Գործ ԵԴ1/0696/01/25





ԲԺՇԿԱԿԱՆ ՀԱՐԿԱԴՐԱՆՔԻ
Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

ԵՐԵՎԱՆ ՔԱՂԱՔԻ ԱՌԱՋԻՆ ԱՏՅԱՆԻ
ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅԱՆ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ

նախագահությամբ՝ դատավոր Ս.ՅՈՒԶԲԱՇՅԱՆԻ
քարտուղարությամբ՝ Լ.ՂԱԶԱՐՅԱՆԻ
Ա.ՔՈՉԱՐՅԱՆԻ

մասնակցությամբ`
հանրային մեղադրող Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազի տեղակալ
Է.ՊՈՂՈՍՅԱՆԻ
տուժող Զ.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆԻ
պաշտպան Ա.ԽԱՌԱՏՅԱՆԻ
օրինական ներկայացուցիչ Ա.ՎԻՐԱԲՅԱՆԻ
անմեղսունակության վիճակում
հանցանք կատարած անձ Հ.ՎԻՐԱԲՅԱՆԻ

2026 թվականի փետրվարի 27-ին Երևան քաղաքում դռնբաց դատական նիստում քննության առնելով բժշկական հարկադրանքի վարույթի նյութերն՝ անմեղսունակության վիճակում ենթադրյալ արարք կատարած անձ՝
Հայկ Երջանիկի Վիրաբյանի՝ ծնված՝ ******., ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, չամուսնացած, խնամքին ոչ ոք, միջնակարգ կրթությամբ, չի աշխատում, դատվածություն չունեցող, հաշվառված և բնակվող՝ ********, որպես անվտանգության միջոց է ընտրված ընտանեկան հսկողությունը, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 166-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 6-րդ կետով:

1. Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1.1 2024 թվականի հուլիսի 09-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի քննչական բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 166-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 6-րդ կետով նախաձեռնվել է թիվ 11151324 քրեական վարույթը /հատոր 1-ին, գ.թ. 1/:
1.2 Նույն օրը որոշում է կայացվել թիվ 11151324 քրեական վարույթով քննչական խումբ ստեղծելու մասին /հատոր 1-ին, գ.թ. 11/:
1.3 Նույն օրը որոշում է կայացվել թիվ 11151324 քրեական վարույթով ****** Սարգսի Մանուկյանին որպես տուժող ճանաչելու մասին /հատոր 1-ին, գ.թ. 15/:
1.4 2024 թվականի հուլիսի 22-ին Հայկ Երջանիկի Վիրաբյանի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 166-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 6-րդ կետով և նույն թվականի հուլիսի 24-ին նրան մեղադրանք է ներկայացվել /հատոր 1-ին, գ.թ. 80-81, 93-95/:
1.5 2024 թվականի սեպտեմբերի 24-ին որոշում է կայացվել թիվ 11151324 քրեական վարույթը բժշկական հարկադրանքի վարույթի փոխակերպելու մասին /հատոր 1-ին, գ.թ. 135-137/:
1.6 Նույն օրը որոշում է կայացվել ****** Սարգսի Մանուկյանին վերջինիս մերձավոր ազգական՝ եղբայր Արսեն Երջանիկի Վիրաբյանի ընտանեկան հսկողությանը հանձնելու մասին /հատոր 1-ին, գ.թ. 138-140/:
1.7 2025 թվականի փետրվարի 12-ին Հայկ Երջանիկի Վիրաբյանի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական նոր հետապնդում՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 166-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 6-րդ կետով և նույն թվականի փետրվարի 18-ին նրան մեղադրանք է ներկայացվել /հատոր 1-ին, գ.թ. 205-207, 209-211/:
1.8 2025 թվականի փետրվարի 28-ին կազմվել է թիվ 11151324 բժշկական հարկադրանքի վարույթով մեղադրական եզրափակիչ ակտը /հատոր 1-ին, գ.թ. 217-227/:
1.9 2025 թվականի մարտի 03-ին Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազությունից Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան է ստացվել թիվ 11151324 բժշկական հարկադրանքի վարույթի նյութերը՝ անմեղսունակության վիճակում գտնվող Հայկ Երջանիկի Վիրաբյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 166-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 6-րդ կետով նախատեսված արարք կատարելու վերաբերյալ, որը թիվ ԵԴ1/0696/01/25 համարի ներքո մակագրվել և 2025 թվականի մարտի 04-ին հանձնվել է դատավոր Ս.Յուզբաշյանին:
1.10 2025 թվականի մարտի 04-ին որոշում է կայացվել քրեական գործով վարույթը ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին։
1.11 2025 թվականի մայիսի 19-ին անմեղսունակության վիճակում ենթադրյալ հանցանք կատարած Հայկ Երջանիկի Վիրաբյանի նկատմամբ որպես անվտանգության միջոց կիրառված ընտանեկան հսկողությունը թողնվել է անփոփոխ:
1.12 Նույն օրը որոշում է կայացվել հիմնական դատալսումներ նշանակելու մասին:
1.13 2025 թվականի օգոստոսի 11-ին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 166-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով կայացվել է անմեղսունակության վերդիկտ և նույն օրը որոշում է կայացվել լրացուցիչ դատալսումներ նշանակելու մասին:

2. Մեղադրանքի փաստական նկարագրությունը.
2.1 Հայկ Երջանիկի Վիրաբյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 166-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 6-րդ կետով մեղադրանք է ներկայացվել պատժի սպառնալիքով արգելված, մեղավորությամբ կատարված այն արարքի համար, որ նա, «2024 թվականի հուլիսի 8-ին` ժամը 17:30-ի սահմաններում, մարմնական վնասվածք պատճառելու համար նախապես հարմարեցված միջոցի` երկաթե առարկայի գործադրմամբ, դիտավորությամբ հարվածել է ****** Սարգսի Մանուկյանին` վերջինիս առողջությանը պատճառելով կյանքի համար վտանգավոր ծանր մարմնական վնասվածք:
Այսպես`
Հայկ Երջանիկի Վիրաբյանը 2024 թվականի հուլիսի 8-ին` ժամը 17:30-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Արշակունյաց 75Ա հասցեում գործող «ՌԵՆՏ-24» ՍՊ ընկերության տարածքում նախաքննությամբ չպարզված պատճառով ****** Սարգսի Մանուկյանին մարմնական վնասվածք պատճառելու համար տվյալ վայրից վերցրել է երկաթե առարկա, ինչը նախապես հարմարեցրել է իր ձեռքին և մոտեցել վերջինիս և այն պահին, երբ Զ.Մանուկյանը շրջվել է, տվյալ առարկայի գործադրմամբ, դիտավորությամբ 1 անգամ հարվածել է Զ.Մանուկյանի գլխին, որի հետևանքով վերջինիս առողջությանը պատճառել է կյանքին վտանգ սպառնացող ծանր մարմնական վնասվածք` ձախ վերին կոպի արյունազեղման, ձախ աչքի սպիտակուցաթաղանթի արյունազեղման, գլխի քունքային շրջանի սալջարդ վերքի, ձախ գագաթ-քունքային շրջանի և դեմքի ձախ կեսի փափուկ հյուսվածքների սալջարդի, ենթամաշկային արյունահավաքի, աջ արմնկահոդի շրջանի քերծվածքի, ձախ քունքային շրջանի սուբէպիդուրալ արյունահավաքի, գլխուղեղի միջին աստիճանի սալջարդի, ձախ գագաթային բլթի կոնտուզիոն հեմոռագիկ օջախների, ենթաոստայնային արյունազեղումների, սեպոսկրի, ձախ քունքոսկրի խրթեշի, ձախ գագաթոսկրի ձախ այտային աղեղի, ձախ ակնակապճի կողային պատի, քթոսկրերի կոտրվածքների ձևով»:

3. Դատաքննությամբ հետազոտված թույլատրելի ապացույցները.
