ չէ, իսկ այդպիսի գնահատման չափանիշին համապատասխան սույն դեպքում այն առկա է, քանի որ հիմնավոր կասկածի ապացուցողական չափանիշը նվազ է, քան անձի մեղքի և դատապարտման համար անհրաժեշտ ապացուցողական չափանիշը, որն առավել բարձր է:
5.3 Կալանքի քրեադատավարական նպատակների առկայության, դրա ժամկետի երկարաձգման և կալանքին որպես այլընտրանքային խափանման միջոց չկիրառելու իրավաչա¬փութ¬յան դատական ստու¬գում.
5.3.1 Անդրադառնալով կալանավորման նպատակների վերաբերյալ վերանայման բողո¬¬քի հիմքերին՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը՝ մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանքը 3 ամիս ժամկետով երկարաձգելիս և կալանքին որպես այլընտրանքային խափանման միջոց չկիրառելով դատական սխալ թույլ չի տվել, իսկ Պաշտպանը չի ներկայացրել այնպիսի ծանրակշիռ փաստարկներ, որոնցով կհիմնավորվեր, որ մեղադրյալի հնարավոր ոչ իրավաչափ վարքագծի կանխմանը հնարավոր է հասնել այլ կերպ, քան մեղադրյալին հասարակությունից մեկուսացնելով, որպիսի պայմաններում Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
Սույն բողոքը լուծելիս կիրառելի են մի շարք գործերով Մարդու իրավունքների եվրոպա¬կան դատարանի (այ¬¬սու¬հետ՝ Եվրոպական դատարան) և Վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքո¬րո¬շում¬ները:
Կասկածյալի կամ մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոցի տեսակն ընտրելու հարցը լուծելիս վերագրվող արարքի բնույթը և վտանգավորության աստիճանը հաշվի առնելու կապակցությամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վերլուծության է ենթարկել Վ.Պողոսյանի գործով որոշման մեջ և իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(…) [Մ]եղադրյալին վերագրվող արարքի բնույթը և վտանգավորության աստիճանը թեև չեն կարող գնահատվել որպես կալանավորման հիմնավորվածությունը հաստատելու ինքնուրույն հիմք, այնուամենայնիվ դրանք էական նշանակություն ունեն խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս, ինչպես նաև գրավի թույլատրելիության հարցը լուծելիս: Մեղսագրվող հանցանքի ծանրությունը և հետևաբար նաև ակնկալվող պատժի խստությունը հանդիսանում են քրեական վարույթն իրականացնող մարմնից թաքնվելու կամ գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը գնահատելու կարևոր տարրեր և գործի նյութերից բխող մյուս հանգամանքների հետ միասին հնարավորություն են տալիս հիմնավորված ենթադրություններ անել անձի ազատության հիմնարար իրավունքը սահմանափակելու հիմքերի առկայության կամ բացակայության մասին: Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ նույնանման իրավական դիրքորոշում բազմիցս իր նախադեպային նշանակության վճիռներում հայտնել է նաև Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը (…)»:
