ԵԴ1/0692/01/25



Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՏՈՒԿ ՎԵՐԱՆԱՅՄԱՆ ԲՈՂՈՔԸ ՔՆՆՈՒԹՅԱՆ
ԱՌՆԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ

«05» հունիսի 2025թ. ք.Երևան

ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարանը, նախա¬¬¬¬¬¬¬գա¬¬հությամբ՝ դատավոր Գ.Հովհաննիսյանի (այսուհետ նաև՝ Վերաքննիչ դատարան), ՀՀ գլխավոր դատախազության սահմանադրական կարգի հիմունքների, պետության և հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների գործերով վարչության դատախազ Կիմ Հարությունյանի (այսուհետ նաև` Դատախազ) ներկայացրած հատուկ վերանայման բողոքի հիման վրա գրա¬վոր ընթացակարգով դատական վերանայման ենթարկելով թիվ ԵԴ1/0692/01/25 գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ (դատավոր՝ Գ․Գասպարյան) 2025 թվականի ապրիլի 17-ի որոշումը.
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
1. Գործի դատավարական նախապատմությունը.
2025 թվականի փետրվարի 19-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի պետության, սահմանադրական կարգի հիմունքների և հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների քննության գլխավոր վարչության երրորդ վարչության հատկապես կարևոր գործերով քննիչ Ա․Կարապետյանի որոշմամբ Ահմադ Բեգ Աբդոլահադի, Նավիդ Մուսավի Օբեդոլլահի և Օբեյդոլլահ Մուսավի Խանաղայի կոմից 2 դրվագ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 2 դրվագ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված դեպքերի առթիվ անջատվել է նոր քրեական վարույթ և վարույթին շնորհվել է 58204225 համարը։
2024 թվականի նոյեմբերի 21-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի պետության, սահմանադրական կարգի հիմունքների և հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների քննության գլխավոր վարչության երրորդ վարչության ավագ քննիչ Սիսակ Հայրապետյանը կազմել է թիվ 58229124 քրեական վարույթը նախաձեռնելու մասին արձանագրությունը։
2024 թվականի նոյեմբերի 21-ին ՀՀ գլխավոր դատախազության սահմանադրական կարգի հիմունքների պետության և հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների գործերով վարչության դատախազ Կ․Հարությունյանի որոշմամբ Նավիդ Մուսավի Օբեդոլլահի նկատմամբ 2 դրվագ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 2 դրվագ 469-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում։
2024 թվականի նոյեմբերի 21-ին ՀՀ գլխավոր դատախազության սահմանադրական կարգի հիմունքների պետության և հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների գործերով վարչության դատախազ Կ․Հարությունյանի որոշմամբ Օբեյդոլլահ Մուսավի Խանաղայի նկատմամբ 2 դրվագ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 2 դրվագ 469-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում։
2024 թվականի նոյեմբերի 21-ին ՀՀ գլխավոր դատախազության սահմանադրական կարգի հիմունքների պետության և հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների գործերով վարչության դատախազ Կ․Հարությունյանի որոշմամբ Ահմադ Բեգ Աբդոլահադի նկատմամբ 2 դրվագ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 2 դրվագ 469-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում։
2024 թվականի նոյեմբերի 22-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի որոշմամբ Օբեյդոլլահ Մուսավի Խանաղայի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել կալանքը երկու ամիս ժամկետով։
2024 թվականի նոյեմբերի 23-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի որոշմամբ Նավիդ Մուսավի Օբեդոլլահի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել կալանքը երկու ամիս ժամկետով։
2024 թվականի նոյեմբերի 23-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի որոշմամբ Ահմադ Բեգ Աբդոլահադի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել կալանքը երկու ամիս ժամկետով։
2025 թվականի հունվարի 17-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի որոշմամբ Ահմադ Բեգ Աբդոլահադի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է 2 ամիս ժամկետով։
2025 թվականի հունվարի 17-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի որոշմամբ Նավիդ Մուսավի Օբեդոլլահի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է 2 ամիս ժամկետով։
2025 թվականի հունվարի 17-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի որոշմամբ Օբեյդոլլահ Մուսավի Խանաղայի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է 2 ամիս ժամկետով։
2025 թվականի փետրվարի 25-ին կազմվել է մեղադրական եզրակացությունը։
2025 թվականի փետրվարի 25-ին ՀՀ գլխավոր դատախազության սահմանադրական կարգի հիմունքների պետության և հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների գործերով վարչության դատախազ Կ․Հարությունյանի որոշմամբ որոշմամբ հաստատվել է մեղադրական եզրակացությունը:
2025 թվականի փետրվարի 28-ին քրեական վարույթը մուտք է եղել դատարան և թիվ ԵԴ1/0692/01/25 համարի ներքո մակագրվել, իսկ 2025 թվականի մարտի 3-ին հանձնվել է դատավոր Գ.Գասպարյանի աշխատակազմին:
2025 թվականի մարտի 4-ին թիվ ԵԴ1/0692/01/25 քրեական գործը Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի որոշմամբ ստանձնվել է վարույթ և նշանակվել է նախնական դատական լսումներ:
2025 թվականի ապրիլի 17-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (այսուհետ նաև՝ Առաջին ատյանի դատարան) որոշման եզրափակիչ մասի համաձայն՝
1. Մեղադրյալ Օբեյդոլլահ Մուսավի Խանաղայի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքը փոփոխել և որպես խափանման միջոց ընտրել համակցված վարչական հսկողությունը, գրավը 2․000․000 ՀՀ դրամի չափով և բացակայելու արգելքը։
2. Վարչական հսկողության ընթացքում մեղադրյալ Օբեյդոլլահ Մուսավի Խանաղային պարտավոր է.
2․1 շաբաթը երեք անգամ գրանցվել ՀՀ արդարադատության նախարարության պրոբացիայի ծառայության տարածքային մարմնում,
2․2 Դատարանին հայտնել մշտական բնակության հասցեն և առանց վարույթն իրականացնող մարմնին տեղեկացնելու չփոխել մշտական բնակության վայրը, ինչպես նաև չլքել Երևան քաղաքը:
3. Վարչական հսկողությունը հանձնարարել ՀՀ արդարադատության նախարարության պրոբացիայի ծառայությանը:
4. Օրենքով սահմանված կարգով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի սույն որոշմամբ գրավի վճարման մասին ապացույցն ստանալուց անմիջապես հետո հանձնարարել համապատասխան քրեակատարողական հիմնարկին մեղադրյալ Օբեյդոլլահ Մուսավի Խանաղայի ազատել կալանքից:
5. Վարչական հսկողությունը հանձնարարել ՀՀ արդարադատության նախարարության պրոբացիայի ծառայությանը:
6. Գրավի գումարը եռօրյա ժամկետում ենթակա է վճարման Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի արտաբյուջետային` «900013298014» դեպոզիտ հաշվին։(...)»։
2025 թվականի մայիսի 12-ին Վերաքննիչ քրեական դատարանում է ստացվել Առաջին ատյա¬նի դա¬¬տա¬րա¬¬¬նի հիշյալ ո¬րոշ¬ման դեմ Դատախազի կողմից ներկայաց¬րած հատուկ վերանայման բողոքը (այսուհետ նաև` Բողոք)։
Հատուկ վերանայման բողոքի վերաբերյալ թիվ ԵԴ1/0692/01/25 քրեական վարույթը Վե¬րաքննիչ քրեական դատա¬րանում է ստաց¬¬¬¬¬վել 2025 թվականի մայիսի 20-ին, համակարգչային ծրագրի միջոցով մակագրվել դատավոր Գ.Հովհաննիսյանին, իսկ դատավորի աշխատակազմին է փոխանցվել 2025 թվա¬¬կա-նի մայիսի 21-ին:
2025 թվա¬կա¬նի մայիսի 26-ին Վերաքննիչ դատարանը որոշում է կայացրել հատուկ վերանայման բողոքները վարույթ ընդունելու և դատական վարույթը գրավոր ընթացա¬կար¬գով իրականացնելու մասին՝ որոշման կայացման օր նշանակելով 2025 թվականի հունիսի 5-ը:

2. Բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստերը.
2.1 Օբեյդոլլահ Մուսավի Խանաղայի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում, և նրան ներկայացվել է մեղադրանք ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 469-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով՝ հետևյալ ձևակերպմամբ. «Աֆղանստանի քաղաքացիներ Ահմադ Աբդոլահադի Բեգը (ծնվ. 17.01.1983թ.), Օբեդոլլահ Խանաղաի Մուսավին (ծնվ.1978թ.) և Նավիդ Օբեդոլլահի Մուսավին (ծնվ.14.07.2002թ.) խմբի կազմում նախնական համաձայնությամբ, դեռևս չպարզված ժամանակ և հանգամանքներում ձեռք են բերել պետական լիազոր մարմնի կողմից տրվող, իրավունք վերապահող, Իրանի Իսլամական Հանրապետության քաղաքացու, իրենց լուսանկարներով, սակայն այլ անձանց տվյալներով՝ համապատասխանաբար Համիդ Մոհամմադի Զաբիհիզադեհի՝ ծնված 23.08.1984թ., L58732643 սերիա-համարի, Ալի Ղանեմի Սավարիի ծնված 13.04.1985թ., K69099216 սերիա-համարի, և Բհնան Ջալալի Դուդքանլումիլանի՝ ծնված 19.07.1998թ., K69010633 սերիա-համարի կեղծ անձնագրեր, որոնց օգտագործմամբ 2024թ. նոյեմբերի 8-ին, առանց սահմանված փաստաթղթերի և պատշաճ թույլտվության խմբի կազմում, նախնական համաձայնությամբ ապօրինի հատել են ՀՀ պետական սահմանը և մուտք գործել ՀՀ տարածք:
Բացի այդ, Ահմադ Բեգը, Օբեդոլլահ Մուսավին և Նավիդ Մուսավին նախնական համաձայնությամբ, խմբի կազմում օգտագործելով վերը նշված կեղծ փաստաթղթերը 2024թ. նոյեմբերի 17-ին, առանց սահմանված փաստաթղթերի և պատշաճ թույլտվության, Երևան-Մոսկվա չվերթով ապօրինի՝ առանց սահմանված փաստաթղթերի և պատշաճ թույլտվության հատել են ՀՀ պետական սահմանը և մեկնել են ՌԴ, որտեղ տեղի իրավապահ մարմինների աշխատակիցների կողմից կեղծիքները բացահայտվել են և վերջիններս արտաքսվել են ՀՀ»:
2.2 Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2025 թվականի ապրիլի 17-ի որոշման համաձայն՝
«(...) Այսպիսով՝ Դատարանը, հետազոտելով քրեական գործի նյութերը, լսելով վարույթի մասնակիցների կարծիքները, գտնում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանավորման ժամկետը պետք է երկարաձգել 1 (մեկ) ամիս ժամկետով հետևյալ պատճառաբանությամբ.
