Հիմնական
Գործի համար:
ԵԴ1/0754/01/25
Վիճակագրական տողի համար :
19.1
Պատասխանող
Սեդրայ Սարգսյան Սեյրանի
Դատավոր
Երևանի քրեական դատարան
Մարտին Արզումանյան
Քրեական վերաքննիչ
Լուսինե Ալավերդյան
Դատավոր
Երևանի քրեական դատարան
Մարտին Արզումանյան
Քրեական վերաքննիչ
Լուսինե Ալավերդյան
| Դատարան | Օր | Ժամ | Դատարանի դահլիճի համար | Ստատուս | Որոշում | Այլ նշումներ |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Երևանի քրեական դատարան | 2026-06-29 | 11:30 | 1 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Տվյալների կենտրոն | 2026-05-07 | 12:30 | 1 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Տվյալների կենտրոն | 2026-03-19 | 12:00 | 1 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Երևանի քրեական դատարան | 2026-02-13 | 12:30 | 1 | Կայացել է | ||
| Տվյալների կենտրոն | 2025-12-16 | 12:30 | 1 | Նիստը կայացել է | ||
| Տվյալների կենտրոն | 2025-11-12 | 13:00 | 1 | Նիստը կայացել է | ||
| Երևանի քրեական դատարան | 2025-09-17 | 11:00 | 1 | Չի կայացել | ||
| Տվյալների կենտրոն | 2025-08-01 | 11:00 | 1 | Նիստը կայացել է | ||
| Տվյալների կենտրոն | 2025-06-27 | 14:00 | 1 | Նիստը կայացել է | ||
| Երևանի քրեական դատարան | 2025-06-09 | 11:30 | 1 | Նիստը կայացել է | ||
| Տվյալների կենտրոն | 2025-04-07 | 13:30 | 1 | Նիստը կայացել է | ||
| Տվյալների կենտրոն | 2025-03-20 | 13:30 | 1 | Նիստը կայացել է |
ԵԴ1/0754/01/25
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև՝ Վերաքննիչ դատարան)
նախագահությամբ՝ դատավոր Լ.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆԻ
«11» օգոստոսի 2025թ․ ք. Երևան
Երևան քաղաքի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Հ.Միքաելյանի հատուկ վերանայման բողոքի հիման վրա գրավոր ընթացակարգով դատական վերանայման ենթարկելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի հունիսի 27-ի թիվ ԵԴ1/0754/01/25 որոշումը,
ՊԱՐԶԵՑ
Հատուկ վերանայման վարույթի ընթացքը.
2025 թվականի փետրվարի 28-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների քննչական բաժնի քննիչ Ա.Պապոյանի կողմից կազմվել է Սեդրակ Սեյրանի Սարգսյանի վերաբերյալ թիվ 10111925 քրեական վարույթով մեղադրական եզրակացությունը։
2025 թվականի մարտի 4-ին քրեական վարույթն ըստ մեղադրանքի Սեդրակ Սեյրանի Սարգսյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով, հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան (այսուհետ նաև՝ Առաջին ատյանի դատարան)։
2025 թվականի մարտի 10-ին Առաջին ատյանի դատարանի կողմից որոշում է կայացվել քրեական գործի վարույթը ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին։
2025 թվականի մարտի 20-ին Առաջին ատյանի դատարանի կողմից որոշում է կայացվել Սեդրակ Սեյրանի Սարգսյանի նկատմամբ ընտրված այլընտրանքային խափանման միջոցներ տնային կալանքն ու բացակայելու արգելքն անփոփոխ թողնելու մասին։
2025 թվականի հունիսի 27-ին Առաջին ատյանի դատարանի կողմից որոշում է կայացվել մեղադրյալ Սեդրակ Սարգսյանի նկատմամբ ընտրված տնային կալանքը փոփոխելու և վարչական հսկողություն կիրառելու, իսկ բացակայելու արգելքն անփոփոխ թողնելու մասին։
2025 թվականի հուլիսի 21-ին էլեկտրոնային եղանակով Վերաքննիչ դատարանում ստացվել է Առաջին ատյանի դատարանի վերը նշված որոշման դեմ Երևան քաղաքի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Հ.Միքաելյանի հատուկ վերանայման բողոքը։
2024 թվականի հուլիսի 28-ին Վերաքննիչ դատարանում ստացվել, իսկ հուլիսի 29-ին դատավոր Լ.Ալավերդյանի աշխատակազմին են փոխանցվել թիվ ԵԴ1/0754/01/25 վարույթի նյութերը։
Վերաքննիչ դատարանի 2025 թվականի հուլիսի 30-ի որոշմամբ հատուկ վերանայման բողոքն ընդունվել է վարույթ:
Հատուկ վերանայման բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
Մեղադրյալ Սեդրակ Սարգսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել այն բանի համար, որ «նա խախտելով «Թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի մասին» ՀՀ օրենքի և ՀՀ կառավարության 2010 թվականի մարտի 18-ի' «Թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի և դրանց պրեկուրսորների շրջանառության կանոնները սահմանելու մասին» թիվ 270-Ն որոշման պահանջները, քրեական վարույթով դեռևս չպարզված ժամանակահատվածում և հանգամանքներում, իրացնելու նպատակով, ապօրինի ձեռք է բերել և ապօրինի պահել թվով 30 փաթեթում' 25-ը' «ԶԻՊ» փականով, 3-ը' պոլիէթիլենային տոպրակներով, 2-ը' նրբաթիթեղներով' թղթե ինքնակպչուն ժապավենով փաթեթավորված, ՀՀ կառավարության 2018 թվականի հունիսի 27-ի թիվ 707-Ն որոշման 1-ին հավելվածի 81-րդ կետով սահմանված խոշոր չափերի' 23,63 գրամ ընդհանուր քաշով «Մարիխուանա» տեսակի թմրամիջոց, որոնցից թվով 1 փաթեթը' 0,14 գրամ քաշով, թվով 1 փաթեթը' 0,74 գրամ քաշով, թվով 5 փաթեթը' յուրաքանչյուրը 0,77 գրամ քաշով, թվով 4 փաթեթը' յուրաքանչյուրը 0,78 գրամ քաշով, թվով 3 փաթեթը' յուրաքանչյուրը 0,79 գրամ քաշով, թվով 2 փաթեթը' յուրաքանչյուրը 0,81 գրամ քաշով, թվով 2 փաթեթը' յուրաքանչյուրը 0,82 գրամ քաշով, թվով 6 փաթեթը' յուրաքանչյուրը 0,83 գրամ քաշով, թվով 1 փաթեթը' 0,84 գրամ քաշով, թվով 3 փաթեթը' յուրաքանչյուրը 0,85 գրամ քաշով, թվով 1 փաթեթը' 0,88 գրամ քաշով, թվով 1 փաթեթը' յուրաքանչյուրը 0,9 գրամ քաշով: Այնուհետև 2025 թվականի փետրվարի 12-ին' ժամը 03:40-ի սահմաններում, ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության Երևան քաղաքի գնդի աշխատակիցները ստուգման նպատակով կանգնեցրել են Սեդրակ Սարգսյանի կողմից վարվող «Նիսսան» մակնիշի 77 WW 550 հաշվառման համարանիշի տրասնպորտային միջոցը, որից հետո Սեդրակ Սարգսյանը, ավտոմեքենայի առջևի աջ նստատեղի տակից վերցնելով կանաչ գույնի պայուսակը, դիմել է փախուստի և նույն օրը' ժամը 03:50-ի սահմաններում, Սիլիկյան Հին խճուղի 25/10 հասցեի դիմաց ձերբակալվել ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության Երևան քաղաքի գնդի աշխատակիցների կողմից և տեղափոխվել ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության համայնքային ոստիկանության գլխավոր վարչության Մաշտոցի բաժին, որտեղ կատարված անձնական խուզարկությամբ վերջինիս վրա կախված կանաչ գույնի պայուսակի միջից հիշյալ թմրամիջոցները պարունակող փաթեթները հայտնաբերվել և վերցվել են: (…)»։
Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2025 թվականի հունիսի 27-ի որոշման համաձայն՝
(...) Քննարկելով մեղադրյալ Սեդրակ Սեյրանի Սարգսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված տնային կալանքը վերացնելու, փոխելու, դրա ժամկետը երկարաձգելու հարցը՝ Դատարանը, հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ քրեական գործը հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է դատարան, դատավորի կողմից ստանձնվել է քրեական գործի վարույթը, գտնում է, որ խափանման միջոց կիրառելու հարցը լուծելիս մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու հիմնավոր կասկածին անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է։
(…)
Մեջբերված նորմերի վերլուծությունից հետևում է, որ խափանման միջոցները դասակարգվում են երկու մասի՝ կալանք և կալանքին այլընտրանք հանդիսացող խափանման միջոցներ: Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ խափանման միջոց ընտրելիս պետք է առաջնորդվի նվազագույնի սկզբունքով, այն է՝ չպետք է ընտրի ավելի խիստ խափանման միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել մեղադրյալի օրինական վարքագիծը: Այս իրավակարգավորումը իր ամրագրումն է գտել անձի ազատության և անձեռնմխելիության քրեադատավարական սկզբունքն ամրագրող ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածում, որի նպատակն է բացառել կալանքի կիրառումը բոլոր այն դեպքերում, երբ առկա է որոշակի հնարավորություն երաշխավորելու մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը՝ առանց նրան ազատությունից զրկելու: Ինչ վերաբերում է խափանման միջոցի կիրառման հիմքերին, ապա դրանք ձևակերպվել են որպես նպատակներ՝ հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ դրանք որպես կանոն կանխատեսական, այլ ոչ թե փաստական բնույթ են կրում։
Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները: Այլ կերպ՝ օրենսդիրը շեշտը դնում է ոչ թե կոնկրետ հանգամանքների վրա, այլ մեղադրյալի հնարավոր վարքագծի տեսանկյունից դրական և բացասական գործոնների հակակշռման և հավասարակշռման գաղափարի վրա։ Խափանման միջոցներ կիրառելու, այդ թվում՝ դրանց տեսակներն ընտրելու, հետագայում դրանք փոխելու մեխանիզմի հիմքում դրված կարևոր գաղափարը խափանման միջոցի պիտանիությունն է՝ դրված նպատակին։ Այս չափանիշն օրենսդիրն ամրագրել է սկզբունքի մակարդակով՝ մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովելու նպատակով ոչ միայն հնարավորություն տալով կիրառել խափանման միջոց, այլ կիրառել այն խափանման միջոցը, որն առավել պիտանի կլինի հետապնդվող նպատակին հասնելու համար: Այս պահանջն ուղղակիորեն ամրագրված է խափանման միջոցը փոխելու ընթացակարգի շրջանակներում, որով սահմանվել է, որ վարույթն իրականացնող մարմինը իրավասու է որոշում է կայացնել խափանման միջոցը փոխելու կամ վերացնելու մասին, եթե խափանման միջոցի գործողության ընթացքում փոխվել կամ վերացել են դրա իրավաչափության պայմանները:
Այլ կերպ, խափանման միջոցի կիրառման նպատակների առկայության դեպքում Դատարանը պարտավոր է առաջնորդվել նվազագույնի սկզբունքով, մասնավորապես՝ պետք է ընտրվի այնպիսի խափանման միջոց, որն անձի իրավունքների հնարավորին քիչ միջամտության և սահմանափակման պայմաններում ի զորու է ապահովելու վերջինի իրավաչափ վարքագիծը քրեական վարույթի քննության ողջ ժամանակամիջոցում:
Դատարանի նման եզրահանգումները պայմանավորված են նաև ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի 2-րդ մասի տրամաբանությամբ, ըստ որի՝ կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն անբավարար է սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու համար:
Բացի այդ, «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի համատեքստում Եվրոպական դատարանը կայուն նախադեպային իրավունք է ձևավորել առ այն, որ
- ներպետական իշխանությունները, անձին ազատ արձակելու կամ կալանավորելու մասին որոշում կայացնելիս, պետք է փնտրեն նաև այլընտրանքային միջոցներ, որոնք թույլ կտան ապահովել տվյալ անձի ներկայությունը դատաքննությանը,
- կալանքը պետք է կիրառվի որպես անձի ազատության իրավունքի սահմանափակման վերջին կամ ծայրահեղ միջոց, երբ այլ միջոցներով հնարավոր չէ լիարժեք երաշխավորել վարույթի պատշաճ ընթացքը,
- կալանքի՝ որպես խիստ միջոցի կիրառումը կարող է արդարացվել, երբ այլ՝ ներգործության ուժով նվազ միջոցների կիրառելիությունը քննարկվել է և որոշվել, որ դրանք բավարար չեն մասնավոր կամ հանրային շահերի պաշտպանությունն ապահովելու համար, ինչը կարող է պահանջել, որ անձը կալանավորվի:
Այսինքն, օրենսդրի ընդհանուր տրամաբանությունը և Եվրոպական դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումները հանգում են նրան, որ առավել մեղմ խափանման միջոցի կիրառման ռեալ հնարավորության պայմաններում Դատարանը պետք է զերծ մնա առավել խիստ խափանման միջոցների կիրառումից՝ ապահովելու համար «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածով վկայակոչված պահանջները: Ավելին՝ պետք է կիրառվի այնպիսի խափանման միջոց, որն առավել պիտանի կլինի հետապնդվող նպատակին հասնելու համար։
(…)
Շարադրված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո գնահատելով սույն գործի փաստական հանգամանքները՝ Դատարանը գտնում է, որ նախկինում դատարանի կողմից հաստատված՝ տնային կալանքի կիրառման իրավաչափության պայմանները թեև շարունակում են առկա լինել, սակայն իրենց ռիսկայնության աստիճանով չեն շարունակում գոյություն ունենալ, և Դատարանը պատճառաբանված ձևով չի կարող հաստատել տնային կալանքի կիրառման իրավաչափության պայմանների շարունակական առկայությունը:
Մասնավորապես՝ Դատարանը գտնում է, որ քննության ներկա փուլում մեղադրյալ Սեդրակ Սարգսյանի՝ ազատության մեջ հայտնվելու դեպքում փախուստի դիմելու հավանականությունն էապես նվազել է, քանի որ խափանման միջոցի կիրառման ցանկացած հիմքի հավանականությունը, եթե սկզբնական կամ նախորդող ժամանակաշրջանում բարձր է եղել, ապա ժամանակի ընթացքում կամ միշտ այն ակտուալ համարվել չի կարող, ուստի և փախուստ կատարելու մասին ենթադրությունը չի կարող շարունակաբար արդարացնել անձի անձնական ազատության սահմանափակումը:
Վերոգրյալի հետ մեկտեղ Դատարանը գտնում է, որ քննության ներկա փուլում խափանման միջոցի գործողության ընթացքում փոխվել և վերացել են դրա իրավաչափության պայմանները, գործի նյութերում առկա չեն, և հանրային մեղադրողը Դատարանին չի ներկայացրել այնպիսի փաստական տվյալներ և հիմնավորումներ, որոնք կանխորոշում են մեղադրյալ Սեդրակ Սարգսյանի անձնական ազատությանը միջամտող խափանման միջոց հանդիսացող տնային կալանքի կիրառման շարունակական պահպանման անհրաժեշտությունը, ուստի Դատարանը գալիս է այն եզրահանգման, որ մեղադրյալ Ս․Սարգսյանի օրինական վարքագիծը քրեադատավարական ներգործության այլ միջոցներով՝ արդեն իսկ կիրառված բացակայելու արգելքի և վարչական հսկողության համակցված կիրառմամբ հնարավոր է ապահովել: Այլ կերպ, Դատարանը գտնում է, որ սույն գործում առկա նյութերի ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս գալ այն հետևության, որ մեղադրյալ Ս․Սարգսյանի օրինական վարքագիծը հնարավոր է ապահովել այլընտրանքային խափանման միջոցների, տվյալ դեպքում՝ բացակայելու արգելքի և վարչական հսկողության կիրառմամբ, որոնք, որպես բավարար և ողջամիտ միջոց, կարող են հաղթահարել նրա կողմից հնարավոր ոչ օրինական վարքագիծ դրսևորելու վերաբերյալ մտավախությունները, դրանք առավել պիտանի են հետապնդվող նպատակին հասնելու համար, ավելին՝ հնարավորություն կտան ապահովելու մեղադրյալի ազատության իրավունքի և նրա մասնակցությամբ գործի պատշաճ քննության հանրային շահի միջև արդարացի հավասարակշռությունը:
Մասնավորապես վարչական հսկողություն խափանման միջոցի կիրառման պարագայում ողջամտորեն պետք է չեզոքացվեն բոլոր այն վտանգները, որոնք դրվել են խափանման միջոցի կիրառման հիմքում, քանի որ վարչական հսկողության պահանջների պահպանումը ոչ միայն դրված է մեղադրյալի իրավահպատակ վարքագծի և բարեխղճության, այլև դրա նկատմամբ հսկողություն իրականացնող մարմինների վրա:
Դատարանն արձանագրում է նաև, որ մեղադրյալ Սեդրակ Սարգսյանին պետք է պարտավորեցնել շաբաթը երկու անգամ գրանցվել ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայությունում, արգելել առանց վարույթն իրականացնող մարմնի թույլտվության փոխել մշտական կամ ժամանակավոր բնակության վայրը։
Դատարանն արձանագրում է նաև, որ վարչական հսկողություն խափանման միջոցի կիրառման ապահովումը պետք է հանձնարարել ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության՝ մեղադրյալ Սեդրակ Սեյրանի Սարգսյանի բնակության վայրի տարածքային մարմնին։
Դատարանն արձանագրում է նաև, որ մեղադրյալ Սեդրակ Սեյրանի Սարգսյանին պետք է անհապաղ ազատ արձակել դատական նիստերի դահլիճում: (...)։
Հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերը, փաստարկները և պահանջը.
Երևան քաղաքի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Հ.Միքաելյանը (այսուհետ նաև՝ Բողոքաբեր) գտել է, որ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի որոշումն օրինական և հիմնավոր չէ, թույլ է տրվել դատական սխալ՝ քրեադատավարական օրենքի էական խախտում, որն ազդել է վարույթի ելքի վրա, ուստի դատական ակտը ենթակա է բեկանման։
Ըստ Բողոքաբերի՝ Առաջին ատյանի դատարանը պատշաճ ուշադրության չի արժանացրել գործի նյութերում առկա փաստական տվյալները, որոնք վկայում են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով նախատեսված իրավաչափության համապատասխան պայմանի առկայության մասին:
Բողոքաբերը գտել է, որ առկա է ողջամիտ ենթադրություն, որ ազատության մեջ մնալով՝ մեղադրյալ Սեդրակ Սարգսյանը կարող է դիմել փախուստի, ինչը բխում է քրեական գործում առկա հետևյալ փաստական տվյալներից՝
- Սեդրակ Սարգսյանին մեղսագրվում է ծանր հանցանքի կատարում՝ նախատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով, որի համար նախատեսված է ազատազրկում՝ չորսից ութ տարի ժամկետով:
- 2025 թվականի փետրվարի 2-ին՝ ժամը 03:40-ի սահմաններում, ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության Երևան քաղաքի գնդի աշխատակիցների կողմից ստուգման նպատակով կանգնեցվելուց հետո Սեդրակ Սարգսյանն իր կողմից վարվող ավտոմեքենայի առջևի աջ նստատեղի տակից վերցնելով թմրամիջոցները պարունակող պայուսակը, դիմել է փախուստի և նույն օրը՝ ժամը 03:50-ի սահմաններում, Սիլիկյան Հին խճուղի 25/10 հասցեի դիմաց ձերբակալվել է ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության Երևան քաղաքի գնդի աշխատակիցների կողմից:
Բողոքաբերի պնդմամբ՝ հիմնավոր չէ այն պատճառաբանությունը, որ Սեդրակ Սարգսյանի օրինական վարքագիծը հնարավոր է ապահովել այլընտրանքային խափանման միջոցների, տվյալ դեպքում՝ բացակայելու արգելքի և վարչական հսկողության կիրառմամբ, որոնք, որպես բավարար և ողջամիտ միջոց, կարող են հաղթահարել նրա կողմից հնարավոր ոչ օրինական վարքագիծ դրսևորելու վերաբերյալ մտավախությունները, քանի որ Սեդրակ Սարգսյանի նկատմամբ ազատությունից զրկելու հետ չկապված խափանման միջոցի կիրառումը տվյալ դեպքում չի բխում հասարակության ընդհանուր շահի և անհատի հիմնարար իրավունքի, ինչպես նաև կիրառվող միջոցի և հետապնդվող նպատակի միջև արդարացի հավասարակշռման անհրաժեշտությունից, քանի որ ազատության մեջ գտնվելու դեպքում վերջինիս կողմից փախուստի դիմելու հավանականությունը չափազանց բարձր է՝ նկատի ունենալով, որ Սեդրակ Սարգսյանն արդեն իսկ կատարել է նման փորձ:
Բողոքաբերի գնահատմամբ՝ Առաջին ատյանի դատարանի հետևություններն այն մասին, որ մեղադրյալ Սեդրակ Սարգսյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց տնային կալանքի ժամկետը երկարաձգելու անհրաժեշտությունը բացակայում է, հիմնավոր չեն, նախաքննության ընթացքում ձեռք բերված և դատաքննության ընթացքում հետազոտված փաստական տվյալները հիմնավոր կերպով վկայում են, որ ազատությունից զրկելու հետ չկապված խափանման միջոցներն ի զորու չեն ապահովել մեղադրյալ Սեդրակ Սարգսյանի պատշաճ վարքագիծը՝ փարատելով վերջինիս կողմից փախուստի դիմելու ռիսկը: Հետևաբար, սույն գործով որպես խափանման միջոց ընտրված տնային կալանքի ժամկետը երկարաձգելու անհրաժեշտությունն առկա է և այլընտրանքային այլ խափանման միջոցների կիրառումն անբավարար է սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու համար:
Բողոքաբերի կարծիքով՝ Առաջին ատյանի դատարանը, Սեդրակ Սարգսյանի նկատմամբ այլընտրանքային խափանման միջոց վարչական հսկողությունը կիրառելով, չի պահպանել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի հիշյալ դրույթների պահանջները, կայացրել է հակակշիռ հանրային շահերի պաշտպանության նպատակին ոչ համաչափ դատական ակտ, անտեսել է նշված ինստիտուտների կապակցությամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումներով արտահայտված դիրքորոշումները՝ թույլ տալով դատական սխալ՝ քրեադատավարական օրենքի այնպիսի էական խախտում, որն ազդել է վարույթի ելքի վրա՝ հանգեցնելով անհիմն որոշման կայացման։
Ելնելով վերոգրյալից՝ Բողոքաբերը խնդրել է ամբողջությամբ բեկանել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի հունիսի 27-ի դատական ակտը, և մեղադրյալ Սեդրակ Սարգսյանի նկատմամբ որպես խափաման միջոց կիրառված տնային կալանքի ժամկետը երկարաձգել 3 ամիս ժամկետով։
Վերաքննիչ դատարանում վարույթի մասնակիցների բացատրությունները, դրանք հիմնավորող նյութերը, միջնորդությունները, բողոքի պատասխանները.
