Գործ հ.ԵԴ1/0740/01/25
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
15 մայիսի 2025թ. ք.Երևան

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ
ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ /այսուհետ` նաև Վերաքննիչ դատարան/

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒԹՅԱՄԲ ԴԱՏԱՎՈՐ Ս. ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆԻ
մեղադրյալ Էդգար Ֆերդինանդի Ղազարյանի պաշտպան Ռ․Մելիքյանի հատուկ վերանայման բողոքի հիման վրա գրավոր ընթացակարգով դատական վերանայման ենթարկելով <<Մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցը քննության առնելու մասին>> Երևան քաղաք առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի /դատավոր Ս․Անդրեասյան/ 2025թ․ մարտի 24-ի թիվ ԵԴ1/0740/01/25 որոշումը,
Պ Ա Ր Զ Ե Ց

1․Հատուկ վերանայման վարույթի ընթացքը
Երևան քաղաք առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում /այսուհետ նաև` Առաջին ատյանի դատարան/ քննվում է թիվ ԵԴ1/0740/01/25 քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Էդգար Ֆերդինանդի Ղազարյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 490-րդ հոդվածի 2-րդ մասով:
Առաջին ատյանի դատարանի 2025թ․ մարտի 24-ի որոշմամբ մեղադրյալ Էդգար Ֆերդինանդի Ղազարյանի նկատմամբ կիրառված վարչական հսկողությունը` կիրառված սահմանափակումներով հանդերձ, և բացակայելու արգելք այլընտրանքային խափանման միջոցները թողնվել են անփոփոխ:
Առաջին ատյանի դատարանի վերոնշյալ որոշման դեմ փոստի միջոցով 11․04․2025թ. հատուկ վերանայման բողոք է ներկայացրել պաշտպան Ռ․Մելիքյանը:
Վերաքննիչ դատարանի 2025թ․ ապրիլի 25-ի որոշմամբ հատուկ վերանայման բողոքն ընդունվել է վարույթ, որոշվել է հատուկ վերանայման բողոքի քննությունն անցկացնել գրավոր ընթացակարգով և դատական ակտի կայացման օր է նշանակվել 05․05․2025թ․:
Հատուկ վերանայման բողոքի կապակցությամբ 02․05․2025թ․ նյութեր է ներկայացրեել պաշտպան Ռ․Մելիքյանը։
Վերաքննիչ դատարանի 05․05․2025թ. որոշմամբ պաշտպան Ռ․Մելիքյանի հատուկ վերանայման բողոքի քննության ժամկետը երկարաձգվել է 10/տասը/ օրով և դատական ակտի կայացման օր է նշանակվել 2025թ․ մայիսի 15-ը։
Հատուկ վերանայման բողոքի կապակցությամբ վերանայման վարույթի մասնակիցների կողմից պատասխան, բացատրություն և միջնորդություններ չեն ներկայացվել։
2․Հատուկ վերանայման բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
Էդգար Ֆերդինանդի Ղազարյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 490-րդ հոդվածի 2-րդ մասով մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ <<․․նա ՀՀ Սահմանադրական դատարանի դատավորների օրինական ծառայողական և մասնագիտական գործունեության հետ կապված, այն է՝ <<Հայաստանի Հանրապետության և Ադրբեջանի Հանրապետության միջև պետական սահմանի սահմանազատման և սահմանային անվտանգության հարցերով հանձնաժողովի ու Ադրբեջանի Հանրապետության և Հայաստանի Հանրապետության միջև պետական սահմանի սահմանազատման պետական հանձնաժողովի համատեղ գործունեության մասին>> կանոնակարգում ամրագրված պարտավորությունների՝ Սահմանադրությանը համապատասխանության հարցը որոշելու վերաբերյալ քննված գործի ընթացքի և նշված գործով 2024թ․ սեպտեմբերի 26-ին կայացված ՍԴՈ-1749 որոշման կապակցությամբ 2024թ․ օգոստոսի 28-ից մինչև 2024թ․ հոկտեմբերի 9-ն ընկած ժամանակահատվածում հրապարակել է ՀՀ Սահմանադրական դատարանի դատավորներին արատավորող, նրանց իրավունքներին ու օրինական շահերին վնաս պատճառող տեղեկություններ:
Այսպես՝ <<Facebook>> սոցիալական կայքում իր անվամբ բացված <<Edgar Ghazaryan>> օգտահաշվով և <<YouTube>> սոցիալական կայքով հանրության համար հասանելի ձևաչափով ելույթների ու հարցազրույցների ընթացքում Էդգար Ղազարյանը, խոսելով Սահմանադրական դատարանի դատավորների կողմից իրենց օրինական ծառայողական և մասնագիտական գործունեության ընթացքում կայացրած որոշումների մասին, նշել է, որ նշված որոշումներում դատավորների կողմից արտահայտած դիրքորոշումների <<նման տեսակետ կարող է ունենալ կամ տգետը, կամ գիտակից դավաճանը, այլ տարբերակ գոյություն չունի>>: Ավելին՝ մատնացույց անելով ՀՀ ՍԴ դատավորներին հայտնել է, որ <<վերջիններս պետական դավաճաններ են, վարձկան ահաբեկիչներ, ապօրինության հետևանքով այնտեղ հանգրվանած կազմակերպված հանցավոր խմբի անդամներ, որոնք ծառայում են թշնամուն>>: ՀՀ ՍԴ դատավորների կողմից իրենց ծառայողական լիազորությունների ընթացքում կայացված որոշման մասին Էդգար Ղազարյանը նշել է, որ Սահմանադրական դատարանը կայացրել է բացարձակ ապօրինի որոշում և այդ որոշմամբ դատարանը վերածվել է <<քաղաքական բուդկայի>>: Դատավորներ Վահե Գրիգորյանի ու Դավիթ Խաչատուրյանի հատուկ կարծիքի վերաբերյալ որոշումն անվանել է <<առոչինչ, բովանդակային առումով դատարկություն՝ նշելով, որ անկախության հռչակագիրը չի կարող փոփոխման ենթարկվել, իսկ նման տեսակետ կարող է ունենալ կամ տգետը, կամ գիտակից դավաճանը, այլ տարբերակ գոյություն չունի>>: Սահմանադրական դատարանի նախագահ Արման Դիլանյանի վերաբերյալ հայտնել է, որ <<նա դատավոր չէ, այլ հանդես է եկել որպես ահաբեկիչ, վարձկան ահաբեկիչ>>: Բացի այդ, խոսելով սահմանադրական արդարադատություն իրականացնող և Սահմանադրության գերակայությունն ապահովող դատարանի մասին՝ այն բնութագրել է որպես <<ՔՊ-ի մի հատ իրավական գրասենյակ, որտեղ կայացվում են քաղաքական որոշումներ>>: Սահմանադրական դատարանի փոխնախագահ Վահե Գրիգորյանի մասին տարածել է արատավորող տեղեկություններ այն մասին, որ <<վերջինս Սահմանադրական դատարանի դատավոր է ընտրվել ապօրինաբար, չի ստանում ստացիոնար բուժում>>:
Այսպիսով, Էդգար Ղազարյանը Սահմանադրական դատարանի՝ ի դեմս դատավորների, որպես Սահմանադրության երաշխավորի, ում դերը հիմնարար է օրենքի գերակայության վրա հիմնված պետությունում, դատավորներ Վահե Գրիգորյանի, Արման Դիլանյանի, Սեդա Սաֆարյանի, Դավիթ Խաչատուրյանի և Հովակիմ Հովակիմյանի կողմից իրենց օրինական ծառայողական և մասնագիտական գործունեության, ինչպես նաև վերջիններիս՝ բացառապես ՍԴ դատավոր լինելու հանգամանքով պայմանավորված՝ նրանց վերաբերյալ հրապարակել է արատավորող տեղեկություններ, որոնք չեն հիմնվել հաստատված և ընդունված փաստերի վրա, այլ ակնհայտորեն գերազանցել են անձի՝ արտահայտվելու ազատության, բացասական կարծիքի իրավաչափության սահմանները և հրապարակային խոսքով արտահայտված կանխամտածված գործողություններով հետապնդել են Սահմանադրական դատարանի դատավորների մասնագիտական արժանապատվությունը, համբավն արատավորելու, դատարանի նկատմամբ հասարակության հարգանքը և վստահությունը նվազեցնելու նպատակներ>>։

3․Հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերը, փաստարկները և պահանջը.