3.1 Դեպքի վայրի զննություն կատարելու մասին 2024 թվականի հուլիսի 09-ի արձանագրությունը, որի համաձայն՝ դեպքի վայր է հանդիսանում Շենգավիթ վարչական շրջանի Արշակունյաց 75/2 հասցեն: Նշված հասցեում գործող «ՌԵՆՏ-24» ՍՊ ընկերության աշխատակից և զննության մասնակից Արսեն Առաքելյանը հայտնեց, որ Հայկ Վիրաբյանը հանդիսանում է ընկերության աշխատակիցը, և մատնացույց արեց այն վայրը, որտեղ Հայկ Վիրաբյանը երկաթյա ձողով հարվածել է մյուս աշխատակից ******ի գլխին, ինչի հետևանքով ******ն ստացել է մարմնական վնասվածքը, ինչպես նաև ներկայացրեց երկաթյա ձողը և տվյալ հատվածի տեսագրությունների լազերային սկավառակը /դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1-ին, գ.թ. 6-9/:
3.2 Տեսագրությունը զննելու մասին 2024 թվականի հուլիսի 15-ի արձանագրությունը, որի համաձայն՝ զննության է ենթարկվել Երևան քաղաքի Արշակունյաց 75 Ա հասցեում ՌԵՆՏ-24» ՍՊ-ի աշխատակից Արսեն Առաքելյանի կողմից ներկայացված տեսագրությունը, ըստ որի՝ ժամը 17:19:08-ին տեսախցիկին է մոտենում սև տաբատով սպիտակ կարճաթև մայկայով (վրան առկա են մուգ գծեր) տղամարդ սև մազերով, ով հանդիսանում է ****** Մանուկյանը, հետ նայելով քայլում է, ժամը 17:19:13-ին ****** Մանուկյանին հետևից անմիջապես մոտենում է երիտասարդ տղա՝ կարմիր կարճաթև մայկայով, սև տաբատով, ով հանդիսանում է Հայկ Վիրաբյանը, երկու ձեռքի մեջ առկա է երկաթյա իր, հարվածում է ****** Մանուկյանի գլխին, ով անմիջապես ընկնում է գետնին և Հայկ Վիրաբյանն աջ ձեռքով բռնած երկաթյա իրը մոտենում է գետնին ընկած ****** Մանուկյանին և երկաթյա իրով մի փոքր վեր բարձրացնելով փորձում է շարժում անել, այդ պահին արագ մոտենում և Հայկ Վիրաբյանին երկու ձեռքով փաթաթվում է սև գույնի սպորտային հագուստով երիտասարդը՝ Ասեն Առաքելյանը, որից հետո նրանց է մոտենում հաջորդ տղամարդը՝ Ասեն Արմենակյանը, և բռնում են Հայկ Վիրաբյանին և դժվարությամբ ձեռքից վերցնում երկաթյա իրը /դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1-ին, գ.թ. 67-68/:
3.3 Որպես արտավարութային ապացույց ճանաչված և քրեական վարույթին կցված՝ լազերային կրիչը, որի զննությամբ պարզվել է ժամը 17:19:08-ին տեսախցիկին է մոտենում սև տաբատով սպիտակ կարճաթև մայկայով (վրան առկա են մուգ գծեր) տղամարդ սև մազերով, ով հանդիսանում է ****** Մանուկյանը, հետ նայելով քայլում է, ժամը 17:19:13-ին ****** Մանուկյանին հետևից անմիջապես մոտենում է երիտասարդ տղա՝ կարմիր կարճաթև մայկայով, սև տաբատով, ով հանդիսանում է Հայկ Վիրաբյանը, երկու ձեռքի մեջ առկա է երկաթյա իր, հարվածում է ****** Մանուկյանի գլխին, ով անմիջապես ընկնում է գետնին և Հայկ Վիրաբյանն աջ ձեռքով բռնած երկաթյա իրը մոտենում է գետնին ընկած ****** Մանուկյանին և երկաթյա իրով մի փոքր վեր բարձրացնելով փորձում է շարժում անել, այդ պահին արագ մոտենում և Հայկ Վիրաբյանին երկու ձեռքով փաթաթվում է սև գույնի սպորտային հագուստով երիտասարդը՝ Ասեն Առաքելյանը, որից հետո նրանց է մոտենում հաջորդ տղամարդը՝ Ասեն Արմենակյանը, և բռնում են Հայկ Վիրաբյանին և դժվարությամբ ձեռքից վերցնում երկաթյա իրը /դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1-ին, գ.թ. 34-35, 43-44, 67-68, գ.թ. 169-172/:
3.4 Որպես իրեղեն ապացույց ճանաչված՝ Արսեն Առաքելյանի կողմից ներկայացրած երկաթյա ձողը /դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1-ին, գ.թ. 166-168/:
3.5 Դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 1884/հ եզրակացությունը, որի համաձայն՝ քաղաքացի ****** Մանուկյանի ստացած մարմնական վնասվածքներն ըստ օբյեկտիվ ուսումնասիրության և բժշկական փաստաթղթերի տվյալների` ձախ վերին կոպի արյունազեղման, ձախ աչքի սպիտակուցաթաղանթի արյունազեղման, գլխի քունքային շրջանի սալջարդ վերքի, ձախ գագաթ-քունքային շրջանի և դեմքի ձախ կեսի փափուկ հյուսվածքների սալջարդի, ենթամաշկային արյունահավաքի, աջ արմնկահոդի շրջանի քերծվածքների, ձախ քունքային շրջանի սուբէպիդուրալ արյունահավաքի, գլխուղեղի միջին աստիճանի սալջարդի, ձախ գագաթային բլթի կոնտուզիոն հեմոռագիկ օջախների, ենթաոստայնային արյունազեղումների, սեպոսկրի, ձախ քունքոսկրի խրթեշի, ձախ գագաթոսկրի, ձախ այտային աղեղի, ձախ ակնակապճի կողմնային պատի, քթոսկրերի կոտրվածքների ձևով, պատճառվել են բութ առարկաներով, հնարավոր են նշված ժամկետին և հանգամանքներում, որոնք առողջությանը պատճառել են ծանր վնաս` կանքին վտանգ սպառնացող: Առանձին-առանձին վերցրած աջ արմնկահոդի շրջանի քերծվածքը առողջության թեթև վնասի հատկանիշներ չի պարունակում, իսկ մնացած վնասվածքները միմյանցից տարանջատման ենթակա չեն և առողջությանը պատճառել են ծանր վնաս /դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1-ին, գ.թ. 193-194/:
3.6 Դատահոգեբուժական ստացիոնար փորձաքննության հանձնաժողովի թիվ 71 եզրակացությունը, որի համաձայն՝ Հայկ Երջանիկի Վիրաբյանը տառապել և տառապում է «Շիզոֆրենիա պարանոիդ ձև» F20.0 հոգեկան հիվանդությամբ:
Այդ մասին են վկայում ներկա հետազոտման արդյունքները, որոնք թույլ են տվել փորձաքննվողի մոտ հայտնաբերել վերոնշած հիվանդությանը բնորոշ` մտածողության պարալոգիզմ դատողությունների անհետևողականություն, անհեթեթություն, վերաբերման, հատուկ նշանակության, հրամայողական իմպերատիվ բնույթի ցնորազառանցական ապրումներ, քննադատության անբավարարության հետ մեկտեղ: Իրավախախտումը կատարելու պահին` փորձաքննվողը գտնվել է վերը նշված հիվանդագին խանգարված վիճակում, արարքը կատարել է ցնորազառանցական ապրումների ազդեցության ներքո, ինչը զրկել է նրան գիտակցել իր գործողություններ վտանգավորությունը հաշիվ տալ իրեն կատարած արարքի համար և ղեկավարել դրանք:
Ուստի իրեն մեղսագրվող արարքի նկատմամբ Հայկ Երջանիկի Վիրաբյանին հարկ է ճանաչել` ԱՆՄԵՂՍՈՒՆԱԿ:
Իրավախախտումը կատարելուց անմիջապես հետո փորձաքննվողը ընդունվել է և հոժարակամ շուրջ մեկ ամիս բուժվել է «ՀՍՊԱԿ» ՓԲԸ-ում:
Դուրս է գրվել ներհիվանդանոցային լավացումով:
Ներկա հոգեվիճակով փորձաքննվողը կարող է մասնակցել դատաքննչական գործողությունների նա սոցիալապես նվազ վտանգավոր է ինչպես իր, այնպես էլ հասարակության համար: Կարիք ունի հարկադիր բուժման ընդհանուր հսկողության հոգեբուժական բաժանմունքում /դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1-ին, գ.թ. 129-133/:
3.7 Վկա Արսեն Առաքելյանի դատաքննության ընթացքում տրված ցուցմունքը, որի համաձայն՝ Հայկ Վիրաբյանը և ****** Մանուկյանն աշխատել են իր հետ ՌԵՆՏ 24-ում, որոնց հետ ունեցել է աշխատանքային հարաբերություններ: Դեպքը տեղի է ունեցել հուլիս ամսին, աշխատանքի վայրում: Ինքը գտնվել է աշխատանքի վայրում, և երեկոյան ժամի ցանկացել է դուրս գալ: Դուրս է եկել և տեսել է ******ին ընկնելու պահին ու մոտեցել է, որ նրան պահի: Ընկնելու պահը տեսնելիս մեխանիկորեն գնացել է այդ կողմ: Այդ ժամանակ տեսել է Հայկ Վիրաբյանին, ում ձեռքին կար բուռի նասադկա: Հայկը ցանկանում էր մոտենալ ******ին, սակայն ինքը բռնել է նրան և չի թողել: Տեղյակ չէ արդյոք ******ի և Հայկի մեջ եղել է որևէ խնդիր: Դեպքից երկու ամիս անց ազատվել է աշխատանքից: Այդ երկու ամսվա ընթացքում տուժողը մեկ ամիս աշխատել է այնտեղ: Եղել է, որ վնասվածքների պատճառով տուժողը չի գնացել աշխատանքի:
Նկատի ունենալով դատալսումների ընթացքում և նախաքննության ընթացքում տված ցուցմունքների միջև առկա էական հակասությունը՝ Դատարանը թույլատրել է հանրային մեղադրողին հրապարակել վկա Արսեն Առաքելյանի նախաքննական ցուցմունքը, որոնց համաձայն՝ դեպքից հետո Հայկ Վիրաբյանին հարցրել է, թե ինչու է հարվածել ******ին, վերջինս պատասխանել է, որ ******ը հայհոյել է իրեն, այդ պատճառով է հարվածել, սակայն չի արտաբերել, թե ինչ հայհոյանք է տվել ******ը /հատոր 1-ին, գ.թ. 24-27:
Ցուցմունքը հրապարակվելուց հետո վկա Արսեն Առաքելյանը հայտնեց, որ պնդում է այն: Այդ ժամանակ իր հիշողությունն ավելի լավ է եղել: Մինչև դեպքը տեղի ունենալը Հայկի հետ աշխատել են մոտ երկուսից երեք ամիս: Հայկի կողմից տարօրինակ ոչ մի պահելաձև կամ խոսակցություն չի նկատել /դատական նիստի արձանագրություն/:
3.8 Վկա Արսեն Արմենակյանի դատաքննության ընթացքում տրված ցուցմունքը, որի համաձայն՝ աշխատել է ՌԵՆՏ 24-ում, որտեղ տեղի է ունեցել դեպքը: Այդ օրը մոտավորապես ժամը 16:00-ի սահմաններում սենյակում նստած բլանկ լրացնելիս է եղել, երբ տեսել է, որ ******ն արնաշաղախ ընկել է: Չի տեսել հարվածի պահը, քանի որ գլուխը կախ է եղել: Ինքը և Արսենը մոտեցել են նրան ու այդ պահին Արսենը ընկել է Հայկի վրա, իսկ ինքը բուռը վերցրել է նրա ձեռքից: Չի հիշում, թե արդյոք այդ ժամանակ հայհոյանքներ եղել են, թե՝ ոչ: Տեղյակ չէ Հայկի կողմից ******ին հարվածելու պատճառի մասին /դատական նիստի արձանագրություն/:
3.9 Տուժող ****** Մանուկյանի դատաքննության ընթացքում տրված ցուցմունքը, որի համաձայն՝ մեղադրյալի հետ աշխատել են ՌԵՆՏ 24-ում, սակայն նրա հետ չունի որևէ հարաբերություն: Դեպքի օրն ունեցել են երկու դվիժոկի պատվեր, և սկսել են արագ կազմակերպել այն: Դվիժոկները դրված են եղել պատի տակ: Հայկը ցանկացել է միացնել դրանք, սակայն չի կարողացել: Այդ ժամանակ տղաներից եկել են և իրեն խնդրել միացնել դվիժոկները, քանի որ ինքը մասնագիտորեն ավելի ճարպիկ է: Ինքը Հայկին հարցրել է, թե արդյոք բենզին կա մեջը, Հայկն ասել է, որ չկա: Ինքը գնացել և բերել է բենզինը, լցրել ու միացրել է դվիժոկը՝ ցույց տալով Հայկին, թե ինչպես են միացնում: Դրանից հետո հետ է տարել բենզինը, և գնացել է երկրորդ հարկ, որպեսզի վերցնի ջրի խողովակը, սակայն չի գտել: Այդ օրը իր գործընկեր Կարենն իր հետ չի եղել և ամեն ինչ իր վրա է մնացել: Հետ է եկել և տեսել է, որ Հայկը բուռի նասադկաների մեջ ինչ-որ բան է քանդում: Նրան միջամտել է և ասել, թե ինչու է դրանք քանդում, և թող գրասենյակի նոր տնօրենին տեղեկացնի, որ չունեն աշխատող բուռ: Տեսնելով, որ Հայկը շարունակում է քանդել այն, ինքը թեքվել է, որ հեռանա այդտեղից: Երկու քայլ չարած հարված է զգացել: Այդ պահին չի տեսել իրեն հարվածողին, սակայն տեսագրություններով տեսել է, որ Հայկն է իրեն հարվածողը: Դեպքից հետո վեց ամիս չի կարողացել աշխատել, ծանր է տարել դեպքը և արդյունքում ստանում է հոգեմետ դեղեր:
Երբ Հայկը, որպես նորեկ եկել էր, նրան ինքն է սովորեցրել և ցույց տվել հմտությունները, սակայն նկատել է նաև, երբ Հայկին որևէ դիտողություն է արել, նա սկսել է այդ պահին դողալ: Հայկի հետ վիճաբանություններ եղել են: Դեպքից տասն օր առաջ վիճաբանել են, որի ընթացքում Հայկն իրեն է հարվածել, ինքն էլ՝ նրան, ինչի արդյունքում Հայկն ընկել է բեռնափոխադրող մեքենայի բեռնախցիկը: Դրանից հետո Հայկից ներողություն է խնդրել, նստել են և սուրճ են խմել: Այդ կոնֆլիկտը հարթվել է, և իրենք շարունակել են միասին աշխատել: Հայկին միշտ հաց և սուրճ է հյուրասիրել, սակայն Հայկը միշտ հրաժարվել է և առանձին է ընդմիջում արել: Եթե ինքը մտածեր, որ Հայկի հոգեվիճակի հետ որևէ խնդիր կա, ավելի նրբազգաց կվերաբերվեր նրան: Դեպքի օրը իրենք միմյանց չեն հայհոյել: Մինչև դեպքը լինելը ինքը գրասենյակում Հայկին բացատրել է, որ նա իրեն ճիշտ պահի /դատական նիստի արձանագրություն/:
3.10 Մեղադրյալ Հայկ Վիրաբյանը հրաժարվեց ցուցմունք տալ /դատական նիստի արձանագրություն/:

4. Լրացուցիչ դատալսումներ.