Վարույթի մասնակիցները բացատրություններ, դրանք հիմնավորող նյութեր, միջնորդություններ, բողոքի պատասխաններ չեն ներկայացրել։
Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն`
«Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի համաձայն`
«3. Հատուկ վերանայումն իրականացվում է բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում:
4. Հատուկ վերանայման կարգով դատական ակտ կայացնելիս վերադաս դատարանը հիմնվում է միայն ստորադաս դատարանում հետազոտված ապացույցների կամ նյութերի և վարույթի մասնակիցների արած պնդումների վրա»:
Մեջբերված քրեադատավարական նորմերի լույսի ներքո վերլուծելով հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերն ու փաստարկները՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ դեպքում պետք է պատասխանել այն հարցին, թե հիմնավոր է արդյո՞ք մեղադրյալ Սեդրակ Սարգսյանի նկատմամբ ընտրված տնային կալանքը փոխելու և դրա փոխարեն վարչական հսկողություն կիրառելու մասին Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունը:
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և oրենքով uահմանված կարգով.
Գ) անձի oրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը` իրավախախտում կատարած լինելու հիմնավոր կաuկածի առկայության դեպքում նրան իրավաuու oրինական մարմնին ներկայացնելու նպատակով կամ այն դեպքում, երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է համարվում նրա կողմից հանցագործության կատարումը կամ այն կատարելուց հետո նրա փախուuտը կանխելու համար. (…)»:
ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի համաձայն`
«Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք: Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով՝ (…)
4) անձին իրավասու մարմին ներկայացնելու նպատակով, երբ առկա է նրա կողմից հանցանք կատարած լինելու հիմնավոր կասկած, կամ երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է հանցանքի կատարումը կամ դա կատարելուց հետո անձի փախուստը կանխելու նպատակով.(…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1.Վարույթի ընթացքում անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոցները կարող են կիրառվել ոչ այլ կերպ, քան սույն օրենսգրքով սահմանված հիմքերով և կարգով: Վարույթի ընթացքում անձին ազատությունից զրկելը չպետք է պատժի նպատակ հետապնդի:
2. Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտրելիս առաջնորդվում է նվազագույնի սկզբունքով: Արգելվում է անձի նկատմամբ ընտրել ավելի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը:
(...)
4.Անձին կալանավորելը, կալանքի ժամկետը երկարաձգելը, բժշկական հաստատությունում հարկադրաբար տեղավորելը թույլատրվում են միայն դատարանի որոշմամբ` այն դեպքում, երբ անձի օրինական վարքագիծը չի կարող երաշխավորվել հարկադրանքի այլ միջոցներով (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը:
2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝
1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ
2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ
3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար:
3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները: (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 43-րդ հոդվածի համաձայն՝
«2. Մեղադրյալը պարտավոր է՝ (…)
3) չխոչընդոտել քրեական վարույթին, այդ թվում` ապօրինի չմիջամտել ապացուցման գործընթացին. (…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 123-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Տնային կալանքը մեղադրյալի ազատության այնպիսի սահմանափակում է, որի ընթացքում նա պարտավոր է չլքել դատարանի որոշման մեջ նշված բնակության տարածքը:
2. Դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին կարող է արգելվել նաև`
1) ունենալ նամակագրություն, հեռախոսային խոսակցություններ, օգտվել հաղորդակցության այլ ձևերից, այդ թվում՝ փոստային առաքանուց.
2) շփում ունենալ որոշակի անձանց հետ կամ իր բնակության վայրում հյուրընկալել այլ անձանց:
3. Տնային կալանք կիրառելու մասին դատարանի որոշման մեջ նշվում են այն կոնկրետ սահմանափակումները, որոնք տարածվում են մեղադրյալի վրա, ինչպես նաև իրավասու այն մարմինը, որին հանձնարարվում է այդ սահմանափակումների պահպանման նկատմամբ վերահսկողությունը: Հեռախոսային խոսակցություններ ունենալու արգելքը չի տարածվում շտապ բժշկական օգնություն, իրավապահ մարմիններ կամ արտակարգ իրավիճակներում փրկարար ծառայություն կանչելու, ինչպես նաև վերահսկողություն իրականացնող մարմնի հետ կապ հաստատելու դեպքերի վրա։ Այդ մասին մեղադրյալն անհապաղ տեղեկացնում է վերահսկողություն իրականացնող մարմնին։
4. Մեղադրյալի վարքագծի նկատմամբ հսկողությունը դատարանի որոշմամբ իրականացվում է Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված հատուկ էլեկտրոնային միջոցներով: Մեղադրյալը պարտավոր է իր վրա մշտապես կրել նշված էլեկտրոնային հսկողության միջոցները, չվնասել դրանք, ինչպես նաև արձագանքել իրավասու մարմնի հսկողության ազդանշաններին:
5. Տնային կալանքի կիրառման կարգի, ժամկետների և բողոքարկման վրա տարածվում են կալանքի համար սույն օրենսգրքով սահմանված դրույթները:
6. Տնային կալանքի մեկ օրը հավասար է կալանքի մեկ օրվան։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 124-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Վարչական հսկողությունը մեղադրյալի տեղաշարժման և գործողությունների ազատության սահմանափակումն է, որի պայմաններում նա պարտավոր է ոչ հաճախ, քան շաբաթը երեք անգամ գրանցվել դատարանի որոշման մեջ նշված վայրի իրավասու մարմնում:
2. Դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին կարող է արգելվել նաև`
1) առանց վարույթն իրականացնող մարմնի թույլտվության փոխել մշտական կամ ժամանակավոր բնակության վայրը՝ համայնքը, իսկ Երևան քաղաքում՝ վարչական շրջանը.
2) այցելել որոշման մեջ նշված որոշակի վայրեր.
3) հաղորդակցվել որոշակի անձանց հետ.
4) օրվա որոշակի ժամերի լքել իր բնակության տարածքը, սակայն ոչ ավելի, քան 12 ժամը:
3. Սույն հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված արգելքները սահմանելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի առողջական վիճակը, ինչպես նաև աշխատանքի և ուսման պայմանները:
4. Մեղադրյալի նկատմամբ վարչական հսկողություն կիրառելու մասին որոշման պատճենը կատարման նպատակով ուղարկվում է դատարանի կողմից սահմանված իրավասու մարմնին:
5. Իրավասու մարմինն անհապաղ գրանցում է մեղադրյալին և նրան հսկողության ընդունելու մասին տեղյակ պահում վարույթն իրականացնող մարմնին:
6. Մեղադրյալի վարքագծի նկատմամբ հսկողությունը դատարանի որոշմամբ իրականացվում է Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված հատուկ էլեկտրոնային միջոցներով: Մեղադրյալը պարտավոր է իր վրա մշտապես կրել նշված էլեկտրոնային հսկողության միջոցները, չվնասել դրանք, ինչպես նաև արձագանքել իրավասու մարմնի հսկողության ազդանշաններին:
7. Վարչական հսկողության կիրառման կարգի և բողոքարկման վրա տարածվում են կալանքի համար սույն օրենսգրքով սահմանված դրույթները:»
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի համաձայն՝
1.Եթե բավարար հիմքեր կան ենթադրելու, որ մեղադրյալը կարող է դիմել փախուստի` օգտագործելով անձը հաստատող փաստաթուղթ, ապա իրավասու մարմինը կարող է որոշում կայացնել նրա` Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելն արգելելու մասին:
2. Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելն արգելելու մասին որոշումն անհապաղ ուղարկվում է սահմանային վերահսկողություն իրականացնող լիազոր մարմին։
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Նարեկ Հարությունյանի գործով 2016 թվականի մարտի 30-ի թիվ ԵԱՆԴ/0081/01/14 որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումն այն մասին, որ առաջին ատյանի դատարանի կողմից անձի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու կամ վերացնելու մասին որոշումների կայացումը և վերջիններիս` վերաքննության կարգով վերանայումը իրականացվում են տարբեր դատավարական գործառույթների շրջանակներում։ Անձի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու կամ վերացնելու մասին ընդհանուր իրավասության դատարանի որոշումը կայացվում է գործի ըստ էության քննության շրջանակներում, իսկ վերաքննիչ դատարանի կողմից նշված ակտերի վերանայումը` ստորադաս դատարանի որոշումների ստուգման և վերանայման վերադաս դատական ատյանի գործառույթի շրջանակներում։ Վերոնշյալի հիման վրա ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ մրցակցող արժեքների` մի կողմից արդարադատության իրականացման դատարանի լիազորության, իսկ մյուս կողմից անձի ազատության իրավունքի և դրան հակակշռող հանրային շահի համարժեք ապահովման անհրաժեշտությունից ելնելով` քննարկվող որոշումների վերաքննիչ վերանայման սահմանները ողջամտորեն պետք է նեղ լինեն մինչդատական վարույթի նկատմամբ դատական վերահսկողության շրջանակներում կալանքի կապակցությամբ կայացվող որոշումների վերանայման սահմաններից։ Մասնավորապես` քննարկվող որոշումների վերանայման շրջանակներում չեն կարող քննարկվել այնպիսի հարցեր, որոնք այս կամ այն չափով առնչվում են գործի ըստ էության լուծմանը։ Այդպիսիք են, օրինակ, հիմնավոր կասկածի առկայության, արարքի որակման, որոշման հիմքում դրված ապացույցների թույլատրելիության հետ կապված հարցերը և այլն։ Վճռաբեկ դատարանն անհրաժեշտ է համարել ընդգծել, որ քննարկվող որոշումների վերաքննիչ վերանայման սահմանների լայն մեկնաբանումը կհանգեցնի կոնկրետ գործով արդարադատություն իրականացնող առաջին ատյանի դատարանի գործունեությանն անհարկի միջամտության և կվտանգի դատավորի ներքին անկախությունը։
Հիմք ընդունելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի վերոհիշյալ իրավական դիրքորոշումը և նկատի ունենալով, որ մեղադրյալ մեղադրյալ Սեդրակ Սարգսյանի վերաբերյալ քրեական գործն ըստ էության քննելու համար ուղարկվել է Առաջին ատյանի դատարան, Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում փաստել, որ առարկայազուրկ է հիմնավոր կասկածի առկայությանը կամ բացակայությանն անդրադառնալը:
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ խափանման միջոցների ողջ համակարգն միտված է վարույթն իրականացնող և դատական երաշխիքներ տրամադրող մարմիններին այնպիսի այլընտրանքներ տրամադրելուն, որոնք հնարավորություն կտան մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովել նրա իրավունքների հնարավոր նվազ սահմանափակմամբ: Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ խափանման միջոց ընտրելիս պետք է առաջնորդվի նվազագույնի սկզբունքով, այն է՝ չընտրի ավելի խիստ խափանման միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել մեղադրյալի օրինական վարքագիծը: Սա կբացառի կալանքի կիրառումն այն բոլոր դեպքերում, երբ առկա է որոշակի հնարավորություն երաշխավորելու մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը՝ առանց նրան ազատությունից զրկելու։ Այդ նպատակով է սահմանվել նաև այն պահանջը, որ այլընտրանքային խափանման միջոցները կարող են կիրառվել ինչպես առանձին, այնպես էլ համակցված։
Անդրադառնալով տնային կալանքի կիրառման անհրաժեշտությանը՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համատեքստում օրենսդիրը հատուկ չի սահմանել և առանձնացրել տնային կալանքի հիմքերը, այլ նախատեսել է, որ բոլոր խափանման միջոցների համար միասնական հիմքերի կամ դրանցից մեկի առկայության պայմաններում, կոնկրետ դեպքում առավել խիստ խափանման միջոցն ընտրելու համար էական և որոշիչ նշանակություն ունեն մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները, որոնք յուրաքանչյուր դեպքում պետք է պատշաճ վերլուծության և գնահատման արժանան դատարանների կողմից կալանավորման մասին միջնորդություն քննարկելիս: Այս առումով Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, անձի նկատմամբ որպես խափանման միջոց տնային կալանքը կիրառելու համար անհրաժեշտ է մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքներից բխող ծանրակշիռ փաստարկներով հիմնավորել ոչ միայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նախատեսված խափանման միջոցների կիրառման որևէ նպատակի (նպատակների) առկայությունը, այլև այն, որ առավել մեղմ խափանման միջոցը ի զորու չէ կանխել քրեական վարույթի ընթացքում մեղադրյալի ոչ պատշաճ վարքագիծը։ Այսինքն՝ կիրառված միջոցի և հետապնդվող նպատակի միջև պետք է լինի համաչափության ողջամիտ հարաբերակցություն, որպիսի եզրահանգումը բխում է նաև սահմանադրի կամքից։ Հետևաբար Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունը, որ տվյալ դեպքում այլընտրանքային այլ խափանման միջոցների կիրառումը բավարար կլինի ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու համար, բխում է վարույթի նյութերից, այդ հետևության մասով բերված պատճառաբանությունները բավարար են դատական ակտի հիմնավորվածության պահանջը պահպանված համարելու համար, իսկ հակառակի մասին Բողոքաբերի պնդումները հիմնավոր չեն:
Վերոգրյալ իրավական նորմերի և իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերի, հիմնավորումների շրջանակներում դատական ստուգման ենթարկելով Առաջին ատյանի դատարանի որոշման օրինականությունն ու հիմնավորվածությունը, հաշվի առնելով Սեդրակ Սարգսյանին մեղսագրվող արարքի բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, վերջինիս անձը, դրանք համադրելով գործի տվյալների հետ՝ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը, մեղադրյալ Սեդրակ Սարգսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված տնային կալանքը փոխելով և վարչական հսկողություն ու բացակայելու արգելք /արդեն իսկ ընտրված/ համակցված խափանման միջոցների կիրառումը թույլատրելի ճանաչելով, դատական սխալ թույլ չի տվել:
Վերոշարադրյալի հաշվառմամբ՝ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը հանգել է մեղադրյալ Սեդրակ Սարգսյանի հնարավոր վարքագծին վերաբերող տվյալներից բխող իրավաչափ հետևության, այդ մասով բողոքարկվող դատական ակտը բովանդակում է բավարար և իրավաչափ պատճառաբանություններ, որոնք ըստ էության ընդունելի են նաև Վերաքննիչ դատարանի համար:
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանն իր որոշմամբ իրավաչափորեն արձանագրել է, որ փախուստի դիմելու հավանականությունն էապես նվազել է, որպիսի պայմաններում մեղադյալի պատշաճ վարքագիծը հնարավոր է ապահովել ոչ թե տնային կալանքի շարունակական կիրառմամբ, այլ առավել մեղմ խափանման միջոցների կիրառմամբ։
Վերոգրյալի հաշվառմամբ և քրեական վարույթով ձեռք բերված նյութերի ուսումնասիրությամբ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ մեղադրյալ Սեդրակ Սարգսյանի վարքագծի կամ նրա անձի վերաբերյալ այնպիսի փաստական տվյալ չի ներկայացվել, որը հնարավորություն կտար ողջամտորեն ենթադրելու, որ տնային կալանքից զատ մյուս այլընտրանքային խափանման միջոցները քրեական վարույթի ընթացքում չեն կարող ապահովել վերջինիս պատշաճ վարքագիծը։ Հետևաբար, Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ՝ Բողոքաբերի հիմնավորումներն ի զորու չեն չեզոքացնելու Առաջին ատյանի դատարանի իրավաչափ հետևությունները և ամենևին բավարար չեն մեղադրյալ Սեդրակ Սարգսյանի ազատության կանխավարկածը հաղթահարելու և նրա նկատմամբ տնային կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելու համար:
Արման Մադաթյանի և Արքա Մադաթյանի գործով 2020 թվականի մայիսի 26-ի թիվ ԱՐԴ/0152/01/19 որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«[Ո]րպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելիս Վերաքննիչ դատարանի կողմից կայացված դատական ակտը պետք է հիմնված լիներ ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների վրա և ունենար պատճառաբանվածության առավել բարձր չափանիշ։ Հակառակ մոտեցումը (…) կարող է իր բացասական ազդեցությունը թողնել առաջին ատյանի դատարանում հիմնական քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա` դրանով իսկ սահմանափակելով առաջին ատյանի դատարանի ներքին անկախությունը»։
Միևնույն ժամանակ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է նաև, որ որպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելու համար անհրաժեշտ է ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների առկայություն։ Հակառակ մոտեցումը, Վերաքննիչ դատարանի համոզմամբ, կարող է իր բացասական ազդեցությունը թողնել Առաջին ատյանի դատարանում հիմնական քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա` դրանով իսկ սահմանափակելով վերջինիս ներքին անկախությունը։ Մինչդեռ, տվյալ դեպքում ներկայացված հատուկ վերանայման բողոքում այդպիսի ծանրակշիռ փաստական հանգամանքներ չեն մատնանշվել։
Վերոգրյալի հիման վրա Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը Սեդրակ Սարգսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված տնային կալանքը փոփոխելու և վարչական հսկողություն կիրառելու մասին որոշմամբ հաշվի է առել վերջինիս օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները և պատճառաբանված հաստատել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 122-րդ հոդվածով նախատեսված իրավաչափության համապատասխան պայմանները, որը բեկանելու կամ փոփոխելու իրավաչափ հիմքեր չկան: Հետևաբար, Առաջին ատյանի դատարանի 2025 թվականի հունիսի 27-ի որոշումը պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ Երևան քաղաքի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Հ.Միքաելյանի հատուկ վերանայման բողոքը՝ մերժել:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ, 362-րդ, 393-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը
Ո Ր Ո Շ Ե Ց
Երևան քաղաքի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Հ.Միքաելյանի հատուկ վերանայման բողոքը մերժել՝ անփոփոխ թողնելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի հունիսի 27-ի թիվ ԵԴ1/0754/01/25 որոշումը:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` այն ստանալու օրվանից հետո 15-օրյա ժամկետում:
ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Լ.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև՝ Վերաքննիչ դատարան)
նախագահությամբ՝ դատավոր Լ.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆԻ
«11» օգոստոսի 2025թ․ ք. Երևան
Երևան քաղաքի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Հ.Միքաելյանի հատուկ վերանայման բողոքի հիման վրա գրավոր ընթացակարգով դատական վերանայման ենթարկելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի հունիսի 27-ի թիվ ԵԴ1/0754/01/25 որոշումը,
ՊԱՐԶԵՑ
Հատուկ վերանայման վարույթի ընթացքը.