(...) Համադրելով մեջբերված իրավանորմերը՝ սույն գործով ձեռք բերված ապացույցների և փաստական հանգամանքների հետ՝ Դատարանը հարկ է համարում նախ անդրադառնալ հիմնավոր կասկածի հարցին:
Քրեական գործի նյութերով՝ մասնավորապես` մեղադրական եզրակացությունում նշված ապացույցներով կարող է հիմնավորվել այն կասկածը, որ մեղադրյալը կարող է կատարած լինել մեղսագրված ենթադրյալ հանրորեն վտանգավոր արարքները և առնչություն ունենալ դեպքին, այլ կերպ ասած՝ առկա է հիմնավոր կասկած մեղադրյալի կողմից իրեն մեղսագրված ենթադրյալ հանրորեն վտանգավոր արարքները կատարելու վերաբերյալ:
Միևնույն ժամանակ պետք է փաստել, որ հիմնավոր կասկածի՝ առաջադրված մեղադրանքների մասով, առավել մանրամասն դատողություններ անելու հնարավորություն, մասնավորապես, քանի դեռ չեն հետազոտվել գործի նյութերը, չեն հարցաքննվել անձինք, այս ընթացակարգի շրջանակներում առկա չէ:
Դատարանն անդրադառնալով մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելու ռիսկին արձանագրում է, որ ողջամիտ է այն ենթադրությունը, հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ վերջինիս մեղսագրվում է 2 դրվագ ՀՀ սահմանի ապօրինի սահմանահատում և կեղծ փաստաթղթի օգտագործում, որի նպատակը եղել է այլ երկիր ՀՀ-ի սահմանների միջոցով հասնելը, քանի որ վերջինս խուսափել է Աֆղանստանի Իսլամական Հանրապետություն արտաքսվելուց, ուստի ներկայումս ևս հավանական է վերջինիս կարող է փորձել լքել ՀՀ սահմանները՝ մտավախություն ունենալով հետագայում արտաքսվել Աֆղանստանի Իսլամական Հանրապետություն։
Անդրադառնալով մեղադրյալի կողմից վարույթն իրականացնող մարմնից թաքնվելու և վերջինիս կողմից փախուստի դիմելու հավանականությանը` Դատարանը սույն փուլում այն ևս առկա է համարում ինչը ևս բխում է նախորդ արձանագրված նախորդ հանգամանքներից՝ հիմք ընդունելով այն, որ մեղադրյալը հանդիսանում է այլ պետության մասնավորապես՝ Աֆղանստանի Իսլամական Հանրապետության քաղաքացի, Հայաստանի Հանրապետությունում չունի մշտական բնակության վայր, կայուն սոցիալական կապեր, ինչպես նաև վերջինիս մեղսագրվում է ապօրինի սահմանահատում կեղծ փաստաթղթերով, որոնք համակցությամբ ողջամիտ ենթադրություն են առաջացնում այն մասին, որ գտնվելով ազատության մեջ մեղադրյալ Օբեյդոլլահ Մուսավի Խանաղային կարող է դիմել փախուստի:
Քննարկելով միջնորդությամբ ներկայացված մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու անհրաժեշտությամբ պայմանավորված կալանքի ժամկետի երկարաձգմանը` Դատարանը գտնում է, որ սույն հավականության առկայության մասին պնդումները կրել են օբյեկտիվ բնույթ՝ քանի դեռ պարզ չէր, թե ազատության մեջ գտնվելով որտեղ է բնակվելու մեղադրյալը և թե արդյոք կարող է որևէ բնակության հասցե ունենալ, մինչդեռ ներկայումս պաշտպանը հայտնեց, որ առկա է հասցե որտեղ մեղադրյալը կարող է բնակվել մինչև դատաքննության ավարտը և այլ երաշխիքների(գրավի) զուգորդման դեպքում Դատարանը կարող է ապահովել մեղադրյալի՝ իր տրամադրության ներքո գտնվելը։
Միաժամանակ հաշվի առնելով մեղադրյալի անձը, նրան բնութագրող տվյալները՝ պաշտպանական կողմի ներկայացրած գրավի առարկան, գրավը կորցնելու և ավելի խիստ խափանման միջոցի կիրառման վտանգը, մեղադրյալի կողմից բնակության հնարավոր հասցե ունենալու վերաբերյալ պաշտպանի կատարած հայտարարությունը՝ Դատարանը գտնում է, որ համակցված այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառմամբ հնարավոր կլինի չեզոքացնել սույն որոշմամբ արձանագրված մեղադրյալի կողմից ոչ իրավաչափ գործողությունների կատարման հավանականությունը։
Դատարանի նման դիրքորոշումը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ անձի նկատմամբ խափանման միջոց ընտրելիս պետք է առաջնորդվել նվազագույնի սկզբունքով, այն է՝ չընտրել ավելի խիստ խափանման միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել մեղադրյալի օրինական վարքագիծը: Օրենսդրի կողմից նշված դրույթի ամրագրումը նպատակ է հետապնդել բացառելու կալանքի կիրառումն այն բոլոր դեպքերում, երբ առկա է որոշակի հնարավորություն այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառմամբ երաշխավորելու մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը:
Վերոգրյալի հիման վրա Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է մեղադրյալ Օբեյդոլլահ Մուսավի Խանաղայի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ կալանքը փոփոխել և նրա նկատմամբ ընտրել համակցված այլընտրանքային խափանման միջոցներ՝ վարչական հսկողությունը, գրավը և բացակայելու արգելքը։
Անդրադառնալով վարչական հսկողությամբ նախատեսվող պարտականություններին և սահմանափակումներին, Դատարանը գտնում է, որ սույն դատական ակտում նշված մտավախությունները չեզոքացնելու նպատակով մեղադրյալ Օբեյդոլլահ Մուսավի Խանաղային պարտավոր է շաբաթը երեք անգամ գրանցվել ՀՀ արդարադատության նախարարության պրոբացիայի ծառայության տարածքային մարմնում, ինչպես նաև մեղադրյալը պարտավոր է Դատարանին հայտնել մշտական բնակության հասցեն, առանց վարույթն իրականացնող մարմնին տեղեկացնելու չփոխել մշտական բնակության վայրը և չլքել Երևան քաղաքի տարածքը:
Դատարանը հաշվի առնելով մեղադրյալի անձը, նրա գույքային դրությունը, նրան վերագրվող հանցանքների ծանրության աստիճանը, գտնում է, որ 2.000.000 ՀՀ դրամի չափով գումարը, վարչական հսկողության և բացակայելու արգելք խափանման միջոցների համակցված կիրառման պայմաններում, կարող է ծառայել իր նպատակին, լինել բավարար երաշխիք՝ մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովվելու համար:
(...)Վերոնշյալ իրավական կարգավորումների լույսի ներքո, Դատարանն արձանագրում է, որ այլընտրանքային խափանման միջոց հանդիսացող գրավը կիրառված է համարվում գրավատուի կողմից գրավի մուծված լինելը հավաստող փաստաթուղթը վարույթն իրականացնող մարմնին ներկայացնելուց հետո: Այլ կերպ՝ տվյալ փուլում Դատարանը գրավի կիրառումը, որպես այլընտրանքային խափանման միջոց համարում է թույլատրելի, ընտրում է այդ խափանման միջոցը, սակայն այն կարող է կիրառված համարվել օրենքով սահմանված պայմանները կատարելուց հետո:
Դատարանը արձանագրում է, որ գրավատուն պարտավոր է եռօրյա ժամկետում վճարել դատարանի կողմից սահմանված 2.000.000 ՀՀ դրամի չափով գրավի գումարը և այն հավաստող փաստաթուղթը վարույթն իրականացնող մարմին ներկայացնելու համար:
Դատարանն արձանագրում է, որ վարչական հսկողության և դրանից բխող սահմանափակման պահպանման նկատմամբ վերահսկողությունը պետք է հանձնարարել ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայությանը:
Դատարանն գտնում է, որ տվյալ դեպքում գրավի գումարը ենթակա է վճարման Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի դեպոզիտ հաշվին: (...)»:

3. Բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
Դատախազը, դատավարական նախապատմության, փաստական հանգամանքների, վերաբերելի իրավանորմերի վկայակոչմամբ բողոք ներ¬կա-յացնելով, խնդրել է.