Հատուկ վերանայման բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ փաստարկներով։
Պաշտպան Ռ․Մելիքյանը իր ներկայացրած հատուկ վերանայման բողոքում նշում է, որ բողոքը բերվում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 354-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով նախատեսված՝ դատական սխալի հիմքով, այն է՝ միջազգային պայմանագրի խախտումը և քրեադատավարական օրենքի էական խախտումը, որը կարող էր ազդել վարույթի ելքի վրա։
Միջազգային պայմանագրի մասով՝ խախտվել է Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիայի 10-րդ հոդվածը, թիվ 4 արձանագրության 2-րդ հոդվածը։
Քրեադատավարական օրենքի խախտման մասով՝ խախտվել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 22-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատշաճ ապացուցման սկզբունքը /քանի որ բողոքարկվող դատական ակտը հիմնված չէ ապացույցների բարեխիղճ գնահատման վրա/, ինչպես նաև ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածով նախատեսված՝ անձի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության սկզբունքը /քանի որ կիրառվել է ավելի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով լիովին հնարավոր էր ապահովել անձի օրինական վարքագիծը/։
Վարչական հսկողության ծավալի մասով.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ <<Արգելվում է անձի նկատմամբ ընտրել ավելի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը>>։
Պաշտպանը դատալսումների ընթացքում փաստարկել է, որ անտրամաբանական ու անհասկանալի է մեղադրյալի խոսքի ազատության սահմանափակման ծավալում ներառել ընդհանուր իրավասության դատարանների դատավորներին, դատախազներին, քննիչներին, քննչական մարմնի ղեկավարներին, հետաքննության մարմիններին, փաստաբաններին, ներկայացուցիչներին, փորձագետներին, հարկադիր կատարողներին և նշված անձանց մերձավոր ազգականներին և մերձավորներին և նշված անձանց դաստիարակության, խնամքի կամ հսկողության տակ գտնվողներին, քանի որ Է.Ղազարյանին վերագրված բոլոր արտահայտությունները վերաբերել են բացառապես ՍԴ որոշ դատավորներին /տե՛ս որոշումը և դատական նիստի արձանագրությունը/։ Այնուհանդերձ, նշված փաստարկին դատարանը որոշմամբ չի անդրադարձել։
Վերոգրյալի հիման վրա՝ բողոք ներկայացրած անձը պնդում է, որ որոշման մեջ բացակայում է որևէ հիմնավորում, որը տրամաբանական կդարձներ մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված սահմանափակման մեխանիկական ու արհեստական համապատասխանեցումը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 490-րդ հոդվածով պաշտպանվող անձանց ողջ շրջանակին։ Գտնում է, որ Է․Ղազարյանի խոսքի ազատության սահմանափակման ծավալը սահմանելիս՝ անհրաժեշտ է հիմք ընդունել նրան վերագրված փաստակազմը, այլ ոչ թե հանցակազմը, այսինքն՝ սահմանափակել բացառապես ՍԴ դատավորներին վերաբերող խոսքը։
<<Բացակայելու արգելք>> խափանման միջոցի մասով.
Դատարանն իր որոշմամբ չի անդրադարձել <<բացակայելու արգելք>> խափանման միջոցն անփոփոխ թողնելու հիմնավորումներին՝ այն պայմաններում, երբ այդ խափանման միջոցը կիրառված է եղել ոչ թե մինչդատական վարույթում դատական երաշխիքի տրամադրման վարույթ իրականացրած դատարանի, այլ նախաքննության մարմնի կողմից։ Ավելին, դատարանն իր որոշմամբ չի արձանագրել մեղադրյալի կողմից ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով ամրագրված՝ փախուստի անգամ նվազագույն ռիսկի առկայությունը, մինչդեռ, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի 1-ին մասի հիման վրա՝ բացակայելու արգելքի խափանողական արժեքը վերաբերելի է բացառապես փախուստի ռիսկը չեզոքացնելուն։
Վերոգրյալի հիման վրա՝ բողոք ներկայացրած անձը պնդում է, որ որոշման մեջ բացակայում է որևէ հիմնավորում, որն իրավաչափ կդարձներ մեղադրյալի նկատմամբ քննիչի կողմից կիրառված <<բացակայելու արգելք>> խափանման միջոցի հետագա կիրառումը։
Վերոգրյալը հաշվի առնելով՝ բողոքարկվող դատական ակտը չի կարող համարվել <<հիմնավոր>>՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 9-րդ հոդվածի 3-րդ մասի իմաստով, քանի որ այն իր բնույթին և առաջացնող հետևանքներին համապատասխան չափով օբյեկտիվորեն համոզիչ չէ իր հասցեատերերի համար։
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-117-րդ, 122-րդ, 124-րդ, 127-րդ, 352-356-րդ, 389-390-րդ հոդվածներով՝ բողոք ներկայացրած անձը խնդրում է բեկանել կամ փոփոխել թիվ ԵԴ1/0740/01/25 քրեական գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի <<Մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցը քննության առնելու մասին>> 24.03.2025թ. որոշումը՝ /1/ վերացնելով մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված <<բացակայելու արգելք>> խափանման միջոցը, և /2/ մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված <<վարչական հսկողություն>> խափանման միջոցի ծավալից հանելով ընդհանուր իրավասության դատարանների դատավորներին, դատախազներին, քննիչներին, քննչական մարմնի ղեկավարներին, հետաքննության մարմիններին, փաստաբաններին, ներկայացուցիչներին, փորձագետներին, հարկադիր կատարողներին, նշված անձանց մերձավոր ազգականներին և մերձավորներին, նշված անձանց դաստիարակության, խնամքի կամ հսկողության տակ գտնվողներին վերաբերող խոսքի ազատության սահմանափակումները։

4․Վերաքննիչ դատարանի հիմնավորումները ու եզրահանգումը.