2025 թվականի փետրվարի 28-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների քննչական բաժնի քննիչ Ա.Պապոյանի կողմից կազմվել է Սեդրակ Սեյրանի Սարգսյանի վերաբերյալ թիվ 10111925 քրեական վարույթով մեղադրական եզրակացությունը։
2025 թվականի մարտի 4-ին քրեական վարույթն ըստ մեղադրանքի Սեդրակ Սեյրանի Սարգսյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով, հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան (այսուհետ նաև՝ Առաջին ատյանի դատարան)։
2025 թվականի մարտի 10-ին Առաջին ատյանի դատարանի կողմից որոշում է կայացվել քրեական գործի վարույթը ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին։
2025 թվականի մարտի 20-ին Առաջին ատյանի դատարանի կողմից որոշում է կայացվել Սեդրակ Սեյրանի Սարգսյանի նկատմամբ ընտրված այլընտրանքային խափանման միջոցներ տնային կալանքն ու բացակայելու արգելքն անփոփոխ թողնելու մասին։
2025 թվականի հունիսի 27-ին Առաջին ատյանի դատարանի կողմից որոշում է կայացվել մեղադրյալ Սեդրակ Սարգսյանի նկատմամբ ընտրված տնային կալանքը փոփոխելու և վարչական հսկողություն կիրառելու, իսկ բացակայելու արգելքն անփոփոխ թողնելու մասին։
2025 թվականի հուլիսի 21-ին էլեկտրոնային եղանակով Վերաքննիչ դատարանում ստացվել է Առաջին ատյանի դատարանի վերը նշված որոշման դեմ Երևան քաղաքի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Հ.Միքաելյանի հատուկ վերանայման բողոքը։
2024 թվականի հուլիսի 28-ին Վերաքննիչ դատարանում ստացվել, իսկ հուլիսի 29-ին դատավոր Լ.Ալավերդյանի աշխատակազմին են փոխանցվել թիվ ԵԴ1/0754/01/25 վարույթի նյութերը։
Վերաքննիչ դատարանի 2025 թվականի հուլիսի 30-ի որոշմամբ հատուկ վերանայման բողոքն ընդունվել է վարույթ:
Հատուկ վերանայման բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
Մեղադրյալ Սեդրակ Սարգսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել այն բանի համար, որ «նա խախտելով «Թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի մասին» ՀՀ օրենքի և ՀՀ կառավարության 2010 թվականի մարտի 18-ի' «Թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի և դրանց պրեկուրսորների շրջանառության կանոնները սահմանելու մասին» թիվ 270-Ն որոշման պահանջները, քրեական վարույթով դեռևս չպարզված ժամանակահատվածում և հանգամանքներում, իրացնելու նպատակով, ապօրինի ձեռք է բերել և ապօրինի պահել թվով 30 փաթեթում' 25-ը' «ԶԻՊ» փականով, 3-ը' պոլիէթիլենային տոպրակներով, 2-ը' նրբաթիթեղներով' թղթե ինքնակպչուն ժապավենով փաթեթավորված, ՀՀ կառավարության 2018 թվականի հունիսի 27-ի թիվ 707-Ն որոշման 1-ին հավելվածի 81-րդ կետով սահմանված խոշոր չափերի' 23,63 գրամ ընդհանուր քաշով «Մարիխուանա» տեսակի թմրամիջոց, որոնցից թվով 1 փաթեթը' 0,14 գրամ քաշով, թվով 1 փաթեթը' 0,74 գրամ քաշով, թվով 5 փաթեթը' յուրաքանչյուրը 0,77 գրամ քաշով, թվով 4 փաթեթը' յուրաքանչյուրը 0,78 գրամ քաշով, թվով 3 փաթեթը' յուրաքանչյուրը 0,79 գրամ քաշով, թվով 2 փաթեթը' յուրաքանչյուրը 0,81 գրամ քաշով, թվով 2 փաթեթը' յուրաքանչյուրը 0,82 գրամ քաշով, թվով 6 փաթեթը' յուրաքանչյուրը 0,83 գրամ քաշով, թվով 1 փաթեթը' 0,84 գրամ քաշով, թվով 3 փաթեթը' յուրաքանչյուրը 0,85 գրամ քաշով, թվով 1 փաթեթը' 0,88 գրամ քաշով, թվով 1 փաթեթը' յուրաքանչյուրը 0,9 գրամ քաշով: Այնուհետև 2025 թվականի փետրվարի 12-ին' ժամը 03:40-ի սահմաններում, ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության Երևան քաղաքի գնդի աշխատակիցները ստուգման նպատակով կանգնեցրել են Սեդրակ Սարգսյանի կողմից վարվող «Նիսսան» մակնիշի 77 WW 550 հաշվառման համարանիշի տրասնպորտային միջոցը, որից հետո Սեդրակ Սարգսյանը, ավտոմեքենայի առջևի աջ նստատեղի տակից վերցնելով կանաչ գույնի պայուսակը, դիմել է փախուստի և նույն օրը' ժամը 03:50-ի սահմաններում, Սիլիկյան Հին խճուղի 25/10 հասցեի դիմաց ձերբակալվել ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության Երևան քաղաքի գնդի աշխատակիցների կողմից և տեղափոխվել ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության համայնքային ոստիկանության գլխավոր վարչության Մաշտոցի բաժին, որտեղ կատարված անձնական խուզարկությամբ վերջինիս վրա կախված կանաչ գույնի պայուսակի միջից հիշյալ թմրամիջոցները պարունակող փաթեթները հայտնաբերվել և վերցվել են: (…)»։
Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2025 թվականի հունիսի 27-ի որոշման համաձայն՝
(...) Քննարկելով մեղադրյալ Սեդրակ Սեյրանի Սարգսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված տնային կալանքը վերացնելու, փոխելու, դրա ժամկետը երկարաձգելու հարցը՝ Դատարանը, հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ քրեական գործը հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է դատարան, դատավորի կողմից ստանձնվել է քրեական գործի վարույթը, գտնում է, որ խափանման միջոց կիրառելու հարցը լուծելիս մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու հիմնավոր կասկածին անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է։
(…)
Մեջբերված նորմերի վերլուծությունից հետևում է, որ խափանման միջոցները դասակարգվում են երկու մասի՝ կալանք և կալանքին այլընտրանք հանդիսացող խափանման միջոցներ: Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ խափանման միջոց ընտրելիս պետք է առաջնորդվի նվազագույնի սկզբունքով, այն է՝ չպետք է ընտրի ավելի խիստ խափանման միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել մեղադրյալի օրինական վարքագիծը: Այս իրավակարգավորումը իր ամրագրումն է գտել անձի ազատության և անձեռնմխելիության քրեադատավարական սկզբունքն ամրագրող ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածում, որի նպատակն է բացառել կալանքի կիրառումը բոլոր այն դեպքերում, երբ առկա է որոշակի հնարավորություն երաշխավորելու մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը՝ առանց նրան ազատությունից զրկելու: Ինչ վերաբերում է խափանման միջոցի կիրառման հիմքերին, ապա դրանք ձևակերպվել են որպես նպատակներ՝ հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ դրանք որպես կանոն կանխատեսական, այլ ոչ թե փաստական բնույթ են կրում։
Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները: Այլ կերպ՝ օրենսդիրը շեշտը դնում է ոչ թե կոնկրետ հանգամանքների վրա, այլ մեղադրյալի հնարավոր վարքագծի տեսանկյունից դրական և բացասական գործոնների հակակշռման և հավասարակշռման գաղափարի վրա։ Խափանման միջոցներ կիրառելու, այդ թվում՝ դրանց տեսակներն ընտրելու, հետագայում դրանք փոխելու մեխանիզմի հիմքում դրված կարևոր գաղափարը խափանման միջոցի պիտանիությունն է՝ դրված նպատակին։ Այս չափանիշն օրենսդիրն ամրագրել է սկզբունքի մակարդակով՝ մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովելու նպատակով ոչ միայն հնարավորություն տալով կիրառել խափանման միջոց, այլ կիրառել այն խափանման միջոցը, որն առավել պիտանի կլինի հետապնդվող նպատակին հասնելու համար: Այս պահանջն ուղղակիորեն ամրագրված է խափանման միջոցը փոխելու ընթացակարգի շրջանակներում, որով սահմանվել է, որ վարույթն իրականացնող մարմինը իրավասու է որոշում է կայացնել խափանման միջոցը փոխելու կամ վերացնելու մասին, եթե խափանման միջոցի գործողության ընթացքում փոխվել կամ վերացել են դրա իրավաչափության պայմանները:
Այլ կերպ, խափանման միջոցի կիրառման նպատակների առկայության դեպքում Դատարանը պարտավոր է առաջնորդվել նվազագույնի սկզբունքով, մասնավորապես՝ պետք է ընտրվի այնպիսի խափանման միջոց, որն անձի իրավունքների հնարավորին քիչ միջամտության և սահմանափակման պայմաններում ի զորու է ապահովելու վերջինի իրավաչափ վարքագիծը քրեական վարույթի քննության ողջ ժամանակամիջոցում:
Դատարանի նման եզրահանգումները պայմանավորված են նաև ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի 2-րդ մասի տրամաբանությամբ, ըստ որի՝ կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն անբավարար է սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու համար:
Բացի այդ, «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի համատեքստում Եվրոպական դատարանը կայուն նախադեպային իրավունք է ձևավորել առ այն, որ
- ներպետական իշխանությունները, անձին ազատ արձակելու կամ կալանավորելու մասին որոշում կայացնելիս, պետք է փնտրեն նաև այլընտրանքային միջոցներ, որոնք թույլ կտան ապահովել տվյալ անձի ներկայությունը դատաքննությանը,
- կալանքը պետք է կիրառվի որպես անձի ազատության իրավունքի սահմանափակման վերջին կամ ծայրահեղ միջոց, երբ այլ միջոցներով հնարավոր չէ լիարժեք երաշխավորել վարույթի պատշաճ ընթացքը,
- կալանքի՝ որպես խիստ միջոցի կիրառումը կարող է արդարացվել, երբ այլ՝ ներգործության ուժով նվազ միջոցների կիրառելիությունը քննարկվել է և որոշվել, որ դրանք բավարար չեն մասնավոր կամ հանրային շահերի պաշտպանությունն ապահովելու համար, ինչը կարող է պահանջել, որ անձը կալանավորվի:
Այսինքն, օրենսդրի ընդհանուր տրամաբանությունը և Եվրոպական դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումները հանգում են նրան, որ առավել մեղմ խափանման միջոցի կիրառման ռեալ հնարավորության պայմաններում Դատարանը պետք է զերծ մնա առավել խիստ խափանման միջոցների կիրառումից՝ ապահովելու համար «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածով վկայակոչված պահանջները: Ավելին՝ պետք է կիրառվի այնպիսի խափանման միջոց, որն առավել պիտանի կլինի հետապնդվող նպատակին հասնելու համար։
(…)
Շարադրված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո գնահատելով սույն գործի փաստական հանգամանքները՝ Դատարանը գտնում է, որ նախկինում դատարանի կողմից հաստատված՝ տնային կալանքի կիրառման իրավաչափության պայմանները թեև շարունակում են առկա լինել, սակայն իրենց ռիսկայնության աստիճանով չեն շարունակում գոյություն ունենալ, և Դատարանը պատճառաբանված ձևով չի կարող հաստատել տնային կալանքի կիրառման իրավաչափության պայմանների շարունակական առկայությունը:
Մասնավորապես՝ Դատարանը գտնում է, որ քննության ներկա փուլում մեղադրյալ Սեդրակ Սարգսյանի՝ ազատության մեջ հայտնվելու դեպքում փախուստի դիմելու հավանականությունն էապես նվազել է, քանի որ խափանման միջոցի կիրառման ցանկացած հիմքի հավանականությունը, եթե սկզբնական կամ նախորդող ժամանակաշրջանում բարձր է եղել, ապա ժամանակի ընթացքում կամ միշտ այն ակտուալ համարվել չի կարող, ուստի և փախուստ կատարելու մասին ենթադրությունը չի կարող շարունակաբար արդարացնել անձի անձնական ազատության սահմանափակումը:
Վերոգրյալի հետ մեկտեղ Դատարանը գտնում է, որ քննության ներկա փուլում խափանման միջոցի գործողության ընթացքում փոխվել և վերացել են դրա իրավաչափության պայմանները, գործի նյութերում առկա չեն, և հանրային մեղադրողը Դատարանին չի ներկայացրել այնպիսի փաստական տվյալներ և հիմնավորումներ, որոնք կանխորոշում են մեղադրյալ Սեդրակ Սարգսյանի անձնական ազատությանը միջամտող խափանման միջոց հանդիսացող տնային կալանքի կիրառման շարունակական պահպանման անհրաժեշտությունը, ուստի Դատարանը գալիս է այն եզրահանգման, որ մեղադրյալ Ս․Սարգսյանի օրինական վարքագիծը քրեադատավարական ներգործության այլ միջոցներով՝ արդեն իսկ կիրառված բացակայելու արգելքի և վարչական հսկողության համակցված կիրառմամբ հնարավոր է ապահովել: Այլ կերպ, Դատարանը գտնում է, որ սույն գործում առկա նյութերի ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս գալ այն հետևության, որ մեղադրյալ Ս․Սարգսյանի օրինական վարքագիծը հնարավոր է ապահովել այլընտրանքային խափանման միջոցների, տվյալ դեպքում՝ բացակայելու արգելքի և վարչական հսկողության կիրառմամբ, որոնք, որպես բավարար և ողջամիտ միջոց, կարող են հաղթահարել նրա կողմից հնարավոր ոչ օրինական վարքագիծ դրսևորելու վերաբերյալ մտավախությունները, դրանք առավել պիտանի են հետապնդվող նպատակին հասնելու համար, ավելին՝ հնարավորություն կտան ապահովելու մեղադրյալի ազատության իրավունքի և նրա մասնակցությամբ գործի պատշաճ քննության հանրային շահի միջև արդարացի հավասարակշռությունը:
Մասնավորապես վարչական հսկողություն խափանման միջոցի կիրառման պարագայում ողջամտորեն պետք է չեզոքացվեն բոլոր այն վտանգները, որոնք դրվել են խափանման միջոցի կիրառման հիմքում, քանի որ վարչական հսկողության պահանջների պահպանումը ոչ միայն դրված է մեղադրյալի իրավահպատակ վարքագծի և բարեխղճության, այլև դրա նկատմամբ հսկողություն իրականացնող մարմինների վրա:
Դատարանն արձանագրում է նաև, որ մեղադրյալ Սեդրակ Սարգսյանին պետք է պարտավորեցնել շաբաթը երկու անգամ գրանցվել ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայությունում, արգելել առանց վարույթն իրականացնող մարմնի թույլտվության փոխել մշտական կամ ժամանակավոր բնակության վայրը։
Դատարանն արձանագրում է նաև, որ վարչական հսկողություն խափանման միջոցի կիրառման ապահովումը պետք է հանձնարարել ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության՝ մեղադրյալ Սեդրակ Սեյրանի Սարգսյանի բնակության վայրի տարածքային մարմնին։
Դատարանն արձանագրում է նաև, որ մեղադրյալ Սեդրակ Սեյրանի Սարգսյանին պետք է անհապաղ ազատ արձակել դատական նիստերի դահլիճում: (...)։
Հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերը, փաստարկները և պահանջը.
Երևան քաղաքի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Հ.Միքաելյանը (այսուհետ նաև՝ Բողոքաբեր) գտել է, որ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի որոշումն օրինական և հիմնավոր չէ, թույլ է տրվել դատական սխալ՝ քրեադատավարական օրենքի էական խախտում, որն ազդել է վարույթի ելքի վրա, ուստի դատական ակտը ենթակա է բեկանման։
Ըստ Բողոքաբերի՝ Առաջին ատյանի դատարանը պատշաճ ուշադրության չի արժանացրել գործի նյութերում առկա փաստական տվյալները, որոնք վկայում են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով նախատեսված իրավաչափության համապատասխան պայմանի առկայության մասին:
Բողոքաբերը գտել է, որ առկա է ողջամիտ ենթադրություն, որ ազատության մեջ մնալով՝ մեղադրյալ Սեդրակ Սարգսյանը կարող է դիմել փախուստի, ինչը բխում է քրեական գործում առկա հետևյալ փաստական տվյալներից՝
- Սեդրակ Սարգսյանին մեղսագրվում է ծանր հանցանքի կատարում՝ նախատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով, որի համար նախատեսված է ազատազրկում՝ չորսից ութ տարի ժամկետով:
- 2025 թվականի փետրվարի 2-ին՝ ժամը 03:40-ի սահմաններում, ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության Երևան քաղաքի գնդի աշխատակիցների կողմից ստուգման նպատակով կանգնեցվելուց հետո Սեդրակ Սարգսյանն իր կողմից վարվող ավտոմեքենայի առջևի աջ նստատեղի տակից վերցնելով թմրամիջոցները պարունակող պայուսակը, դիմել է փախուստի և նույն օրը՝ ժամը 03:50-ի սահմաններում, Սիլիկյան Հին խճուղի 25/10 հասցեի դիմաց ձերբակալվել է ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության Երևան քաղաքի գնդի աշխատակիցների կողմից:
Բողոքաբերի պնդմամբ՝ հիմնավոր չէ այն պատճառաբանությունը, որ Սեդրակ Սարգսյանի օրինական վարքագիծը հնարավոր է ապահովել այլընտրանքային խափանման միջոցների, տվյալ դեպքում՝ բացակայելու արգելքի և վարչական հսկողության կիրառմամբ, որոնք, որպես բավարար և ողջամիտ միջոց, կարող են հաղթահարել նրա կողմից հնարավոր ոչ օրինական վարքագիծ դրսևորելու վերաբերյալ մտավախությունները, քանի որ Սեդրակ Սարգսյանի նկատմամբ ազատությունից զրկելու հետ չկապված խափանման միջոցի կիրառումը տվյալ դեպքում չի բխում հասարակության ընդհանուր շահի և անհատի հիմնարար իրավունքի, ինչպես նաև կիրառվող միջոցի և հետապնդվող նպատակի միջև արդարացի հավասարակշռման անհրաժեշտությունից, քանի որ ազատության մեջ գտնվելու դեպքում վերջինիս կողմից փախուստի դիմելու հավանականությունը չափազանց բարձր է՝ նկատի ունենալով, որ Սեդրակ Սարգսյանն արդեն իսկ կատարել է նման փորձ:
Բողոքաբերի գնահատմամբ՝ Առաջին ատյանի դատարանի հետևություններն այն մասին, որ մեղադրյալ Սեդրակ Սարգսյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց տնային կալանքի ժամկետը երկարաձգելու անհրաժեշտությունը բացակայում է, հիմնավոր չեն, նախաքննության ընթացքում ձեռք բերված և դատաքննության ընթացքում հետազոտված փաստական տվյալները հիմնավոր կերպով վկայում են, որ ազատությունից զրկելու հետ չկապված խափանման միջոցներն ի զորու չեն ապահովել մեղադրյալ Սեդրակ Սարգսյանի պատշաճ վարքագիծը՝ փարատելով վերջինիս կողմից փախուստի դիմելու ռիսկը: Հետևաբար, սույն գործով որպես խափանման միջոց ընտրված տնային կալանքի ժամկետը երկարաձգելու անհրաժեշտությունն առկա է և այլընտրանքային այլ խափանման միջոցների կիրառումն անբավարար է սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու համար:
Բողոքաբերի կարծիքով՝ Առաջին ատյանի դատարանը, Սեդրակ Սարգսյանի նկատմամբ այլընտրանքային խափանման միջոց վարչական հսկողությունը կիրառելով, չի պահպանել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի հիշյալ դրույթների պահանջները, կայացրել է հակակշիռ հանրային շահերի պաշտպանության նպատակին ոչ համաչափ դատական ակտ, անտեսել է նշված ինստիտուտների կապակցությամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումներով արտահայտված դիրքորոշումները՝ թույլ տալով դատական սխալ՝ քրեադատավարական օրենքի այնպիսի էական խախտում, որն ազդել է վարույթի ելքի վրա՝ հանգեցնելով անհիմն որոշման կայացման։
Ելնելով վերոգրյալից՝ Բողոքաբերը խնդրել է ամբողջությամբ բեկանել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի հունիսի 27-ի դատական ակտը, և մեղադրյալ Սեդրակ Սարգսյանի նկատմամբ որպես խափաման միջոց կիրառված տնային կալանքի ժամկետը երկարաձգել 3 ամիս ժամկետով։
Վերաքննիչ դատարանում վարույթի մասնակիցների բացատրությունները, դրանք հիմնավորող նյութերը, միջնորդությունները, բողոքի պատասխանները.
Վարույթի մասնակիցները բացատրություններ, դրանք հիմնավորող նյութեր, միջնորդություններ, բողոքի պատասխաններ չեն ներկայացրել։
Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն`
«Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի համաձայն`
«3. Հատուկ վերանայումն իրականացվում է բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում:
4. Հատուկ վերանայման կարգով դատական ակտ կայացնելիս վերադաս դատարանը հիմնվում է միայն ստորադաս դատարանում հետազոտված ապացույցների կամ նյութերի և վարույթի մասնակիցների արած պնդումների վրա»:
Մեջբերված քրեադատավարական նորմերի լույսի ներքո վերլուծելով հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերն ու փաստարկները՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ դեպքում պետք է պատասխանել այն հարցին, թե հիմնավոր է արդյո՞ք մեղադրյալ Սեդրակ Սարգսյանի նկատմամբ ընտրված տնային կալանքը փոխելու և դրա փոխարեն վարչական հսկողություն կիրառելու մասին Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունը:
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և oրենքով uահմանված կարգով.
Գ) անձի oրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը` իրավախախտում կատարած լինելու հիմնավոր կաuկածի առկայության դեպքում նրան իրավաuու oրինական մարմնին ներկայացնելու նպատակով կամ այն դեպքում, երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է համարվում նրա կողմից հանցագործության կատարումը կամ այն կատարելուց հետո նրա փախուuտը կանխելու համար. (…)»:
ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի համաձայն`
«Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք: Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով՝ (…)
4) անձին իրավասու մարմին ներկայացնելու նպատակով, երբ առկա է նրա կողմից հանցանք կատարած լինելու հիմնավոր կասկած, կամ երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է հանցանքի կատարումը կամ դա կատարելուց հետո անձի փախուստը կանխելու նպատակով.(…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1.Վարույթի ընթացքում անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոցները կարող են կիրառվել ոչ այլ կերպ, քան սույն օրենսգրքով սահմանված հիմքերով և կարգով: Վարույթի ընթացքում անձին ազատությունից զրկելը չպետք է պատժի նպատակ հետապնդի:
2. Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտրելիս առաջնորդվում է նվազագույնի սկզբունքով: Արգելվում է անձի նկատմամբ ընտրել ավելի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը:
(...)
4.Անձին կալանավորելը, կալանքի ժամկետը երկարաձգելը, բժշկական հաստատությունում հարկադրաբար տեղավորելը թույլատրվում են միայն դատարանի որոշմամբ` այն դեպքում, երբ անձի օրինական վարքագիծը չի կարող երաշխավորվել հարկադրանքի այլ միջոցներով (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը:
2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝
1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ
2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ
3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար:
3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները: (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 43-րդ հոդվածի համաձայն՝
«2. Մեղադրյալը պարտավոր է՝ (…)
3) չխոչընդոտել քրեական վարույթին, այդ թվում` ապօրինի չմիջամտել ապացուցման գործընթացին. (…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 123-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Տնային կալանքը մեղադրյալի ազատության այնպիսի սահմանափակում է, որի ընթացքում նա պարտավոր է չլքել դատարանի որոշման մեջ նշված բնակության տարածքը:
2. Դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին կարող է արգելվել նաև`
1) ունենալ նամակագրություն, հեռախոսային խոսակցություններ, օգտվել հաղորդակցության այլ ձևերից, այդ թվում՝ փոստային առաքանուց.
2) շփում ունենալ որոշակի անձանց հետ կամ իր բնակության վայրում հյուրընկալել այլ անձանց:
3. Տնային կալանք կիրառելու մասին դատարանի որոշման մեջ նշվում են այն կոնկրետ սահմանափակումները, որոնք տարածվում են մեղադրյալի վրա, ինչպես նաև իրավասու այն մարմինը, որին հանձնարարվում է այդ սահմանափակումների պահպանման նկատմամբ վերահսկողությունը: Հեռախոսային խոսակցություններ ունենալու արգելքը չի տարածվում շտապ բժշկական օգնություն, իրավապահ մարմիններ կամ արտակարգ իրավիճակներում փրկարար ծառայություն կանչելու, ինչպես նաև վերահսկողություն իրականացնող մարմնի հետ կապ հաստատելու դեպքերի վրա։ Այդ մասին մեղադրյալն անհապաղ տեղեկացնում է վերահսկողություն իրականացնող մարմնին։
4. Մեղադրյալի վարքագծի նկատմամբ հսկողությունը դատարանի որոշմամբ իրականացվում է Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված հատուկ էլեկտրոնային միջոցներով: Մեղադրյալը պարտավոր է իր վրա մշտապես կրել նշված էլեկտրոնային հսկողության միջոցները, չվնասել դրանք, ինչպես նաև արձագանքել իրավասու մարմնի հսկողության ազդանշաններին:
5. Տնային կալանքի կիրառման կարգի, ժամկետների և բողոքարկման վրա տարածվում են կալանքի համար սույն օրենսգրքով սահմանված դրույթները:
6. Տնային կալանքի մեկ օրը հավասար է կալանքի մեկ օրվան։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 124-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Վարչական հսկողությունը մեղադրյալի տեղաշարժման և գործողությունների ազատության սահմանափակումն է, որի պայմաններում նա պարտավոր է ոչ հաճախ, քան շաբաթը երեք անգամ գրանցվել դատարանի որոշման մեջ նշված վայրի իրավասու մարմնում:
2. Դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին կարող է արգելվել նաև`
1) առանց վարույթն իրականացնող մարմնի թույլտվության փոխել մշտական կամ ժամանակավոր բնակության վայրը՝ համայնքը, իսկ Երևան քաղաքում՝ վարչական շրջանը.
2) այցելել որոշման մեջ նշված որոշակի վայրեր.
3) հաղորդակցվել որոշակի անձանց հետ.