1. Հատուկ վերանայման բողոքն ընդունել վարույթ:
2. Ամբողջությամբ բեկանել Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի ապրիլի 17-ի թիվ ԵԴ1/0692/01/25 որոշումը և կայացնել դրան փոխարինող նոր դատական ակտ՝ մեղադրյալ Օբեյդոլլահ Մուսավի Խանաղայի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետը 3 /երեք/ ամիս ժամկետով երկարաձգելու վերաբերյալ:
Ներկայացված Բողոքում, մասնավորապես, նշված է.
«(…) Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության դատարանը (այսուհետ՝ Դատարան) 2025թ. ապրիլի 17-ի թիվ ԵԴ1/0692/01/25 որոշումը կայացնելիս թույլ է տվել դատական ակտի բեկանման հիմք հանդիսացող դատական սխալ՝ քրեադատավարական օրենքի էական խախտում, որը կարող է ազդել վարույթի ելքի վրա, այն է` խախտել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ, 116-րդ, 118-րդ, 120-րդ, 124-րդ, 125-րդ, 127-րդ հոդվածների իրավակարգավորումները, մասնավորապես դատարանը սխալ է մեկնաբանել և գնահատել կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրված լինելու պայմաններում այն այլ խափանման միջոցով փոխելու վերաբերյալ քրեադատավարական կարգավորումները, տվյալ հարցի կապակցությամբ գնահատման ենթակա հանգամանքները, ինչպես նաև վերաբերելի՝ վճռաբեկ դատարանի և եվրոպական դատարանի նախադեպային որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները:
Դատարանի՝ վերոնշյալ հիմնավորումներն անհիմն են, չեն բխում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի կարգավորումներից, եզրահանգումները ոչ միայն չեն բխում քրեական գործի նյութերից, այլև հակասում են դրանց, ավելին, վիճարկվող դատական ակտով Դատարանի կողմից տրված եզրահանգումները ուղղակիորեն հակասում են իր կողմից կայացված նախորդ որոշմանը՝ հետևյալ պատճառաբանությամբ.
(…)Թիվ ԵԴ1/0692/01/25 որոշման շրջանակներում Դատարանի կողմից տրված պատճառաբանությունները համադրելով վերոշարադրյալ իրավակարգավորումների և նախադեպային որոշումների մեջ արձանագրված մեկնաբանությունների հետ՝ պետք է փաստել, որ հիշյալ որոշումն անհիմն է և չի բխում վերաբերելի իրավակարգավորումների և նախադեպային իրավունքի բովանդակությունից:
Նախ և առաջ, հարկ է փաստել, որ տվյալ դեպքում Դատարանի կողմից 2025 թվականի ապրիլի 17-ին կայացված դատական ակտն ուղղակիորեն հակասում է նույն փաստական հանգամանքներով, նույն անձանց վերաբերյալ, դատավարական նույն փուլում, նույն հարցի քննարկման ժամանակ, դատաքննության նույն պայմաններում դեռևս 2025 թվականի մարտի 19-ին կայացված դատական ակտին:
Այսպես, թեև նախորդ պարբերությամբ արձանագրված համադրության անհրաժեշտությունը ևս ընդունվել է Դատարանի կողմից, սակայն այն առարկայական և օբյեկտիվ մեկնաբանման չի ենթարկվել:
Մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանքի ժամկետը 1 ամիս ժամկետով երկարացնելու որոշման համատեքստում Դատարանի կողմից արձանագրվել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով նախատեսված բոլոր հիմքերի միաժամանակյա առկայությունը:
Հաշվի առնելով երկարացված մեկամսյա ժամկետի ավարտման հանգամանքը՝ Դատարանը 2025 թվականի ապրիլի 17-ին ևս մեկ անգամ քննարկել է կիրառված խափանման միջոցը վերացնելու, փոփոխելու կամ դրա ժամկետը երկարացնելու հարցը՝ տվյալ դեպքում նույն փաստական հանգամանքների համատեքստում կայացրել է նախորդ որոշմանը հակառակ որոշում:
Թեև Դատարանի կողմից փորձ է կատարվել ընդգծել դատական ակտերի տարբերությունը և վկայակոչել է այդպիսի դատողության հիմքում ընկած փաստական հանգամանքներ, սակայն դրանք անհիմն են: Մասնավորապես, Դատարանի կողմից վկայակոչված՝ մեղադրյալի բնակության վայր ունենալու փաստական հանգամանքի վկայակոչման կապակցությամբ հարկ է արձանագրել, որ նույն փաստը, այն է՝ մեղադրյալի շահերի պաշտպանությունն իրականացնող փաստաբանի գրասենյակային տարածքի մասին փաստական տվյալները, ներկայացվել են դեռևս 2025 թվականի մարտի 19-ին կայացած դատական նիստի ընթացքում: Այսինքն, նշված փաստական հանգամանքները Դատարանին հայտնի են եղել, որի քննարկման արդյունքում Դատարանը խափանման միջոցի հարցի առաջնային քննարկման ժամանակ դա հաշվի առնելով գտել է, որ կալանքը հանդիսանում է միակ և պիտանի խափանման միջոցը:
Վիճարկվող Դատական ակտում Դատարանը փաստաբանի կողմից ներկայացված՝ գրասենյակային տարածքի վկայակոչումը դիտարկել է որպես նոր հանգամանք, այն դիտարկել նախորդ որոշման կայացման հետ կապված տարբերություն և այդ հիմքով անձի նկատմամբ կիրառել ազատությունից զրկելու հետ չկապված խափանման միջոցների համակցություն: Հատկանշական է, որ Դատարանը հարցի քննարկման ժամանակ հարցադրումներով հավաստիացել է, որ ըստ էության վկայակոչված տարածքը հանդիսանում է որպես հասցե, այլ ոչ թե բնակություն իրականացնելու վայր: Ընդ որում, հատկանշական է, որ այս համատեքստում քննարկվել է նաև գործարանային տարածքի հասցե տրամադրելու հնարավորությունը:
Նման պայմաններում անընդունելի է Դատարանի կողմից նախորդ որոշման կայացման կապակցությամբ դատական նիստի ընթացքում պաշտպանական կողմի՝ գրասենյակային տարածքը որպես մեղադրյալի բնակության հասցե վկայակոչված լինելու մասին փաստը հերքելը և այն անմիջապես հաջորդ նիստի ընթացքում խափանման միջոցի փոփոխման հիմքում դնելը՝ որպես նոր փաստական հանգամանք:
Հաջորդիվ, հարկ է նաև անդրադառնալ մեղադրյալի շահերի պաշտպանությունն իրականացնող փաստաբանի գործունեության տարածքը և/կամ դրա օժանդակ շինությունը որպես մեղադրյալի բնակության վայր ընդունելը և այդ հիմքով պայմանավորված անձի՝ մշտական բնակության վայր ունենալու հանգամանքն արձանագրելը:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախադեպային իրավունքի մեկնաբանությունը թույլ է տալիս փաստելու, որ մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոցի տեսակի ընտրության հարցում վերջինիս մշտական բնակության վայր ունենալու հանգամանքի դիտարկումը նպատակ է հետապնդում պարզելու անձի սոցիալականացվածության, սոցիալական ամուր կապերի առկայության, վերջինիս հնարավոր վարքագիծը կանխատեսելու նախանշան: Նման պայմաններում մեղադրյալի շահերի պաշտպանությունն իրականացնող փաստաբանի կողմից վկայակոչված՝ գրասենյակային տարածքը կամ դրա օժանդակ շինությունը որևէ կերպ թույլ չի տալիս փաստելու նշված հատկանիշների առկայությունը:
Հաջորդիվ, այս համատեքստում հատկանշական է նաև այն փաստը, որ Դատարանը վկայակոչված տարածքը դիտարկելով որպես մեղադրյալի մշտական բնակության վայր, հանգել է նման եզրակացության առանց որևէ փաստաթղթային հիմնավորման՝ բավարարվելով միայն պաշտպանի բանավոր միջնորդությամբ և հայտարարությամբ: Անհասկանալի է, թե ինչ եղանակով է Դատարանը նախ հանգել այն եզրահանգման, որ տվյալ հասցեն առհասարակ առկա է, թե՝ ոչ, արդյոք այն հադիսանում է բնակարան, որտեղ անձը կարող է մշտապես կամ ժամանակավորապես բնակվել, ինչ իրավական հիմքով է նշված տարածքը պատկանում փաստաբանին, եթե՝ վարձակալական հիմունքներով, ապա՝ արդյոք անշարժ գույքի սեփականատերը թույլատրել է նշված տարածքն անձի բնակության համար տրամադրել:
(…)Սույն պարագայում Դատարանի կողմից թվով երկու դատական ակտերում իրավաչափորեն արձանագրվել է ազատության մեջ գտնվելու պայմաններում մեղադրյալի կողմից քրեական օրենսգրքով նախատեսված արարքի կատարման, վարույթն իրականացնող մարմնից թաքնվելու, ինչպես նաև վարույթին խոչընդոտելու հնարավորությունների ողջամտորեն առկա լինելու հանգամանքները, սակայն նշվածի համատեքստում անհասկանալի է նաև Դատարանի վիճարկվող որոշման հիմնավորվածությունը: Մասնավորապես, կալանավորման վերոնշյալ հիմքերի առկայության դեպքում, 2025 թվականի մարտի 19-ից մինչև 2025 թվականի ապրիլի 17-ն ընկած ժամանակահատվածում՝ փաստացի միայն քննարկած լինելով մեղադրյալների նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցների հարցերը, և ըստ էության, գործի քննության բուն գործընթացին անցած չլինելու պայմաններում՝ որևէ ապացույց հետազոտած չլինելու դեպքում, Դատարանը, հակասելով իր իսկ կողմից կայացված նախորդ դատական ակտին, որևէ նոր հանգամանքի բացակայության պայմաններում, ևս մեկ անգամ քննարկելով մեղադրյալ Օբեյդոլլահ Մուսավի Խանաղայի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցը, փոփոխել է այն:
Վերոնշյալի համատեքստում հարկ է արձանագրել, որ Դատարանը պատշաճ կարգով չի ուսումնասիրել քրեական գործի նյութերը, օբյեկտիվ գնահատման չի արժանացրել դրանցով փաստված հանգամանքները, որպիսի պայմաններում հանգել է քրեական գործի նյութերին հակասող եզրահանգումների:
Վիճարկվող դատական ակտում Դատարանի կողմից վերաբերելի հարցերի կապակցությամբ չի տրվել օբյեկտիվ մեկնաբանություն, որպիսի պայմաններում սույն բողոքով զրկված եմ կոնկրետ սահմաններում մեկնաբանելու ինչպես քրեական գործում առկա ապացույցները, այնպես էլ Դատարանի կողմից դրանց տրված գնահատականները, որպիսի պայմաններում բողոքի շրջանակներում նպատակահարմար է անդրադառնալ վերաբերելի բոլոր հանգամանքներին:
Այսպես.