Վերաքննիչ դատարանը, հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում` ներկայացված նյութերի հիման վրա գրավոր ընթացակարգով դատական վերանայման ենթարկելով <<Մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցը քննության առնելու մասին>> Առաջին ատյանի դատարանի 2025թ․ մարտի 24-ի որոշումը, հանգում է այն հետևության, որ պաշտպան Ռ․Մելիքյանի հատուկ վերանայման բողոքը ենթակա է մերժման, իսկ դատարանի որոշումը պետք է թողնել անփոփոխ` հետևյալ պատճառաբանությամբ:
ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի համաձայն`
<<Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք: Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով` /…/
4/ անձին իրավասու մարմին ներկայացնելու նպատակով, երբ առկա է նրա կողմից հանցանք կատարած լինելու հիմնավոր կասկած, կամ երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է հանցանքի կատարումը կամ դա կատարելուց հետո անձի փախուստը կանխելու նպատակով./…/>>:
Եվրոպայի խորհրդի խորհրդարանական վեհաժողովի 2077 /2015/ հանձնարարականի 1-ին կետում ամրագրված է, որ կալանավորումը պետք է օգտագործվի բացառության կարգով, որպես վերջին միջոց, երբ այլընտրանքային խափանման միջոցները բավարար չեն քրեական վարույթի անվտանգությունն ապահովելու համար։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Վարույթի ընթացքում անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոցները կարող են կիրառվել ոչ այլ կերպ, քան սույն օրենսգրքով սահմանված հիմքերով և կարգով: Վարույթի ընթացքում անձին ազատությունից զրկելը չպետք է պատժի նպատակ հետապնդի:
2. Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտրելիս առաջնորդվում է նվազագույնի սկզբունքով: Արգելվում է անձի նկատմամբ ընտրել ավելի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը:
/.../
4. Անձին կալանավորելը, կալանքի ժամկետը երկարաձգելը, բժշկական հաստատությունում հարկադրաբար տեղավորելը թույլատրվում են միայն դատարանի որոշմամբ` այն դեպքում, երբ անձի օրինական վարքագիծը չի կարող երաշխավորվել հարկադրանքի այլ միջոցներով /…/>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 43-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<2. Մեղադրյալը պարտավոր է՝ /…/
3/ չխոչընդոտել քրեական վարույթին, այդ թվում` ապօրինի չմիջամտել ապացուցման գործընթացին. /…/>>։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն`
<<1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը:
2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝
1/ մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ
2/ մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ
3/ մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար:
3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները: /…/>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 117-րդ հոդվածի համաձայն`
<<1. Եթե խափանման միջոցի գործողության ընթացքում փոխվել կամ վերացել են դրա իրավաչափության պայմանները, վարույթն իրականացնող մարմինն իր իրավասության սահմաններում որոշում է կայացնում խափանման միջոցը փոխելու կամ վերացնելու մասին /…/>>։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 122-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<2. Սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով նախատեսված խափանման միջոցները կարող է կիրառել միայն դատարանը: Դատական վարույթում դատարանն իրավասու է կիրառելու նաև սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-8-րդ կետերով նախատեսված այլընտրանքային խափանման միջոցները>>։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 124-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Վարչական հսկողությունը մեղադրյալի տեղաշարժման և գործողությունների ազատության սահմանափակումն է, որի պայմաններում նա պարտավոր է ոչ հաճախ, քան շաբաթը երեք անգամ գրանցվել դատարանի որոշման մեջ նշված վայրի իրավասու մարմնում:
2. Դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին կարող է արգելվել նաև`
1/ առանց վարույթն իրականացնող մարմնի թույլտվության փոխել մշտական կամ ժամանակավոր բնակության վայրը՝ համայնքը, իսկ Երևան քաղաքում՝ վարչական շրջանը.
2/ այցելել որոշման մեջ նշված որոշակի վայրեր.
3/ հաղորդակցվել որոշակի անձանց հետ.
4/ օրվա որոշակի ժամերի լքել իր բնակության տարածքը, սակայն ոչ ավելի, քան 12 ժամը:
3. Սույն հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված արգելքները սահմանելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի առողջական վիճակը, ինչպես նաև աշխատանքի և ուսման պայմանները:
4. Մեղադրյալի նկատմամբ վարչական հսկողություն կիրառելու մասին որոշման պատճենը կատարման նպատակով ուղարկվում է դատարանի կողմից սահմանված իրավասու մարմնին:
5. Իրավասու մարմինն անհապաղ գրանցում է մեղադրյալին և նրան հսկողության ընդունելու մասին տեղյակ պահում վարույթն իրականացնող մարմնին:
6. Մեղադրյալի վարքագծի նկատմամբ հսկողությունը դատարանի որոշմամբ իրականացվում է Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված հատուկ էլեկտրոնային միջոցներով: Մեղադրյալը պարտավոր է իր վրա մշտապես կրել նշված էլեկտրոնային հսկողության միջոցները, չվնասել դրանք, ինչպես նաև արձագանքել իրավասու մարմնի հսկողության ազդանշաններին:
7. Վարչական հսկողության կիրառման կարգի և բողոքարկման վրա տարածվում են կալանքի համար սույն օրենսգրքով սահմանված դրույթները>>։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Եթե բավարար հիմքեր կան ենթադրելու, որ մեղադրյալը կարող է դիմել փախուստի` օգտագործելով անձը հաստատող փաստաթուղթ, ապա իրավասու մարմինը կարող է որոշում կայացնել նրա` Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելն արգելելու մասին:
2. Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելն արգելելու մասին որոշումն անհապաղ ուղարկվում է սահմանային վերահսկողություն իրականացնող լիազոր մարմին>>։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 316-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Նախնական դատալսումների ընթացքում դատարանը քննարկման առարկա է դարձնում մինչդատական վարույթում մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը վերացնելու, փոխելու, դրա ժամկետը երկարաձգելու, իսկ եթե խափանման միջոց կիրառված չի եղել` այն կիրառելու հարցը>>։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն`
<<Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի համաձայն`
<<3. Հատուկ վերանայումն իրականացվում է բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում:
4. Հատուկ վերանայման կարգով դատական ակտ կայացնելիս վերադաս դատարանը հիմնվում է միայն ստորադաս դատարանում հետազոտված ապացույցների կամ նյութերի և վարույթի մասնակիցների արած պնդումների վրա>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Վերաքննիչ դատարանում հատուկ վերանայման արդյունքում վերաքննիչ դատարանը`
1/ դատական ակտը թողնում է անփոփոխ.