4) օրվա որոշակի ժամերի լքել իր բնակության տարածքը, սակայն ոչ ավելի, քան 12 ժամը:
3. Սույն հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված արգելքները սահմանելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի առողջական վիճակը, ինչպես նաև աշխատանքի և ուսման պայմանները:
4. Մեղադրյալի նկատմամբ վարչական հսկողություն կիրառելու մասին որոշման պատճենը կատարման նպատակով ուղարկվում է դատարանի կողմից սահմանված իրավասու մարմնին:
5. Իրավասու մարմինն անհապաղ գրանցում է մեղադրյալին և նրան հսկողության ընդունելու մասին տեղյակ պահում վարույթն իրականացնող մարմնին:
6. Մեղադրյալի վարքագծի նկատմամբ հսկողությունը դատարանի որոշմամբ իրականացվում է Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված հատուկ էլեկտրոնային միջոցներով: Մեղադրյալը պարտավոր է իր վրա մշտապես կրել նշված էլեկտրոնային հսկողության միջոցները, չվնասել դրանք, ինչպես նաև արձագանքել իրավասու մարմնի հսկողության ազդանշաններին:
7. Վարչական հսկողության կիրառման կարգի և բողոքարկման վրա տարածվում են կալանքի համար սույն օրենսգրքով սահմանված դրույթները:»
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի համաձայն՝
1.Եթե բավարար հիմքեր կան ենթադրելու, որ մեղադրյալը կարող է դիմել փախուստի` օգտագործելով անձը հաստատող փաստաթուղթ, ապա իրավասու մարմինը կարող է որոշում կայացնել նրա` Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելն արգելելու մասին:
2. Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելն արգելելու մասին որոշումն անհապաղ ուղարկվում է սահմանային վերահսկողություն իրականացնող լիազոր մարմին։
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Նարեկ Հարությունյանի գործով 2016 թվականի մարտի 30-ի թիվ ԵԱՆԴ/0081/01/14 որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումն այն մասին, որ առաջին ատյանի դատարանի կողմից անձի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու կամ վերացնելու մասին որոշումների կայացումը և վերջիններիս` վերաքննության կարգով վերանայումը իրականացվում են տարբեր դատավարական գործառույթների շրջանակներում։ Անձի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու կամ վերացնելու մասին ընդհանուր իրավասության դատարանի որոշումը կայացվում է գործի ըստ էության քննության շրջանակներում, իսկ վերաքննիչ դատարանի կողմից նշված ակտերի վերանայումը` ստորադաս դատարանի որոշումների ստուգման և վերանայման վերադաս դատական ատյանի գործառույթի շրջանակներում։ Վերոնշյալի հիման վրա ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ մրցակցող արժեքների` մի կողմից արդարադատության իրականացման դատարանի լիազորության, իսկ մյուս կողմից անձի ազատության իրավունքի և դրան հակակշռող հանրային շահի համարժեք ապահովման անհրաժեշտությունից ելնելով` քննարկվող որոշումների վերաքննիչ վերանայման սահմանները ողջամտորեն պետք է նեղ լինեն մինչդատական վարույթի նկատմամբ դատական վերահսկողության շրջանակներում կալանքի կապակցությամբ կայացվող որոշումների վերանայման սահմաններից։ Մասնավորապես` քննարկվող որոշումների վերանայման շրջանակներում չեն կարող քննարկվել այնպիսի հարցեր, որոնք այս կամ այն չափով առնչվում են գործի ըստ էության լուծմանը։ Այդպիսիք են, օրինակ, հիմնավոր կասկածի առկայության, արարքի որակման, որոշման հիմքում դրված ապացույցների թույլատրելիության հետ կապված հարցերը և այլն։ Վճռաբեկ դատարանն անհրաժեշտ է համարել ընդգծել, որ քննարկվող որոշումների վերաքննիչ վերանայման սահմանների լայն մեկնաբանումը կհանգեցնի կոնկրետ գործով արդարադատություն իրականացնող առաջին ատյանի դատարանի գործունեությանն անհարկի միջամտության և կվտանգի դատավորի ներքին անկախությունը։
Հիմք ընդունելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի վերոհիշյալ իրավական դիրքորոշումը և նկատի ունենալով, որ մեղադրյալ մեղադրյալ Սեդրակ Սարգսյանի վերաբերյալ քրեական գործն ըստ էության քննելու համար ուղարկվել է Առաջին ատյանի դատարան, Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում փաստել, որ առարկայազուրկ է հիմնավոր կասկածի առկայությանը կամ բացակայությանն անդրադառնալը:
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ խափանման միջոցների ողջ համակարգն միտված է վարույթն իրականացնող և դատական երաշխիքներ տրամադրող մարմիններին այնպիսի այլընտրանքներ տրամադրելուն, որոնք հնարավորություն կտան մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովել նրա իրավունքների հնարավոր նվազ սահմանափակմամբ: Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ խափանման միջոց ընտրելիս պետք է առաջնորդվի նվազագույնի սկզբունքով, այն է՝ չընտրի ավելի խիստ խափանման միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել մեղադրյալի օրինական վարքագիծը: Սա կբացառի կալանքի կիրառումն այն բոլոր դեպքերում, երբ առկա է որոշակի հնարավորություն երաշխավորելու մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը՝ առանց նրան ազատությունից զրկելու։ Այդ նպատակով է սահմանվել նաև այն պահանջը, որ այլընտրանքային խափանման միջոցները կարող են կիրառվել ինչպես առանձին, այնպես էլ համակցված։
Անդրադառնալով տնային կալանքի կիրառման անհրաժեշտությանը՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համատեքստում օրենսդիրը հատուկ չի սահմանել և առանձնացրել տնային կալանքի հիմքերը, այլ նախատեսել է, որ բոլոր խափանման միջոցների համար միասնական հիմքերի կամ դրանցից մեկի առկայության պայմաններում, կոնկրետ դեպքում առավել խիստ խափանման միջոցն ընտրելու համար էական և որոշիչ նշանակություն ունեն մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները, որոնք յուրաքանչյուր դեպքում պետք է պատշաճ վերլուծության և գնահատման արժանան դատարանների կողմից կալանավորման մասին միջնորդություն քննարկելիս: Այս առումով Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, անձի նկատմամբ որպես խափանման միջոց տնային կալանքը կիրառելու համար անհրաժեշտ է մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքներից բխող ծանրակշիռ փաստարկներով հիմնավորել ոչ միայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նախատեսված խափանման միջոցների կիրառման որևէ նպատակի (նպատակների) առկայությունը, այլև այն, որ առավել մեղմ խափանման միջոցը ի զորու չէ կանխել քրեական վարույթի ընթացքում մեղադրյալի ոչ պատշաճ վարքագիծը։ Այսինքն՝ կիրառված միջոցի և հետապնդվող նպատակի միջև պետք է լինի համաչափության ողջամիտ հարաբերակցություն, որպիսի եզրահանգումը բխում է նաև սահմանադրի կամքից։ Հետևաբար Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունը, որ տվյալ դեպքում այլընտրանքային այլ խափանման միջոցների կիրառումը բավարար կլինի ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու համար, բխում է վարույթի նյութերից, այդ հետևության մասով բերված պատճառաբանությունները բավարար են դատական ակտի հիմնավորվածության պահանջը պահպանված համարելու համար, իսկ հակառակի մասին Բողոքաբերի պնդումները հիմնավոր չեն:
Վերոգրյալ իրավական նորմերի և իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերի, հիմնավորումների շրջանակներում դատական ստուգման ենթարկելով Առաջին ատյանի դատարանի որոշման օրինականությունն ու հիմնավորվածությունը, հաշվի առնելով Սեդրակ Սարգսյանին մեղսագրվող արարքի բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, վերջինիս անձը, դրանք համադրելով գործի տվյալների հետ՝ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը, մեղադրյալ Սեդրակ Սարգսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված տնային կալանքը փոխելով և վարչական հսկողություն ու բացակայելու արգելք /արդեն իսկ ընտրված/ համակցված խափանման միջոցների կիրառումը թույլատրելի ճանաչելով, դատական սխալ թույլ չի տվել:
Վերոշարադրյալի հաշվառմամբ՝ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը հանգել է մեղադրյալ Սեդրակ Սարգսյանի հնարավոր վարքագծին վերաբերող տվյալներից բխող իրավաչափ հետևության, այդ մասով բողոքարկվող դատական ակտը բովանդակում է բավարար և իրավաչափ պատճառաբանություններ, որոնք ըստ էության ընդունելի են նաև Վերաքննիչ դատարանի համար:
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանն իր որոշմամբ իրավաչափորեն արձանագրել է, որ փախուստի դիմելու հավանականությունն էապես նվազել է, որպիսի պայմաններում մեղադյալի պատշաճ վարքագիծը հնարավոր է ապահովել ոչ թե տնային կալանքի շարունակական կիրառմամբ, այլ առավել մեղմ խափանման միջոցների կիրառմամբ։
Վերոգրյալի հաշվառմամբ և քրեական վարույթով ձեռք բերված նյութերի ուսումնասիրությամբ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ մեղադրյալ Սեդրակ Սարգսյանի վարքագծի կամ նրա անձի վերաբերյալ այնպիսի փաստական տվյալ չի ներկայացվել, որը հնարավորություն կտար ողջամտորեն ենթադրելու, որ տնային կալանքից զատ մյուս այլընտրանքային խափանման միջոցները քրեական վարույթի ընթացքում չեն կարող ապահովել վերջինիս պատշաճ վարքագիծը։ Հետևաբար, Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ՝ Բողոքաբերի հիմնավորումներն ի զորու չեն չեզոքացնելու Առաջին ատյանի դատարանի իրավաչափ հետևությունները և ամենևին բավարար չեն մեղադրյալ Սեդրակ Սարգսյանի ազատության կանխավարկածը հաղթահարելու և նրա նկատմամբ տնային կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելու համար:
Արման Մադաթյանի և Արքա Մադաթյանի գործով 2020 թվականի մայիսի 26-ի թիվ ԱՐԴ/0152/01/19 որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«[Ո]րպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելիս Վերաքննիչ դատարանի կողմից կայացված դատական ակտը պետք է հիմնված լիներ ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների վրա և ունենար պատճառաբանվածության առավել բարձր չափանիշ։ Հակառակ մոտեցումը (…) կարող է իր բացասական ազդեցությունը թողնել առաջին ատյանի դատարանում հիմնական քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա` դրանով իսկ սահմանափակելով առաջին ատյանի դատարանի ներքին անկախությունը»։
Միևնույն ժամանակ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է նաև, որ որպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելու համար անհրաժեշտ է ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների առկայություն։ Հակառակ մոտեցումը, Վերաքննիչ դատարանի համոզմամբ, կարող է իր բացասական ազդեցությունը թողնել Առաջին ատյանի դատարանում հիմնական քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա` դրանով իսկ սահմանափակելով վերջինիս ներքին անկախությունը։ Մինչդեռ, տվյալ դեպքում ներկայացված հատուկ վերանայման բողոքում այդպիսի ծանրակշիռ փաստական հանգամանքներ չեն մատնանշվել։
Վերոգրյալի հիման վրա Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը Սեդրակ Սարգսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված տնային կալանքը փոփոխելու և վարչական հսկողություն կիրառելու մասին որոշմամբ հաշվի է առել վերջինիս օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները և պատճառաբանված հաստատել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 122-րդ հոդվածով նախատեսված իրավաչափության համապատասխան պայմանները, որը բեկանելու կամ փոփոխելու իրավաչափ հիմքեր չկան: Հետևաբար, Առաջին ատյանի դատարանի 2025 թվականի հունիսի 27-ի որոշումը պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ Երևան քաղաքի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Հ.Միքաելյանի հատուկ վերանայման բողոքը՝ մերժել:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ, 362-րդ, 393-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը
Ո Ր Ո Շ Ե Ց
Երևան քաղաքի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Հ.Միքաելյանի հատուկ վերանայման բողոքը մերժել՝ անփոփոխ թողնելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի հունիսի 27-ի թիվ ԵԴ1/0754/01/25 որոշումը:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` այն ստանալու օրվանից հետո 15-օրյա ժամկետում:
ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Լ.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ
Դատական գործ N: ԵԴ1/0754/01/25
Երևանի քրեական դատարան
Նոր քրեական գործ
| Երբ է գործը ստացվել | 06-03-2025 |
|---|---|
| Ինչ կարգով է գործը ստացվել | Առաջին անգամ |
| Դատախազություն | Աջափնյակ և Դավիթաշեն վարչական շրջանների դատախազություն |
| Նախաքննական գործի համարը | 10111925 |
| Մեղադրական եզրակացության համառոտ բովանդակություն | Սեդրակ Սարգսյանին մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա, խախտելով «Թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի մասին» ՀՀ օրենքի և ՀՀ կառավարության 2010 թվականի մարտի 18-ի' «Թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի և դրանց պրեկուրսորների շրջանառության կանոնները սահմանելու մասին» թիվ 270-Ն որոշման պահանջները, քրեական վարույթով դեռևս չպարզված ժամանակահատվածում և հանգամանքներում, իրացնելու նպատակով, ապօրինի ձեռք է բերել և ապօրինի պահել թվով 30 փաթեթում' 25-ը' «ԶԻՊ» փականով, 3-ը' պ ո լի էթի լեն այ ին տոպրակներով, 2-ը' նրբաթիթեղներով' թղթե ինքնակպչուն ժապավենով փաթեթավորված, ՀՀ կառավարության 2018 թվականի հունիսի 27-ի թիվ 707-Ն որոշման 1-ին հավելվածի 81-րդ կետով սահմանված խոշոր չափերի' 23,63 գրամ ընդհանուր քաշով «Մարիխուանա» տեսակի թմրամիջոց, որոնցից թվով 1 փաթեթը' 0,14 գրամ քաշով, թվով 1 փաթեթը' 0,74 գրամ քաշով, թվով 5 փաթեթը' յուրաքանչյուրը 0,77 գրամ քաշով, թվով 4 փաթեթը' յուրաքանչյուրը 0,78 գրամ քաշով, թվով 3 փաթեթը' յուրաքանչյուրը 0,79 գրամ քաշով, թվով 2 փաթեթը' յուրաքանչյուրը 0,81 գրամ քաշով, թվով 2 փաթեթը' յուրաքանչյուրը 0,82 գրամ քաշով, թվով 6 փաթեթը' յուրաքանչյուրը 0,83 գրամ քաշով, թվով 1 փաթեթը' 0,84 գրամ քաշով, թվով 3 փաթեթը' յուրաքանչյուրը 0,85 գրամ քաշով, թվով 1 փաթեթը' 0,88 գրամ քաշով, թվով 1 փաթեթը' յուրաքանչյուրը 0,9 գրամ քաշով: Այնուհետև 2025 թվականի փետրվարի 12-ին' ժամը 03:40-ի սահմաններում, ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության Երևան քաղաքի գնդի աշխատակիցները ստուգման նպատակով կանգնեցրել են Սեդրակ Սարգսյանի կողմից վարվող «Նիսսան» մակնիշի 77 WW 550 հաշվառման համարանիշի տրասնպորտային միջոցը, որից հետո Սեդրակ Սարգսյանը, ավտոմեքենայի առջևի աջ նստատեղի տակից վերցնելով կանաչ գույնի պայուսակը, դիմել է փախուստի և նույն օրը' ժամը 03:50-ի սահմաններում, Սիլիկյան Հին խճուղի 25/10 հասցեի դիմաց ձերբակալվել ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության Երևան քաղաքի գնդի աշխատակիցների կողմից և տեղափոխվել ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության համայնքային ոստիկանության գլխավոր վարչության Մաշտոցի բաժին, որտեղ կատարված անձնական խուզարկությամբ վերջինիս վրա կախված կանաչ գույնի պայուսակի միջից հիշյալ թմրամիջոցները պարունակող փաթեթները հայտնաբերվել և վերցվել են |
| Մեղադրյալ | |
| Անձ | |
| Անուն | Սեդրայ |
| Ազգանուն | Սարգսյան |
| Հայրանուն | Սեյրանի |
| Հասցե | --------------- |
| Ծննդյան օր | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
| Հոդված_1 | |
| Հոդված | 393 Մաս 2 Կետ 3 /2021թ. մայիսի 5-ին ընդունված գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքի/ |
| Պաշտպան | |
| Անուն | Վահե |
| Ազգանուն | Եփրիկյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
| Վիճակագրական տողի համարը | 19.1 |
| Լրացուցիչ վիճակագրական տողի համար | Առկա չէ |
| Իրավական բարդության չափանիշ | 1.4 |
| Չափահաս | Այո |
| Այլ նշումներ | խափանման միջոց՝ կիրառվել է տնային կալանք՝ 2 (երկու) ամիս ժամկետով` համակցված բացակայելու արգելքի հետ |
Մակագրել
| Երբ | 06-03-2025 |
|---|---|
| Նախագահող դատավոր | |
| Անուն | Մարտին |
| Ազգանուն | Արզումանյան |
Նոր օրենսդրությամբ քննվող գործեր
| Ամսաթիվ | 07-03-2025 |
|---|
Վարույթը ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին որոշում
| Որոշման ամսաթիվ | 10-03-2025 |
|---|---|
| Որոշում | ԵԴ1/0754/01/25 ՈՐՈՇՈՒՄ ՔՐԵԱԿԱՆ ԳՈՐԾԻ ՎԱՐՈՒՅԹԸ ՍՏԱՆՁՆԵԼՈՒ ԵՎ ՆԱԽՆԱԿԱՆ ԴԱՏԱԼՍՈՒՄՆԵՐ ՆՇԱՆԱԿԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ «10» մարտի 2025թ․ ք.Երևան Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի դատավոր Մ․Արզումանյանս, ստանալով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Սեդրակ Սեյրանի Սարգսյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով, Պ Ա Ր Զ Ե Ց Ի 2025 թվականի մարտի 6-ին Երևան քաղաքի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանի դատախազությունից Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան է ստացվել քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Սեդրակ Սեյրանի Սարգսյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով։ 2025 թվականի մարտի 7-ին թիվ ԵԴ1/0754/01/25 քրեական գործը հանձնվել է դատավոր Մ․Արզումանյանին։ Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 310-րդ հոդվածով՝ Ո Ր Ո Շ Ե Ց Ի Ստանձնել թիվ ԵԴ1/0754/01/25 քրեական գործի վարույթը և 2025 թվականի մարտի 20-ին՝ ժամը 13:30-ին, Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում (ք.Երևան, Նազարբեկյան 40) նշանակել նախնական դատալսումներ՝ դատավոր Մ.Արզումանյանի նախագահությամբ։ Երկօրյա ժամկետում որոշման պատճենն ուղարկել հանրային մեղադրողին, ինչպես նաև վարույթի մասնավոր մասնակիցներին՝ դրան կցելով իրավունքների և պարտականությունների վերաբերյալ սահմանված ձևի հուշաթերթ, ներառյալ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 311-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հարցերի ցանկը: ԴԱՏԱՎՈՐ Մ.ԱՐԶՈՒՄԱՆՅԱՆ |
| Դատավարության կողմեր | Մեղադրյալ |
| Դատավարության կողմեր | Պաշտպան |
| Դատավարության կողմեր | Հանրային մեղադրող |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Սեդրակ |
| Ազգանուն | Սարգսյան |
| Հայրանուն | Սեյրանի |
| Հասցե | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Վահե |
| Ազգանուն | Եփրիկյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
| Դատավարության կողմեր | |
| Կազմակերպության անուն | Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանի դատախազություն |
| Կազմակերպության հասցե | ք.Երևան |
Նախնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 20-03-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 13:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 1 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 20-03-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Խափանման միջոցի հարցի քննարկում
| Ամսաթիվ | 20-03-2025 |
|---|---|
| Մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոցի հարցի քննարկում | Խափանման միջոցի ժամկետի երկարաձգելը |
| Որոշման բովանդակություն | ԵԴ1/0754/01/25 Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ (խափանման միջոցը վերացնելու, փոխելու, դրա ժամկետը երկարաձգելու հարցը քննարկելու մասին) «20» մարտի 2025թ. ք.Երևան Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը, նախագահությամբ` դատավոր Մ.Արզումանյանի, քարտուղարությամբ՝ Մ.Սիմոնյանի, մասնակցությամբ՝ հանրային մեղադրող Հ․Միքաելյանի, պաշտպան Վ․Եփրիկյանի, մեղադրյալ Ս․Սարգսյանի, դռնբաց դատական նիստում՝ նախնական դատալսումների ընթացքում քննության առնելով մեղադրյալ Սեդրակ Սեյրանի Սարգսյանի (ծնված՝ 2003 թվականի դեկտեմբերի 22-ին Երևան քաղաքում ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, միջին մասնագիտական կրթությամբ, նախկինում չդատապարտված, հաշվառված է և բնակվում է Երևան քաղաքի Սիլիկյան թաղամասի 1-ին փողոցի 11-րդ տանը) նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց տնային կալանքը վերացնելու, փոխելու, դրա ժամկետը երկարաձգելու հարցը, Պ Ա Ր Զ Ե Ց 2025 թվականի փետրվարի 2-ին Սեդրակ Սեյրանի Սարգսյանը հանցանք կատարած լինելու անմիջականորեն ծագած հիմնավոր կասկածի առկայության հիմքով ձերբակալվել է։ 2025 թվականի փետրվարի 2-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների քննչական բաժնի քննիչ Մ․Ազդարիդիսի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախաձեռնվել է թիվ 10111925 քրեական վարույթը։ 2025 թվականի փետրվարի 3-ին Երևան քաղաքի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Հ․Միքաելյանը որոշում է կայացրել թիվ 10111925 քրեական վարույթով Սեդրակ Սեյրանի Սարգսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 1-ին մասով հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին։ 2025 թվականի փետրվարի 4-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը որոշում է կայացրել ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների քննչական բաժնի քննիչ Ա․Պապոյանի միջնորդությունը մասնակի բավարարելու մասին։ Թիվ 10111925 քրեական վրույթով մեղադրյալ Սեդրակ Սեյրանի Սարգսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել տնային կալանքը՝ երկու ամիս ժամկետով՝ համակցված բացակայելու արգելքի հետ։ Տնային կալանքի սկիզբը հաշվվել է փետրվարի 2-ից։ 2025 թվականի փետրվարի 27-ին Երևան քաղաքի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Հ․Միքաելյանը որոշում է կայացրել թիվ 10111925 քրեական վարույթով Սեդրակ Սեյրանի Սարգսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին։ 2025 թվականի փետրվարի 27-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների քննչական բաժնի քննիչ Ա․Պապոյանը որոշում է կայացրել թիվ 10111925 քրեական վարույթից անջատել նոր քրեական վարույթ, որին շնորհվել է թիվ 10123525 համարը։ 2025 թվականի մարտի 4-ին թիվ 10111925 քրեական վարույթը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան և մակագրվել դատավոր Մ.Արզումանյանին։ 2025 թվականի մարտի 7-ին թիվ ԵԴ1/0754/01/25 քրեական գործը հանձնվել է դատավոր Մ․Արզումանյանին։ 2025 թվականի մարտի 10-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի դատավոր Մ.