Դատարանի կողմից ձևակերպված միտքն առ այն, որ «Քննարկելով միջնորդությամբ ներկայացված մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու անհրաժեշտությամբ պայմանավորված կալանքի ժամկետի երկարաձգմանը՝ Դատարանը գտնում է, որ սույն հավանականության առկայության մասին պնդումները կրել են օբյեկտիվ բնույթ՝ քանի դեռ պարզ չէր, թե ազատության մեջ գտնվելով որտեղ է բնակվելու մեղադրյալը և թե արդյոք կարող է որևէ բնակության հասցե ունենալ, մինչդեռ ներկայումս պաշտպանը հայտնեց, որ առկա է հասցե որտեղ մեղադրյալը կարող է բնակվել մինչև դատաքննության ավարտը և այլ երաշխիքների (գրավի) զուգորդման դեպքում Դատարանը կարող է ապահովել մեղադրյալի՝ իր տրամադրության ներքո գտնվելը» անընդունելի է և չի համապատասխանում պատճառաբանվածության և հիմնավորվածության վերաբերյալ վճռաբեկ դատարանի բազում նախադեպային որոշումներում արձանագրված չափանիշներին:
Վերոնշյալ մտքի համատեքստում հատկապես անհասկանալի է, թե ինչ եղանակով գրավի և վարչական հսկողության կիրառումը կարող է չեզոքացնել դատաքննությանը խոչընդոտելու վտանգը՝ հատկապես, երբ անձին վերագրվում է միջին ծանրության և ծանր հանցանքների կատարում, որպիսի պայմաններում հնարավոր դատապարտման ռիսկի գնահատումը ևս ենթակա է գնահատման որպես մեղադրյալի ապագայում դրսևորվելիք վարքագիծ:
Հաջորդ փաստական հանգամանքն առ այն, որ նշված ռիսկի չեզոքացման համար հիմք է հանդիսացել բնակության վայրի ի հայտ գալը, արդեն իսկ վեր է լուծվել: Այդ կապակցությամբ, ի լրումն, հարկ է արձանագրել, որ Դատարանի տրամաբանությամբ առաջնորդվելու դեպքում յուրաքանչյուր անգամ մեղադրյալի՝ մշտական բնակության կամ առհասարակ բնակության վայր չունենալու պայմաններում պաշտպանի՝ բանավոր կարգով ներկայացված, իր կողմից օգտագործվող գրասենյակային տարածքը և/կամ դրա օժանդակ շինությունների առկայությունը Դատարանի համար պետք է դիտարկվեն բավարար՝ փաստելու համար անձի բնակության հասցեի ունենալու մասին՝ առանց նշված հանգամանքը նույնիսկ դատավարական պատշաճ կարգով ստուգելու:
Այսինքն, Դատարանը 2025 թվականի մարտի 19-ին կայացած դատական նիստից հետո՝ 2025 թվականի ապրիլի 17-ին կայացած նիստի ընթացքում կրկին քննարկելով նույն դատավարական փուլում, նույն փաստական հանգամանքներով խափանման միջոցի հարցը՝ ուղղակիորեն հակասել է ինքն իրեն, առանց որևէ հիմնավորման արձանագրել է նոր փաստական հանգամանքներ, որոնք հայտնի են եղել խափանման միջոցի հարցի առաջնային քննարկման ժամանակ և որոնք ևս քննարկվել են Դատարանի կողմից, դրանք արձանագրվել են որպես նոր փաստական հանգամանքներ, չեն ստուգվել դրանց՝ օբյեկտիվ իրականությունում գոյություն ունենալու հանգամանքը և նման պայմաններում դիտարկվել որպես խափանման միջոցի փոփոխման նոր հիմք:
Դատարանի վիճարկվող որոշման ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս փաստելու, որ արձանագրվել է միայն մեկ հիմքի՝ իր վրա դրված պարտականությունները չկատարելու, փոփոխություն: Նման պայմաններում անհասկանալի է, թե արձանագրված մյուս երկու հիմքերն ինչ եղանակով պետք է կանխվեն խափանման միջոցների համակցությամբ: Այդ համատեքստում Դատարանը որևէ գնահատման չի ենթարկել այն հանգամանքը, որ մեղադրյալներին վերագրվում է կեղծ փաստաթղթերի օգտագործմամբ խմբի կազմում ՀՀ պետական սահմանն ապօրինի հատելը, հանցագործության բացահայտման հանգամանքները, այն, որ վերջիններս անարգել մտել են ՀՀ, լքել ՀՀ-ն, իսկ վերջիններիս կողմից կատարված հանցանքները բացահայտվել են միայն ՌԴ իրավասու մարմինների գործողությունների արդյունքում:
Ավելին, խափանման միջոցի քննարկման ժամանակ բազմիցս ներկայացվել է ինչպես նշված փաստական հանգամանքները, այնպես էլ այն, որ տվյալ հանցանքին ներգրավված՝ փաստացի մեղադրյալների կողմից կատարված հանցանքները կազմակերպած և/կամ օժանդակած անձի ինքնությունը դեռևս հստակ պարզված չէ, վերջինս գտնվում է ազատության մեջ, որպիսի պայմաններում իրատեսական է այն եզրահանգումը, որ մեղադրյալները կարող են նույն եղանակով՝ առանց ՀՀ իրավասու մարմինների կողմից բացահայտվելու ռիսկերի, անխոչընդոտ լքել ՀՀ տարածքը: Դատարանն այս համատեքստում որևէ կերպ չի մեկնաբանել այն փաստը, որ մեղադրյալի ընտանիքի անդամները գտնվում են Իրանի Իսլամական Հանրապետությունում, ունեն սոցիալական և իրավական խնդիրներ նշված պետությունում, որպիսի հանգամանքները հանդիսանում են օբյեկտիվ և ողջամիտ հիմքեր՝ փաստելու, որ մնալով ազատության մեջ, մեղադրյալը կարող է իրեն վերագրվող ենթադրյալ հանցանքի նույնական կատարմամբ լքել ՀՀ տարածքը:
Այս մասով ևս վիճարկվող դատական ակտում բացակայում է որևէ օբյեկտիվ հիմնավորում, որը զրկում է դրան առարկայական հակադարձելու հնարավորությունից:
Դատարանի կողմից որևէ կերպ չի մեկնաբանվել իր կողմից ղեկավարված քրեադատավարական կարգավորումների հիմնավորվածությունը: Մասնավորապես, Դատարանը չի արձանագրել, թե տվյալ դատավարական փուլում ինչն է հանդիսացել անհրաժեշտ այն նոր և բավարար հիմքը, որի հիման վրա Դատարանը հանգել է կիրառված խափանման միջոցի փոփոխմանը:
Հղում կատարելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 3-րդ մասին՝ Դատարանը որևէ կերպ չի վերլուծվել, թե խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող որ հանգամանքներն են վերլուծվել, ինչպես է Դատարանը վերը շարադրված հանգամանքների հնարավորության բացառումը հիմնավորել:
(…)Դատարանի վիճարկվող որոշման ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս պնդելու, որ այն բավարար չափով պատճառաբանված չէ, բողոքարկվող որոշումը կայացնելիս չի կատարել Օբեյդոլլահ Մուսավի Խանաղային կալանավորելու հիմքում դրված փաստական հանգամանքների խորը վերլուծություն, ավելին՝ հակասության մեջ մտնելով ինքն իր հետ՝ գործի քննության փաստացի նախասկզբնական փուլում՝ նույն հարցի կապակցությամբ կայացված նախորդ որոշման մեջ արձանագրված փաստարկների պայմաններում, խորը վերլուծության չի ենթարկել, թե դեռևս նախնական դատալսումների փուլում գտնվող քրեական գործի դատաքննության պայմաններում ինչպես են չեզոքացել խափանման միջոցի հիմքերը:
Մինչդեռ, անձի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը չի կարող փոփոխվել միայն գործի նյութերին հակասող, վերացական փաստարկների վկայակոչմամբ:
Քրեական օրենքով արգելված արարքներ կատարելու, ինչպես նաև ակնկալվող պատժի խստության պայմաններում քրեական վարույթն իրականացնող մարմնից թաքնվելու ռիսկերը այլընտրանքային խափանման միջոցների՝ վարչական հսկողության, գրավի և բացակայելու արգելքի պայմաններում, չեզոքացված լինելու վերաբերյալ Դատարանի կողմից ևս որևէ հիմնավորում չեն ներկայացվել, որով փաստացի Դատարանը զրկել է մեղադրանքի կողմին այդ մասով սույն բողոքի համատեքստում փաստարկված առարկություն ներկայացնելու հնարավորությունից:
Ամփոփելով, պետք է արձանագրել, որ պատշաճ դատավարական կարգով չպատճառաբանված վերոնշյալ որոշումը չի բխում քրեադատավարական և նախադեպային կարգավորումներից, հակասում է արդար դատական քննության իրավունքի իրացմանը, ինչպես նաև խախտում է կողմերի հավասարության և մրցակցային դատավարության առանցքային սկզբունքը: (…)»։

4. Վարույթի մասնակիցների բացատրությունները, լրացուցիչ ներկայացրած նյութերը, միջնորդությունները, բողոքի պատասխանները.