4.1 Լրացուցիչ դատալսումների ընթացքում հետազոտվեցին՝
4.1.1 ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի ձև 8 տեղեկանքը, որի համաձայն՝ Հայկ Երջանիկի Վիրաբյանը հանդիսանում է դատվածություն չունեցող /դատական նիստի արձանագրություն/,
4.1.2 Փորձագետի թիվ 24-2047 եզրակացությունը, որի համաձայն՝ 1, 2, 3, 4, 5 Հաշվի առնելով նախաքննությամբ ձեռք բերված տվյալները, փորձաքննությամբ կատարված հետազոտությունների և համադրված վերլուծությունների արդյունքները, առաջադրված հարցերին համապատասխան` հանգում ենք հետևյալ հետևությունների, որ Հայկ Երջանիկի Վիրաբյանը տառապում է` «Շիզոֆրենիա, պարանոիդ ձև, անընդմեջ ընթացքով F20» ախտորոշմամբ խրոնիկական էնդոգեն, անընդմեջ պրոցեսուալ հիվանդությամբ: Այդ մասին վկայում են ինչպես անամնեստիկ տեղեկությունները` 2021թ-ից սկսած ի հայտ եկած աուտոխտոն վարքային տարօրինակությունները, արտահայտած անհեթեթ պերսեկուտոր բնույթի զառանցական գաղափարները, այնպես էլ 2021թ.-ին Պ.Գաննուշկինի անվան հոգեբուժական կլինիկայում, ապա 2023թ.-ին, 2024թ.-ին ՀՀ ԱՆ ՀԱՊԱԿ ՓԲԸ-ում «Շիզոֆրենիա, պարանոիդ ձև» F20 /իմպերատիվ ցնորքների կապակցությամբ ստացիոնար բուժման և ախտորոշման վերաբերյալ առկա տեղեկությունները, տեղամասային հոգեբույժի մոտ 28.04.2023թ.-ին ՀՀ ԱՆ «Ավան» ՀԱԿ ՓԲԸ-ում տեղամասային հոգեբույժի մոտ հաշվառման վերաբերյալ փաստը, ԴՀՓ արդյունքները և պահպանողական դեղորայքային բացակայության վերաբերյալ առկա ամբուլատոր քարտի գրառումները, ըստ որոնց փորձաքննվողի մոտ արձանագրված են եղել մտածողության պարալոգիզմ, դատողությունների մակերեսայնություն, անհետևողականություն, ճեղքվածություն, հրամայողական ցնորքներ, որոնց ազդեցությամբ պայմանավորված տուժած են եղել քննադատական և պրոգնոստիկ կարողությունները: Որպես խրոնիկական հոգեկան հիվանդությամբ տառապող անձնավորություն Հ.Վիրաբյանը իրեն մեղսագրվող արարքը կատարելու ժամանակահատվածում կարող էր հասկանալ իր գործողությունների միայն արտաքին ֆորմալ կողմը, սակայն հաշվի առնելով արտահայտված մտածողության խանգարումները/զառանցական տրամադրվածությունը զառանցական գաղափարները, հալյուցինատոր ապրումները հրամայողական բնույթի/, ինչպես նաև դեղորայքային բուժման բացակայության ֆոնի վրա շարունակական բնույթ կրող հոգեախտաբանական ապրումները բերել են քննադատական և պրոգնոստիկ ունակությունների խաթարման' զրկելով նրան հասկանալու իր գործողությունների փաստացի բնույթը և հասարակական վտանգավորությունը: Ուստի Հայկ Երջանիկի Վիրաբյանին կատարած արարքի նկատմամբ հարկ է ճանաչել ԱՆՄԵՂՍՈՒՆԱԿ: Համադրելով սույն քրեական վարույթի հանգամանքները, որոնք Հ. Վիրաբյանի ներկայիս հոգեկան վիճակի, արարքի ծանրության հետ մեկտեղ վկայում են առ այն, որ նա պահպանողական բուժման ֆոնի վրա, կատարած արարքից հետո հոգեկան վիճակը մասնակիորեն բարելավվել է, վերջինիս վարքի սոցիալական վտանգավորությունը նվազել է, ուստի նա կարիք ունի արտահիվանդանոցային հարկադիր բուժման տեղամասային հոգեբույժի մոտ: Հաշվի առնելով, որ ներկայումս ստանում է պահպանողական բուժում Հ.Վիրաբյանի մոտ ախտորոշված հոգեախտաբանությունը գտնվում է դեղորայքային ախտադադարի շրջանում, ուստի նա իր ներկա հոգեկան վիճակով նվազ վտանգավոր է և իր հոգեկան վիճակով կարող է քրեական գործի նյութերի վերաբերյալ հաղորդել արտաքին նկարագրական տեղեկություններ, կարող է օգտվել իր դատավարական իրավունքներից, հասկանալ քրեական գործի համար կարևոր նշանակություն ունեցող հանգամանքները և տալ ճշմարիտ ցուցմունքներ /դատական նիստի արձանագրություն/:

5. Դատարանի պատճառաբանությունը և եզրահանգումները.
5.1 Հիմնական դատալսումների ընթացքում պատշաճ իրավական ընթացակարգով հետազոտված ապացույցների հիման վրա, դրանց ձևի և բովանդակության վերլուծության, այլ ապացույցների հետ համադրելու միջոցով, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, հավաստիության, իսկ բոլոր ապացույցների համակցությունը՝ հիմնավոր եզրափակիչ դատավարական ակտ կայացնելու համար բավարարության տեսանկյունից, դրանց պատշաճ հետազոտման և վերլուծության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ, մեղադրյալի մեղավորության վերաբերյալ չփարատվող բոլոր ողջամիտ կասկածները նրա օգտին մեկնաբանելով՝ Դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
Ապացույցի արժանահավատության հատկանիշը վերաբերում է ապացույցի բովանդակային գնահատմանը: Արժանահավատ է այն ապացույցը, որի ճշմարտացիությունը կասկած չի հարուցում: Ապացույցն արժանահավատության տեսանկյունից գնահատելիս դատարանը պետք է հիմք ընդունի հետևյալ հանգամանքները.