2/ փոփոխում է ստորադաս դատարանի դատական ակտը, եթե փաստական հանգամանքները հնարավորություն են տալիս կայացնելու նման ակտ.
3/ ամբողջությամբ կամ որոշակի մասով բեկանում է դատական ակտը՝ բեկանված մասով կայացնելով դրան փոխարինող դատական ակտ:
2. Վերաքննիչ դատարանում հատուկ վերանայման արդյունքով կայացված դատական ակտն օրինական ուժի մեջ է մտնում հրապարակման պահից, իսկ գրավոր ընթացակարգով վարույթի դեպքում՝ կայացնելու օրը: Դատական ակտն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո՝ ոչ ուշ, քան երեք օրվա ընթացքում, ուղարկվում է դատական վարույթի մասնակիցներին և համապատասխան առաջին ատյանի դատարան:
3. Եթե վերաքննիչ դատարանում հատուկ վերանայումն իրականացվում է առաջին ատյանի դատարանում ընթացող վարույթի պայմաններում, ապա վերանայման արդյունքով վերաքննիչ դատարանի կայացրած եզրափակիչ դատական ակտը հայտարարվում է առաջին ատյանի դատարանի առաջիկա նիստում>>։
Տիգրան Պետրոսյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է արտահայտել առ այն, որ <</…/ Վճռաբեկ դատարանը կրկնում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 135-րդ հոդվածում թվարկված մեղադրյալի հավանական գործողությունների մասին հետևությունները բոլոր դեպքերում պետք է պայմանավորված լինեն գործի նյութերից բխող որոշ փաստական տվյալներով։ Սակայն միևնույն ժամանակ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ կալանավորման հիմք/եր/ի առկայության կամ բացակայության մասին դատարանի հետևությունները պետք է հիմնված լինեն ոչ թե այդ փաստական տվյալները մեկը մյուսից անջատ, ինքնավար հետազոտման ենթարկելու, այլ դրանք իրենց համակցության մեջ գնահատման ենթարկելու արդյունքում ձևավորվող փաստարկված դատողությունների վրա։ Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ համապատասխան փաստական տվյալներն իրենց ամբողջության մեջ չվերլուծելը, դրանք իրարից անջատ գնահատելը կարող է հանգեցնել կալանավորման հիմքի առկայության կամ բացակայության մասին չհիմնավորված եզրահանգման գալուն։ Հետևաբար խնդրո առարկա հարցը լուծելիս դատարանի հետևությունները յուրաքանչյուր դեպքում պետք է հիմնված լինեն գործի նյութերում առկա ապացույցների, փաստերի կամ այլ տեղեկությունների, այդ թվում՝ քրեական օրենքով արգելված ենթադրյալ հանցանքի կատարման պահից ի վեր մեղադրյալի դրսևորած վարքագծի և նրա անձը բնութագրող այլ հատկանիշների՝ իրենց ամբողջության մեջ գնահատման վրա։ /…/>>:
Դատական քննության փուլում մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու կամ վերացնելու հարցերի վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի որոշումները վերադաս ատյանի կողմից վերանայելու սահմանների կապակցությամբ՝ Վճռաբեկ դատարանը Ն.Հարությունյանի գործով որոշմամբ արձանագրել է. <</.../ [Գ]ործի ըստ էության քննության ընթացքում դատարանի կողմից մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու կամ վերացնելու հարցերի լուծումը գտնվում են նրա` արդարադատության իրականացման պատշաճ կազմակերպման լիազորության ոլորտում։
/…/ Վերոնշյալի հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ մրցակցող արժեքների` մի կողմից արդարադատության իրականացման դատարանի լիազորության, իսկ մյուս կողմից անձի ազատության իրավունքի և դրան հակակշռող հանրային շահի համարժեք ապահովման անհրաժեշտությունից ելնելով` քննարկվող որոշումների վերաքննիչ վերանայման սահմանները ողջամտորեն պետք է նեղ լինեն մինչդատական վարույթի նկատմամբ դատական վերահսկողության շրջանակներում կալանքի կապակցությամբ կայացվող որոշումների վերանայման սահմաններից։ Մասնավորապես` քննարկվող որոշումների վերանայման շրջանակներում չեն կարող քննարկվել այնպիսի հարցեր, որոնք այս կամ այն չափով առնչվում են գործի ըստ էության լուծմանը։ Այդպիսիք են, օրինակ, հիմնավոր կասկածի առկայության, արարքի որակման, որոշման հիմքում դրված ապացույցների թույլատրելիության հետ կապված հարցերը և այլն։/…/>>:
Անդրադառնալով դատական ակտ կայացնելիս որպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող առաջին ատյանի դատարանի՝ մեղադրյալի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանքն անփոփոխ թողնելու մասին որոշման օրինականության և հիմնավորվածության ստուգման առանձնահատկություններին՝ Վճռաբեկ դատարանը Արման Մադաթյանի և Արքա Մադաթյանի վերաբերյալ գործով 2020թ․ մայիսի 26-ի թիվ ԱՐԴ/0152/01/19 որոշման մեջ արձանագրել է, որ <<․․․որպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելիս Վերաքննիչ դատարանի կողմից կայացված դատական ակտը պետք է հիմնված լիներ ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների վրա և ունենար պատճառաբանվածության առավել բարձր չափանիշ։ Հակառակ մոտեցումը, Վճռաբեկ դատարանի համոզմամբ, կարող է իր բացասական ազդեցությունը թողնել առաջին ատյանի դատարանում հիմնական քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա` դրանով իսկ սահմանափակելով առաջին ատյանի դատարանի ներքին անկախությունը։ /…/>> ։
Սույն գործով Առաջին ատյանի դատարանը, քննության առնելով մեղադրյալ Էդգար Ղազարյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցների հարցը, հաշվի առնելով քրեական գործի փաստական հանգամանքները, ինչպես նաև հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ վերջինիս նկատմամբ քրեական գործը հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է դատարան, և դատավորի կողմից ստանձնվել է քրեական գործի վարույթը, հիմք ընդունելով անմեղության կանխավարկածի սկզբունքի առաջնայնությունը, իրավաչափորեն արձանագրել է, որ մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոց կիրառելու պայմաններն առերևույթ առկա են:
Անդրադառնալով մեղադրյալ Էդգար Ղազարյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցներն անփոփոխ թողնելու իրավաչափությանը՝ Առաջին ատյանի դատարանն իրավացիորեն արձանագրել է, որ տվյալ փուլում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով սահմանված նպատակներին հնարավոր է հասնել մեղադրյալի նկատմամբ այլընտրանքային խափանման միջոցների համակցված կիրառմամբ։
Մասնավորապես, Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանը 2025թ․ փետրվարի 23-ին կայացված որոշմամբ արձանագրել է հետևյալը․
<</․․․/ Դատարանը փաստում է նաև, որ <<հիմնավոր կասկածը>> կարող է հիմնավորվել ոչ միայն և բացառապես քրեադատավարական օրենքում մատնանշված <<ապացույց>> հասկացության տառացի սահմանափակմամբ, այլ նաև պատշաճ մարմնի կողմից օրենքով սահմանված կարգով ձեռք բերված և դատարանին ներկայացված այլ փաստերով, տեղեկություններով և փաստական հանգամանքներով:
Անդրադառնալով խափանման միջոցի մյուս պայմաններին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ գործի նյութերում ամրագրված փաստական տվյալներն ու տեղեկությունները հիմք են տալիս փաստելու, որ տվյալ դեպքում առկա է համապատասխան քրեաիրավական որակմամբ նախաձեռնված և ընթացքի մեջ գտնվող քրեական վարույթ, Էդգար Ֆերդինադի Ղազարյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 490-րդ հոդվածի 2-րդ մասով քրեական հետապնդում հարուցելու մասին որոշում, որը դասվում է միջին ծանրության հանցանքների շարքին և, որի համար որպես պատիժ է սահմանված նաև ազատազրկման ձևով, այն էլ՝ երկուսից հինգ տարի ժամկետով։
Անդրադառնալով Օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված՝ խափանման միջոցի կիրառման նպատակների և դրանց հիմքերի առկայությանը՝ Դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
Ըստ ներկայացված միջնորդության և քննիչի հայտնած դիրքորոշումների՝ առկա են մեղադրյալ Էդգար Ֆերդինադի Ղազարյանի կողմից իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով դրված պարտականությունները չկատարելու, ներառյալ՝ քրեական վարույթին խոչընդոտելու և նոր հանցանք կատարելու ռիսկերը:
Թեպետ խափանման միջոցների, այդ թվում նաև՝ վարչական հսկողության կիրառման նպատակների հիմքում ընկած փաստական հանգամանքներն ունեն կանխատեսական, մոտավոր բնույթ, քանի որ ենթադրում են ապագային վերաբերող իրադարձություններ, սակայն այդ կապակցությամբ արված դատողությունները պետք է լինեն փաստարկված և բխեն գործի նյութերից:
/․․․/Այսպես՝
Քննարկման առարկա դարձնելով մեղադրյալի կողմից դատավարական պարտականությունները չկատարելու, ներառյալ քննության բնականոն ընթացքին խոչընդոտելու կամ ապացուցման գործընթացին միջամտելու ռիսկը՝ Դատարանն այն սույն փուլում նվազ իրատեսական է դիտարկում: Դատարանի նման մոտեցման հիմքում ընկած է հանգամանքը, որ ներկայացված փաստական տվյալներով պարզվել է, որ վարույթով առկա ապացույցների համակցությունը վերաբերում է համացանցում առկա տեսագրությունների և այլ հրապարակումներին, որոնք դրսևորվել են հրապարակային խոսքի, հաղորդումների, սոցիալական ցանցում հրապարակումների և այլ եղանակով և արդեն իսկ պատշաճ կերպով զննվել են ու կցվել վարույթի նյութերին, հետևաբար՝ մեղադրյալի՝ դրանք թաքցնելու, ոչնչացնելու կամ այլ կերպ խեղաթյուրելուն ուղղված գործողություններ կատարելու հնարավորությունը հասցված է անհամեմատ նվազագույն շեմի։
Ինչ վերաբերում է վարույթով հնարավոր անցնող անձանց վրա անօրինական ազդեցությունը կատարելու հավանականությանը, ապա Դատարանը հարկ է համարում նշել, որ, թեև վարույթն իրականացնող քննիչի կողմից դատալսումների ժամանակ դիրքորոշում ներկայացվեց, որ քրեական հետապնդում է հարուցվելու նաև այլ անձանց նկատմամբ և դեռևս պետք է իրականացվի վկաների հարցաքննություն, սակայն չի կարող բացահայտել նշված անձանց շրջանակը, և փաստել, որ, ինչպես նշվեց, խափանման միջոցի կիրառման նպատակները ունեն կանխատեսական բնույթ, իսկ դրանցից բխող հետևությունները պետք է բխեն որոշակի կանխատեսելի, գնահատելի փաստերի համակցությունից, որպիսիք սույն վարույթով չեն ներկայացվել, հետևաբար Դատարանը զրկված է նման ռիսկի արդիականությունը գնահատելու հնարավորությունից, ավելին` դատարանի նման դիրքորոշումը բխում է ՄԻԵԴ վերը նշված դիրքորոշումից։
Անդրադարձ կատարելով հանցանքի կանխումն ապահովելու նպատակին՝ Դատարանը փաստում է, որ ըստ մեղադրանքում նկարագրված ձևակերպումների՝ Էդգար Ֆերդինանդի Ղազարյանին մեղսագրվող արարքի ենթադրյալ կատարումը կրել է տևական բնույթ, մասնավորապես՝ 2024թ․ օգոստոսի 28-ից մինչև 2024թ․ հոկտեմբերի 9-ն ընկած ժամանակահատվածը։ Ընդ որում՝ ենթադրյալ արարքի կատարում իրականացվել է հրապարակային կերպով, այդ թվում՝ համացանցում առկա հարթակների միջոցով։ Նշվածի հաշվառմամբ՝ Դատարանը, իր համաձայնությունն է հայտնում վարույթն իրականացնող քննիչի միջնորդությամբ նշված հետևություններին առ այն, որ վարչական հսկողության կիրառումն ունակ կլինի կանխելու նման ռիսկի իրականացվելիությունը և հավանական համարում մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու նպատակի առկայությունը։
Միաժամանակ, Դատարանը գտնում է, որ վարչական հսկողություն խափանման միջոցի կիրառումը կարող է ապահովել մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը, եթե դրա ընթացքում սահմանափակվի Էդգար Ֆերդինանդի Ղազարյանի՝ մեղադրանքում նկարագրված համանման, նույնաբնույթ և նույնաբովանդակ հայտարարությունների, հրապարակումների, հրապարակային ելույթների և այլնի կատարումը: Այսինքն՝ հնարավոր է հասնել խափանման միջոցի կիրառման հիմքում դրված նպատակի չեզոքացմանը՝ եթե սահմանափակվեն Էդգար Ֆերդինանդի Ղազարյանի որոշակի գործողությունները, որոնք կարող են ենթադրյալ նույնասեռ արարքի կատարմանը հանգեցնել:
Ընդ որում՝ Դատարանն անդրադարձ կատարելով խոսքի ազատության սահմանափակմանը և այն՝ հանրային և մասնավոր շահերի հավասարակշռման ներքո, հարաբերակցելով իրավաչափ նպատակի գաղափարի հետ, փաստում է, որ նման սահմանափակումը կրում է ոչ թե ինքնանպատակ բնույթ, այլ նախատեսված լինելով օրենքով, ուղղված է իրավաչափ նպատակի՝ հանցանքի կանխմանը, որպիսի պայմաններում այդ երկու բարիքների հարաբերակցության մեջ վերջինս գերակշռում է։