Տիգրան Պետրոսյանի գործով զարգացնելով կալանավորման հիմքերի /նպատակների/ վերաբերյալ իր նախադեպային իրավունքը ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է արտահայտել առ այն, որ «(…) Վճռաբեկ դատարանը կրկնում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 135-րդ հոդվածում թվարկված մեղադրյալի հավանական գործողությունների մասին հետևությունները բոլոր դեպքերում պետք է պայմանավորված լինեն գործի նյութերից բխող որոշ փաստական տվյալներով։ Սակայն միևնույն ժամանակ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ կալանավորման հիմք(եր)ի առկայության կամ բացակայության մասին դատարանի հետևությունները պետք է հիմնված լինեն ոչ թե այդ փաստական տվյալները մեկը մյուսից անջատ, ինքնավար հետազոտման ենթարկելու, այլ դրանք իրենց համակցության մեջ գնահատման ենթարկելու արդյունքում ձևավորվող փաստարկված դատողությունների վրա։ Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ համապատասխան փաստական տվյալներն իրենց ամբողջության մեջ չվերլուծելը, դրանք իրարից անջատ գնահատելը կարող է հանգեցնել կալանավորման հիմքի առկայության կամ բացակայության մասին չհիմնավորված եզրահանգման գալուն։ Հետևաբար խնդրո առարկա հարցը լուծելիս դատարանի հետևությունները յուրաքանչյուր դեպքում պետք է հիմնված լինեն գործի նյութերում առկա ապացույցների, փաստերի կամ այլ տեղեկությունների, այդ թվում՝ քրեական օրենքով արգելված ենթադրյալ հանցանքի կատարման պահից ի վեր մեղադրյալի դրսևորած վարքագծի և նրա անձը բնութագրող այլ հատկանիշների՝ իրենց ամբողջության մեջ գնահատման վրա։ (…)»:
Արդարադատության իրականացմանը միջամտելու վտանգը՝ ապացույց¬նե¬¬րը վերացնելը, վկաների վրա ճնշում գործադրելը և այլն, չպետք է գնահատվեն վերացական կեր¬¬¬պով, այլ պետք է բխի գործի կոնկրետ հանգամանքներից և ապացույցներից (Բե¬ցիևն ընդ¬¬¬¬¬դեմ Մոլդո¬վայի, թիվ 9190/03, 04.10.2005, պարբ. 59): Ազատութ¬յունից զրկե¬լու վերոնշյալ հիմ¬¬քը քննութ¬յան տարբեր փուլերն ավարտելուն զու¬գա¬հեռ աստիճանաբար կորցնում է իր կշի¬ռը: Միայն բացառիկ դեպքերում այն կարող է ար¬դարացնել ազատությունից զրկելու շա¬րու¬¬նակումը մինչև դատական քննությունը (տե՛ս W-ն ընդդեմ Շվեյցա¬րիա¬¬յի գործը, 26 հուն¬վար, 1993): Եվրոպական դատարանը հաս¬կանում է, որ իշխանութ¬յուն¬ները կարող են անհրա¬¬¬¬¬¬ժեշտ համարել կասկածյալին գոնե քննության սկզբում բան¬տում պա¬հե¬լը՝ նպա¬տակ ունե¬նալով կանխել նրա կողմից գործի շրջա¬նակում շփոթություն առաջաց¬նելը, հատ¬կա¬պես բարդ գործի պարագայում, որով անհրաժեշտ են բազ-մաբնույթ ուսումնասիրութ¬յուն¬ներ: Եր¬կա¬¬¬¬րատև ժամանակահատ¬վածում, սակայն, քննութ¬յան պահանջ¬¬ներն այլևս բա¬վա¬րար չեն, անգամ՝ բարդ գործի պա¬րագայում, այդպիսի կալանավորու¬մը հիմնավո¬րե¬լու համար. իրա¬¬դար¬ձությունների սովո-րական ընթացքի դեպքում են¬թադրյալ վտանգները ժամանակ անց¬նե¬¬լուն և տարբեր գործողություններ կատա¬րելուն, ցուց¬մունք¬ներ վերցնելուն և ստու¬գումներ իրականացնելուն զուգահեռ նվազում են (տե՛ս Clooth-ն ընդդեմ Բելգիայի գործով վճիռը, պարբ. 43):