2025 թվականի մայիսի 23-ին վերաքննիչ բողոքի պատասխան են ներկայացրել մեղադրյալներ Նավիդ Մուսավի Օբեդոլահի և Օբեդոլլա Մուսավի Խանաղայի պաշտպաններ Արմեն Մելքոնյանը և Էդգար Արամյանը, ովքեր ներկայացնելով իրենց հակափաստարկները, մասնավորապես նշել են․
«(…)Սույն պարագայում բողոքում դատախազի ներկայացրած հիմնավորումներից այն, որ նույն փաստական հանգամանքը դատարանը մոտ մեկ ամիս չպետք է դիտեր բավարար կապված բնակության վայրի հետ, անհիմն է, քանի որ խափանման միջոցների վերաբերելի փաստական հանգամանքները կրում են դինամիկ բնույթ և ոչ թե ստատիկ են, հետևաբար՝ մեկ ամիս անց դատարանը կարող է նույն փաստական հանգամանքը գնահատել այլ կերպ:
Կապված փաստաբանական գրասենյակի բնակության վայր չհանդիսանալուն պետք է փաստել, որ Վարչական հսկողությունը՝ մեղադրյալի տեղաշարժման և գործողությունների ազատության սահմանափակումն է, որի պայմաններում նա պարտավոր է ոչ հաճախ, քան շաբաթը երեք անգամ գրանցվել դատարանի որոշման մեջ նշված վայրի իրավասու մարմնում:
2. Դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին կարող է արգելվել նաև`
1) առանց վարույթն իրականացնող մարմնի թույլտվության փոխել մշտական կամ ժամանակավոր բնակության վայրը՝ համայնքը, իսկ Երևան քաղաքում՝ վարչական շրջանը,
Այս առումով օրենսդիրը չի տարանջատել բնակության վայր հասկացությունը և հետևաբար բողոքաբերի այն պնդումը, որ փաստաբանական գրասենյակը չի կարող հանդիսանալ բնակության վայր անհիմն է:
Կապված մեղսագրվող արարքների ծանրության հետ պետք է փաստել, որ մեղադրյալները ընդունել են իրենց մեղսագրված արարքները, տվել խոստովանական ցուցմունքներ, հետևաբար արարքի բնույթն ու վտանգավորության աստիճանի վերաբերյալ բերված փաստարկներն ահիմն են:
Ամփոփելով վերոգրյալը փաստում ենք, որ դատախազի կողմից բերված բողոքում ներկայացրած հիմնավորումները անիրատեսական են, իսկ կայացված դատական ակտը հիմնավոր:
Հաշվի առնելով նկարագրվածը խնդրում ենք դատախազի ներկայացրած բողոքը թողնել առանց բավարարման:»

5. Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
Հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում դատական ստուգ¬¬ման ենթարկելով Առաջին ատյանի դատարանի որոշման օրինականությունը և հիմ¬նա¬վոր¬վա¬ծութ¬յունը, ուսումնասիրելով բողոքի վերաբերյալ ստացված նյութը՝ Վե¬րաքննիչ դա¬տա¬րանն արձանագրում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն`
«Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի 3-րդ և 4-րդ մասերի համաձայն`
«3. Հատուկ վերանայումն իրականացվում է բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում:
4. Հատուկ վերանայման կարգով դատական ակտ կայացնելիս վերադաս դատարանը հիմնվում է միայն ստորադաս դատարանում հետազոտված ապացույցների կամ նյութերի և վարույթի մասնակիցների արած պնդումների վրա»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«1. Վերաքննիչ դատարանում հատուկ վերանայման արդյունքում վերաքննիչ դատարանը`
1) դատական ակտը թողնում է անփոփոխ
2) փոփոխում է ստորադաս դատարանի դատական ակտը, եթե փաստական հանգամանքները հնարավորություն են տալիս կայացնելու նման ակտ.
3) ամբողջությամբ կամ որոշակի մասով բեկանում է դատական ակտը՝ բեկանված մասով կայացնելով դրան փոխարինող դատական ակտ:
2. (...), իսկ գրավոր ընթացակարգով վարույթի դեպքում՝ կայացնելու օրը: Դատական ակտն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո՝ ոչ ուշ, քան երեք օրվա ընթացքում, ուղարկվում է դատական վարույթի մասնակիցներին և համապատասխան առաջին ատյանի դատարան: (...)»:
5.1 Մեջբերված քրեադատավարական իրավադրույթների լույսի ներքո վերլուծելով հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերն ու դրա հիմքում դրված փաստերը՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ դեպքում պետք է պատասխանել այն հարցին, թե հիմնավոր է արդյո՞ք մեղադրյալ Օբեյդոլլահ Մուսավի Խանաղայի նկատմամբ խափանման միջոց՝ վարչական հսկողություն, գրավ և բացակայելու արգելք կիրառելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները:
Այսպես.
ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք։ Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով`
(…)
4) անձին իրավասու մարմին ներկայացնելու նպատակով, երբ առկա է նրա կողմից հանցանք կատարած լինելու հիմնավոր կասկած, կամ երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է հանցանքի կատարումը կամ դա կատարելուց հետո անձի փախուստը կանխելու նպատակով. (…)»։
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվ¬րո¬¬պական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրեն¬քով սահ¬ման¬¬ված կարգով. (…)
գ) անձի օրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը՝ իրավախախտում կատարած լի¬¬նելու հիմնավոր կասկածի առկայության դեպքում նրան իրավասու օրինական մարմ¬նին ներկայացնելու նպատակով կամ այն դեպքում, երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է հա¬մարվում նրա կողմից հանցագործության կատարումը կամ այն կատարելուց հետո նրա փախուստը կանխելու համար. (…)
3. Սույն հոդվածի 1-ին կետի «գ» ենթակետի դրույթներին համապատասխան ձերբակալ¬ված կամ կալանավորված յուրաքանչյուր ոք անհապաղ տարվում է դատավորի կամ այլ պաշ¬տոնատար անձի մոտ, որն օրենքով լիազորված է իրականացնելու դատական իշխա¬նութ¬¬¬յուն և ունի ողջամիտ ժամկետում դատաքննության իրավունք կամ մինչև դատաքննութ¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬յունն ազատ արձակելու իրավունք: Ազատ արձակումը կարող է պայմանավոր¬վել դատաքննության ներկայանալու երաշխիքներով:
4. Յուրաքանչյուր ոք, ով ձերբակալման կամ կալանավորման պատճառով զրկված է ազատությունից, իրավունք ունի վիճարկելու իր կալանավորման oրինականությունը, որի կապակցությամբ դատարանն անհապաղ որոշում է կայացնում և կարգադրում է նրան ազատ արձակել, եթե կալանավորումն անoրինական է»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Վարույթի ընթացքում անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոցները կարող են կիրառ¬¬վել ոչ այլ կերպ, քան սույն օրենսգրքով սահմանված հիմքերով և կարգով: Վարույթի ընթաց¬քում անձին ազատությունից զրկելը չպետք է պատժի նպատակ հետապնդի:
2. Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտրե¬լիս առաջնորդվում է նվազագույնի սկզբունքով։ Արգելվում է անձի նկատմամբ ընտրել ավե¬լի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնա¬րավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը։
(...).
4. Անձին կալանավորելը, կալանքի ժամկետը երկարաձգելը, (...) թույլատրվում են միայն դատարանի որոշմամբ` այն դեպքում, երբ անձի օրինական վարքագիծը չի կարող երաշխավորվել հարկադրանքի այլ միջոցներով: (...)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 43-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
«2. Մեղադրյալը պարտավոր է՝
1) ներկայանալ վարույթն իրականացնող մարմնի հրավերով.
2) վարույթն իրականացնող մարմնի պահանջով ենթարկվել բժշկական զննման, մատնադրոշմման, անձնական խուզարկության, քննման և փորձաքննության, լուսանկարվել կամ փորձաքննության համար հանձնել սույն օրենսգրքով նախատեսված նմուշներ.
3) չխոչընդոտել քրեական վարույթին, այդ թվում` ապօրինի չմիջամտել ապացուցման գործընթացին.
4) այլ վայր մեկնելիս վարույթն իրականացնող մարմնին նախապես տեղեկացնել իր գտնվելու նոր վայրի և իր հետ հաղորդակցվելու միջոցների մասին.
5) ենթարկվել վարույթն իրականացնող մարմնի կարգադրություններին և դատական նիստի կարգին: (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության 115-րդ հոդվածի համաձայն.
<<(...). Խափանման միջոցներն են կալանքը և այլընտրանքային խափանման միջոցները։
2. Այլընտրանքային խափանման միջոցներն են`
1) տնային կալանքը.