Արզումանյանի կողմից որոշում է կայացվել քրեական գործի վարույթը ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին։ Նախնական դատալսումների ընթացքում՝ 2025 թվականի մարտի 20-ին կայացած դատական նիստին, հանրային մեղադրող Հ․Միքաելյանը մեղադրյալ Ս․Սարգսյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցի կապակցությամբ դիրքորոշում արտահայտեց առ այն, որ գործի քննության դատական փուլում տնային կալանքի ժամկետը երկարաձգելու անհրաժեշտություն կա, քանի որ ապացույցները չեն հետազոտվել, վկաները չեն հարցաքննվել, ուստի խոչընդոտման ռիսկը շարունակում է առկա լինել, որը միայն տնային կալանքով կարող է չեզոքացվել։ Նշեց նաև, որ առկա է նաև փախուստի դիմելու հավանականությունը, քանի որ մեղադրյալի նկատմամբ կալանք խափանման միջոց կիրառելու վերաբերյալ միջնորդության քննարկումից հետո հարցաքննվել են վարույթով անցնող վկաները, ովքեր հայտնել են, որ մեղադրյալը դիմել է փախուստի հանցանքի կատարման ժամանակ, ուստի այս փուլում փախուստի ռիսկն առավել քան իրատեսական է։ Միջնորդեց տնային կալանքի ժամկետը երկարաձգել երեք ամսով, իսկ բացակայելու արգելք խափանման միջոցը թողնել անփոփոխ։ Պաշտպան Վ․Եփրիկյանը տնային կալանքի ժամկետի երկարաձգման վերաբերյալ առարկություն չներկայացրեց։ Մեղադրյալը, ըստ էության, միացավ պաշտպանի դիրքորոշմանը։ Դատարանի իրավական վերլուծությունները․ Քննարկելով մեղադրյալ Սեդրակ Սեյրանի Սարգսյանի նկատմամբ տնային կալանքը վերացնելու, փոխելու, դրա ժամկետը երկարաձգելու հարցը՝ Դատարանը գտնում է հետևյալը. Դատարանը, վերլուծելով սույն քրեական գործի փաստական հանգամանքները, ինչպես նաև հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ քրեական գործը հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Դատարան, դատավորի կողմից ստանձնվել է քրեական գործի վարույթը, և հիմք ընդունելով անմեղության կանխավարկածի սկզբունքի առաջնայնությունը, արձանագրում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոց կիրառելու պայմաններն առերևույթ առկա են: ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի համաձայն ՝ «1. Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք։ Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով` (...) 4) անձին իրավասու մարմին ներկայացնելու նպատակով, երբ առկա է նրա կողմից հանցանք կատարած լինելու հիմնավոր կասկած կամ երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է հանցանքի կատարումը կամ դա կատարելուց հետո անձի փախուստը կանխելու նպատակով»: «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» Եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի համաձայն. «1. Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով. (...) գ. անձի օրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը՝ իրավախախտում կատարած լինելու հիմնավոր կասկածի առկայության դեպքում նրան իրավասու օրինական մարմնին ներկայացնելու նպատակով կամ այն դեպքում, երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է համարվում նրա կողմից հանցագործության կատարումը կամ այն կատարելուց հետո նրա փախուստը կանխելու համար»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Վարույթի ընթացքում անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոցները կարող են կիրառվել ոչ այլ կերպ, քան սույն օրենսգրքով սահմանված հիմքերով և կարգով: Վարույթի ընթացքում անձին ազատությունից զրկելը չպետք է պատժի նպատակ հետապնդի: 2. Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտրելիս առաջնորդվում է նվազագույնի սկզբունքով։ Արգելվում է անձի նկատմամբ ընտրել ավելի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը։ 3. Դատարանը, դատախազը, քննիչը, հետաքննության մարմինը իրենց իրավասության սահմաններում պարտավոր են անհապաղ ազատ արձակել ազատությունից ապօրինի կամ անհիմն զրկված յուրաքանչյուր անձի: 4. Անձին կալանավորելը, կալանքի ժամկետը երկարաձգելը, բժշկական հաստատությունում հարկադրաբար տեղավորելը թույլատրվում են միայն դատարանի որոշմամբ` այն դեպքում, երբ անձի օրինական վարքագիծը չի կարող երաշխավորվել հարկադրանքի այլ միջոցներով: (…)»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Խափանման միջոցներն են կալանքը և այլընտրանքային խափանման միջոցները։ 2. Այլընտրանքային խափանման միջոցներն են` 1) տնային կալանքը. 2) վարչական հսկողությունը. 3) գրավը. 4) պաշտոնավարման կասեցումը. 5) բացակայելու արգելքը. 6) երաշխավորությունը. 7) դաստիարակչական հսկողությունը. 8) զինվորական հսկողությունը»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը: 2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝ 1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ 2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ 3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար: 3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները: (...)»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 117-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Եթե խափանման միջոցի գործողության ընթացքում փոխվել կամ վերացել են դրա իրավաչափության պայմանները, վարույթն իրականացնող մարմինն իր իրավասության սահմաններում որոշում է կայացնում խափանման միջոցը փոխելու կամ վերացնելու մասին: (...)»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 122-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Այլընտրանքային խափանման միջոցները կարող են կիրառվել ինչպես առանձին, այնպես էլ համակցված, եթե հնարավոր է ապահովել դրանց պայմանների միաժամանակյա պահպանումը: 2. Սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով նախատեսված խափանման միջոցները կարող է կիրառել միայն դատարանը: Դատական վարույթում դատարանն իրավասու է կիրառելու նաև սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-8-րդ կետերով նախատեսված այլընտրանքային խափանման միջոցները: 3. Մինչդատական վարույթում սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-8-րդ կետերով նախատեսված այլընտրանքային խափանման միջոցները կարող է կիրառել` (...) 3) դատարանը` խափանման միջոց կիրառելու կամ կիրառված խափանման միջոցի ժամկետը երկարաձգելու միջնորդությունը լուծելիս: (...) 5. Այլընտրանքային խափանման միջոցները կարող են կիրառվել սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված հանգամանքների վերաբերյալ ողջամիտ ենթադրության առկայության դեպքում»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 123-րդ հոդվածի համաձայն՝ 1. Տնային կալանքը մեղադրյալի ազատության այնպիսի սահմանափակում է, որի ընթացքում նա պարտավոր է չլքել դատարանի որոշման մեջ նշված բնակության տարածքը: 2. Դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին կարող է արգելվել նաև` 1) ունենալ նամակագրություն, հեռախոսային խոսակցություններ, օգտվել հաղորդակցության այլ ձևերից, այդ թվում՝ փոստային առաքանուց. 2) շփում ունենալ որոշակի անձանց հետ կամ իր բնակության վայրում հյուրընկալել այլ անձանց: 3. Տնային կալանք կիրառելու մասին դատարանի որոշման մեջ նշվում են այն կոնկրետ սահմանափակումները, որոնք տարածվում են մեղադրյալի վրա, ինչպես նաև իրավասու այն մարմինը, որին հանձնարարվում է այդ սահմանափակումների պահպանման նկատմամբ վերահսկողությունը: Հեռախոսային խոսակցություններ ունենալու արգելքը չի տարածվում շտապ բժշկական օգնություն, իրավապահ մարմիններ կամ արտակարգ իրավիճակներում փրկարար ծառայություն կանչելու, ինչպես նաև վերահսկողություն իրականացնող մարմնի հետ կապ հաստատելու դեպքերի վրա։ Այդ մասին մեղադրյալն անհապաղ տեղեկացնում է վերահսկողություն իրականացնող մարմնին։ 4. Մեղադրյալի վարքագծի նկատմամբ հսկողությունը դատարանի որոշմամբ իրականացվում է Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված հատուկ էլեկտրոնային միջոցներով: Մեղադրյալը պարտավոր է իր վրա մշտապես կրել նշված էլեկտրոնային հսկողության միջոցները, չվնասել դրանք, ինչպես նաև արձագանքել իրավասու մարմնի հսկողության ազդանշաններին: 5. Տնային կալանքի կիրառման կարգի, ժամկետների և բողոքարկման վրա տարածվում են կալանքի համար սույն օրենսգրքով սահմանված դրույթները: 6. Տնային կալանքի մեկ օրը հավասար է կալանքի մեկ օրվան»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Եթե բավարար հիմքեր կան ենթադրելու, որ մեղադրյալը կարող է դիմել փախուստի` օգտագործելով անձը հաստատող փաստաթուղթ, ապա իրավասու մարմինը կարող է որոշում կայացնել նրա` Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելն արգելելու մասին: 2. Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելն արգելելու մասին որոշումն անհապաղ ուղարկվում է սահմանային վերահսկողություն իրականացնող լիազոր մարմին»։ Մեջբերված նորմերի վերլուծությունից հետևում է, որ խափանման միջոցները դասակարգվում են երկու մասի՝ կալանք և կալանքին այլընտրանք հանդիսացող խափանման միջոցներ: Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ խափանման միջոց ընտրելիս պետք է առաջնորդվի նվազագույնի սկզբունքով, այն է՝ չպետք է ընտրի ավելի խիստ խափանման միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել մեղադրյալի օրինական վարքագիծը: Այս իրավակարգավորումը իր ամրագրումն է գտել անձի ազատության և անձեռնմխելիության քրեադատավարական սկզբունքն ամրագրող ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածում, որի նպատակն է բացառել կալանքի կիրառումը բոլոր այն դեպքերում, երբ առկա է որոշակի հնարավորություն երաշխավորելու մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը՝ առանց նրան ազատությունից զրկելու: Ինչ վերաբերում է խափանման միջոցի կիրառման հիմքերին, ապա դրանք ձևակերպվել են որպես նպատակներ՝ հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ դրանք որպես կանոն կանխատեսական, այլ ոչ թե փաստական բնույթ են կրում։ Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները: Այլ կերպ՝ օրենսդիրը շեշտը դնում է ոչ թե կոնկրետ հանգամանքների վրա, այլ մեղադրյալի հնարավոր վարքագծի տեսանկյունից դրական և բացասական գործոնների հակակշռման և հավասարակշռման գաղափարի վրա։ Խափանման միջոցներ կիրառելու, այդ թվում՝ դրանց տեսակներն ընտրելու, հետագայում դրանք փոխելու մեխանիզմի հիմքում դրված կարևոր գաղափարը խափանման միջոցի պիտանիությունն է՝ դրված նպատակին։ Այս չափանիշն օրենսդիրն ամրագրել է սկզբունքի մակարդակով՝ մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովելու նպատակով ոչ միայն հնարավորություն տալով կիրառել խափանման միջոց, այլ կիրառել այն խափանման միջոցը, որն առավել պիտանի կլինի հետապնդվող նպատակին հասնելու համար: Այս պահանջն ուղղակիորեն ամրագրված է խափանման միջոցը փոխելու ընթացակարգի շրջանակներում, որով սահմանվել է, որ վարույթն իրականացնող մարմինը իրավասու է որոշում է կայացնել խափանման միջոցը փոխելու կամ վերացնելու մասին, եթե խափանման միջոցի գործողության ընթացքում փոխվել կամ վերացել են դրա իրավաչափության պայմանները: Այլ կերպ, խափանման միջոցի կիրառման նպատակների առկայության դեպքում Դատարանը պարտավոր է առաջնորդվել նվազագույնի սկզբունքով, մասնավորապես՝ պետք է ընտրվի այնպիսի խափանման միջոց, որն անձի իրավունքների հնարավորին քիչ միջամտության և սահմանափակման պայմաններում ի զորու է ապահովելու վերջինի իրավաչափ վարքագիծը քրեական վարույթի քննության ողջ ժամանակամիջոցում: Դատարանի նման եզրահանգումները պայմանավորված են նաև ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի 2-րդ մասի տրամաբանությամբ, ըստ որի՝ կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն անբավարար է սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու համար: Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի փետրվարի 4-ի որոշմամբ խափանման միջոցի նպատակների (հիմքերի) մասով դատարանն արձանագրել է հետևյալը. «(…) Դատարանն անդրադառնալով մեղադրյալ Սեդրակ Սեյրանի Սարգսյանի կալանքի հիմքերին՝ հիմնավոր է համարում քրեական վարույթն իրականացնող մարմնի ենթադրությունն առ այն, որ մեղադրյալը, մնալով ազատության մեջ, չի կատարի օրենքով իր վրա դրված պարտականությունները՝ խոչընդոտելով գործի քննությանը։ Նման եզրահանգումը պայմանավորված է այն իրողությամբ, որ Սեդրակ Սարգսյանը կարող է անօրինական ազդեցություն գործադրել գործով դեռևս չպարզված անձանց վրա` իր համար նախընտրելի ցուցմունքներ տալուն նպաստելու միջոցով։ Դատարանն արձանագրում է, որ քրեական վարույթը դեռևս գտնվում է սկզբնական փուլում, անհրաժեշտ է կատարել մի շարք ապացուցողական և վարութային գործողություններ, իսկ նման պայմաններում ենթադրյալ հանցանք կատարած անձի ազատության մեջ մնալը կարող է խոչընդոտել վարույթի բնականոն ընթացքին։ Ինչ վերաբերվում է Ս.Սարգսյանի կողմից փախուստի դիմելու՝ կալանավորման հիմքին, Դատարանն արձանագրում է, որ քննիչի նշված ենթադրությունը չի բխում գործով ձեռք բերված տվյալներից։ Նման պայմաններում Դատարանը գտնում է, որ մեղսագրվող հանցանքի ծանրությունը և ակնկալվող պատժի խստությունը թեև էական նշանակություն ունի ազատության մեջ գտնվող մեղադրյալի դրսևորվող վարքագծի հավանականությունը կանխորոշելու հարցում, սակայն պետք է գնահատվի գործում առկա մնացած հանգամանքների համատեքստում, մինչդեռ մինչդատական վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից Դատարան ներկայացված նյութերում առկա չեն այլ տվյալներ առ այն, որ Ս.Սարգսյանը ազատության մեջ մնալու պայմաններում կարող է դիմել փախուստի։ Անդրադառնալով մեղադրյալ Ս.Սարգսյանի կողմից նոր հանցանք կատարելու կալանավորման հիմքին, Դատարանն արձանագրում է, որ վերջինս նախկինում դատապարտված կամ այլ ձև արատավորված չի եղել։ Բացի այդ, թե՛ գործի նյութերով, և թե՛ Դատարանում չներկայացվեցին որևէ ապացույց կամ փաստական տվյալ, որը Դատարանին հնարավորություն կտար գալ եզրահանգման, որ տվյալ փուլում ազատության մեջ մնալով մեղադրյալը կարող է կատարի նոր հանցանք։ Դատարանի վերջին դատողությունը հիմնված է գործում առկա փաստական տվյալների օբյեկտիվ գնահատման վրա։ (…) Որոշմամբ շարադրված իրավադրույթների և Վճռաբեկ դատարանի մոտեցումների համատեքստում գնահատելով սույն գործի փաստական հանգամանքները, հաշվի առնելով մեղադրյալին վերագրվող արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը, ինչպես նաև հիմք ընդունելով կալանավորման՝ քննարկվող միջնորդությամբ ներկայացված հիմքերի կապակցությամբ շարադրված վերլուծությունը՝ Դատարանն անթույլատրելի է համարում այս դեպքում անձի նկատմամբ առավել խիստ խափանման միջոցի կիրառումը։ (…)»: Դատարանը, անդրադառնալով նախկինում կայացված որոշմամբ, ինչպես նաև հանրային մեղադրողի տված բացատրությամբ տնային կալանքի կիրառման իրավաչափության պայմանների առկայությանը, գտնում է, որ քննության ներկա փուլում մեղադրյալ Սեդրակ Սարգսյանի՝ ազատության մեջ հայտնվելու դեպքում գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը նվազել է, ինչը մեծապես պայմանավորված է նրանով, որ նախաքննությունն ավարտվել է, իսկ դատարանի կողմից մատնանշված վերոգրյալ մտավախությունը պայմանավորված է եղել մասնավորապես նախաքննության փուլի առկայությամբ և ըստ դրա՝ որոշակի ապացուցողական և վարութային գործողությունների կատարման անհրաժեշտությամբ, որպիսիք արդեն իսկ կատարվել են: Ավելին՝ ինչպես հետևում է Եվրոպական դատարանի կայուն նախադեպային իրավունքի մեկնաբանությունից, հիշյալ մտավախությունն արդարացված է նախաքննության սկզբնական փուլում, իսկ ժամանակի ընթացքում այն նվազում է և նշվածը հիմք չի կարող հանդիսանալ մեղադրյալի շարունակական կալանքը արդարացնելու համար՝ հատկապես այն դեպքում, երբ մեղադրյալին վերագրվող արարքի հետ առնչվող անձինք հարցաքննվել են, կատարվել են անհրաժեշտ ստուգումներ: Ինչ վերաբերում է վկաների նկատմամբ ազդեցություն գործադրելու ռիսկի առկայության վերաբերյալ հանրային մեղադրողի պնդումներին, ապա Դատարանը դրանք իրատեսական չի համարում՝ նկատի ունենալով այն հանգամանքը, որ գործով ներգրավված օժանդակող անձինք՝ վկաները, պարեկային ծառայության աշխատակիցներ են հանդիսանում։ Դատարանը, անդրադառնալով հանրային մեղադրողի հայտնած բացատրությամբ կալանքի կիրառման իրավաչափության մյուս պայմանի առկայությանը, գտնում է, որ կալանքի հիմքում դրված՝ փախուստի դիմելու հիմքը (փախուստը կանխելու նպատակը) սույն փուլում առկա է: Խափանման միջոց ընտրելիս մեղադրյալին վերագրվող արարքի բնույթը և վտանգավորության աստիճանը հաշվի առնելու կարևորության մասով Դատարանն արձանագրում է, որ թեև մեղադրյալին վերագրվող արարքի բնույթը ու վտանգավորության աստիճանը չեն կարող գնահատվել որպես կալանավորման հիմնավորվածությունը հաստատելու ինքնուրույն հիմք, այնուամենայնիվ, դրանք էական նշանակություն ունեն խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս: Մեղսագրվող հանցանքի ծանրությունը և հետևաբար նաև ակնկալվող պատժի խստությունը հանդիսանում են մեղադրյալի փախուստը կանխելու կամ քրեական վարույթին չխոչընդոտելու հավանականությունը գնահատելու կարևոր տարրեր ու գործի նյութերից բխող մյուս հանգամանքների հետ միասին հնարավորություն են տալիս հիմնավորված ենթադրություններ անել անձի ազատության հիմնարար իրավունքը սահմանափակելու հիմքերի առկայության կամ բացակայության մասին։ Ավելին, գործում առկա տեղեկությունների համաձայն՝ մեղադրյալը դեպքի վայրից փորձել է դիմել փախուստի, սակայն ձերբակալվել է ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության աշխատակիցների կողմից։ Այսպիսով, Դատարանը գալիս է այն հիմնավոր եզրահանգման, որ նախկինում Դատարանի կողմից հաստատված՝ տնային կալանք և բացակայելու արգելք խափանման միջոցների համակցված կիրառման իրավաչափության համապատասխան պայմանները շարունակվում են առկա լինել, և Դատարանը պատճառաբանված ձևով կարող է հաստատել տնային կալանքի կիրառման իրավաչափության պայմանի շարունակական առկայությունը: Հիմք ընդունելով նշվածը և պայմանավորված տնային կալանքի առկա հիմքերով ու հիմնավորումներով՝ Դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ փուլում ՀՀ քրեական դատավարության 116-րդ հոդվածով սահմանված պահանջների կատարմանը հնարավոր չէ հասնել մեղադրյալի նկատմամբ ավելի մեղմ խափանման միջոցների կիրառմամբ, քանի որ այլ խափանման միջոցներն ի զորու չեն ապահովելու մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը, այն է՝ կանխել մեղադրյալի փախուստը, ուստի մեղադրյալ Սեդրակ Սեյրանի Սարգսյանի նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոցներ կիրառված տնային կալանքը և բացակայելու արգելքը պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ տնային կալանքի ժամկետը պետք է երկարաձգել երեք ամիս ժամկետով՝ 2025 թվականի հուլիսի 2-ը ներառյալ: Կիրառված խափանման միջոցի նպատակի ապահովման համատեքստում անդրադառնալով խափանման միջոց տնային կալանքի հետ զուգակցված այլ սահմանափակումների պահպանման հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ այլևս բացակայում է այլ անձանց հետ նամակագրություն, հեռախոսային խոսակցություններ ունենալու, հաղորդակցության այլ ձևերից, այդ թվում՝ փոստային առաքանուց օգտվելու արգելքի շարունակական պահպանման անհրաժեշտությունը: Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 115-117-րդ, 122-123-րդ, 127-րդ, 270-րդ, 311-րդ, 316-րդ և 389-390-րդ հոդվածներով՝ Դատարանը Ո Ր Ո Շ Ե Ց Թիվ ԵԴ1/0754/01/25 քրեական վարույթով մեղադրյալ Սեդրակ Սեյրանի Սարգսյանի նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոցներ կիրառված տնային կալանքը և բացակայելու արգելքը թողնել անփոփոխ։ Թիվ ԵԴ1/0754/01/25 քրեական վարույթով մեղադրյալ Սեդրակ Սեյրանի Սարգսյանի նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոց ընտրված տնային կալանքի ժամկետը երկարաձգել երեք ամիս ժամկետով: Որոշումը հատուկ վերանայման կարգով կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` այն ստանալու օրվանից հետո տասնօրյա ժամկետում: ԴԱՏԱՎՈՐ Մ.ԱՐԶՈւՄԱՆՅԱՆ |
Նախնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 07-04-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 13:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 1 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 07-04-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
| Այլ նշումներ | Դատական նիստը հետաձգվել է պաշտպանի չներկայանալու պատճառաբանությամբ: |
Նախնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 09-06-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 11:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 1 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 09-06-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Հիմնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 20-03-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 14:10 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 1 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 20-03-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Հիմնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 27-06-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 14:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 1 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 27-06-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Խափանման միջոցի հարցի քննարկում
| Ամսաթիվ | 27-06-2025 |
|---|---|
| Մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոցի հարցի քննարկում | Խափանման միջոցի փոխելը |