Փախուստի դիմելու հավանականությունը չի կարող գնահատվել, հետևա¬բար նաև կա¬լանավորման մասին որոշում կայացվել, բացառապես առաջադրված մե-ղադրան¬քի կամ նա¬խա¬տեսված պատժի ծանրությամբ (Պանչենկոն ընդդեմ Ռուսաստանի, թիվ 45100/98, 08.02.2005, պարբ. 106): Անհրաժեշտ է հաշվի առնել գործի հանգամանքները, կալանավորի անձը, նրա անձնական, հասարակական, ընտանեկան, աշխատանքային կա¬պերը տվյալ պե¬տութ¬յան կամ համայնքի հետ, կացության կարգավիճակը, գույքային վիճակը և այլն, և այդ ամենի համատեքստում գնահատել նաև մեղադրանքի ծանրությունը և նախա¬տես-ված պատժի խստութ¬յունը որպես փախուստի դիմելու հավանականությունը գնահա¬տելու հիմք։ Ակնկալ¬վող պատիժը նույնպես դեր խաղում է, սակայն փախուստի վտանգը չի կարող գնա¬հատ¬վել բացառապես այդ նկատառումների հիման վրա (տե՛ս Kozik-ն ընդդ. Լե¬հաս¬տա¬նի գոր¬ծը ստորև և Imre-ն ընդդեմ Հունգարիայի, 2 դեկտեմբեր, 2003, պարբ. 45):
Փախուստի վտանգը, սակայն, չի կարող գնահատվել բացառապես այդպիսի նկատառում¬¬ների հիման վրա, խոսքը վերաբերում է այն պատիժների ավելի մեծ ծանրությանը, որոնց նկատմամբ վախ պետք է որ ունենար պարոն Նյումեյստերը նոր ապացույցների հի¬ման վրա: Այլ գործոններ, օրինակ՝ անձի բնույթին, բարոյական կերպարին, տանը, զբաղ¬¬¬մուն¬քին, գույքին, ընտանեկան կապերին և քրեական հետապնդման երկրի հետ տա¬րաբնույթ կապե¬րին առնչվող գործոնները կարող են կա՛մ հաստատել փախուստի վտան¬գի գոյությունը, կա՛մ այնքան փոքր վտանգի տպավորություն ստեղծել, որ դրանով հնա¬¬րա¬վոր չլինի հիմնա¬վո¬րելու մինչդատական կալանքը: Պետք է նաև մտապահել, որ փա¬¬¬¬խուստի վտանգն անհրա¬ժեշ¬տաբար նվազում է կալանքի տակ որոշակի ժամանակ անց¬¬¬¬կաց¬նելուն զուգ¬ընթաց, քանի որ հավանական է, որ մինչդատական կալանքի տևո¬ղութ¬¬յու¬նը կնվազեց¬վի դատապարտման դեպքում անձի նկատմամբ կիրառվելիք ազա¬տութ¬-յունից զրկելու հնա¬րավոր պատժի տևո¬ղութ¬¬յունից, որը թերևս կնվազեցնի այդ հեռան¬¬կարի գրավ¬¬չությունը նրա համար և կթու¬լաց¬նի այդ միջոցին դիմելու նրա գայթակ¬ղութ¬յունը (Kozik-ն ընդդեմ Լեհաս¬տա¬նի գործը, 18 հու¬լիս, 2006):
Հանցագործությունը կանխելու անհրաժեշտությունը կարող է իրավաչափ հիմք լինել այն¬¬պիսի կանխարգելիչ միջոց կիրառելու համար, որի նպատակն է վերացնել այն հան¬գա¬մանք¬ները կամ հնարավորությունները, որոնք կոնկրետ անձին կամ որևէ մեկին թույլ կտա¬յին գործել այդ հանցանքը: Դա կարող է ներառել, օրինակ, անձին որոշակի պաշտոններ զբա¬¬ղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը, նրանից գոր¬ծիք¬ները կամ զենքը վերցնելը, որոշակի վայրում նրա բնակությունը կամ որոշակի անձին (օրինակ՝ տուժողին կամ վերջինիս ընտանիքի անդամներին) կամ անձանց որոշակի խմբերի (օրինակ՝ անչափահասներին) նրա մոտենալն արգելելը և այլն: Նոր հանցագործություն կատա¬րելու վտանգը պետք է գնահատվի գործից բխող փաստերի, ինչպես նաև անձնական հանգա¬մանքների հիման վրա, որոնք նոր հանցագործություն կատարելու հավանակա¬նության գնահատման հա¬մար կարող են հանդիսանալ «լուրջ ցուցիչներ» (Մինասյանն ընդ¬դեմ Հայաստանի, թիվ 44837/08, 08.04.2014, պարբ. 65): Պետք է ապացուցել, որ կատարվելիք նոր հանցագործություններին առնչվող ցանկացած մտահոգություն իրատեսական է, և որ միջոցը պատշաճ է: Այն փաստը, որ անձը նախկին դատվածություններ ունի քննվող հան¬ցագործության հետ միևնույն կամ դրան նման հանցագործությունների համար, հետևա¬բար կարող է վերաբերելի լինել այլ փաստերի հետ համակցության մեջ (տե՛ս Clooth-ն ընդդ. Բել¬գիա¬յի, տե՛ս Assenov-ն ընդդեմ Բուլղարիայի, 28 հոկտեմբեր, 1998):