ա) ապացույցի աղբյուրի հատկանիշները (օրինակ` փորձագետի ձեռնհասությունը, ցուցմունք տվող անձի շահագրգռվածությունը, որոշ դեպքերում հոգեբանական և ֆիզիոլոգիական հատկանիշները, վիճակը, ինչպես նաև անձին վերաբերող այլ հատկանիշներ, որոնք կարող են ազդեցություն ունենալ այդ անձի կողմից գործի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքներն ընկալելու, մտապահելու, վերարտադրելու գործընթացի վրա),
բ) ապացույցի ձևավորման հանգամանքները (օրինակ` վկայի կողմից կոնկրետ հանգամանքն ընկալելու պայմանները, պաշտպանի, ներկայացուցչի ներկայությունը և այլն),
գ) ապացուցողական տեղեկությունը ձեռք բերելու միջոցը,
դ) ապացույցի բովանդակությունը կազմող տեղեկությունը հաստատող կամ հերքող հանգամանքների առկայությունը,
ե) նույն տեղեկության ստացումն այլ աղբյուրից:
Վերոշարադրվածի լույսի ներքո, գնահատելով քրեական գործով հետազոտված թույլատրելի ապացույցները՝ դեպքի վայրի զննություն կատարելու մասին 2024 թվականի հուլիսի 09-ի արձանագրությունը, տեսագրությունը զննելու մասին 2024 թվականի հուլիսի 15-ի արձանագրությունը, դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 1884/հ եզրակացությունը, վկա Արսեն Առաքելյանի, վկա Արսեն Արմենակյանի, տուժող ****** Մանուկյանի ցուցմունքները, որպես իրեղեն ապացույց ճանաչված՝ Արսեն Առաքելյանի կողմից ներկայացրած երկաթյա ձողը, Դատարանը հաստատված է համարում հետևյալը.
- Հայկ Երջանիկի Վիրաբյանը 2024 թվականի հուլիսի 8-ին` ժամը 17:30-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Արշակունյաց 75Ա հասցեում գործող «ՌԵՆՏ-24» ՍՊ ընկերության տարածքում աշխատել է ****** Սարգսյանի հետ,
- Հակ Վիրաբյանը վերցրել է երկաթե առարկան և, ****** Սարգսյանի մեջքի կողմից մոտենալով, մեկ անգամ երկաթե առարկայով հարվածել է Զ.Մանուկյանի գլխին, որի հետևանքով Զ.Մանուկյանի առողջությանը պատճառել է կյանքին վտանգ սպառնացող ծանր մարմնական վնասվածք:
Ընդ որում` Դատարանն արձանագրում է, որ նշված փաստական հանգամանքներն ամրագրող վերոթվարկյալ ապացույցները համադրվում են միմյանց հետ, չեն հակասում և ունեն ներքին տրամաբանություն:
Միաժամանակ՝ Դատարանը փաստում է, որ դատահոգեբուժական ստացիոնար փորձաքննության հանձնաժողովի թիվ 71 և ամբուլատոր դատահոգեբուժական փորձաքննության 2026 թվականի հունվարի 30-ի թիվ 24-2047 եզրակացությունների համաձայն՝ Հայկ Երջանիկի Վիրաբյանը կատարած արարքի նկատմամբ ճանաչվել է ԱՆՄԵՂՍՈՒՆԱԿ:
5.2 Անդրադառնալով Հայկ Վիրաբյանի կողմից կատարված արարքի իրավական որակմանը՝ Դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 166-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Մեկ ուրիշին մարմնական վնասվածք պատճառելը կամ նրա առողջությանն այլ վնաս պատճառելը, որը`
1) վտանգավոր է կյանքի համար,
/…/
2. Սույն հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքը, որը կատարվել է`
/…/
6) զենքի կամ մարմնական վնասվածք պատճառելու համար նախապես պատրաստված կամ հարմարեցված առարկայի կամ միջոցի գործադրմամբ,
/…/
պատժվում է ազատազրկմամբ՝ հինգից տասը տարի ժամկետով»:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը նախադեպային դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ որակյալ է համարվում ոչ թե առարկայի կամ միջոցի պարզապես օգտագործումը, այլ մարմնական վնասվածք պատճառելու համար որոշակի նախապատրաստական գործողությունների իրականացումը, այն է՝ առարկան կամ միջոցը նախապես պատրաստելը կամ հարմարեցնելը։ Այլ կերպ՝ արարքը քննարկվող ծանրացնող հանգամանքով որակելու համար, անհրաժեշտ է նախևառաջ ուշադրություն դարձնել հանցավորի սուբյեկտիվ ընկալմանը և վերջինիս կողմից օբյեկտիվորեն իրականացված գործողությունների բնույթին։
Մասնավորապես, վերոնշյալ որակյալ հանգամանքն անձին մեղսագրելու համար, կարևոր է, որ վերջինս մարմնական վնասվածք պատճառելու համար նախապես որոշակի ակտիվ գործողություններ իրականացնի, այն է՝ պատրաստի կամ հարմարեցնի համապատասխան առարկան կամ միջոցը։ Հաշվի առնելով «պատրաստել» կամ «հարմարեցնել» արտահայտությունների լեզվաբացատրական նշանակությունը, ինչպես նաև դրանց վերաբերյալ առկա դոկտրինալ մեկնաբանությունները՝ Վճռաբեկ դատարանը փաստել է, որ առարկան կամ միջոցը պատրաստել ասելով պետք է հասկանալ ցանկացած գործողություն, որի արդյունքում մարմնական վնասվածք պատճառելու համար պատրաստի առարկա կամ միջոց է ստացվում կամ ստեղծվում։ Ինչ վերաբերում է առարկան կամ միջոցը հարմարեցնելուն, ապա այն ենթադրում է հանցավորի կողմից արդեն իսկ գոյություն ունեցող առարկայի կամ միջոցի նկատմամբ որևէ ներգործության իրականացում՝ լրիվ կամ մասնակի կառուցվածքային փոփոխության ենթարկում, կարգավորում կամ ձևափոխում, որպեսզի դրանք առավել արդյունավետ կամ հարմար լինեն օգտագործման համար (օրինակ՝ մետաղյա ձողը կամ խոհանոցային դանակը սրելը, մետաղական մալուխը ընդհանուր զանգվածից կտրելով առանձնացնելը և այլն) (տե՛ս Ռուստամ Շավալյանի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ 2025 թվականի հուլիսի 07-ի թիվ ԵԴ/1157/01/19 որոշումը):
Սույն դեպքում՝ վերոթվարկյալ ապացույցներով, մասնավորապես՝ տուժող ****** Սարգսյանի ցուցմունքով հաստատվում է, որ Զ.Սարգսյանին հարվածելուց առաջ Հայկ Վիրաբյանը «նասադկաների» մեջ քանդելիս է եղել ինչ-որ: Այլ կերպ՝ հաստատվել է նշված երկաթյա իրի աշխատանքի մեջ օգտագործվելու հանգամանքը և, որ Հայկ Վիրաբյանն այն վերցրել է դեպքի վայրից: Այսինքն՝ չի ներկայացվել որևէ փաստական տվյալ Հ.Վիրաբյանի կողմից մինչ երկաթյա իրով հարվածելն այն հարմարեցնելու մասին:
Նման պայմաններում՝ Դատարանը գտնում է, որ Հայկ Վիրաբյանին վերագրվող արարքի համար կիրառելի է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 166-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետը:
5.3 Այսպիսով, Դատարանն ապացուցված է համարում, որ մեղադրյալ Հայկ Երջանիկի Վիրաբյանը անմեղսունակության վիճակում կատարել է իրեն վերագրված արարքը, որի համար կիրառելի է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 166-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետը:
5.4 Ապացուցված համարելով Հայկ Երջանիկի Վիրաբյանի անմեղսունակությունը քրեական օրենսգրքով արգելված արարքը կատարելու պահին՝ Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է անդրադառնալ վերջինիս նկատմամբ բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց կիրառելու հետ կապված հետևյալ հարցերին.