2) վարչական հսկողությունը.
3) գրավը.
4) պաշտոնավարման կասեցումը.
5) բացակայելու արգելքը.
6) երաշխավորությունը.
7) դաստիարակչական հսկողությունը.
8) զինվորական հսկողությունը: >>
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը:
2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝
1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ
2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ
3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար:
3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վար¬քագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները: (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 117-րդ հոդվածի համաձայն.
1. Եթե խափանման միջոցի գործողության ընթացքում փոխվել կամ վերացել են դրա իրավաչափության պայմանները, վարույթն իրականացնող մարմինն իր իրավասության սահմաններում որոշում է կայացնում խափանման միջոցը փոխելու կամ վերացնելու մասին։
(...)
3. Եթե մեղադրյալը խախտում է իր նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի պայմանները, վարույթն իրականացնող մարմինն անհրաժեշտության դեպքում իր իրավասության սահմաններում միջոցներ է ձեռնարկում այլ՝ առավել պիտանի խափանման միջոց կիրառելու համար:
(...)
5. Եթե խափանման միջոցի կիրառման վերաբերյալ բողոքի քննարկման արդյունքով կիրառված խափանման միջոցը վերացվել է, ապա այդ կամ այլ՝ առավել պիտանի խափանման միջոց կարող է կիրառվել նույն վարույթով միայն նոր հանգամանքի առկայության դեպքում:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 122-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Այլընտրանքային խափանման միջոցները կարող են կիրառվել ինչպես առանձին, այնպես էլ համակցված, եթե հնարավոր է ապահովել դրանց պայմանների միաժամանակյա պահպանումը:
2. Սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով նախատեսված խափանման միջոցները կարող է կիրառել միայն դատարանը: (...)
3. Մինչդատական վարույթում սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-8-րդ կետերով նախատեսված այլընտրանքային խափանման միջոցները կարող է կիրառել`
(...)
3) դատարանը` խափանման միջոց կիրառելու կամ կիրառված խափանման միջոցի ժամկետը երկարաձգելու միջնորդությունը լուծելիս:
(...)
5. Այլընտրանքային խափանման միջոցները կարող են կիրառվել սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված հանգամանքների վերաբերյալ ողջամիտ ենթադրության առկայության դեպքում»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 124-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Վարչական հսկողությունը մեղադրյալի տեղաշարժման և գործողությունների ազատության սահմանափակումն է, որի պայմաններում նա պարտավոր է ոչ հաճախ, քան շաբաթը երեք անգամ գրանցվել դատարանի որոշման մեջ նշված վայրի իրավասու մարմնում:
2. Դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին կարող է արգելվել նաև`
1) առանց վարույթն իրականացնող մարմնի թույլտվության փոխել մշտական կամ ժամանակավոր բնակության վայրը՝ համայնքը, իսկ Երևան քաղաքում՝ վարչական շրջանը.
2) այցելել որոշման մեջ նշված որոշակի վայրեր.
3) հաղորդակցվել որոշակի անձանց հետ.
4) օրվա որոշակի ժամերի լքել իր բնակության տարածքը, սակայն ոչ ավելի, քան 12 ժամը:
3. Սույն հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված արգելքները սահմանելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի առողջական վիճակը, ինչպես նաև աշխատանքի և ուսման պայմանները:
(...)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 125-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Գրավը իրավասու մարմնի որոշմամբ սահմանված դրամական գումար է, որը Հայաստանի Հանրապետության դրամի, շարժական գույքի, արժեթղթերի կամ այլ արժեքների ձևով պահատվության է փոխանցվում համապատասխան որոշմամբ նշված բանկի կամ այլ վարկային կազմակերպության դեպոզիտ մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովելու նպատակով: Որպես գրավ կարող է ընդունվել անշարժ գույք, եթե գրավ կիրառելու մասին որոշմամբ հատուկ նշվել է դրա հնարավորության մասին:
2. Գրավի չափը որոշելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալին վերագրվող հանցանքի ծանրության աստիճանը և մեղադրյալի գույքային դրությունը: Գրավի արժեքի ապացուցման պարտականությունը կրում է գրավատուն: (...)»։
ՀՀ քրեական դատավարության 127-րդ հոդվածի համաձայն.
1. Եթե բավարար հիմքեր կան ենթադրելու, որ մեղադրյալը կարող է դիմել փախուստի` օգտագործելով անձը հաստատող փաստաթուղթ, ապա իրավասու մարմինը կարող է որոշում կայացնել նրա` Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելն արգելելու մասին:
2. Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելն արգելելու մասին որոշումն անհապաղ ուղարկվում է սահմանային վերահսկողություն իրականացնող լիազոր մարմին:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 284-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Սույն օրենսգրքով սահմանված պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դատարանը քննում է՝
1) վարչական հսկողությունը, տնային կալանքը կամ կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելու վերաբերյալ միջնորդությունը,
2) տնային կալանքի կամ կալանքի ժամկետը երկարաձգելու վերաբերյալ միջնորդությունը,
3) կալանքը վերացնելու կամ կալանքի փոխարեն այլընտրանքային խափանման միջոց կիրառելու վերաբերյալ միջնորդությունը: (...)»:
5.2 Դատական քննության փուլում մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու կամ վերացնելու հարցերի վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի որոշումները վերադաս ատյանի կողմից վերանայելու սահմանների կապակցությամբ՝ Վճռաբեկ դատարանը Ն.Հարությունյանի գործով որոշմամբ արձանագրել է. «(...) [Գ]ործի ըստ էության քննության ընթացքում դատարանի կողմից ամբաստանյալի նկատմամբ խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու կամ վերացնելու հարցերի լուծումը գտնվում են նրա` արդարադատության իրականացման պատշաճ կազմակերպման լիազորության ոլորտում։ Միևնույն ժամանակ հաշվի առնելով, որ կալանքի` որպես խափանման միջոցի հետ կապված հարցերը սերտորեն առնչվում են անձի ազատության իրավունքի էական սահմանափակման հետ, իսկ մյուս կողմից` ենթադրում առավել արժեքավոր հանրային շահի հնարավոր առկայություն` օրենսդիրը կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու կամ վերացնելու վերաբերյալ առաջին ատյանի դատարանի որոշումները ընդգրկել է վերաքննիչ բողոքարկման առարկայի շրջանակում։ (…)»:
Կալանավորման պայմաններից մեկի՝ «հանցանք կատարած լինելու հիմնավոր կասկածի» առնչությամբ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանն իր նախադեպային իրա¬վունքում ձևավորել է, ի թիվս այլնի, հետևյալ դիրքորոշումները՝
- ողջամիտ կասկածի չափանիշը հիմնվում է «փաստերի կամ տեղեկությունների առկա¬¬¬յութ¬յան վրա, որոնք հնարավորություն կտային անաչառ դիտորդին եզրակացնելու, որ տվյալ անձը հնարավոր է, որ կատարած լիներ հանցանքը: Սակայն պարտադիր չէ, որ կաս¬¬¬կածը հիմնավորող փաստերը բավարարեն այն նույն սանդղակին, որն անհրաժեշտ է անձի դատապարտումը կամ նրա նկատմամբ մեղադրանք առաջադրելը հիմնավորելու համար, քանի որ այդ փաստերը կարող են հայտնաբերվել ավելի ուշ՝ քրեական գործի քննութ¬յան փուլում (տե՛ս Կ.Ֆ.-ն ընդդեմ Գերմանիայի (K.F. v. GERMANY) գործով 1997թ. նոյեմ¬բերի 27-ի վճիռը, գանգատ թիվ 144/1996/765/962, կետ 57),
- հանցանք կատարած լինելու կասկածի՝ ողջամտորեն հիմնավորված լինելու պահանջը կամայական ձերբակալման և կալանավորման դեմ երաշխիքի կարևոր մասն է կազ¬մում (տե՛ս Գուսինսկին ընդդեմ Ռուսաստանի (Gusinskiy v. Russia) գործով 2004 թվականի մայի¬¬սի 19-ի վճիռը, գանգատ թիվ 70276/01, կետ 53),
- հիմնավոր կասկածի առկայությունը անհրաժեշտ պայման է անձին կալանքի տակ պա¬¬¬հելու ժամկետը երկարացնելու օրինականության համար (տե՛ս Մակքեյն ընդդեմ Միացյալ Թագավորության (McKay v. The United Kingdom) գործով 2006 թվականի հոկտեմբերի 3-ի վճիռը, գանգատ թիվ 543/03, կետ 44)։ Ըստ այդմ, թեև ձերբակալման պա¬հին և սկզբնա¬կան կալանքի ժամանակ պետք է առկա լինի հիմնավոր կասկածը, այնուա¬մե¬նայ¬նիվ, կալանքի տակ պահելու ժամկետը երկարացնելիս նույնպես պետք է ցույց տալ, որ այդ կասկածները պահպանվել են և շարունակում են մնալ «հիմնավոր» (տե՛ս Ուրտանսն ընդ¬դեմ Լատվիայի (Urtans v. Latvia) գործով 2014 թվականի հոկտեմբերի 28-ի վճիռը, գան¬գատ թիվ 16858/11, կետ 32)։ Ազատությունից զրկելու տևողությունը կարող է լինել կարևոր գոր¬ծոն կասկածի՝ պահանջվող աստիճանի համար» (տե՛ս Մյուրեյն ընդդեմ Միացյալ Թա-գա¬վո¬¬րության (Murray v. The United Kingdom) գործով 1994 թվականի հոկտեմբերի 28-ի վճիռը, գանգատ թիվ 14310/88, կետ 56):
5.2.1 Վերոգրյալ իրավական նորմերի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշում¬նե¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬րի լույսի ներքո Վե¬րաքննիչ դա¬տա¬րանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատա¬րա¬նում խափանման միջոցը վերացնելու, փոխելու, դրա ժամկետը երկարաձգելու հարցի քննութ¬յան ժա¬մա¬նակ բավարար տվյալներ էին առկա մեղադրյալ Օբեյդոլլահ Մուսավի Խանաղայի կողմից նրան ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 469-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով վերագրվող արարքներ¬ը կատարելու հիմնա¬վոր կաս¬¬¬կա¬ծի առկայությունը փաստելու համար (թեև հարկ է արձանագրել, որ դրա առ¬կա¬յությունը փաստ¬վում է առանց մանրազնին ստուգման ենթարկվելու՝ հաշվի առնելով գործն Առաջին ատյանի դատարանի վարույթում քննվելու փաստը):
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է նաև, որ դատարանում քննվող քրեական գործով հիմնավոր կասկածին անդրադառնալը և գնահատական տալն այն նույն չափանիշներով, ինչ նախաքննության փուլում է, անթույլատրելի է, քանի որ այն կարող է վտանգել դատարանի անկախության և անկողմնակալության սկզբունքը, նկատի ունենալով, որ այդ դեպքում դատարանը, մինչև գործն ըստ էության քննելը և վերջնական դատական ակտով դրան լուծում տալը, գնահատական է տալու ինչպես մեղադրանքին, այնպես էլ գործով ձեռք բերված ապացույցներին, այնինչ այդ հարցի վերջնական պատասխանը պետք է տրվի դատավճռով: Այլ կերպ՝ այս փուլում դատարանն իրավասու է գործում առկա ապացույցները և այլ փաստական տվյալները գնահատելու այնքանով, որքանով դա անհրաժեշտ է հիմնավոր կասկածի առկայությունը գնահատելու առերևույթ (prima facie), այլ ոչ թե՝ ըստ էության, իսկ այդպիսի գնահատման չափանիշին համապատասխան սույն դեպքում այն առկա է, քանի որ հիմնավոր կասկածի ապացուցողական չափանիշը նվազ է, քան անձի մեղքի և դատապարտման համար անհրաժեշտ ապացուցողական չափանիշը, որն առավել բարձր է:
5.3 Այլընտրանքային խափանման միջոցներ՝ վարչական հսկողություն, գրավ և բացակայելու արգելք կիրառելու իրավաչա¬փութ¬յան դատական ստու-գում.