Ի վերջո, անձի նկատմամբ խափանման միջոցի կիրառման հարցը քննարկելիս, Դատարանը չի կարող ուշադրություն չդարձնել այն հանգամանքին, որ սույն դեպքում Էդգար Ֆերդինանդի Ղազարյանին մեղսագրվում է հրապարակային ելույթների և հարցազրույցների միջոցով միջին ծանրության հանցագործության կատարում, որի համար որպես պատիժ է նախատեսված նաև ազատությունից զրկելու ձևով։
Դատարանի գնահատմամբ վարչական հսկողության կիրառումը, որը զուգորդվում է անձի կողմից որոշակի շրջանակներում հրապարակային գործելու իրավունքի սահմանափակման արգելքով, բխում է Օրենսգրքի 124-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասի կարգավորումներ բովանդակությունից, որոնց համալիր վերլուծությունը թույլ է տալիս հետևություն անելու այն մասին, որ ցանկացած այլ սահմանափակում, որը ողջամիտ է և վերաբերում է մեղադրյալի տեղաշարժման ու գործողությունների ազատության սահմանափակմանը, կարող է նախատեսվել, եթե հետապնդում է իրավաչափ նպատակ:
Անդրադառնալով նաև վարույթն իրականացնող քննիչի միջնորդությամբ հայցվող և կիրառման ենթակա արգելքին, որը ձևակերպվել է հետևյալ կերպ՝ <</.../ արգելել հարցազրույցների, ելույթների, մենախոսությունների, հրապարակային խոսքի կամ դրանց հավասարեցված հաղորդումների ժամանակ դրսևորել մեղադրանքում նկարագրված գործելաոճը, այն է՝ ակնհայտորեն գերազանցել անձի՝ արտահայտվելու ազատության, բացասական կարծիքի իրավաչափության սահմանները՝ կատարելով անպարկեշտ արտահայտություններ ու տարածել արատավորող տեղեկություններ /.../>>, Դատարանը, իր համաձայնությունն արտահայտելով պաշտպանության կողմի ներկայացված դիրքորոշմանը, փաստում է, որ նման ձևակերպումը բավարար չափով որոշակի և կանխատեսելի չէ։
Դատարանի գնահատմամբ՝ գործողության արգելքի տեսանկյունից վարչական հսկողության պայմանի սահմանումը չպետք է կրի ինքնանպատակ բնույթ, այլ այն ուղղակիորեն պետք է հարաբերակցվի հետապնդվող անմիջական նպատակի հետ, որպիսին հանդիսանում է ակնկալվող ռիսկերի արդիականության նվազեցումը։ ՈՒստի այդ տեսանկյունից Դատարանը պետք է հաշվի առնի նաև մեղսագրված արարքի բնույթն ու դրա հնարավոր ենթադրյալ շարունակական դրսևորումների հնարավորության կասեցման այնպիսի եղանակ ընտրի, որը չլինելով գերագնահատված՝ չափազանց խիստ լինելու տեսանկյունից կամ չհավասարակշռելով իրավունքի սահմանափակման և իրավաչափ նպատակի գաղափարին՝ լինելով նվազ խիստ, հնարավորություն չի տա հասնելու ակնկալվող արդյունքին։
Նման պայմաններում՝ Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Էդգար Ֆերդինանդի Ղազարյանի նկատմամբ վարչական հսկողություն խափանման միջոցի կիրառման շրջանակներում պետք է սահմանվեն հետևյալ արգելքները և պարտականությունները՝
- Դատավորի, դատախազի, քննիչի, քննչական մարմնի ղեկավարի, հետաքննության մարմնի, փաստաբանի, ներկայացուցչի, փորձագետի կամ հարկադիր կատարողի կամ նշված անձանց մերձավոր ազգականի կամ մերձավորի կամ նշված անձանց դաստիարակության, խնամքի կամ հսկողության տակ գտնվողի մասին՝ հարցազրույցներ, ելույթներ, մենախոսություններ կամ դրանց հավասարեցված համանման այլ հրապարակային հաղորդումների ընթացքում, հրապարակել արատավորող տեղեկություններ, որոնք իրենց բնույթով համահունչ կամ նույնական կլինեն սույն վարույթով մեղադրանքում ներկայացված հրապարակումներին,
- շաբաթը մեկ անգամ գրանցվել ՀՀ ԱՆ Պրոբացիայի ծառայության Երևանի քաղաքային մարմնում,
- առանց վարույթն իրականացնող մարմնի թույլտվության չփոխել մշտական բնակության վայրը /ք. Երևան Եղբայրության փողոցի 16/2 շենքի 35 բնակարան հասցեն/ /․․․/>>։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 490-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության դիսպոզիցիայի վերլուծությունից պարզ է դառնում, որ հանցակազմի օբյեկտիվ կողմը դրսևորվում է դատավորի, դատախազի, քննիչի, քննչական մարմնի ղեկավարի, հետաքննության մարմնի, փաստաբանի, ներկայացուցչի, փորձագետի կամ հարկադիր կատարողի կամ նշված անձանց մերձավոր ազգականի կամ մերձավորի կամ նշված անձանց դաստիարակության, խնամքի կամ հսկողության տակ գտնվողի մասին արատավորող կամ նշված անձանց իրավունքներին ու օրինական շահերին այլ վնաս պատճառող տեղեկություն հրապարակելու կամ նրանց նկատմամբ բռնություն գործադրելու, գույքը ոչնչացնելու կամ վնասելու սպառնալիք հնչեցնելով՝ կապված նշված անձանց օրինական ծառայողական կամ մասնագիտական գործունեության կամ բացառապես դատավոր, դատախազ, քննիչ, քննչական մարմնի ղեկավար, հետաքննության մարմին, փաստաբան, ներկայացուցիչ, փորձագետ կամ հարկադիր կատարող կամ նշված անձանց մերձավոր ազգական կամ մերձավոր կամ նշված անձանց դաստիարակության, խնամքի կամ հսկողության տակ գտնվող լինելու հանգամանքի հետ։
Քննարկվող հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված է քրեական պատասխանատվություն հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված անձանց մասին արատավորող կամ նշված անձանց իրավունքներին ու օրինական շահերին այլ վնաս պատճառող տեղեկություն հրապարակելու կամ նշված անձանց գույքը ոչնչացնելու կամ վնասելու համար՝ կապված նշված անձանց օրինական ծառայողական կամ մասնագիտական գործունեության հետ։
Հոդվածն ընդգրկված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի՝ <<Արդարադատության շահերի դեմ ուղղված հանցանքներ>> վերտառությամբ գլխում: ՀՀ քրեական օրենսգրքում հիշյալ գլխի առանձնացումը պայմանավորված է իրավական պետությունում դատարանի և դատական իշխանության հիմնաքարային նշանակությամբ:
Հանցագործության օբյեկտ են հանդիսանում այդ թվում՝ արդարադատության շահերը պաշտպանող հասարակական հարաբերությունները։ Քննարկվող հանցակազմը ոտնձգում է նաև հանցակազմի դիսպոզիցիայում նկարագրված սուբյեկտների բարի համբավի, մասնավոր կյանքի անձեռնմխելիության, ինչպես նաև դատական իշխանության հեղինակության դեմ։ Քննարկվող հանցակազմի օբյեկտիվ կողմի պարտադիր հատկանիշ է հանցավոր գործողության կատարումը՝ կապված նշված անձանց օրինական ծառայողական կամ մասնագիտական գործունեության հետ։
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանն իր որոշումներում բազմիցս ընդգծել է, որ դատարանը՝ որպես արդարադատության երաշխավոր, ում դերը հիմնարար է օրենքի գերակայության վրա հիմնված պետությունում, պետք է վայելի հասարակության վստահությունը։
Վորմն ընդդեմ Ավտրիայի գործով <<Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի>> 1997 թվականի օգոստոսի 29-ի վճռով արձանագրվել է, որ <</․․․/Դատական իշխանության հեղինակություն>> հասկացությունն ընդգրկում է, մասնավորապես, այն գաղափարը, որ դատարանները իրավական վեճերի լուծման և անձի մեղավորության ու անմեղության որոշման պատշաճ մարմիններ են և որպես այդպիսին պետք է ընկալվեն հասարակության լայն շրջանակների կողմից, բացի այդ հասարակությունը պետք է հարգանք և վստահություն ունենա նշված գործառույթն իրականացնելու՝ դատարանի կարողության վրա։ Ավելին՝ դատական իշխանության հեղինակությունը սերտորեն կապված է դատարանի անաչառության հետ: Մասնավորապես, դատարանի անաչառության ապահովման էական հանգամանք է այն վստահությունը, որը ժողովրդավարական հասարակությունում պետք է ձևավորվի մեղադրյալների մոտ՝ քրեական դատավարության շրջանակներում, ինչպես նաև հասարակության մոտ ընդհանրապես։ Իրավական պետության սկզբունքի երաշխավորումից է բխում ՀՀ քրեական օրենսգրքում վերը նշված հանցանքը նախատեսելու և դրա համար քրեական պատասխանատվություն նախատեսելու հանգամանքը/․․․/>>։
Անդրադառնալով մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցների հարցին և Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի կողմից կայացված թիվ ԵԴ1/0242/06/25 որոշմամբ արտահայտված դիրքորոշումներին՝ Առաջին ատյանի դատարանը պատճառաբանված կերպով արձանագրել է, որ մեղադրյալ Էդգար Ղազարյանի կողմից նոր ենթադրյալ հանցանք կատարելու հավանականությունը գործի քննության տվյալ փուլում շարունակում է առկա լինել, որպիսի եզրահանգումը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ ենթադրյալ հանցանքը կատարվել է տևական ժամանակահատվածում, մասնավորապես՝ վերջինիս կողմից 2024թ․ օգոստոսի 28-ից մինչև 2024թ․ հոկտեմբերի 9-ն ընկած ժամանակահատվածում ենթադրաբար հրապարակվել են ՀՀ Սահմանադրական դատարանի դատավորներին ենթադրաբար արատավորող, նրանց իրավունքներին ու օրինական շահերին ենթադրաբար վնաս պատճառող տեղեկություններ։ Բացի այդ, առերևույթ հանցանքը կատարվել է համացանցի միջոցով՝ հրապարակային կերպով։ Չխախտելով մեղադրյալի անմեղության կանխավարկածի իրավունքը՝ նման պայմաններում Առաջին ատյանի դատարանը չի բացառել այն վարկածը, որ մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոց չկիրառելու դեպքում նրա կողմից կարող է դրսևորվել նմանօրինակ վարքագիծ։
Հատկանշական է, որ․ <<Հանցագործությունը կանխելու անհրաժեշտությունը կարող է իրավաչափ հիմք լինել այնպիսի կանխարգելիչ միջոց կիրառելու համար, որի նպատակն է վերացնել այն հանգամանքները կամ հնարավորությունները, որոնք կոնկրետ անձին կամ որևէ մեկին թույլ կտային գործել այդ հանցանքը: Նոր հանցագործություն կատարելու վտանգը պետք է գնահատվի գործից բխող փաստերի, ինչպես նաև անձնական հանգամանքների հիման վրա, որոնք նոր հանցագործություն կատարելու հավանականության գնահատման համար կարող են հանդիսանալ <<լուրջ ցուցիչներ>> /տե՛ս Մինասյանն ընդդեմ Հայաստանի գործով վճիռը, թիվ 44837/08, 08.04.2014թ., պարբ. 65/:
Անդրադառնալով մեղադրյալ Էդգար Ղազարյանի վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու անհրաժեշտությամբ պայմանավորված խափանման միջոցի կիրառմանը, Առաջին ատյանի դատարանն իրավաչափորեն արձանագրել է, որ, ըստ էության, գործի քննության տվյալ փուլում ևս մեղադրյալի կողմից դատավարական պարտականությունները չկատարելու հավանականությունը նվազ հավանական է, որպիսի եզրահանգումը պայմանավորվել է այն հանգամանքով, որ քրեական գործը գտնվում է դատաքննության փուլում։
Հետևաբար, հաշվի առնելով վերոգրյալը՝ վարույթի բնականոն ընթացքն ապահովելու և մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովելու համար մեղադրյալ Էդգար Ղազարյանի նկատմամբ ընտրված վարչական հսկողություն և բացակայելու արգելք այլընտրանքային խափանման միջոցներն իրավաչափորեն թողնվել են անփոփոխ:
Միաժամանակ, անդրադառնալով վարչական հսկողությամբ նախատեսվող պարտականություններին և սահմանափակումներին, Առաջին ատյանի դատարանը հիմնավորված կերպով եկել է հետևության, որ դրանք պետք է պահպանել․ այն է՝ դատավորի, դատախազի, քննիչի, քննչական մարմնի ղեկավարի, հետաքննության մարմնի, փաստաբանի, ներկայացուցչի, փորձագետի կամ հարկադիր կատարողի կամ նշված անձանց մերձավոր ազգականի կամ մերձավորի կամ նշված անձանց դաստիարակության, խնամքի կամ հսկողության տակ գտնվողի մասին՝ հարցազրույցներ, ելույթներ, մենախոսություններ կամ դրանց հավասարեցված համանման այլ հրապարակային հաղորդումների ընթացքում հրապարակել արատավորող տեղեկություններ, որոնք իրենց բնույթով համահունչ կամ նույնական կլինեն սույն վարույթով մեղադրանքում ներկայացված հրապարակումներին /սահմանափակումը տարածվում է ՀՀ տարածքում գործող վերոհիշյալ սուբյեկտների նկատմամբ/, շաբաթը մեկ անգամ գրանցվել ՀՀ ԱՆ Պրոբացիայի ծառայության Երևանի քաղաքային մարմնում, առանց վարույթն իրականացնող մարմնի թույլտվության չփոխել մշտական բնակության վայրը /ք. Երևան Եղբայրության փողոցի 16/2 շենքի 35 բնակարան հասցեն/:
Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտի և ներկայացված հատուկ վերանայման բողոքի ուսումնասիրությունից հետևում է, որ խափանման միջոցների հարցը լուծելիս՝ Առաջին ատյանի դատարանը հանդես գալով որպես գործով վարույթն իրականացնող մարմին, պատշաճ գնահատման է ենթարկել մեղադրյալ Էդգար Ղազարյանին մեղսագրվող արարքի հակաիրավականությունը, նրա անձի հանրային վտանգավորության աստիճանը, եկել է իրավաչափ հետևության, որ մեղադրյալին մեղսագրվող արարքի բնույթը՝ դրա կատարման եղանակը, առանձնահատկությունները և ժամանակագրությունը թույլ են տվել պատկերացում կազմել վերջինիս հետագա ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման վերաբերյալ ու բացահայտել մեղադրյալի անձնային այն հատկանիշները, որոնք բացասական են բնութագրում վերջինիս ու էապես բարձրացնում են գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը, և այդ համատեքստում իրավացիորեն գտել է, որ մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված վերոնշյալ այլընտրանքային խափանման միջոցները վերացնելու հիմքերը բացակայում են, իսկ հակառակի մասին բողոքաբերի դիրքորոշումները հիմնված չեն ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների վրա:
Ինչ վերաբերում է Էդգար Ղազարյանի անձի վերաբերյալ պաշտպանի ներկայացրած փաստարկներին, ապա Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ դրանք ինքնին, սույն որոշմամբ արված վերլուծության համատեքստում, բավարար չեն մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված բացակայելու արգելք խափանման միջոցը վերացնելու, ինչպես նաև վերջինիս նկատմամբ կիրառված վարչական հսկողություն խափանման միջոցի ծավալից ընդհանուր իրավասության դատարանների դատավորներին, դատախազներին, քննիչներին, քննչական մարմնի ղեկավարներին, հետաքննության մարմիններին, փաստաբաններին, ներկայացուցիչներին, փորձագետներին, հարկադիր կատարողներին, նշված անձանց մերձավոր ազգականներին և մերձավորներին, նշված անձանց դաստիարակության, խնամքի կամ հսկողության տակ գտնվողներին վերաբերող խոսքի ազատության սահմանափակումները հանելու համար:
Հետևաբար, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը հանգել է իրավաչափ և հիմնավոր եզրահանգման առ այն, որ վարույթի բնականոն ընթացքն ապահովելու և մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովելու համար մեղադրյալ Էդգար Ղազարյանի նկատմամբ ընտրված վարչական հսկողություն /սահմանված ծավալով/ և բացակայելու արգելք այլընտրանքային խափանման միջոցներն անհրաժեշտ է թողնել անփոփոխ։
Ընդհանրացնելով վերոշարադրյալը` Վերաքննիչ դատարանն ընդգծում Է, որ մեղադրյալ Էդգար Ղազարյանի նկատմամբ խափանման միջոցների հարցը քննարկելիս՝ Առաջին ատյանի դատարանն արել է իրավաչափ հետևություններ, որոնք ընդունելի են նաև Վերաքննիչ դատարանի համար: Ուստի, նման պայմաններում հատուկ վերանայման բողոքի փաստարկները բավարար չեն որպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող և գործի լրիվ, օբյեկտիվ, բազմակողմանի և ողջամիտ ժամկետում քննության պարտավորություն կրող Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելու համար։
Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում ընդգծել, որ հատուկ վերանայման բողոքում բարձրացված մյուս հարցերին Առաջին ատյանի դատարանն արդեն իսկ անդրադարձել է իր կողմից կայացված որոշման մեջ, որի հետևություններին Վերաքննիչ դատարանը համաձայն է և այդ պատճառով նպատակահարմար չի գտնում նորից մեկ առ մեկ անդրադառնալ դրանց:
Անդրադառնալով հատուկ վերանայման բողոքում նշված՝ դատական ակտի պատճառաբանվածության խնդրին, Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում արձանագրել, որ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը իրավական դիրքորոշում է արտահայտել այն մասին, որ <<…չնայած <<Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին>> եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին կետը պարտավորեցնում է դատարաններին պատճառաբանել իրենց դատական ակտերը, սակայն դա չի կարող մեկնաբանվել որպես ցանկացած փաստարկի առնչությամբ պատճառաբանված պատասխան ներկայացնելու պահանջ /տե՛ս Van de Hurk v. the Netherlands գործով Եվրոպական դատարանի` 1994 թվականի ապրիլի 19-ի վճիռը, գանգատ թիվ 16034/90, կետ 61/ և Դատարանի որոշումից պետք է պարզ դառնա, որ գործի համար էական նշանակություն ունեցող հարցերը քննարկվել են>> /տե՛ս Boldea v. Romania գործով Եվրոպական դատարանի` 2007 թվականի փետրվարի 15-ի վճիռը, գանգատ թիվ 19997/02, կետ 30/:
Վերոշարադրյալի հիման վրա Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ մեղադրյալ Էդգար Ղազարյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցների հարցը քննության առնելիս՝ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ չի տվել դատական սխալ, այդ թվում նաև՝ քրեադատավարական օրենքի այնպիսի խախտում, որը կարող էր ազդեցություն ունենալ գործի ելքի վրա, և գործով կայացրել է ըստ էության ճիշտ լուծող դատական ակտ, որը բխում է ինչպես Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի, այնպես էլ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի ձևավորած նախադեպային իրավունքից:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-րդ հոդվածով՝ Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Մեղադրյալ Էդգար Ֆերդինանդի Ղազարյանի պաշտպան Ռ․Մելիքյանի հատուկ վերանայման բողոքը մերժել, իսկ <<Մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցը քննության առնելու մասին>> Երևան քաղաք առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025թ․ մարտի 24-ի թիվ ԵԴ1/0740/01/25 որոշումը՝ թողնել անփոփոխ:
Սույն որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` ստանալու օրվանից 15-օրյա ժամկետում:


ԴԱՏԱՎՈՐ Ս․ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