- Հ.Վիրաբյանի նկատմամբ անհրաժեշտ է արդյոք կիրառել բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց.
- բժշկական բնույթի հարկադրանքի ի՞նչ միջոց պետք է կիրառվի Հ.Վիրաբյանի նկատմամբ:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 111-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Անվտանգության միջոցը պետական հարկադրանքով ապահովված քրեաիրավական ներգործության միջոց է, որը դատարանի դատավճռով կամ որոշմամբ պետության անունից նշանակվում է պատժի սպառնալիքով արգելված արարք կատարած անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից կամ ազատություններից սույն գլխով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ:
2. Անվտանգության միջոցների նպատակն է կանխել պատժի սպառնալիքով արգելված արարքների կատարումը:»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Դատարանը կարող է նշանակել անվտանգության միջոց, եթե համարի, որ սույն օրենսգրքով պատժի սպառնալիքով արգելված արարք կատարած անձը կրկին կարող է այդպիսի արարք կատարել, կամ անվտանգության միջոցի կիրառումն անհրաժեշտ է իր կամ այլ անձի անվտանգությունն ապահովելու համար: Սույն օրենսգրքի 120-րդ հոդվածով նախատեսված անվտանգության միջոցի նշանակման վերաբերյալ որոշում կայացնելիս դատարանը հաշվի է առնում կոնկրետ անձի նկատմամբ դրա կիրառման անհրաժեշտության և առավել արդյունավետ իրականացման եղանակների վերաբերյալ փորձագետի, իսկ սույն օրենսգրքի 115-րդ և 116-րդ հոդվածներով նախատեսված անվտանգության միջոցների նշանակման վերաբերյալ՝ բժշկական-մասնագիտական հանձնաժողովի տված եզրակացությունը:»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Պատժի սպառնալիքով արգելված արարք կատարած անձի նկատմամբ կարող են նշանակվել անվտանգության հետևյալ միջոցները.
1) բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցներ՝
ա. հոգեբույժի մոտ արտահիվանդանոցային հսկողություն և հարկադիր բուժում,
բ. ընդհանուր հսկողության հոգեբուժական բաժանմունքում հարկադիր բուժում,
գ. հատուկ տիպի հոգեբուժական բաժանմունքում հարկադիր բուժում,
2) որոշակի վայրեր այցելելու արգելք,
3) հոգեբանական օգնություն ստանալու պարտականություն:»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 114-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Դատարանը բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց է նշանակում այն անձի նկատմամբ, որը՝
1) պատժի սպառնալիքով արգելված արարքի կատարման պահին գտնվել է անմեղսունակության վիճակում,
/.../
2. Դատարանն անձի նկատմամբ նշանակում է բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց, եթե հանգում է հետևության, որ անձը, իր առողջական վիճակով պայմանավորված, կարիք ունի բժշկական միջամտության, որը կապահովի իր կամ այլ անձի անվտանգությունը, ինչպես նաև սույն օրենսգրքի 111-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված՝ անվտանգության միջոցների կիրառման նպատակի իրականացումը:
/.../։
4․ Դատարանը սույն հոդվածի 1-ին մասում նշված և հոգեկան վիճակով իր կամ այլ անձի համար վտանգավորություն չներկայացնող անձի վերաբերյալ անհրաժեշտ նյութերն ուղարկում է առողջապահության համապատասխան մարմին՝ այդ անձի բուժման հարցը լուծելու համար։»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Դատարանը հոգեբուժական կազմակերպությունների ընդհանուր հսկողության հոգեբուժական բաժանմունքում հարկադիր բուժում է նշանակում պատժի սպառնալիքով արգելված արարք կատարած այն անձի նկատմամբ, որի հոգեկան վիճակը պահանջում է բուժման, խնամքի և հսկողության այնպիսի պայմաններ, որոնք կարող են իրականացվել միայն հիվանդանոցային պայմաններում:
2. Դատարանը հոգեբուժական կազմակերպության հատուկ տիպի հոգեբուժական բաժանմունքում հարկադիր բուժում է նշանակում պատժի սպառնալիքով արգելված արարք կատարած այն անձի նկատմամբ, որն իր հոգեկան վիճակով վտանգավոր է իր կամ այլ անձի համար և պահանջում է մշտական հսկողություն:»:
Նույն օրենսգրքի 117-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում պատժի սպառնալիքով արգելված արարք կատարած անձի հոգեկան առողջության խնդրի դրսևորումն ու բնույթը, կատարված արարքի բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, դրա կատարմանը նպաստած գործոնները, անձի կողմից պատժի սպառնալիքով արգելված արարք կրկին կատարելու հավանականությունը, իր կամ այլ անձի համար վտանգավորություն ներկայացնելը: Բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցի կոնկրետ տեսակը նշանակելու որոշում կայացնելիս դատարանը հիմնվում է հոգեբուժական կազմակերպության հանձնաժողովի տված եզրակացության վրա:»։
5.5 Մեջբերված նորմերի վերլուծությունից հետևում է, որ անձի նկատմամբ բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց կիրառելու և դրա տեսակը որոշելու իրավաչափությունն օրենսդիրը պայմանավորում է տվյալ անձի՝ հասարակության համար վտանգ ներկայացնելու հանգամանքի, ինչպես նաև անձի նկատմամբ բժշկական բնույթի հարկադրական միջոցների կիրառման անհրաժեշտության հետ: Մասնավորապես, բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցները կարող են նշանակվել այն դեպքերում, երբ անձն իր առողջական վիճակով պայմանավորված կարիք ունի բժշկական միջամտության և այդ միջամտությունը կապահովի իր կամ այլ անձի անվտանգությունը, ինչպես նաև կկանխի պատժի սպառնալիքով արգելված արարքների կատարումը:
Ընդ որում՝ բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց կիրառելու պահին անձը պետք է շարունակի վտանգավոր լինել հասարակության համար, հակառակ դեպքում՝ բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց կիրառելու հիմքը կվերանա։ Այս տեսանկյունից բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց նշանակելիս դատարանը պետք է պատշաճ գնահատման ենթարկի՝
- պատժի սպառնալիքով արգելված արարք կատարած անձի հոգեկան առողջության խնդրի դրսևորումն ու բնույթը,
- կատարված արարքի բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը,