| Որոշման բովանդակություն | ԵԴ1/0754/01/25 Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ (խափանման միջոցը վերացնելու, փոխելու, դրա ժամկետը երկարաձգելու հարցը քննարկելու մասին) «27» հունիսի 2025թ. ք.Երևան Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը, նախագահությամբ` դատավոր Մ.Արզումանյանի, քարտուղարությամբ՝ Մ.Սիմոնյանի, մասնակցությամբ՝ հանրային մեղադրող Հ․Միքաելյանի, պաշտպան Վ․Եփրիկյանի, մեղադրյալ Ս․Սարգսյանի, դռնբաց դատական նիստում՝ հիմնական դատալսումների ընթացքում քննության առնելով մեղադրյալ Սեդրակ Սեյրանի Սարգսյանի (ծնված՝ 2003 թվականի դեկտեմբերի 22-ին Երևան քաղաքում ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, միջին մասնագիտական կրթությամբ, նախկինում չդատապարտված, հաշվառված է և բնակվում է Երևան քաղաքի Սիլիկյան թաղամասի 1-ին փողոցի 11-րդ տանը) նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց տնային կալանքը վերացնելու, փոխելու, դրա ժամկետը երկարաձգելու հարցը, Պ Ա Ր Զ Ե Ց 2025 թվականի փետրվարի 2-ին Սեդրակ Սեյրանի Սարգսյանը հանցանք կատարած լինելու անմիջականորեն ծագած հիմնավոր կասկածի առկայության հիմքով ձերբակալվել է։ 2025 թվականի փետրվարի 2-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների քննչական բաժնի քննիչ Մ․Ազդարիդիսի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախաձեռնվել է թիվ 10111925 քրեական վարույթը։ 2025 թվականի փետրվարի 3-ին Երևան քաղաքի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Հ․Միքաելյանը որոշում է կայացրել թիվ 10111925 քրեական վարույթով Սեդրակ Սեյրանի Սարգսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 1-ին մասով հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին։ 2025 թվականի փետրվարի 4-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը որոշում է կայացրել ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների քննչական բաժնի քննիչ Ա․Պապոյանի միջնորդությունը մասնակի բավարարելու մասին։ Թիվ 10111925 քրեական վրույթով մեղադրյալ Սեդրակ Սեյրանի Սարգսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել տնային կալանքը՝ երկու ամիս ժամկետով՝ համակցված բացակայելու արգելքի հետ։ Տնային կալանքի սկիզբը հաշվվել է փետրվարի 2-ից։ 2025 թվականի փետրվարի 27-ին Երևան քաղաքի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Հ․Միքաելյանը որոշում է կայացրել թիվ 10111925 քրեական վարույթով Սեդրակ Սեյրանի Սարգսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին։ 2025 թվականի փետրվարի 27-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների քննչական բաժնի քննիչ Ա․Պապոյանը որոշում է կայացրել թիվ 10111925 քրեական վարույթից նոր քրեական վարույթ անջատելու մասին, որին շնորհվել է թիվ 10123525 համարը։ 2025 թվականի մարտի 4-ին թիվ 10111925 քրեական վարույթը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան և մակագրվել դատավոր Մ.Արզումանյանին։ 2025 թվականի մարտի 7-ին թիվ ԵԴ1/0754/01/25 քրեական գործը հանձնվել է դատավոր Մ․Արզումանյանին։ 2025 թվականի մարտի 10-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի դատավոր Մ.Արզումանյանի կողմից որոշում է կայացվել քրեական գործի վարույթը ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին։ 2025 թվականի մարտի 20-ին Դատարանը որոշում է կայացրել թիվ ԵԴ1/0754/01/25 քրեական վարույթով մեղադրյալ Սեդրակ Սեյրանի Սարգսյանի նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոցներ կիրառված տնային կալանքը և բացակայելու արգելքը անփոփոխ թողնելու մասին։ Թիվ ԵԴ1/0754/01/25 քրեական վարույթով մեղադրյալ Սեդրակ Սեյրանի Սարգսյանի նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոց կիրառված տնային կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է երեք ամիս ժամկետով: 2025 թվականի հունիսի 27-ին կայացած դատական նիստին հանրային մեղադրող Հ․Միքաելյանը մեղադրյալ Ս․Սարգսյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցի կապակցությամբ դիրքորոշում արտահայտեց առ այն, որ գործի քննության դատական փուլում տնային կալանքի ժամկետը երկարաձգելու անհրաժեշտություն կա, քանի որ շարունակվում է առկա լինել փախուստի դիմելու ռիսկը, որը միայն ընտրված խափանման միջոցի ժամկետի երկարաձգմամբ կարող է չեզոքացվել։ Նշվածի հիմքում ընկած է նաև մեղսագրվող հանցանքի բնույթը, ծանրության աստիճանը, հանցանք կատարելուց հետո մեղադրյալի դրսևորած վարքագիծը։ Պաշտպան Վ․Եփրիկյանը տնային կալանքի ժամկետի երկարաձգման վերաբերյալ ըստ էության առարկություն չներկայացրեց, սակայն հայտնեց, որ ավելի նվազ սահմանափակմամբ խափանման միջոցները՝ մասնավորապես բացակայելու արգելքը և վարչական հսկողությունը ևս կարող են ապահովել մեղադրյալի պատշաճ վարքը։ Ամեն դեպքում մեղադրյալը տանից դուրս չի գալիս, քանի որ խնամում է առողջական խնդիրներ ունեցող պապիկին, ով տեղաշարժման խնդիրներ ունի։ Տնային կալանքի կիրառման միջոցով հնարավոր է ապահովել հանրային և մասնավոր շահերի հավասարակշռությունը։ Մեղադրյալը, ըստ էության, միացավ պաշտպանի դիրքորոշմանը։ (Կողմերի տված բացատրությունները մանրամասն չեն շարադրվում՝ նկատի ունենալով, որ դրանք ձայնագրառված են դատական նիստի արձանագրության ձայնային կրիչում): Դատարանի իրավական վերլուծությունները․ Քննարկելով մեղադրյալ Սեդրակ Սեյրանի Սարգսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված տնային կալանքը վերացնելու, փոխելու, դրա ժամկետը երկարաձգելու հարցը՝ Դատարանը, հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ քրեական գործը հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է դատարան, դատավորի կողմից ստանձնվել է քրեական գործի վարույթը, գտնում է, որ խափանման միջոց կիրառելու հարցը լուծելիս մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու հիմնավոր կասկածին անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է։ ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի համաձայն ՝ «1. Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք։ Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով` (...) 4) անձին իրավասու մարմին ներկայացնելու նպատակով, երբ առկա է նրա կողմից հանցանք կատարած լինելու հիմնավոր կասկած կամ երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է հանցանքի կատարումը կամ դա կատարելուց հետո անձի փախուստը կանխելու նպատակով»: «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» Եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով. (...) գ. անձի օրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը՝ իրավախախտում կատարած լինելու հիմնավոր կասկածի առկայության դեպքում նրան իրավասու օրինական մարմնին ներկայացնելու նպատակով կամ այն դեպքում, երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է համարվում նրա կողմից հանցագործության կատարումը կամ այն կատարելուց հետո նրա փախուստը կանխելու համար»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Վարույթի ընթացքում անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոցները կարող են կիրառվել ոչ այլ կերպ, քան սույն օրենսգրքով սահմանված հիմքերով և կարգով: Վարույթի ընթացքում անձին ազատությունից զրկելը չպետք է պատժի նպատակ հետապնդի: 2. Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտրելիս առաջնորդվում է նվազագույնի սկզբունքով։ Արգելվում է անձի նկատմամբ ընտրել ավելի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը։ 3. Դատարանը, դատախազը, քննիչը, հետաքննության մարմինը իրենց իրավասության սահմաններում պարտավոր են անհապաղ ազատ արձակել ազատությունից ապօրինի կամ անհիմն զրկված յուրաքանչյուր անձի: 4. Անձին կալանավորելը, կալանքի ժամկետը երկարաձգելը, բժշկական հաստատությունում հարկադրաբար տեղավորելը թույլատրվում են միայն դատարանի որոշմամբ` այն դեպքում, երբ անձի օրինական վարքագիծը չի կարող երաշխավորվել հարկադրանքի այլ միջոցներով: (…)»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Խափանման միջոցներն են կալանքը և այլընտրանքային խափանման միջոցները։ 2. Այլընտրանքային խափանման միջոցներն են` 1) տնային կալանքը. 2) վարչական հսկողությունը. 3) գրավը. 4) պաշտոնավարման կասեցումը. 5) բացակայելու արգելքը. 6) երաշխավորությունը. 7) դաստիարակչական հսկողությունը. 8) զինվորական հսկողությունը»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը: 2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝ 1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ 2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ 3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար: 3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները: (...)»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 117-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Եթե խափանման միջոցի գործողության ընթացքում փոխվել կամ վերացել են դրա իրավաչափության պայմանները, վարույթն իրականացնող մարմինն իր իրավասության սահմաններում որոշում է կայացնում խափանման միջոցը փոխելու կամ վերացնելու մասին: (...)»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն անբավարար է սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու համար»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ հոդվածի համաձայն «1. Անձին կարելի է կալանքի տակ պահել այնքան ժամանակ, որքան անհրաժեշտ է վարույթի բնականոն ընթացքն ապահովելու համար, և քանի դեռ առկա են անձին կալանքի տակ պահելու հիմքերը, սակայն ամեն դեպքում այդ ժամկետը չի կարող գերազանցել սույն հոդվածով կալանքի տակ պահելու համար սահմանված առավելագույն ժամկետները: (...) 4. Դատական վարույթում կալանքը կարող է կիրառվել կամ դրա ժամկետը կարող է երկարաձգվել յուրաքանչյուր դեպքում երեք ամսից ոչ ավելի ժամկետով: 5. Կալանքի տակ պահելու ընդհանուր տևողությունը չի կարող գերազանցել մեղադրյալին վերագրվող հանցանքի համար նախատեսված՝ ազատազրկման ձևով պատժի առավելագույն ժամկետը: 6. Կալանքի տակ պահելու ժամկետը հաշվվում է անձին ազատությունից փաստացի զրկելու պահից: Կալանքի տակ պահելու ժամկետի մեջ հաշվակցվում է նաև այն ժամանակը, երբ մեղադրյալը դատարանի որոշմամբ գտնվել է բժշկական հաստատությունում` փորձաքննություն կատարելու համար կամ նրա նկատմամբ որպես անվտանգության միջոց կիրառվել է բժշկական հսկողությունը: 7. Կալանքի տակ պահելու ընդհանուր ժամկետի մեջ չի հաշվակցվում այն ժամանակը, որի ընթացքում անձը արգելանքի տակ է գտնվել այլ պետության տարածքում` պայմանավորված վարույթի փոխանցմամբ կամ անձի հանձնմամբ»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 122-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Այլընտրանքային խափանման միջոցները կարող են կիրառվել ինչպես առանձին, այնպես էլ համակցված, եթե հնարավոր է ապահովել դրանց պայմանների միաժամանակյա պահպանումը: 2. Սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով նախատեսված խափանման միջոցները կարող է կիրառել միայն դատարանը: Դատական վարույթում դատարանն իրավասու է կիրառելու նաև սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-8-րդ կետերով նախատեսված այլընտրանքային խափանման միջոցները: 3. Մինչդատական վարույթում սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-8-րդ կետերով նախատեսված այլընտրանքային խափանման միջոցները կարող է կիրառել` (...) 3) դատարանը` խափանման միջոց կիրառելու կամ կիրառված խափանման միջոցի ժամկետը երկարաձգելու միջնորդությունը լուծելիս: (...) 5. Այլընտրանքային խափանման միջոցները կարող են կիրառվել սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված հանգամանքների վերաբերյալ ողջամիտ ենթադրության առկայության դեպքում»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 123-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Տնային կալանքը մեղադրյալի ազատության այնպիսի սահմանափակում է, որի ընթացքում նա պարտավոր է չլքել դատարանի որոշման մեջ նշված բնակության տարածքը: 2. Դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին կարող է արգելվել նաև` 1) ունենալ նամակագրություն, հեռախոսային խոսակցություններ, օգտվել հաղորդակցության այլ ձևերից, այդ թվում՝ փոստային առաքանուց. 2) շփում ունենալ որոշակի անձանց հետ կամ իր բնակության վայրում հյուրընկալել այլ անձանց: 3. Տնային կալանք կիրառելու մասին դատարանի որոշման մեջ նշվում են այն կոնկրետ սահմանափակումները, որոնք տարածվում են մեղադրյալի վրա, ինչպես նաև իրավասու այն մարմինը, որին հանձնարարվում է այդ սահմանափակումների պահպանման նկատմամբ վերահսկողությունը: Հեռախոսային խոսակցություններ ունենալու արգելքը չի տարածվում շտապ բժշկական օգնություն, իրավապահ մարմիններ կամ արտակարգ իրավիճակներում փրկարար ծառայություն կանչելու, ինչպես նաև վերահսկողություն իրականացնող մարմնի հետ կապ հաստատելու դեպքերի վրա։ Այդ մասին մեղադրյալն անհապաղ տեղեկացնում է վերահսկողություն իրականացնող մարմնին։ 4. Մեղադրյալի վարքագծի նկատմամբ հսկողությունը դատարանի որոշմամբ իրականացվում է Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված հատուկ էլեկտրոնային միջոցներով: Մեղադրյալը պարտավոր է իր վրա մշտապես կրել նշված էլեկտրոնային հսկողության միջոցները, չվնասել դրանք, ինչպես նաև արձագանքել իրավասու մարմնի հսկողության ազդանշաններին: 5. Տնային կալանքի կիրառման կարգի, ժամկետների և բողոքարկման վրա տարածվում են կալանքի համար սույն օրենսգրքով սահմանված դրույթները: 6. Տնային կալանքի մեկ օրը հավասար է կալանքի մեկ օրվան»։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 124-րդ հոդվածի համաձայն՝ 1. Վարչական հսկողությունը մեղադրյալի տեղաշարժման և գործողությունների ազատության սահմանափակումն է, որի պայմաններում նա պարտավոր է ոչ հաճախ, քան շաբաթը երեք անգամ գրանցվել դատարանի որոշման մեջ նշված վայրի իրավասու մարմնում: 2. Դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին կարող է արգելվել նաև` 1) առանց վարույթն իրականացնող մարմնի թույլտվության փոխել մշտական կամ ժամանակավոր բնակության վայրը՝ համայնքը, իսկ Երևան քաղաքում՝ վարչական շրջանը. 2) այցելել որոշման մեջ նշված որոշակի վայրեր. 3) հաղորդակցվել որոշակի անձանց հետ. 4) օրվա որոշակի ժամերի լքել իր բնակության տարածքը, սակայն ոչ ավելի, քան 12 ժամը: 3. Սույն հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված արգելքները սահմանելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի առողջական վիճակը, ինչպես նաև աշխատանքի և ուսման պայմանները: 4. Մեղադրյալի նկատմամբ վարչական հսկողություն կիրառելու մասին որոշման պատճենը կատարման նպատակով ուղարկվում է դատարանի կողմից սահմանված իրավասու մարմնին: 5. Իրավասու մարմինն անհապաղ գրանցում է մեղադրյալին և նրան հսկողության ընդունելու մասին տեղյակ պահում վարույթն իրականացնող մարմնին: 6. Մեղադրյալի վարքագծի նկատմամբ հսկողությունը դատարանի որոշմամբ իրականացվում է Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված հատուկ էլեկտրոնային միջոցներով: Մեղադրյալը պարտավոր է իր վրա մշտապես կրել նշված էլեկտրոնային հսկողության միջոցները, չվնասել դրանք, ինչպես նաև արձագանքել իրավասու մարմնի հսկողության ազդանշաններին: 7. Վարչական հսկողության կիրառման կարգի և բողոքարկման վրա տարածվում են կալանքի համար սույն օրենսգրքով սահմանված դրույթները»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Եթե բավարար հիմքեր կան ենթադրելու, որ մեղադրյալը կարող է դիմել փախուստի` օգտագործելով անձը հաստատող փաստաթուղթ, ապա իրավասու մարմինը կարող է որոշում կայացնել նրա` Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելն արգելելու մասին: 2. Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելն արգելելու մասին որոշումն անհապաղ ուղարկվում է սահմանային վերահսկողություն իրականացնող լիազոր մարմին»։ Մեջբերված նորմերի վերլուծությունից հետևում է, որ խափանման միջոցները դասակարգվում են երկու մասի՝ կալանք և կալանքին այլընտրանք հանդիսացող խափանման միջոցներ: Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ խափանման միջոց ընտրելիս պետք է առաջնորդվի նվազագույնի սկզբունքով, այն է՝ չպետք է ընտրի ավելի խիստ խափանման միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել մեղադրյալի օրինական վարքագիծը: Այս իրավակարգավորումը իր ամրագրումն է գտել անձի ազատության և անձեռնմխելիության քրեադատավարական սկզբունքն ամրագրող ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածում, որի նպատակն է բացառել կալանքի կիրառումը բոլոր այն դեպքերում, երբ առկա է որոշակի հնարավորություն երաշխավորելու մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը՝ առանց նրան ազատությունից զրկելու: Ինչ վերաբերում է խափանման միջոցի կիրառման հիմքերին, ապա դրանք ձևակերպվել են որպես նպատակներ՝ հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ դրանք որպես կանոն կանխատեսական, այլ ոչ թե փաստական բնույթ են կրում։ Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները: Այլ կերպ՝ օրենսդիրը շեշտը դնում է ոչ թե կոնկրետ հանգամանքների վրա, այլ մեղադրյալի հնարավոր վարքագծի տեսանկյունից դրական և բացասական գործոնների հակակշռման և հավասարակշռման գաղափարի վրա։ Խափանման միջոցներ կիրառելու, այդ թվում՝ դրանց տեսակներն ընտրելու, հետագայում դրանք փոխելու մեխանիզմի հիմքում դրված կարևոր գաղափարը խափանման միջոցի պիտանիությունն է՝ դրված նպատակին։ Այս չափանիշն օրենսդիրն ամրագրել է սկզբունքի մակարդակով՝ մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովելու նպատակով ոչ միայն հնարավորություն տալով կիրառել խափանման միջոց, այլ կիրառել այն խափանման միջոցը, որն առավել պիտանի կլինի հետապնդվող նպատակին հասնելու համար: Այս պահանջն ուղղակիորեն ամրագրված է խափանման միջոցը փոխելու ընթացակարգի շրջանակներում, որով սահմանվել է, որ վարույթն իրականացնող մարմինը իրավասու է որոշում է կայացնել խափանման միջոցը փոխելու կամ վերացնելու մասին, եթե խափանման միջոցի գործողության ընթացքում փոխվել կամ վերացել են դրա իրավաչափության պայմանները: Այլ կերպ, խափանման միջոցի կիրառման նպատակների առկայության դեպքում Դատարանը պարտավոր է առաջնորդվել նվազագույնի սկզբունքով, մասնավորապես՝ պետք է ընտրվի այնպիսի խափանման միջոց, որն անձի իրավունքների հնարավորին քիչ միջամտության և սահմանափակման պայմաններում ի զորու է ապահովելու վերջինի իրավաչափ վարքագիծը քրեական վարույթի քննության ողջ ժամանակամիջոցում: Դատարանի նման եզրահանգումները պայմանավորված են նաև ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի 2-րդ մասի տրամաբանությամբ, ըստ որի՝ կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն անբավարար է սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու համար: Բացի այդ, «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի համատեքստում Եվրոպական դատարանը կայուն նախադեպային իրավունք է ձևավորել առ այն, որ - ներպետական իշխանությունները, անձին ազատ արձակելու կամ կալանավորելու մասին որոշում կայացնելիս, պետք է փնտրեն նաև այլընտրանքային միջոցներ, որոնք թույլ կտան ապահովել տվյալ անձի ներկայությունը դատաքննությանը, - կալանքը պետք է կիրառվի որպես անձի ազատության իրավունքի սահմանափակման վերջին կամ ծայրահեղ միջոց, երբ այլ միջոցներով հնարավոր չէ լիարժեք երաշխավորել վարույթի պատշաճ ընթացքը, - կալանքի՝ որպես խիստ միջոցի կիրառումը կարող է արդարացվել, երբ այլ՝ ներգործության ուժով նվազ միջոցների կիրառելիությունը քննարկվել է և որոշվել, որ դրանք բավարար չեն մասնավոր կամ հանրային շահերի պաշտպանությունն ապահովելու համար, ինչը կարող է պահանջել, որ անձը կալանավորվի: Այսինքն, օրենսդրի ընդհանուր տրամաբանությունը և Եվրոպական դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումները հանգում են նրան, որ առավել մեղմ խափանման միջոցի կիրառման ռեալ հնարավորության պայմաններում Դատարանը պետք է զերծ մնա առավել խիստ խափանման միջոցների կիրառումից՝ ապահովելու համար «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածով վկայակոչված պահանջները: Ավելին՝ պետք է կիրառվի այնպիսի խափանման միջոց, որն առավել պիտանի կլինի հետապնդվող նպատակին հասնելու համար։ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի մարտի 20-ի որոշմամբ խափանման միջոցի հիմքերի մասով արձանագրվել է հետևյալը. «(…) Դատարանը, անդրադառնալով նախկինում կայացված որոշմամբ, ինչպես նաև հանրային մեղադրողի տված բացատրությամբ տնային կալանքի կիրառման իրավաչափության պայմանների առկայությանը, գտնում է, որ քննության ներկա փուլում մեղադրյալ Սեդրակ Սարգսյանի՝ ազատության մեջ հայտնվելու դեպքում գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը նվազել է, ինչը մեծապես պայմանավորված է նրանով, որ նախաքննությունն ավարտվել է, իսկ դատարանի կողմից մատնանշված վերոգրյալ մտավախությունը պայմանավորված է եղել մասնավորապես նախաքննության փուլի առկայությամբ և ըստ դրա՝ որոշակի ապացուցողական և վարութային գործողությունների կատարման անհրաժեշտությամբ, որպիսիք արդեն իսկ կատարվել են: Ավելին՝ ինչպես հետևում է Եվրոպական դատարանի կայուն նախադեպային իրավունքի մեկնաբանությունից, հիշյալ մտավախությունն արդարացված է նախաքննության սկզբնական փուլում, իսկ ժամանակի ընթացքում այն նվազում է և նշվածը հիմք չի կարող հանդիսանալ մեղադրյալի շարունակական կալանքը արդարացնելու համար՝ հատկապես այն դեպքում, երբ մեղադրյալին վերագրվող արարքի հետ առնչվող անձինք հարցաքննվել են, կատարվել են անհրաժեշտ ստուգումներ: Ինչ վերաբերում է վկաների նկատմամբ ազդեցություն գործադրելու ռիսկի առկայության վերաբերյալ հանրային մեղադրողի պնդումներին, ապա Դատարանը դրանք իրատեսական չի համարում՝ նկատի ունենալով այն հանգամանքը, որ գործով ներգրավված օժանդակող անձինք՝ վկաները, պարեկային ծառայության աշխատակիցներ են հանդիսանում։ Դատարանը, անդրադառնալով հանրային մեղադրողի հայտնած բացատրությամբ կալանքի կիրառման իրավաչափության մյուս պայմանի առկայությանը, գտնում է, որ կալանքի հիմքում դրված՝ փախուստի դիմելու հիմքը (փախուստը կանխելու նպատակը) սույն փուլում առկա է: Խափանման միջոց ընտրելիս մեղադրյալին վերագրվող արարքի բնույթը և վտանգավորության աստիճանը հաշվի առնելու կարևորության մասով Դատարանն արձանագրում է, որ թեև մեղադրյալին վերագրվող արարքի բնույթը ու վտանգավորության աստիճանը չեն կարող գնահատվել որպես կալանավորման հիմնավորվածությունը հաստատելու ինքնուրույն հիմք, այնուամենայնիվ, դրանք էական նշանակություն ունեն խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս: Մեղսագրվող հանցանքի ծանրությունը և հետևաբար նաև ակնկալվող պատժի խստությունը հանդիսանում են մեղադրյալի փախուստը կանխելու կամ քրեական վարույթին չխոչընդոտելու հավանականությունը գնահատելու կարևոր տարրեր ու գործի նյութերից բխող մյուս հանգամանքների հետ միասին հնարավորություն են տալիս հիմնավորված ենթադրություններ անել անձի ազատության հիմնարար իրավունքը սահմանափակելու հիմքերի առկայության կամ բացակայության մասին։ Ավելին, գործում առկա տեղեկությունների համաձայն՝ մեղադրյալը դեպքի վայրից փորձել է դիմել փախուստի, սակայն ձերբակալվել է ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության աշխատակիցների կողմից։ Այսպիսով, Դատարանը գալիս է այն հիմնավոր եզրահանգման, որ նախկինում Դատարանի կողմից հաստատված՝ տնային կալանք և բացակայելու արգելք խափանման միջոցների համակցված կիրառման իրավաչափության համապատասխան պայմանները շարունակվում են առկա լինել, և Դատարանը պատճառաբանված ձևով կարող է հաստատել տնային կալանքի կիրառման իրավաչափության պայմանի շարունակական առկայությունը: (…)»: Շարադրված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո գնահատելով սույն գործի փաստական հանգամանքները՝ Դատարանը գտնում է, որ նախկինում դատարանի կողմից հաստատված՝ տնային կալանքի կիրառման իրավաչափության պայմանները թեև շարունակում են առկա լինել, սակայն իրենց ռիսկայնության աստիճանով չեն շարունակում գոյություն ունենալ, և Դատարանը պատճառաբանված ձևով չի կարող հաստատել տնային կալանքի կիրառման իրավաչափության պայմանների շարունակական առկայությունը: Մասնավորապես՝ Դատարանը գտնում է, որ քննության ներկա փուլում մեղադրյալ Սեդրակ Սարգսյանի՝ ազատության մեջ հայտնվելու դեպքում փախուստի դիմելու հավանականությունն էապես նվազել է, քանի որ խափանման միջոցի կիրառման ցանկացած հիմքի հավանականությունը, եթե սկզբնական կամ նախորդող