5.3.1 Անդրադառնալով այլընտրանքային խափանման միջոցներ վարչական հսկողության, գրավի և բացակայելու արգելքի քրեադատավարական նպատակների վերաբերյալ վերանայման բողո¬¬քի հիմքերին և դրանք հաստատող փաստերին, վիճարկվող դատա¬կան ակտը ստուգման են¬թար¬կելով դրանց համա¬տեքստում՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
Առաջին ատյանի դատարանը, մեղադրյալ Օբեյդոլլահ Մուսավի Խանաղայի նկատմամբ այլընտրանքային խափանման միջոց՝ վարչական հսկողություն, գրավ և բացակայելու արգելք կիրառելով դատական սխալ թույլ չի տվել, իսկ Դատախազը ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների վրա հիմնված այնպիսի փաստարկներ չի ներկայացրել, որոնցով կհիմնավորվի, որ մեղադրյալի հնարավոր ոչ իրավաչափ վարքագծի կանխմանը հնարավոր է հասնել այլ կերպ, քան վարչական հսկողություն, բացակայելու արգելք և գրավ խափանման միջոցների կիրառմամբ, որպիսի հետևության Վերաքննիչ դա¬տա¬րանը հանգում է հետևյալ վերլուծութ¬յուն-ների և դատողութ¬յուն¬ների արդյունքներով.
Սույն բողոքը լուծելիս կիրառելի են մի շարք գործերով Մարդու իրավունքների եվրոպա¬կան դատարանի (այ¬¬սու¬հետ՝ Եվրոպական դատարան) և Վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքո¬րո¬շում¬ները:
Կասկածյալի կամ մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոցի տեսակն ընտրելու հարցը լուծելիս վերագրվող արարքի բնույթը և վտանգավորության աստիճանը հաշվի առնելու կապակցությամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վերլուծության է ենթարկել Վ.Պողոսյանի գործով որոշման մեջ և իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(…) [Մ]եղադրյալին վերագրվող արարքի բնույթը և վտանգավորության աստիճանը թեև չեն կարող գնահատվել որպես կալանավորման հիմնավորվածությունը հաստատելու ինքնոտույն հիմք, այնուամենայնիվ դրանք էական նշանակություն ունեն խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս, ինչպես նաև գրավի թույլատրելիության հարցը լուծելիս: Մեղսագրվող հանցանքի ծանրությունը և հետևաբար նաև ակնկալվող պատժի խստությունը հանդիսանում են քրեական վարույթն իրականացնող մարմնից թաքնվելու կամ գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը գնահատելու կարևոր տարրեր և գործի նյութերից բխող մյուս հանգամանքների հետ միասին հնարավորություն են տալիս հիմնավորված ենթադրություններ անել անձի ազատության հիմնարար իրավունքը սահմանափակելու հիմքերի առկայության կամ բացակայության մասին: Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ նույնանման իրավական դիրքորոշում բազմիցս իր նախադեպային նշանակության վճիռներում հայտնել է նաև Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը (…)»:
Տիգրան Պետրոսյանի գործով զարգացնելով կալանավորման հիմքերի /նպատակների/ վերաբերյալ իր նախադեպային իրավունքը ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է արտահայտել առ այն, որ «(…) Վճռաբեկ դատարանը կրկնում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 135-րդ հոդվածում թվարկված մեղադրյալի հավանական գործողությունների մասին հետևությունները բոլոր դեպքերում պետք է պայմանավորված լինեն գործի նյութերից բխող որոշ փաստական տվյալներով։ Սակայն միևնույն ժամանակ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ կալանավորման հիմք(եր)ի առկայության կամ բացակայության մասին դատարանի հետևությունները պետք է հիմնված լինեն ոչ թե այդ փաստական տվյալները մեկը մյուսից անջատ, ինքնավար հետազոտման ենթարկելու, այլ դրանք իրենց համակցության մեջ գնահատման ենթարկելու արդյունքում ձևավորվող փաստարկված դատողությունների վրա։ Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ համապատասխան փաստական տվյալներն իրենց ամբողջության մեջ չվերլուծելը, դրանք իրարից անջատ գնահատելը կարող է հանգեցնել կալանավորման հիմքի առկայության կամ բացակայության մասին չհիմնավորված եզրահանգման գալուն։ Հետևաբար խնդրո առարկա հարցը լուծելիս դատարանի հետևությունները յոտաքանչյոտ դեպքում պետք է հիմնված լինեն գործի նյութերում առկա ապացույցների, փաստերի կամ այլ տեղեկությունների, այդ թվում՝ քրեական օրենքով արգելված ենթադրյալ հանցանքի կատարման պահից ի վեր մեղադրյալի դրսևորած վարքագծի և նրա անձը բնութագրող այլ հատկանիշների՝ իրենց ամբողջության մեջ գնահատման վրա։ (…)»:
Փախուստի դիմելու հավանականությունը չի կարող գնահատվել, հետևա¬բար նաև կա¬լանավորման մասին որոշում կայացվել, բացառապես առաջադրված մե-ղադրան¬քի կամ նա¬խա¬տեսված պատժի ծանրությամբ (Պանչենկոն ընդդեմ Ռուսաստանի, թիվ 45100/98, 08.02.2005, պարբ. 106): Անհրաժեշտ է հաշվի առնել գործի հանգամանքները, կալանավորի անձը, նրա անձնական, հասարակական, ընտանեկան, աշխատանքային կա¬պերը տվյալ պե¬տութ¬յան կամ համայնքի հետ, կացության կարգավիճակը, գույքային վիճակը և այլն, և այդ ամենի համատեքստում գնահատել նաև մեղադրանքի ծանրությունը և նախա¬տես¬ված պատժի խստութ¬յունը որպես փախուստի դիմելու հավանականությունը գնահա¬տելու հիմք։ Ակնկալ¬վող պատիժը նույնպես դեր խաղում է, սակայն փախուստի վտանգը չի կարող գնա¬հատ¬վել բացառապես այդ նկատառումների հիման վրա (տե՛ս Kozik-ն ընդդ. Լե¬հաս¬տա¬նի գոր¬ծը ստորև և Imre-ն ընդդեմ Հունգարիայի, 2 դեկտեմբեր, 2003, պարբ. 45):
Փախուստի վտանգը, սակայն, չի կարող գնահատվել բացառապես այդպիսի նկատառում¬¬ների հիման վրա, խոսքը վերաբերում է այն պատիժների ավելի մեծ ծանրությանը, որոնց նկատմամբ վախ պետք է որ ունենար պարոն Նյումեյստերը նոր ապացույցների հի¬ման վրա: Այլ գործոններ, օրինակ՝ անձի բնույթին, բարոյական կերպարին, տանը, զբաղ¬¬¬մուն¬քին, գույքին, ընտանեկան կապերին և քրեական հետապնդման երկրի հետ տա¬րաբնույթ կապե¬րին առնչվող գործոնները կարող են կա՛մ հաստատել փախուստի վտան¬գի գոյությունը, կա՛մ այնքան փոքր վտանգի տպավորություն ստեղծել, որ դրանով հնա¬¬րա¬վոր չլինի հիմնա¬վո¬րելու մինչդատական կալանքը: Պետք է նաև մտապահել, որ փա¬¬¬¬խուստի վտանգն անհրա-ժեշ¬տաբար նվազում է կալանքի տակ որոշակի ժամանակ անց¬¬¬¬կաց¬նելուն զուգ-ընթաց, քանի որ հավանական է, որ մինչդատական կալանքի տևո¬ղութ¬¬յու¬նը կնվազեց¬վի դատապարտման դեպքում անձի նկատմամբ կիրառվելիք ազա¬տութ¬-յունից զրկելու հնա¬րավոր պատժի տևո¬ղութ¬¬յունից, որը թերևս կնվազեցնի այդ հեռան¬¬կարի գրավ¬¬չությունը նրա համար և կթու¬լաց¬նի այդ միջոցին դիմելու նրա գայթակ¬ղութ¬յունը (Kozik-ն ընդդեմ Լեհաս¬տա¬նի գործը, 18 հու¬լիս, 2006):