- դրա կատարմանը նպաստած գործոնները,
- անձի կողմից պատժի սպառնալիքով արգելված արարք կրկին կատարելու հավանականությունը,
- իր կամ այլ անձի համար վտանգավորություն ներկայացնելը:
Անվտանգության միջոց նշանակելը դատարանի համար ոչ թե պարտականություն է, այլ հայեցողության շրջանակներում տրված իրավունք: Օրենսդիրը հստակեցնում է, որ դատարանը կարող է նշանակել անվտանգության միջոց, եթե համարի, որ քրեական օրենսգրքով պատժի սպառնալիքով արգելված արարք կատարած անձը կրկին կարող է այդպիսի արարք կատարել, կամ անվտանգության միջոցի կիրառումն անհրաժեշտ է իր կամ այլ անձի անվտանգությունն ապահովելու համար:
Քննարկվող անվտանգության միջոցի նշանակման վերաբերյալ որոշում կայացնելիս Դատարանը հաշվի է առնում կոնկրետ անձի նկատմամբ դրա կիրառման անհրաժեշտության և առավել արդյունավետ իրականացման եղանակների վերաբերյալ բժշկական-մասնագիտական հանձնաժողովի տված եզրակացությունը: Ընդ որում, այդ եզրակացությունը դատարանի համար կաշկանդող չէ, քանի որ վերջինս ունի դատական հայեցողության շրջանակներում գործելու հնարավորություն։ Մասնավորապես անմեղսունակ անձանց նկատմամբ բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցների կիրառման հնարավորությունը պայմանավորվում է ոչ թե փորձաքննության անցկացման պահի դրությամբ իր կամ իրեն շրջապատող միջավայրի համար վտանգ ներկայացնելու հանգամանքով, այլ մինչև բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցների կիրառման վարույթի դատական քննության ավարտը հասարակության համար վտանգավոր լինելու շարունակականության հանգամանքով: Վերջինս Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի իրավական դիրքորոշումների հաշվառմամբ կարող է գնահատվել ոչ միայն բժշկական փաստաթղթերի հետազոտության, այլ նաև հոգեկան հիվանդությամբ տառապող անձի անհատական հատկանիշների, դատական նիստերի դահլիճում նրա դրսևորած վարքագծի, ունեցած հոգեվիճակի անմիջական գնահատման արդյունքում:
Ավելին, բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցների կիրառման մինչդատական վարույթի ընթացքում անձի հոգեկան առողջության վիճակին վերաբերող փորձաքննության անցկացման և գործը դատարանում քննելու պահերի միջև հնարավոր է երկար ժամկետային խզում։
Այս տեսանկյունից անհրաժեշտ է հաշվի առնել այն, որ հոգեկան հիվանդություն ունեցող անձը դատավարությունում ունի երկբնույթ դեր, մասնավորապես` նա և՛ շահագրգիռ անձ է, և՛ դատաքննության օբյեկտ: Այս հաշվառմամբ էլ դատաքննությանը նրա մասնակցության ապահովմանն ուղղված պարտականություններ են դրված վարույթն իրականացնող մարմնի վրա, ինչը պայմանավորված է ոչ միայն գործն անձամբ ներկայացնելու նրա իրավունքի ապահովման, այլ նաև դատավորին հնարավորություն տալու համար իր անձնական կարծիքը ձևավորել գործի և այդ անձի հոգեկան վիճակի վերաբերյալ (տե՛ս, mutatis mutandis, Եվրոպական դատարանի` Kovalev v. Russia գործով 2007 թվականի մայիսի 10-ի վճիռը, գանգատ թիվ 78145/01, կետեր 35-37): Դատավորի համար կարևոր է առնվազն հոգեկան հիվանդություն ունեցող անձի հետ կարճ հանդիպում ունենալը և նախընտրելի է նրան հարցեր ուղղելը: Եվրոպական դատարանը գտնում է, որ դատավորի կողմից գործի լուծումը միայն փաստաթղթավորված ապացույցների հիման վրա, առանց տեսնելու կամ լսելու անձին, հանդիսանում է Եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասով երաշխավորված մրցակցության սկզբունքի խախտում (տե՛ս Եվրոպական դատարանի` Shtukaturov v. Russia գործով 2008 թվականի մարտի 24-ի վճիռը, գանգատ թիվ 4409/05, կետեր 72-73):
Հանրորեն վտանգավոր արարք կատարած սուբյեկտի անձը գնահատելիս դատարանը պետք է քննարկի նրա նկատմամբ նախկինում իրականացվող բուժման հանգամանքը, դրա տևողությունը, պայմանները, նրա ներկա հոգեկան վիճակը, վարքագիծը։ Դատարանը պետք է ուշադրություն դարձնի նաև այն հանգամանքների վրա, թե արդյոք տվյալ անձը նախկինում հանրորեն վտանգավոր արարք կատարել և համապատասխան բուժում ստացել է, թե՝ ոչ։ Այս հանգամանքների պարզումը ևս կարող է էական նշանակություն ունենալ անձի` իր կամ շրջապատի համար վտանգավորության աստիճանը պարզելու հարցում։
Բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցի տեսակը որոշելու յուրաքանչյուր դեպքում դատարանը համապատասխան եզրակացության հետ մեկտեղ պետք է քննարկման առարկա դարձնի և հաշվի առնի նաև անձի կատարած արարքի բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը։ Մասնավորապես, դատարանը պետք է քննարկման առարկա դարձնի այն հարցը, թե ինչ օբյեկտի, ինչպիսի հասարակական հարաբերությունների դեմ է ուղղված եղել անձի ոտնձգությունը։
Նշված հանգամանքների համատեղ գնահատմամբ միայն դատարանը կարող է հիմնավորված որոշում կայացնել անձի նկատմամբ բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց կիրառելու անհրաժեշտության և դրա կոնկրետ տեսակի վերաբերյալ։
Դատարանն արձանագրում է նաև, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքով նախատեսված բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցները միմյանցից տարբերվում են, նախ և առաջ, անձին պահելու ռեժիմի խստությամբ։ Դրանցից առավել մեղմ ռեժիմն ունի հոգեբույժի մոտ արտահիվանդանոցային հսկողությունը և հարկադիր բուժումը, իսկ մյուս տեսակները ենթադրում են անձի անազատության իրավունքի սահմանափակում։
5.6 Վերոնշյալի հիման վրա անդրադառնալով Հայկ Երջանիկի Վիրաբյանի նկատմամբ բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցներ կիրառելու անհրաժեշտության հարցին՝ Դատարանը հաշվի է առնում ամբուլատոր դատահոգեբուժական փորձաքննության 2026 թվականի հունվարի 30-ի թիվ 24-2047 եզրակացությունը, որի համաձայն՝ «Համադրելով սույն քրեական վարույթի հանգամանքները, որոնք Հ.Վիրաբյանի ներկայիս հոգեկան վիճակի, արարքի ծանրության հետ մեկտեղ վկայում են առ այն, որ նա պահպանողական բուժման ֆոնի վրա, կատարած արարքից հետո հոգեկան վիճակը մասնակիորեն բարելավվել է, վերջինիս վարքի սոցիալական վտանգավորությունը նվազել է, ուստի նա կարիք ունի արտահիվանդանոցային հարկադիր բուժման տեղամասային հոգեբույժի մոտ: Հաշվի առնելով, որ ներկայումս ստանում է պահպանողական բուժում Հ.Վիրաբյանի մոտ ախտորոշված հոգեախտաբանությունը գտնվում է դեղորայքային ախտադադարի շրջանում, ուստի նա իր ներկա հոգեկան վիճակով նվազ վտանգավոր է և իր հոգեկան վիճակով կարող է քրեական գործի նյութերի վերաբերյալ հաղորդել արտաքին նկարագրական տեղեկություններ, կարող է օգտվել իր դատավարական իրավունքներից, հասկանալ քրեական գործի համար կարևոր նշանակություն ունեցող հանգամանքները և տալ ճշմարիտ ցուցմունքներ»:
Այսինքն, Դատարանը հաշվի է առնում՝
- Հ.Վիրաբյանին վերագրված արարքի բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը։ Մասնավորապես, նրան վերագրվում է առողջության դեմ ուղղված ծանր հանցագործության օբյեկտիվ կողմի հատկանիշներ պարունակող արարք,
- Հ.Վիրաբյանը, թեև մեղսագրվող արարքի կատարման պահին նրա մոտ առկա են եղել մտածողության պարալոգիզմ, դատողությունների մակերեսայնություն, անհետևողականություն, ճեղքվածություն, հրամայողական ցնորքներ, սակայն ներկայումս նրա մոտ նկատվում է դրական դինամիկա, ինչով պայմանավորած նա իր ներկա հոգեկան վիճակով նվազ վտանգավոր է և իր հոգեկան վիճակով կարող է քրեական գործի նյութերի վերաբերյալ հաղորդել արտաքին նկարագրական տեղեկություններ, կարող է օգտվել իր դատավարական իրավունքներից, հասկանալ քրեական գործի համար կարևոր նշանակություն ունեցող հանգամանքները և տալ ճշմարիտ ցուցմունքներ:
Վերոգրյալի հետ մեկտեղ Դատարանը հաշվի է առնում ՀՀ վճռաբեկ դատարանի դիրքորոշումն առ այն, որ «/…/ յուրաքանչյուր դեպքում անձի հարկադիր պահումը պետք է արդարացված լինի և հիմնավորվի, որ այդ հանգամանքներում անհրաժեշտ է անձին զրկել ազատությունից՝ ելնելով տվյալ պահին նրա հոգեկան վիճակից։ Այլ խոսքերով, անձի ազատության հիմնարար իրավունքի սահմանափակման համատեքստում պետք է քննարկման առարկա դարձվի ազատությունից զրկելու հետ կապված բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցի կիրառման համապատասխան բժշկական ցուցումի առկայության հանգամանքը՝ դատական քննության տվյալ պահի դրությամբ, քանի որ հնարավոր են դեպքեր, երբ մինչդատական վարույթի ընթացքում ստացված փորձագիտական եզրակացությունը լիովին չարտացոլի անձի՝ իր կամ այլ անձանց համար վտանգավորությունը՝ դատական վարույթի շրջանակներում հարկադրանքի միջոցի կիրառման պահին, հատկապես այն դեպքերում, երբ փորձագիտական եզրակացության և դատարանի որոշման կայացման միջև առկա է երկար ժամանակային խզում։ Նույնը վերաբերում է նաև այն դեպքերին, երբ անձի նկատմամբ դատահոգեբուժական փորձաքննություն է նշանակվում դատական վարույթի ընթացքում, սակայն երկար ժամանակ է անցնում փորձաքննության անցկացման պահից մինչև վարույթի ավարտը։ Այդ ընթացքում անձի հոգեկան վիճակը կարող է ենթարկվել փոփոխությունների՝ բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց նշանակելու մասին դատարանի որոշումը դարձնելով ժամանակավրեպ և հատուկ գիտելիքների կիրառմամբ ձեռք բերված այնպիսի ապացույցի վրա հիմնված, որն այլևս չի կարող դիտարկվել որպես տվյալ պահին անձի հոգեկան վիճակն օբյեկտիվորեն արտացոլող տվյալ /…/» (տե՛ս Սերժիկ Արշավիրի Ոսկանյանի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2024 թվականի փետրվարի 22-ի որոշման 20-րդ կետը):
5.7 Հաշվի առնելով նախորդ կետում նշված հանգամանքները՝ Դատարանը գտնում է, որ Հայկ Երջանիկի Վիրաբյանի նկատմամբ անհրաժեշտ է նշանակել բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց՝ հոգեբույժի մոտ արտահիվանդանոցային հսկողություն և հարկադիր բուժում։
5.8 Անդրադառնալով քրեական օրենքով արգելված արարքն անմեղսունակության վիճակում կատարած անձ Հ.Վիրաբյանի նկատմամբ կիրառված անվտանգության միջոցին՝ ընտանեկան հսկողությանը, Դատարանը գտնում է, որ մինչև սույն դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելն այն պետք է թողնել անփոփոխ:
5.9 Անդրադառնալով որպես իրեղեն ապացույց ճանաչված և քրեական գործին կցված երկաթե ձողի, և որպես արտավարութային ապացույց ճանաչված լազերային կրիչի տնօրինմանը՝ Դատարանը գտնում է, որ դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո երկաթե ձողը պետք է հանձնել «ՌԵՆՏ-24» ՍՊ ընկերության տնօրինմանը, իսկ լազերային կրիչը պահել գործի հետ միասին՝ վերջինիս պահելու ամբողջ ժամանակամիջոցում:
5.10 Քննության առնելով 153.000 /հարյուր հիսուն երեք հազար/ ՀՀ դրամ չափով վարույթային ծախսերի (սույն քրեական գործով փորձաքննության արժեքը) բռնագանձման հարցը, Դատարանը, նկատի ունենալով մեղադրյալ Հ.Վիրաբյանի անմեղսունակ լինելը, ինչպես նաև այն, որ չի հիմնավորվել վերջինիս վճարունակ լինելը, և հաշվի առնելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 167-րդ հոդվածի 3-րդ մասի իրավակարգավորումները գտնում է, որ վարույթային ծախսերը մեղադրյալից ենթակա չեն բռնագանձման:
Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 9-րդ, 31-րդ, 100-րդ, 167-րդ, 364-րդ, 427-430-րդ հոդվածներով՝ Դատարանը

Վ Ճ Ռ Ե Ց

Հայկ Երջանիկի Վիրաբյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 166-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով նախատեսված արարքը կատարելու պահին ճանաչել անմեղսունակ և նրա նկատմամբ նշանակել բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց՝ հոգեբույժի մոտ արտահիվանդանոցային հսկողություն և հարկադիր բուժում:
Հայկ Երջանիկի Վիրաբյանի նկատմամբ ընտրված անվտանգության միջոցը՝ ընտանեկան հսկողությունը, թողնել անփոփոխ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո որպես իրեղեն ապացույց ճանաչված և քրեական գործին կցված երկաթե ձողը հանձնել սեփականատիրոջ տնօրինմանը, իսկ որպես արտավարութային ապացույց ճանաչված լազերային կրիչը պահել գործի հետ միասին՝ վերջինիս պահելու ամբողջ ժամանակամիջոցում:
Վարույթային ծախսերի հարցը համարել լուծված:
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան՝ այն ստանալու օրվանից հետո՝ մեկամսյա ժամկետում։


ԴԱՏԱՎՈՐ Ս.ՅՈՒԶԲԱՇՅԱՆ