ժամանակաշրջանում բարձր է եղել, ապա ժամանակի ընթացքում կամ միշտ այն ակտուալ համարվել չի կարող, ուստի և փախուստ կատարելու մասին ենթադրությունը չի կարող շարունակաբար արդարացնել անձի անձնական ազատության սահմանափակումը: Վերոգրյալի հետ մեկտեղ Դատարանը գտնում է, որ քննության ներկա փուլում խափանման միջոցի գործողության ընթացքում փոխվել և վերացել են դրա իրավաչափության պայմանները, գործի նյութերում առկա չեն, և հանրային մեղադրողը Դատարանին չի ներկայացրել այնպիսի փաստական տվյալներ և հիմնավորումներ, որոնք կանխորոշում են մեղադրյալ Սեդրակ Սարգսյանի անձնական ազատությանը միջամտող խափանման միջոց հանդիսացող տնային կալանքի կիրառման շարունակական պահպանման անհրաժեշտությունը, ուստի Դատարանը գալիս է այն եզրահանգման, որ մեղադրյալ Ս․Սարգսյանի օրինական վարքագիծը քրեադատավարական ներգործության այլ միջոցներով՝ արդեն իսկ կիրառված բացակայելու արգելքի և վարչական հսկողության համակցված կիրառմամբ հնարավոր է ապահովել: Այլ կերպ, Դատարանը գտնում է, որ սույն գործում առկա նյութերի ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս գալ այն հետևության, որ մեղադրյալ Ս․Սարգսյանի օրինական վարքագիծը հնարավոր է ապահովել այլընտրանքային խափանման միջոցների, տվյալ դեպքում՝ բացակայելու արգելքի և վարչական հսկողության կիրառմամբ, որոնք, որպես բավարար և ողջամիտ միջոց, կարող են հաղթահարել նրա կողմից հնարավոր ոչ օրինական վարքագիծ դրսևորելու վերաբերյալ մտավախությունները, դրանք առավել պիտանի են հետապնդվող նպատակին հասնելու համար, ավելին՝ հնարավորություն կտան ապահովելու մեղադրյալի ազատության իրավունքի և նրա մասնակցությամբ գործի պատշաճ քննության հանրային շահի միջև արդարացի հավասարակշռությունը: Մասնավորապես վարչական հսկողություն խափանման միջոցի կիրառման պարագայում ողջամտորեն պետք է չեզոքացվեն բոլոր այն վտանգները, որոնք դրվել են խափանման միջոցի կիրառման հիմքում, քանի որ վարչական հսկողության պահանջների պահպանումը ոչ միայն դրված է մեղադրյալի իրավահպատակ վարքագծի և բարեխղճության, այլև դրա նկատմամբ հսկողություն իրականացնող մարմինների վրա: Դատարանն արձանագրում է նաև, որ մեղադրյալ Սեդրակ Սարգսյանին պետք է պարտավորեցնել շաբաթը երկու անգամ գրանցվել ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայությունում, արգելել առանց վարույթն իրականացնող մարմնի թույլտվության փոխել մշտական կամ ժամանակավոր բնակության վայրը։ Դատարանն արձանագրում է նաև, որ վարչական հսկողություն խափանման միջոցի կիրառման ապահովումը պետք է հանձնարարել ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության՝ մեղադրյալ Սեդրակ Սեյրանի Սարգսյանի բնակության վայրի տարածքային մարմնին։ Դատարանն արձանագրում է նաև, որ մեղադրյալ Սեդրակ Սեյրանի Սարգսյանին պետք է անհապաղ ազատ արձակել դատական նիստերի դահլիճում: Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ, 31-րդ, 115-117-րդ, 122-րդ, 124-125-րդ, 127-րդ, 270-րդ, 311-րդ, 316-րդ և 389-390-րդ հոդվածներով՝ Դատարանը Ո Ր Ո Շ Ե Ց Թիվ ԵԴ1/0754/01/25 քրեական գործով մեղադրյալ Սեդրակ Սեյրանի Սարգսյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց տնային կալանքը փոխել, իսկ մեղադրյալ Սեդրակ Սեյրանի Սարգսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված բացակայելու արգելքը թողնել անփոփոխ: Մեղադրյալ Սեդրակ Սեյրանի Սարգսյանի նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոց կիրառել վարչական հսկողությունը։ Վարչական հսկողության ընթացքում մեղադրյալ Սեդրակ Սեյրանի Սարգսյանին պարտավորեցնել շաբաթը երկու անգամ գրանցվել ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայությունում, արգելել առանց վարույթն իրականացնող մարմնի թույլտվության փոխել մշտական կամ ժամանակավոր բնակության վայրը։ Մեղադրյալ Սեդրակ Սեյրանի Սարգսյանին անհապաղ ազատ արձակել դատական նիստերի դահլիճում: Վարչական հսկողության ապահովումը հանձնարարել ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության՝ մեղադրյալ Սեդրակ Սեյրանի Սարգսյանի բնակության վայրի տարածքային մարմնին։ Որոշումը հատուկ վերանայման կարգով կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` այն ստանալու օրվանից հետո՝ տասնօրյա ժամկետում: ԴԱՏԱՎՈՐ Մ.ԱՐԶՈւՄԱՆՅԱՆ |
Հիմնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 01-08-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 11:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 1 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 01-08-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Հիմնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 17-09-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 11:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 1 |
Նիստը չի կայացել
| Նիստի ամսաթիվ | 17-09-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Չի կայացել |
| Պատճառը | Դատական նիստը չի կայացվել Դատավորի Արդարադատության ակադեմիայում վերապատրաստման դասընթացների մասնակցելու հիմքով: |
Հիմնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 12-11-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 13:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 1 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 12-11-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Հիմնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 16-12-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 12:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 1 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 16-12-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
| Դատական նիստի տևողությունը | 2 րոպե |
| Դատաքննության հետաձգման պատճառը | Դատական նիստը հետաձգվել է հանրային մեղադրողի չներկայանալու պատճառաբանությամբ, ինչի վերաբերյալ ներկայացրել է դիմում: |
Անավարտ գործեր
| Հաշվետու ժամանակահատված | 2025 թվական |
|---|---|
| Տեսակը | Անավարտ գործեր, որոնք գտնվում են քննության փուլում |
Հիմնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 13-02-2026 |
|---|---|
| Ժամ | 12:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 1 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 13-02-2026 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Հիմնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 19-03-2026 |
|---|---|
| Ժամ | 12:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 1 |
Նիստը հետաձգվել է
| Ամսաթիվ | 19-03-2026 |
|---|---|
| Հետաձգման պատճառը | Դատական նիստը հետաձգվել է պաշտպանի չներկայանալու պատճառաբանությամբ, ինչի վերաբերյալ ներկայացրել է դիմում: |
Հիմնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 07-05-2026 |
|---|---|
| Ժամ | 12:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 1 |
Նիստը հետաձգվել է
| Ամսաթիվ | 07-05-2026 |
|---|---|
| Հետաձգման պատճառը | Դատական նիստը հետաձգվել է պաշտպանի չներկայանալու պատճառաբանությամբ, ինչի վերաբերյալ ներկայացրել է դիմում: |
Հիմնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 29-06-2026 |
|---|---|
| Ժամ | 11:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 1 |
Դատական գործ N: ԵԴ1/0754/01/25
Քրեական վերաքննիչ
Ստացվել է վերաքննիչ բողոք
| Ամսաթիվ | 21-07-2025 |
|---|---|
| Ամսաթիվ | 21-07-2025 |
| Ում կողմից է բերվել բողոքը | Մեղադրող |
| Բողոքը բերող անձը | |
| Անուն | Հ |
| Ազգանուն | Միքաելյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Բողոքի բովանդակությունը | Սեդրակ Սարգսյան Բողոքն ընդունել վարույթ : Բեկանել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի /Աջափնյակ/ 27.06.2025թ. որոշումը և Սեդրակ Սեյրանի Սարգսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված տնային կալանքի ժամկետը երկարաձգել 3 ամիս ժամկետով : |
| Բողոքի ստացման կարգը | Հանձնվել է փոստին |
| Չափահաս | Այո |
Գործը ստացվել է
| Գործի ստացման ամսաթիվ | 28-07-2025 |
|---|---|
| Վիճակագրական տողի համարը | 19.1 |
| Գործը ստացվել է | Երևանի քրեական դատարան |
Միջանկյալ դատական ակտի դեմ
| Միջանկյալ դատական ակտեր | Կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու կամ վերացնելու մասին որոշում |
|---|
Մակագրել
| Ամսաթիվ | 28-07-2025 |
|---|---|
| Նախագահող դատավոր | |
| Անուն | Լուսինե |
| Ազգանուն | Ալավերդյան |
Ընդունվել է վարույթ
| Ամսաթիվ | 30-07-2025 |
|---|
Գրավոր ընթացակարգ
| Ամսաթիվ | 11-08-2025 |
|---|
Դատական ակտ
| Դատական ակտ | ԵԴ1/0754/01/25 ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև՝ Վերաքննիչ դատարան) նախագահությամբ՝ դատավոր Լ.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆԻ «11» օգոստոսի 2025թ․ ք. Երևան Երևան քաղաքի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Հ.Միքաելյանի հատուկ վերանայման բողոքի հիման վրա գրավոր ընթացակարգով դատական վերանայման ենթարկելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի հունիսի 27-ի թիվ ԵԴ1/0754/01/25 որոշումը, ՊԱՐԶԵՑ Հատուկ վերանայման վարույթի ընթացքը. 2025 թվականի փետրվարի 28-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների քննչական բաժնի քննիչ Ա.Պապոյանի կողմից կազմվել է Սեդրակ Սեյրանի Սարգսյանի վերաբերյալ թիվ 10111925 քրեական վարույթով մեղադրական եզրակացությունը։ 2025 թվականի մարտի 4-ին քրեական վարույթն ըստ մեղադրանքի Սեդրակ Սեյրանի Սարգսյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով, հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան (այսուհետ նաև՝ Առաջին ատյանի դատարան)։ 2025 թվականի մարտի 10-ին Առաջին ատյանի դատարանի կողմից որոշում է կայացվել քրեական գործի վարույթը ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին։ 2025 թվականի մարտի 20-ին Առաջին ատյանի դատարանի կողմից որոշում է կայացվել Սեդրակ Սեյրանի Սարգսյանի նկատմամբ ընտրված այլընտրանքային խափանման միջոցներ տնային կալանքն ու բացակայելու արգելքն անփոփոխ թողնելու մասին։ 2025 թվականի հունիսի 27-ին Առաջին ատյանի դատարանի կողմից որոշում է կայացվել մեղադրյալ Սեդրակ Սարգսյանի նկատմամբ ընտրված տնային կալանքը փոփոխելու և վարչական հսկողություն կիրառելու, իսկ բացակայելու արգելքն անփոփոխ թողնելու մասին։ 2025 թվականի հուլիսի 21-ին էլեկտրոնային եղանակով Վերաքննիչ դատարանում ստացվել է Առաջին ատյանի դատարանի վերը նշված որոշման դեմ Երևան քաղաքի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Հ.Միքաելյանի հատուկ վերանայման բողոքը։ 2024 թվականի հուլիսի 28-ին Վերաքննիչ դատարանում ստացվել, իսկ հուլիսի 29-ին դատավոր Լ.Ալավերդյանի աշխատակազմին են փոխանցվել թիվ ԵԴ1/0754/01/25 վարույթի նյութերը։ Վերաքննիչ դատարանի 2025 թվականի հուլիսի 30-ի որոշմամբ հատուկ վերանայման բողոքն ընդունվել է վարույթ: Հատուկ վերանայման բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը. Մեղադրյալ Սեդրակ Սարգսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել այն բանի համար, որ «նա խախտելով «Թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի մասին» ՀՀ օրենքի և ՀՀ կառավարության 2010 թվականի մարտի 18-ի' «Թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի և դրանց պրեկուրսորների շրջանառության կանոնները սահմանելու մասին» թիվ 270-Ն որոշման պահանջները, քրեական վարույթով դեռևս չպարզված ժամանակահատվածում և հանգամանքներում, իրացնելու նպատակով, ապօրինի ձեռք է բերել և ապօրինի պահել թվով 30 փաթեթում' 25-ը' «ԶԻՊ» փականով, 3-ը' պոլիէթիլենային տոպրակներով, 2-ը' նրբաթիթեղներով' թղթե ինքնակպչուն ժապավենով փաթեթավորված, ՀՀ կառավարության 2018 թվականի հունիսի 27-ի թիվ 707-Ն որոշման 1-ին հավելվածի 81-րդ կետով սահմանված խոշոր չափերի' 23,63 գրամ ընդհանուր քաշով «Մարիխուանա» տեսակի թմրամիջոց, որոնցից թվով 1 փաթեթը' 0,14 գրամ քաշով, թվով 1 փաթեթը' 0,74 գրամ քաշով, թվով 5 փաթեթը' յուրաքանչյուրը 0,77 գրամ քաշով, թվով 4 փաթեթը' յուրաքանչյուրը 0,78 գրամ քաշով, թվով 3 փաթեթը' յուրաքանչյուրը 0,79 գրամ քաշով, թվով 2 փաթեթը' յուրաքանչյուրը 0,81 գրամ քաշով, թվով 2 փաթեթը' յուրաքանչյուրը 0,82 գրամ քաշով, թվով 6 փաթեթը' յուրաքանչյուրը 0,83 գրամ քաշով, թվով 1 փաթեթը' 0,84 գրամ քաշով, թվով 3 փաթեթը' յուրաքանչյուրը 0,85 գրամ քաշով, թվով 1 փաթեթը' 0,88 գրամ քաշով, թվով 1 փաթեթը' յուրաքանչյուրը 0,9 գրամ քաշով: Այնուհետև 2025 թվականի փետրվարի 12-ին' ժամը 03:40-ի սահմաններում, ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության Երևան քաղաքի գնդի աշխատակիցները ստուգման նպատակով կանգնեցրել են Սեդրակ Սարգսյանի կողմից վարվող «Նիսսան» մակնիշի 77 WW 550 հաշվառման համարանիշի տրասնպորտային միջոցը, որից հետո Սեդրակ Սարգսյանը, ավտոմեքենայի առջևի աջ նստատեղի տակից վերցնելով կանաչ գույնի պայուսակը, դիմել է փախուստի և նույն օրը' ժամը 03:50-ի սահմաններում, Սիլիկյան Հին խճուղի 25/10 հասցեի դիմաց ձերբակալվել ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության Երևան քաղաքի գնդի աշխատակիցների կողմից և տեղափոխվել ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության համայնքային ոստիկանության գլխավոր վարչության Մաշտոցի բաժին, որտեղ կատարված անձնական խուզարկությամբ վերջինիս վրա կախված կանաչ գույնի պայուսակի միջից հիշյալ թմրամիջոցները պարունակող փաթեթները հայտնաբերվել և վերցվել են: (…)»։ Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2025 թվականի հունիսի 27-ի որոշման համաձայն՝ (...) Քննարկելով մեղադրյալ Սեդրակ Սեյրանի Սարգսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված տնային կալանքը վերացնելու, փոխելու, դրա ժամկետը երկարաձգելու հարցը՝ Դատարանը, հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ քրեական գործը հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է դատարան, դատավորի կողմից ստանձնվել է քրեական գործի վարույթը, գտնում է, որ խափանման միջոց կիրառելու հարցը լուծելիս մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու հիմնավոր կասկածին անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է։ (…) Մեջբերված նորմերի վերլուծությունից հետևում է, որ խափանման միջոցները դասակարգվում են երկու մասի՝ կալանք և կալանքին այլընտրանք հանդիսացող խափանման միջոցներ: Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ խափանման միջոց ընտրելիս պետք է առաջնորդվի նվազագույնի սկզբունքով, այն է՝ չպետք է ընտրի ավելի խիստ խափանման միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել մեղադրյալի օրինական վարքագիծը: Այս իրավակարգավորումը իր ամրագրումն է գտել անձի ազատության և անձեռնմխելիության քրեադատավարական սկզբունքն ամրագրող ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածում, որի նպատակն է բացառել կալանքի կիրառումը բոլոր այն դեպքերում, երբ առկա է որոշակի հնարավորություն երաշխավորելու մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը՝ առանց նրան ազատությունից զրկելու: Ինչ վերաբերում է խափանման միջոցի կիրառման հիմքերին, ապա դրանք ձևակերպվել են որպես նպատակներ՝ հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ դրանք որպես կանոն կանխատեսական, այլ ոչ թե փաստական բնույթ են կրում։ Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները: Այլ կերպ՝ օրենսդիրը շեշտը դնում է ոչ թե կոնկրետ հանգամանքների վրա, այլ մեղադրյալի հնարավոր վարքագծի տեսանկյունից դրական և բացասական գործոնների հակակշռման և հավասարակշռման գաղափարի վրա։ Խափանման միջոցներ կիրառելու, այդ թվում՝ դրանց տեսակներն ընտրելու, հետագայում դրանք փոխելու մեխանիզմի հիմքում դրված կարևոր գաղափարը խափանման միջոցի պիտանիությունն է՝ դրված նպատակին։ Այս չափանիշն օրենսդիրն ամրագրել է սկզբունքի մակարդակով՝ մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովելու նպատակով ոչ միայն հնարավորություն տալով կիրառել խափանման միջոց, այլ կիրառել այն խափանման միջոցը, որն առավել պիտանի կլինի հետապնդվող նպատակին հասնելու համար: Այս պահանջն ուղղակիորեն ամրագրված է խափանման միջոցը փոխելու ընթացակարգի շրջանակներում, որով սահմանվել է, որ վարույթն իրականացնող մարմինը իրավասու է որոշում է կայացնել խափանման միջոցը փոխելու կամ վերացնելու մասին, եթե խափանման միջոցի գործողության ընթացքում փոխվել կամ վերացել են դրա իրավաչափության պայմանները: Այլ կերպ, խափանման միջոցի կիրառման նպատակների առկայության դեպքում Դատարանը պարտավոր է առաջնորդվել նվազագույնի սկզբունքով, մասնավորապես՝ պետք է ընտրվի այնպիսի խափանման միջոց, որն անձի իրավունքների հնարավորին քիչ միջամտության և սահմանափակման պայմաններում ի զորու է ապահովելու վերջինի իրավաչափ վարքագիծը քրեական վարույթի քննության ողջ ժամանակամիջոցում: Դատարանի նման եզրահանգումները պայմանավորված են նաև ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի 2-րդ մասի տրամաբանությամբ, ըստ որի՝ կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն անբավարար է սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու համար: Բացի այդ, «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի համատեքստում Եվրոպական դատարանը կայուն նախադեպային իրավունք է ձևավորել առ այն, որ - ներպետական իշխանությունները, անձին ազատ արձակելու կամ կալանավորելու մասին որոշում կայացնելիս, պետք է փնտրեն նաև այլընտրանքային միջոցներ, որոնք թույլ կտան ապահովել տվյալ անձի ներկայությունը դատաքննությանը, - կալանքը պետք է կիրառվի որպես անձի ազատության իրավունքի սահմանափակման վերջին կամ ծայրահեղ միջոց, երբ այլ միջոցներով հնարավոր չէ լիարժեք երաշխավորել վարույթի պատշաճ ընթացքը, - կալանքի՝ որպես խիստ միջոցի կիրառումը կարող է արդարացվել, երբ այլ՝ ներգործության ուժով նվազ միջոցների կիրառելիությունը քննարկվել է և որոշվել, որ դրանք բավարար չեն մասնավոր կամ հանրային շահերի պաշտպանությունն ապահովելու համար, ինչը կարող է պահանջել, որ անձը կալանավորվի: Այսինքն, օրենսդրի ընդհանուր տրամաբանությունը և Եվրոպական դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումները հանգում են նրան, որ առավել մեղմ խափանման միջոցի կիրառման ռեալ հնարավորության պայմաններում Դատարանը պետք է զերծ մնա առավել խիստ խափանման միջոցների կիրառումից՝ ապահովելու համար «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածով վկայակոչված պահանջները: Ավելին՝ պետք է կիրառվի այնպիսի խափանման միջոց, որն առավել պիտանի կլինի հետապնդվող նպատակին հասնելու համար։ (…) Շարադրված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո գնահատելով սույն գործի փաստական հանգամանքները՝ Դատարանը գտնում է, որ նախկինում դատարանի կողմից հաստատված՝ տնային կալանքի կիրառման իրավաչափության պայմանները թեև շարունակում են առկա լինել, սակայն իրենց ռիսկայնության աստիճանով չեն շարունակում գոյություն ունենալ, և Դատարանը պատճառաբանված ձևով չի կարող հաստատել տնային կալանքի կիրառման իրավաչափության պայմանների շարունակական առկայությունը: Մասնավորապես՝ Դատարանը գտնում է, որ քննության ներկա փուլում մեղադրյալ Սեդրակ Սարգսյանի՝ ազատության մեջ հայտնվելու դեպքում փախուստի դիմելու հավանականությունն էապես նվազել է, քանի որ խափանման միջոցի կիրառման ցանկացած հիմքի հավանականությունը, եթե սկզբնական կամ նախորդող ժամանակաշրջանում բարձր է եղել, ապա ժամանակի ընթացքում կամ միշտ այն ակտուալ համարվել չի կարող, ուստի և փախուստ կատարելու մասին ենթադրությունը չի կարող շարունակաբար արդարացնել անձի անձնական ազատության սահմանափակումը: Վերոգրյալի հետ մեկտեղ Դատարանը գտնում է, որ քննության ներկա փուլում խափանման միջոցի գործողության ընթացքում փոխվել և վերացել են դրա իրավաչափության պայմանները, գործի նյութերում առկա չեն, և հանրային մեղադրողը Դատարանին չի ներկայացրել այնպիսի փաստական տվյալներ և հիմնավորումներ, որոնք կանխորոշում են մեղադրյալ Սեդրակ Սարգսյանի անձնական ազատությանը միջամտող խափանման միջոց հանդիսացող տնային կալանքի կիրառման շարունակական պահպանման անհրաժեշտությունը, ուստի Դատարանը գալիս է այն եզրահանգման, որ մեղադրյալ Ս․Սարգսյանի օրինական վարքագիծը քրեադատավարական ներգործության այլ միջոցներով՝ արդեն իսկ կիրառված բացակայելու արգելքի և վարչական հսկողության համակցված կիրառմամբ հնարավոր է ապահովել: Այլ կերպ, Դատարանը գտնում է, որ սույն գործում առկա նյութերի ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս գալ այն հետևության, որ մեղադրյալ Ս․Սարգսյանի օրինական վարքագիծը հնարավոր է ապահովել այլընտրանքային խափանման միջոցների, տվյալ դեպքում՝ բացակայելու արգելքի և վարչական հսկողության կիրառմամբ, որոնք, որպես բավարար և ողջամիտ միջոց, կարող են հաղթահարել նրա կողմից հնարավոր ոչ օրինական վարքագիծ դրսևորելու վերաբերյալ մտավախությունները, դրանք առավել պիտանի են հետապնդվող նպատակին հասնելու համար, ավելին՝ հնարավորություն կտան ապահովելու մեղադրյալի ազատության իրավունքի և նրա մասնակցությամբ գործի պատշաճ քննության հանրային շահի միջև արդարացի հավասարակշռությունը: Մասնավորապես վարչական հսկողություն խափանման միջոցի կիրառման պարագայում ողջամտորեն պետք է չեզոքացվեն բոլոր այն վտանգները, որոնք դրվել են խափանման միջոցի կիրառման հիմքում, քանի որ վարչական հսկողության պահանջների պահպանումը ոչ միայն դրված է մեղադրյալի իրավահպատակ վարքագծի և բարեխղճության, այլև դրա նկատմամբ հսկողություն իրականացնող մարմինների վրա: Դատարանն արձանագրում է նաև, որ մեղադրյալ Սեդրակ Սարգսյանին պետք է պարտավորեցնել շաբաթը երկու անգամ գրանցվել ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայությունում, արգելել առանց վարույթն իրականացնող մարմնի թույլտվության փոխել մշտական կամ ժամանակավոր բնակության վայրը։ Դատարանն արձանագրում է նաև, որ վարչական հսկողություն խափանման միջոցի կիրառման ապահովումը պետք է հանձնարարել ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության՝ մեղադրյալ Սեդրակ Սեյրանի Սարգսյանի բնակության վայրի տարածքային մարմնին։ Դատարանն արձանագրում է նաև, որ մեղադրյալ Սեդրակ Սեյրանի Սարգսյանին պետք է անհապաղ ազատ արձակել դատական նիստերի դահլիճում: (...)։ Հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերը, փաստարկները և պահանջը. Երևան քաղաքի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Հ.