Դատարանը համարում է, որ մեղադրանքի ծանրությունը կարող է դատական իշխանութ¬յուններին հիմք տալ կասկածյալին մինչդատական կալանքի ենթարկելու և կալանքի տակ պահելու համար՝ նոր հանցագործությունների կատարման փորձերը կանխելու նպա¬տա¬կով: Այնուհանդերձ, ի թիվս այլ պայմանների, անհրաժեշտ է, որպեսզի վտանգը լինի իրա¬տեսական, իսկ միջոցը՝ պատշաճ՝ հաշվի առնելով գործի հանգամանքները, մաս¬նավո¬րա¬պես անցյալի պատմությունը և կասկածյալի անձը: Սույն գործով գանգատաբերի նախ¬կին դատվածությունների համար հիմք դարձած հանցագործություններն իրենց բնույ¬թով կամ ծանրության աստիճանով համեմատելի չէին վիճարկվող վարույթում նրան ներ¬կայաց¬ված մեղադրանքին: Այնուամենայնիվ, հանցագործություններ կատարած լինելու մա¬սին ակ¬նարկ¬ները պետք է հիմնավորված լինեն, և դժվար թե համոզիչ լինի, օրինակ, այն փաս¬տարկը, թե ֆինանսական դժվարությունները կարող են անձին գայթակղել՝ գործելու նոր հան¬ցագործություններ (տե՛ս Stögmüller-ն ընդդ Ավստրիայի, 10 նոյեմբեր, 1969): Բացի դրա¬նից՝ պատշաճ չէր լինի փորձել ազատությունից զրկելու երկարաձգումը հիմնավորել՝ հղում անելով հանցանքի կատարելու մտավախությանը, եթե հանցանքն իր բնույթով հավա¬նաբար միանգամյա իրադարձություն է, ինչպես Դատարանը վճռեց I.A.-ն ընդդ. Ֆրանսիայի գործով:
5.3.3 Վերաքննիչ դատարանը վերոգրյալ իրավանորմերի և Վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումների լուսյի ներքո՝ անդրադառնալով ՀՀ քրեական օրենսգրքի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 318 հոդվածի 1-ին մասով, 257 հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին և 3-րդ կետերով նախատեսված՝ մեղադրյալ Դավիթ Սարկիսիանի կալանքի նպատակների առկայության կամ բացակայության հարցին, փաստում է, որ կալանքի կիրառման համար հիմք ընդունված՝ մեղադրյալի կողմից իր վրա դրած պարտականությունները չկատարելու, քրեական վարույթն իրականացնող մարմնից խուսափելու/թաքնվելու/, քրեական վարույթին խոչընդոտելու և նոր հանցանք կատարելու մտավախության նպատակով կալանք կիրառելու անհրաժեշտությունը Առաջին ատյանի դատարանի կողմից լիովին փաստարկված է։
Ասվածի համատեքստում Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում առանձնահատուկ ուշադրության արժանացնել նաև այն հանգամանքին, որ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի քրեական դատարանն իր նախորդիվ կայացված որոշմամբ /2025 թվականի ապրիլի 9-ի որոշում/ արձանագրել և փաստարկել է նոր հանցանք կատարելու, փախուստի դիմելու և վարույթին խոչընդոտելու մտավախությունները և հիմքերը, որոնք սույն բողոքով վիճարկվող որոշմամբ ևս արձանագրվել են և շարունակում են առկա ու արդիական լինել՝ հիմք ընդունելով այն, որ հիշյալ որոշումից հետո՝ մինչ հուլիսի 15-ը, նշված հիմքերը բացառող որևէ նոր հանգամանք ի հայտ չի եկել, հետևաբար և չի ներկայացվել:
Ուստի՝ Վերաքննիչ դատարանն իր հերթին արձանագրում է, որ վկայակոչված կալանքի հիմքերը և դրա առկայությամբ պայմանավորված՝ մեղադրյալ Էդգար Հակոբյանին կալանքի տակ պահելու անհրաժեշտությունը պահպանվում է քրեական գործի այս փուլում ևս։
Ավելին, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ ազատության մեջ հայտնվելու դեպքում մեղադրյալ Դավիթ Սարկիսիանի կողմից քրեական վարույթին խոչընդոտելու, այդ թվում՝ ապացուցման գործընթացին ապօրինի միջամտելու, և փախուստի դիմելու և նոր հանցանք հավանականությունը գնահատվում է էապես բարձր, իսկ ասվածն առավելապես հիմնավորվում է այն հանգամանքով, որ գործը գտնվում է դատաքննության փուլում, դեռևս չեն հարցաքննվել վկաները, իսկ ազատության մեջ հայտնվելու դեպքում մեղադրյալը կարող է անօրինական ազդեցություն գործադրել դատավարության մասնակիցների նկատմամբ՝ այդ կերպ խոչընդոտելով քրեական վարույթին։
Միաժամանակ, անդրադառնալով մեղադրյալի կողմից ազատության մեջ հայտնվելու դեպքում փախուստի դիմելու մտավախությանը, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ ռիսկն առավել քան բարձր է, հաշվի առնելով այն, որ մեղադրյալը հանդիսանում է Վրաստանի Հանրապետության քաղաքացի և ՀՀ-ում չունի մշտական բնակության վայր և աշխատանք։
Ասվածին զուգահեռ, Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում արձանագրել կարևոր նշանակություն ունեցող մի հանգամանք ևս․ մեղադրյալի՝ մշտական աշխատանք և եկամուտ չունենալու պայմաններում մեղադրյալի՝ գումար վաստակելու նպատակով քրեական օրենքով արգելված նոր արարք կատարելու մտավախությունն էլ առավել հիմնավոր է, թերևս հիմք ընդունելով նաև այն, որ Դավիթ Սարկիսիանին վերագրվող ենթադրյալ հանցանքները կատարվել են եկամուտ ստանալու նպատակով:
Վերոնշյալի համատեքստում՝ անդրադառնալով Բողոքում ներկայացված այն պնդմանը, ըստ որի՝ (…)Դատարանը իր կողմից կայացրած որոշման հիմքում չի դրել որևէ ողջամիտ պատճառաբանություններ որոնք կարող են ընդունելի լինել դատաքննության ընթացքում, բերված մեկնաբանությունները չեն համապատասխանում քննության տվյալ փուլի համար անհրաժեշտ հանրային և մասնավոր շահերի հավասարակշռության պահպանման պահանջին։(…), ապա Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ նշված պնդումը անհիմն է և չփաստարկված:
Ավելին, Վերաքննիչ դատարանը արձանագրում է, որ Վերաքննիչ դատարանում ստացված բողոքի վերաբերյալ նյութերի ուսումնասիրությամբ չեն հայտնաբերվել կալանավորման նշված հիմքերը հերքող փաստեր։
5.3.4 Կալանքի ժամ¬կետը երկարաձգելու հարցի քննարկման համատեքստում՝ հաշվի առնելով սույն որոշմամբ թվարկված հանգամանքները և ներ¬կա¬յաց¬ված վերլու¬ծությունները, Վերաքննիչ դատարանի համոզմամբ վերոնշյալ ռիսկերը (առնվազն Առաջին ատյանի դա¬տա¬րանի որոշման մեջ նշված պատճառաբանությամբ) չեն կարող չեզոքացնել կամ էապես նվազեցնել ազատությունից փաս¬¬¬տացի զրկմամբ չպայմանավորված այլ խա¬փան¬ման միջոց-ների (այդ թվում՝ համակցված) կի¬րա¬ռմամբ, ուստի՝ այդպիսի որևէ միջո¬ցի կիրա-ռու¬մը դեռևս արդյունա¬վետ չէ:
Այլ կերպ՝ հիմնավոր են նաև Առաջին ատյանի դատարանի այն հետևությունները, որ վարույթի քննության տվյալ փուլում կալանքը այն բացառիկ խափանման միջոցն է, որը կարող է գործուն երաշխիք հանդիսանալ մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովելու համար և այլընտրանքային այլ խափանման միջոցները, այդ թվում՝ դրանց համակցված կիրառումը մե¬ղադրյալի պատ¬¬շաճ վարքագի¬¬¬ծը չեն կարող երաշ¬¬խա¬վո¬¬րել:
5.4 Ինչ վերաբերում է Բողոքում ներկայացված մյուս փաստարկներին ու դատողություններին, ապա հարկ է արձանագրել, որ սույն որոշմամբ վերը շարադրված վերլուծություններն ու դատողություններն իրենց համակցության մեջ արդեն իսկ ամբողջությամբ ներառում են դրանց վերաբերյալ Վերաքննիչ դատարանի մոտեցումներն ու բարձրացված հարցերի պատասխանները, ուստի լրացուցիչ առանձին-առանձին անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է:
Ավելին՝ վիճարկվող դատական ակտում արդեն իսկ բերված են Վերաքննիչ դատարանի համար ըստ էության ընդունելի հիմնավորումներ՝ վերաքննիչ բողոքում նշված այն հիմքերի և հիմնավորումների առնչությամբ, որոնք էական են և ինքնին կամ համակցությամբ կարող էին ազդեցություն ունենալ սույն գործի ելքի վրա։
Ընդ որում, այդ կապակցությամբ հարկ է նաև փաստել, որ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ թեև «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին կետը դատարանին պարտավորեցնում է պատճառաբանել իր որոշումները, սակայն այն չի կարող մեկնաբանվել որպես կողմի ներկայացրած յուրաքանչյուր փաստարկին դատարանի կողմից մանրամասն պատասխան տալու պահանջ: (Տես, ի թիվս այլնի, Ռուիզ Տորեխան ընդդեմ Իսպանիայի (RUIZ TORIJA v. SPAIN) գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի 1994 թվականի դեկտեմբերի 9-ի վճիռը, գանգատ թիվ 18390/91, կետ 29, Վան դե Հուրքն ընդդեմ Նիդեռլանդների (VAN DE HURK v. THE NETHERLANDS) գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի 1994 թվականի ապրիլի 19-ի վճիռը, գանգատ թիվ 16034/90, կետ 61):
5.5 Այսպիսով, ամփոփելով վերոշարադրված փաստարկները, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Դավիթ Սարկիսիանի նկատմամբ կիրառված կալանքի ժամկետը 3 ամիս երկարաձգելու որոշմամբ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ չի տվել գործի ելքի վրա ազդեցություն ունեցող դատական սխալ, գործով էության մեջ կայացրել է ճիշտ լուծող դատական ակտ, որը բեկանելու իրավաչափ հիմքեր չկան:
Հետևաբար, Առաջին ատյանի դատարանի վիճարկ¬վող դատա¬կան ակտը պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ Պաշտպանի հատուկ վերանայման բողոքը՝ մերժել:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-րդ հոդվածով` Վերաքննիչ դատարանը.
Ո Ր Ո Շ Ե Ց
Մեղադրյալ Դավիթ Սարկիսիանի պաշտպան Ա․Դալլաքյանի ներկայաց¬րած հատուկ վե¬րա¬նայման բողոքը մերժել։
Թիվ ԵԴ1/0775/01/25 գործով Երևան քաղաքի ա¬ռա¬ջին ատյանի ընդ¬հա¬նուր իրա¬վասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի հուլիսի 15-ի որոշումը թող-նե¬լ անփոփոխ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան՝ այն ստանալու օրվանից հետո տասնհինգօրյա ժամկետում:


ԴԱՏԱՎՈՐ Գ.Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