Միքաելյանը (այսուհետ նաև՝ Բողոքաբեր) գտել է, որ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի որոշումն օրինական և հիմնավոր չէ, թույլ է տրվել դատական սխալ՝ քրեադատավարական օրենքի էական խախտում, որն ազդել է վարույթի ելքի վրա, ուստի դատական ակտը ենթակա է բեկանման։ Ըստ Բողոքաբերի՝ Առաջին ատյանի դատարանը պատշաճ ուշադրության չի արժանացրել գործի նյութերում առկա փաստական տվյալները, որոնք վկայում են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով նախատեսված իրավաչափության համապատասխան պայմանի առկայության մասին: Բողոքաբերը գտել է, որ առկա է ողջամիտ ենթադրություն, որ ազատության մեջ մնալով՝ մեղադրյալ Սեդրակ Սարգսյանը կարող է դիմել փախուստի, ինչը բխում է քրեական գործում առկա հետևյալ փաստական տվյալներից՝ - Սեդրակ Սարգսյանին մեղսագրվում է ծանր հանցանքի կատարում՝ նախատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով, որի համար նախատեսված է ազատազրկում՝ չորսից ութ տարի ժամկետով: - 2025 թվականի փետրվարի 2-ին՝ ժամը 03:40-ի սահմաններում, ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության Երևան քաղաքի գնդի աշխատակիցների կողմից ստուգման նպատակով կանգնեցվելուց հետո Սեդրակ Սարգսյանն իր կողմից վարվող ավտոմեքենայի առջևի աջ նստատեղի տակից վերցնելով թմրամիջոցները պարունակող պայուսակը, դիմել է փախուստի և նույն օրը՝ ժամը 03:50-ի սահմաններում, Սիլիկյան Հին խճուղի 25/10 հասցեի դիմաց ձերբակալվել է ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության Երևան քաղաքի գնդի աշխատակիցների կողմից: Բողոքաբերի պնդմամբ՝ հիմնավոր չէ այն պատճառաբանությունը, որ Սեդրակ Սարգսյանի օրինական վարքագիծը հնարավոր է ապահովել այլընտրանքային խափանման միջոցների, տվյալ դեպքում՝ բացակայելու արգելքի և վարչական հսկողության կիրառմամբ, որոնք, որպես բավարար և ողջամիտ միջոց, կարող են հաղթահարել նրա կողմից հնարավոր ոչ օրինական վարքագիծ դրսևորելու վերաբերյալ մտավախությունները, քանի որ Սեդրակ Սարգսյանի նկատմամբ ազատությունից զրկելու հետ չկապված խափանման միջոցի կիրառումը տվյալ դեպքում չի բխում հասարակության ընդհանուր շահի և անհատի հիմնարար իրավունքի, ինչպես նաև կիրառվող միջոցի և հետապնդվող նպատակի միջև արդարացի հավասարակշռման անհրաժեշտությունից, քանի որ ազատության մեջ գտնվելու դեպքում վերջինիս կողմից փախուստի դիմելու հավանականությունը չափազանց բարձր է՝ նկատի ունենալով, որ Սեդրակ Սարգսյանն արդեն իսկ կատարել է նման փորձ: Բողոքաբերի գնահատմամբ՝ Առաջին ատյանի դատարանի հետևություններն այն մասին, որ մեղադրյալ Սեդրակ Սարգսյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց տնային կալանքի ժամկետը երկարաձգելու անհրաժեշտությունը բացակայում է, հիմնավոր չեն, նախաքննության ընթացքում ձեռք բերված և դատաքննության ընթացքում հետազոտված փաստական տվյալները հիմնավոր կերպով վկայում են, որ ազատությունից զրկելու հետ չկապված խափանման միջոցներն ի զորու չեն ապահովել մեղադրյալ Սեդրակ Սարգսյանի պատշաճ վարքագիծը՝ փարատելով վերջինիս կողմից փախուստի դիմելու ռիսկը: Հետևաբար, սույն գործով որպես խափանման միջոց ընտրված տնային կալանքի ժամկետը երկարաձգելու անհրաժեշտությունն առկա է և այլընտրանքային այլ խափանման միջոցների կիրառումն անբավարար է սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու համար: Բողոքաբերի կարծիքով՝ Առաջին ատյանի դատարանը, Սեդրակ Սարգսյանի նկատմամբ այլընտրանքային խափանման միջոց վարչական հսկողությունը կիրառելով, չի պահպանել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի հիշյալ դրույթների պահանջները, կայացրել է հակակշիռ հանրային շահերի պաշտպանության նպատակին ոչ համաչափ դատական ակտ, անտեսել է նշված ինստիտուտների կապակցությամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումներով արտահայտված դիրքորոշումները՝ թույլ տալով դատական սխալ՝ քրեադատավարական օրենքի այնպիսի էական խախտում, որն ազդել է վարույթի ելքի վրա՝ հանգեցնելով անհիմն որոշման կայացման։ Ելնելով վերոգրյալից՝ Բողոքաբերը խնդրել է ամբողջությամբ բեկանել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի հունիսի 27-ի դատական ակտը, և մեղադրյալ Սեդրակ Սարգսյանի նկատմամբ որպես խափաման միջոց կիրառված տնային կալանքի ժամկետը երկարաձգել 3 ամիս ժամկետով։ Վերաքննիչ դատարանում վարույթի մասնակիցների բացատրությունները, դրանք հիմնավորող նյութերը, միջնորդությունները, բողոքի պատասխանները. Վարույթի մասնակիցները բացատրություններ, դրանք հիմնավորող նյութեր, միջնորդություններ, բողոքի պատասխաններ չեն ներկայացրել։ Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն` «Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի համաձայն` «3. Հատուկ վերանայումն իրականացվում է բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում: 4. Հատուկ վերանայման կարգով դատական ակտ կայացնելիս վերադաս դատարանը հիմնվում է միայն ստորադաս դատարանում հետազոտված ապացույցների կամ նյութերի և վարույթի մասնակիցների արած պնդումների վրա»: Մեջբերված քրեադատավարական նորմերի լույսի ներքո վերլուծելով հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերն ու փաստարկները՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ դեպքում պետք է պատասխանել այն հարցին, թե հիմնավոր է արդյո՞ք մեղադրյալ Սեդրակ Սարգսյանի նկատմամբ ընտրված տնային կալանքը փոխելու և դրա փոխարեն վարչական հսկողություն կիրառելու մասին Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունը: «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և oրենքով uահմանված կարգով. Գ) անձի oրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը` իրավախախտում կատարած լինելու հիմնավոր կաuկածի առկայության դեպքում նրան իրավաuու oրինական մարմնին ներկայացնելու նպատակով կամ այն դեպքում, երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է համարվում նրա կողմից հանցագործության կատարումը կամ այն կատարելուց հետո նրա փախուuտը կանխելու համար. (…)»: ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի համաձայն` «Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք: Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով՝ (…) 4) անձին իրավասու մարմին ներկայացնելու նպատակով, երբ առկա է նրա կողմից հանցանք կատարած լինելու հիմնավոր կասկած, կամ երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է հանցանքի կատարումը կամ դա կատարելուց հետո անձի փախուստը կանխելու նպատակով.(…)»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1.Վարույթի ընթացքում անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոցները կարող են կիրառվել ոչ այլ կերպ, քան սույն օրենսգրքով սահմանված հիմքերով և կարգով: Վարույթի ընթացքում անձին ազատությունից զրկելը չպետք է պատժի նպատակ հետապնդի: 2. Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտրելիս առաջնորդվում է նվազագույնի սկզբունքով: Արգելվում է անձի նկատմամբ ընտրել ավելի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը: (...) 4.Անձին կալանավորելը, կալանքի ժամկետը երկարաձգելը, բժշկական հաստատությունում հարկադրաբար տեղավորելը թույլատրվում են միայն դատարանի որոշմամբ` այն դեպքում, երբ անձի օրինական վարքագիծը չի կարող երաշխավորվել հարկադրանքի այլ միջոցներով (…)»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը: 2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝ 1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ 2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ 3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար: 3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները: (…)»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 43-րդ հոդվածի համաձայն՝ «2. Մեղադրյալը պարտավոր է՝ (…) 3) չխոչընդոտել քրեական վարույթին, այդ թվում` ապօրինի չմիջամտել ապացուցման գործընթացին. (…)»։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 123-րդ հոդվածի համաձայն՝ 1. Տնային կալանքը մեղադրյալի ազատության այնպիսի սահմանափակում է, որի ընթացքում նա պարտավոր է չլքել դատարանի որոշման մեջ նշված բնակության տարածքը: 2. Դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին կարող է արգելվել նաև` 1) ունենալ նամակագրություն, հեռախոսային խոսակցություններ, օգտվել հաղորդակցության այլ ձևերից, այդ թվում՝ փոստային առաքանուց. 2) շփում ունենալ որոշակի անձանց հետ կամ իր բնակության վայրում հյուրընկալել այլ անձանց: 3. Տնային կալանք կիրառելու մասին դատարանի որոշման մեջ նշվում են այն կոնկրետ սահմանափակումները, որոնք տարածվում են մեղադրյալի վրա, ինչպես նաև իրավասու այն մարմինը, որին հանձնարարվում է այդ սահմանափակումների պահպանման նկատմամբ վերահսկողությունը: Հեռախոսային խոսակցություններ ունենալու արգելքը չի տարածվում շտապ բժշկական օգնություն, իրավապահ մարմիններ կամ արտակարգ իրավիճակներում փրկարար ծառայություն կանչելու, ինչպես նաև վերահսկողություն իրականացնող մարմնի հետ կապ հաստատելու դեպքերի վրա։ Այդ մասին մեղադրյալն անհապաղ տեղեկացնում է վերահսկողություն իրականացնող մարմնին։ 4. Մեղադրյալի վարքագծի նկատմամբ հսկողությունը դատարանի որոշմամբ իրականացվում է Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված հատուկ էլեկտրոնային միջոցներով: Մեղադրյալը պարտավոր է իր վրա մշտապես կրել նշված էլեկտրոնային հսկողության միջոցները, չվնասել դրանք, ինչպես նաև արձագանքել իրավասու մարմնի հսկողության ազդանշաններին: 5. Տնային կալանքի կիրառման կարգի, ժամկետների և բողոքարկման վրա տարածվում են կալանքի համար սույն օրենսգրքով սահմանված դրույթները: 6. Տնային կալանքի մեկ օրը հավասար է կալանքի մեկ օրվան։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 124-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Վարչական հսկողությունը մեղադրյալի տեղաշարժման և գործողությունների ազատության սահմանափակումն է, որի պայմաններում նա պարտավոր է ոչ հաճախ, քան շաբաթը երեք անգամ գրանցվել դատարանի որոշման մեջ նշված վայրի իրավասու մարմնում: 2. Դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին կարող է արգելվել նաև` 1) առանց վարույթն իրականացնող մարմնի թույլտվության փոխել մշտական կամ ժամանակավոր բնակության վայրը՝ համայնքը, իսկ Երևան քաղաքում՝ վարչական շրջանը. 2) այցելել որոշման մեջ նշված որոշակի վայրեր. 3) հաղորդակցվել որոշակի անձանց հետ. 4) օրվա որոշակի ժամերի լքել իր բնակության տարածքը, սակայն ոչ ավելի, քան 12 ժամը: 3. Սույն հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված արգելքները սահմանելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի առողջական վիճակը, ինչպես նաև աշխատանքի և ուսման պայմանները: 4. Մեղադրյալի նկատմամբ վարչական հսկողություն կիրառելու մասին որոշման պատճենը կատարման նպատակով ուղարկվում է դատարանի կողմից սահմանված իրավասու մարմնին: 5. Իրավասու մարմինն անհապաղ գրանցում է մեղադրյալին և նրան հսկողության ընդունելու մասին տեղյակ պահում վարույթն իրականացնող մարմնին: 6. Մեղադրյալի վարքագծի նկատմամբ հսկողությունը դատարանի որոշմամբ իրականացվում է Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված հատուկ էլեկտրոնային միջոցներով: Մեղադրյալը պարտավոր է իր վրա մշտապես կրել նշված էլեկտրոնային հսկողության միջոցները, չվնասել դրանք, ինչպես նաև արձագանքել իրավասու մարմնի հսկողության ազդանշաններին: 7. Վարչական հսկողության կիրառման կարգի և բողոքարկման վրա տարածվում են կալանքի համար սույն օրենսգրքով սահմանված դրույթները:» ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի համաձայն՝ 1.Եթե բավարար հիմքեր կան ենթադրելու, որ մեղադրյալը կարող է դիմել փախուստի` օգտագործելով անձը հաստատող փաստաթուղթ, ապա իրավասու մարմինը կարող է որոշում կայացնել նրա` Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելն արգելելու մասին: 2. Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելն արգելելու մասին որոշումն անհապաղ ուղարկվում է սահմանային վերահսկողություն իրականացնող լիազոր մարմին։ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Նարեկ Հարությունյանի գործով 2016 թվականի մարտի 30-ի թիվ ԵԱՆԴ/0081/01/14 որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումն այն մասին, որ առաջին ատյանի դատարանի կողմից անձի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու կամ վերացնելու մասին որոշումների կայացումը և վերջիններիս` վերաքննության կարգով վերանայումը իրականացվում են տարբեր դատավարական գործառույթների շրջանակներում։ Անձի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու կամ վերացնելու մասին ընդհանուր իրավասության դատարանի որոշումը կայացվում է գործի ըստ էության քննության շրջանակներում, իսկ վերաքննիչ դատարանի կողմից նշված ակտերի վերանայումը` ստորադաս դատարանի որոշումների ստուգման և վերանայման վերադաս դատական ատյանի գործառույթի շրջանակներում։ Վերոնշյալի հիման վրա ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ մրցակցող արժեքների` մի կողմից արդարադատության իրականացման դատարանի լիազորության, իսկ մյուս կողմից անձի ազատության իրավունքի և դրան հակակշռող հանրային շահի համարժեք ապահովման անհրաժեշտությունից ելնելով` քննարկվող որոշումների վերաքննիչ վերանայման սահմանները ողջամտորեն պետք է նեղ լինեն մինչդատական վարույթի նկատմամբ դատական վերահսկողության շրջանակներում կալանքի կապակցությամբ կայացվող որոշումների վերանայման սահմաններից։ Մասնավորապես` քննարկվող որոշումների վերանայման շրջանակներում չեն կարող քննարկվել այնպիսի հարցեր, որոնք այս կամ այն չափով առնչվում են գործի ըստ էության լուծմանը։ Այդպիսիք են, օրինակ, հիմնավոր կասկածի առկայության, արարքի որակման, որոշման հիմքում դրված ապացույցների թույլատրելիության հետ կապված հարցերը և այլն։ Վճռաբեկ դատարանն անհրաժեշտ է համարել ընդգծել, որ քննարկվող որոշումների վերաքննիչ վերանայման սահմանների լայն մեկնաբանումը կհանգեցնի կոնկրետ գործով արդարադատություն իրականացնող առաջին ատյանի դատարանի գործունեությանն անհարկի միջամտության և կվտանգի դատավորի ներքին անկախությունը։ Հիմք ընդունելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի վերոհիշյալ իրավական դիրքորոշումը և նկատի ունենալով, որ մեղադրյալ մեղադրյալ Սեդրակ Սարգսյանի վերաբերյալ քրեական գործն ըստ էության քննելու համար ուղարկվել է Առաջին ատյանի դատարան, Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում փաստել, որ առարկայազուրկ է հիմնավոր կասկածի առկայությանը կամ բացակայությանն անդրադառնալը: Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ խափանման միջոցների ողջ համակարգն միտված է վարույթն իրականացնող և դատական երաշխիքներ տրամադրող մարմիններին այնպիսի այլընտրանքներ տրամադրելուն, որոնք հնարավորություն կտան մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովել նրա իրավունքների հնարավոր նվազ սահմանափակմամբ: Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ խափանման միջոց ընտրելիս պետք է առաջնորդվի նվազագույնի սկզբունքով, այն է՝ չընտրի ավելի խիստ խափանման միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել մեղադրյալի օրինական վարքագիծը: Սա կբացառի կալանքի կիրառումն այն բոլոր դեպքերում, երբ առկա է որոշակի հնարավորություն երաշխավորելու մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը՝ առանց նրան ազատությունից զրկելու։ Այդ նպատակով է սահմանվել նաև այն պահանջը, որ այլընտրանքային խափանման միջոցները կարող են կիրառվել ինչպես առանձին, այնպես էլ համակցված։ Անդրադառնալով տնային կալանքի կիրառման անհրաժեշտությանը՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համատեքստում օրենսդիրը հատուկ չի սահմանել և առանձնացրել տնային կալանքի հիմքերը, այլ նախատեսել է, որ բոլոր խափանման միջոցների համար միասնական հիմքերի կամ դրանցից մեկի առկայության պայմաններում, կոնկրետ դեպքում առավել խիստ խափանման միջոցն ընտրելու համար էական և որոշիչ նշանակություն ունեն մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները, որոնք յուրաքանչյուր դեպքում պետք է պատշաճ վերլուծության և գնահատման արժանան դատարանների կողմից կալանավորման մասին միջնորդություն քննարկելիս: Այս առումով Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, անձի նկատմամբ որպես խափանման միջոց տնային կալանքը կիրառելու համար անհրաժեշտ է մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքներից բխող ծանրակշիռ փաստարկներով հիմնավորել ոչ միայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նախատեսված խափանման միջոցների կիրառման որևէ նպատակի (նպատակների) առկայությունը, այլև այն, որ առավել մեղմ խափանման միջոցը ի զորու չէ կանխել քրեական վարույթի ընթացքում մեղադրյալի ոչ պատշաճ վարքագիծը։ Այսինքն՝ կիրառված միջոցի և հետապնդվող նպատակի միջև պետք է լինի համաչափության ողջամիտ հարաբերակցություն, որպիսի եզրահանգումը բխում է նաև սահմանադրի կամքից։ Հետևաբար Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունը, որ տվյալ դեպքում այլընտրանքային այլ խափանման միջոցների կիրառումը բավարար կլինի ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու համար, բխում է վարույթի նյութերից, այդ հետևության մասով բերված պատճառաբանությունները բավարար են դատական ակտի հիմնավորվածության պահանջը պահպանված համարելու համար, իսկ հակառակի մասին Բողոքաբերի պնդումները հիմնավոր չեն: Վերոգրյալ իրավական նորմերի և իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերի, հիմնավորումների շրջանակներում դատական ստուգման ենթարկելով Առաջին ատյանի դատարանի որոշման օրինականությունն ու հիմնավորվածությունը, հաշվի առնելով Սեդրակ Սարգսյանին մեղսագրվող արարքի բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, վերջինիս անձը, դրանք համադրելով գործի տվյալների հետ՝ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը, մեղադրյալ Սեդրակ Սարգսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված տնային կալանքը փոխելով և վարչական հսկողություն ու բացակայելու արգելք /արդեն իսկ ընտրված/ համակցված խափանման միջոցների կիրառումը թույլատրելի ճանաչելով, դատական սխալ թույլ չի տվել: Վերոշարադրյալի հաշվառմամբ՝ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը հանգել է մեղադրյալ Սեդրակ Սարգսյանի հնարավոր վարքագծին վերաբերող տվյալներից բխող իրավաչափ հետևության, այդ մասով բողոքարկվող դատական ակտը բովանդակում է բավարար և իրավաչափ պատճառաբանություններ, որոնք ըստ էության ընդունելի են նաև Վերաքննիչ դատարանի համար: Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանն իր որոշմամբ իրավաչափորեն արձանագրել է, որ փախուստի դիմելու հավանականությունն էապես նվազել է, որպիսի պայմաններում մեղադյալի պատշաճ վարքագիծը հնարավոր է ապահովել ոչ թե տնային կալանքի շարունակական կիրառմամբ, այլ առավել մեղմ խափանման միջոցների կիրառմամբ։ Վերոգրյալի հաշվառմամբ և քրեական վարույթով ձեռք բերված նյութերի ուսումնասիրությամբ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ մեղադրյալ Սեդրակ Սարգսյանի վարքագծի կամ նրա անձի վերաբերյալ այնպիսի փաստական տվյալ չի ներկայացվել, որը հնարավորություն կտար ողջամտորեն ենթադրելու, որ տնային կալանքից զատ մյուս այլընտրանքային խափանման միջոցները քրեական վարույթի ընթացքում չեն կարող ապահովել վերջինիս պատշաճ վարքագիծը։ Հետևաբար, Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ՝ Բողոքաբերի հիմնավորումներն ի զորու չեն չեզոքացնելու Առաջին ատյանի դատարանի իրավաչափ հետևությունները և ամենևին բավարար չեն մեղադրյալ Սեդրակ Սարգսյանի ազատության կանխավարկածը հաղթահարելու և նրա նկատմամբ տնային կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելու համար: Արման Մադաթյանի և Արքա Մադաթյանի գործով 2020 թվականի մայիսի 26-ի թիվ ԱՐԴ/0152/01/19 որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. «[Ո]րպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելիս Վերաքննիչ դատարանի կողմից կայացված դատական ակտը պետք է հիմնված լիներ ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների վրա և ունենար պատճառաբանվածության առավել բարձր չափանիշ։ Հակառակ մոտեցումը (…) կարող է իր բացասական ազդեցությունը թողնել առաջին ատյանի դատարանում հիմնական քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա` դրանով իսկ սահմանափակելով առաջին ատյանի դատարանի ներքին անկախությունը»։ Միևնույն ժամանակ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է նաև, որ որպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելու համար անհրաժեշտ է ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների առկայություն։ Հակառակ մոտեցումը, Վերաքննիչ դատարանի համոզմամբ, կարող է իր բացասական ազդեցությունը թողնել Առաջին ատյանի դատարանում հիմնական քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա` դրանով իսկ սահմանափակելով վերջինիս ներքին անկախությունը։ Մինչդեռ, տվյալ դեպքում ներկայացված հատուկ վերանայման բողոքում այդպիսի ծանրակշիռ փաստական հանգամանքներ չեն մատնանշվել։ Վերոգրյալի հիման վրա Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը Սեդրակ Սարգսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված տնային կալանքը փոփոխելու և վարչական հսկողություն կիրառելու մասին որոշմամբ հաշվի է առել վերջինիս օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները և պատճառաբանված հաստատել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 122-րդ հոդվածով նախատեսված իրավաչափության համապատասխան պայմանները, որը բեկանելու կամ փոփոխելու իրավաչափ հիմքեր չկան: Հետևաբար, Առաջին ատյանի դատարանի 2025 թվականի հունիսի 27-ի որոշումը պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ Երևան քաղաքի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Հ.Միքաելյանի հատուկ վերանայման բողոքը՝ մերժել: Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ, 362-րդ, 393-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը Ո Ր Ո Շ Ե Ց Երևան քաղաքի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Հ.Միքաելյանի հատուկ վերանայման բողոքը մերժել՝ անփոփոխ թողնելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի հունիսի 27-ի թիվ ԵԴ1/0754/01/25 որոշումը: Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` այն ստանալու օրվանից հետո 15-օրյա ժամկետում: ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Լ.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ |
|---|---|
| Դատական ակտի ամսաթիվը | 11-08-2025 |
Գործը հանձնվել է գրասենյակ
| Ամսաթիվ | 05-09-2025 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 91 |
Գործն ուղարկվել է
| Գործն ուղարկվել է | 05-09-2025 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 91 |
| Ուր | Երևանի քրեական դատարան |
| Գրության համարը | 74754/25 |