Հանցագործությունը կանխելու անհրաժեշտությունը կարող է իրավաչափ հիմք լինել այն¬¬պիսի կանխարգելիչ միջոց կիրառելու համար, որի նպատակն է վերացնել այն հան¬գա¬մանք¬ները կամ հնարավորությունները, որոնք կոնկրետ անձին կամ որևէ մեկին թույլ կտա¬յին գործել այդ հանցանքը: Դա կարող է ներառել, օրինակ, անձին որոշակի պաշտոններ զբա¬¬ղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը, նրանից գոր¬ծիք¬ները կամ զենքը վերցնելը, որոշակի վայրում նրա բնակությունը կամ որոշակի անձին (օրինակ՝ տուժողին կամ վերջինիս ընտանիքի անդամներին) կամ անձանց որոշակի խմբերի (օրինակ՝ անչափահասներին) նրա մոտենալն արգելելը և այլն: Նոր հանցագործություն կատա¬րելու վտանգը պետք է գնահատվի գործից բխող փաստերի, ինչպես նաև անձնական հանգա¬մանքների հիման վրա, որոնք նոր հանցագործություն կատարելու հավանակա¬նության գնահատման հա¬մար կարող են հանդիսանալ «լուրջ ցուցիչներ» (Մինասյանն ընդ¬դեմ Հայաստանի, թիվ 44837/08, 08.04.2014, պարբ. 65): Պետք է ապացուցել, որ կատարվելիք նոր հանցագործություններին առնչվող ցանկացած մտահոգություն իրատեսական է, և որ միջոցը պատշաճ է: Այն փաստը, որ անձը նախկին դատվածություններ ունի քննվող հան¬ցագործության հետ միևնույն կամ դրան նման հանցագործությունների համար, հետևա¬բար կարող է վերաբերելի լինել այլ փաստերի հետ համակցության մեջ (տե՛ս Clooth-ն ընդդ. Բել-գիա¬յի, տե՛ս Assenov-ն ընդդեմ Բուլղարիայի, 28 հոկտեմբեր, 1998):
Դատարանը համարում է, որ մեղադրանքի ծանրությունը կարող է դատական իշխանութ¬յուններին հիմք տալ կասկածյալին մինչդատական կալանքի ենթարկելու և կալանքի տակ պահելու համար՝ նոր հանցագործությունների կատարման փորձերը կանխելու նպա¬տա¬կով: Այնուհանդերձ, ի թիվս այլ պայմանների, անհրաժեշտ է, որպեսզի վտանգը լինի իրա¬տեսական, իսկ միջոցը՝ պատշաճ՝ հաշվի առնելով գործի հանգամանքները, մաս¬նավո¬րա¬պես անցյալի պատմությունը և կասկածյալի անձը: Սույն գործով գանգատաբերի նախ¬կին դատվածությունների համար հիմք դարձած հանցագործություններն իրենց բնույ¬թով կամ ծանրության աստիճանով համեմատելի չէին վիճարկվող վարույթում նրան ներ¬կայաց¬ված մեղադրանքին: Այնուամենայնիվ, հանցագործություններ կատարած լինելու մա¬սին ակ¬նարկ¬ները պետք է հիմնավորված լինեն, և դժվար թե համոզիչ լինի, օրինակ, այն փաս¬տարկը, թե ֆինանսական դժվարությունները կարող են անձին գայթակղել՝ գործելու նոր հան¬ցագործություններ (տե՛ս Stögmüller-ն ընդդ Ավստրիայի, 10 նոյեմբեր, 1969): Բացի դրա¬նից՝ պատշաճ չէր լինի փորձել ազատությունից զրկելու երկարաձգումը հիմնավորել՝ հղում անելով հանցանքի կատարելու մտավախությանը, եթե հանցանքն իր բնույթով հավա¬նաբար միանգամյա իրադարձություն է, ինչպես Դատարանը վճռեց I.A.-ն ընդդ. Ֆրանսիայի գործով:
Եվրոպայի խորհրդի Նախարարների կոմիտեի՝ մինչդատական կալանքի վերաբեր¬յալ հանձնարարականի 9-րդ կետի համաձայն՝ մինչդատական կալանքի կիրառման դեպ¬քում դատարանը պետք է քննարկի, թե արդյոք այլընտրանքային միջոցներով կարելի է խուսափել կալանքի կիրառումից:
Եվրոպայի խորհրդի Նախարարների կոմիտեի՝ անդամ պետություններին ուղղված՝ կա¬լանքի կիրառման, դրա համար անհրաժեշտ պայմանների և չարաշահումներից պաշտպա¬նության երաշխիքների վերաբերյալ հանձնարարականի 4-րդ կետի համաձայն՝ կա¬լան¬քի ոչ հիմնավոր կիրառումից խուսափելու նպատակով պետք է նախատեսվի այլընտրան¬քային միջոցների հնարավորինս լայն շրջանակ, առավել քիչ սահմանափակումների կիրառմամբ՝ հաշվի առնելով հանցանքի կատարման մեջ կասկածվողի վարքագիծը:
Նույն հանձնարարականի 7-րդ կետի «c» ենթակետի համաձայն՝ անձը կարող է պահվել կալանքի տակ, եթե փախուստի դիմելու, ծանր հանցանք կատարելու, արդարադա¬տութ¬յան իրականացմանը միջամտելու կամ հասարակական կարգի պահպանությանը լուրջ սպառնալիք ներկայացնելու վերաբերյալ ենթադրությունները չեն կարող փարատվել այլընտրանքային միջոցների կիրառմամբ:
Եվրոպայի խորհրդի Խորհրդարանական վեհաժողովի՝ «Մարդու իրավունքների եվրո¬պա¬կան կոնվենցիայի անդամ պետություններում մինչդատական կալանքի չարաշահման մասին» բանաձևի 1-ին կետի համաձայն՝ մինչդատական կալանքը պետք է կիրառվի բացա¬ռիկ դեպքերում, որպես վերջին միջոց (last resort), երբ այլընտրանքային միջոցները բավարար չեն վարույթի պատշաճ ընթացքը երաշխավորելու համար:
Առաջին ատյանի դատարանի որոշման հիմնավորումները դիտարկելով վերոգրյալ ի¬րա¬վա¬կան նորմերի, ՄԻԵԴ և Վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ այդ հիմնավորումները ստորև ներկայացված պատ¬ճա¬¬¬¬¬¬¬¬ռաբանությամբ ըն¬դու¬նելի են նաև իր համար:
5.3.2 Անդրադառնալով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված՝ վարչական հսկողության, գրավի և բացակայելու արգելքի նպատակների առկայության կամ բացակայության հարցին՝ Վերաքննիչ դատարանը վերոգրյալ իրավանորմերի և Վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումների վերլուծությամբ փաստում է, որ ընդունելի են նաև Առաջին ատյանի դատարանի այն հիմնավորումները, որ նշված այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառմամբ հնարավոր է ապահովել վերջինիս հնարավոր ոչ իրավաչափ վարքագիծը։
Այդուհանդերձ, անդրադառնալով մեղադրյալի կողմից նոր հանցանք կատարելու և փախուստի դիմելու վերաբերյալ առկա մտավախություններին, Վերաքննիչ դատարանը նախ արձանագրում է, որ մեղադրյալի կողմից նոր հանցանք կատարելու ռիսկը կարելի է ողջամիտ համարել տվյալ պարագայում, թերևս հիմք ընդունելով այն, որ Օբեյդոլլահ Մուսավի Խանախային մեղսագրվում է 2 դրվագ ՀՀ սահմանի ապօրինի սահմանահատում և կեղծ փաստաթղթի օգտագործում, և նրա նպատակը եղել է այլ երկիր ՀՀ-ի սահմանների միջոցով հասնելը, ինչպես նաև վերջինս խուսափել է Աֆղանստանի Իսլամական Հանրապետություն արտաքսվելուց։
Ասվածին զուգահեռ, Վերաքննիչ դատարանը, անդրադառնալով մեղադրյալի կողմից վարույթն իրականացնող մարմնից թաքնվելու և վերջինիս կողմից փախուստի դիմելու հավանականությանը, համաձայնվում է Առաջին ատյանի դատարանի հետևություններին, որ վարույթի այս փուլում այն ևս առկա է՝ հիմք ընդունելով նախորդիվ արձանագրվածը, ինչպես նաև այն, որ մեղադրյալը հանդիսանում է այլ պետության, մասնավորապես՝ Աֆղանստանի Իսլամական Հանրապետության քաղաքացի:
Ուստի՝ Վերաքննիչ դատարանի համոզմամբ, վերոգրյալ հանգամանքների համադրման արդյունքում կարելի է ողջամիտ ենթադրություններ անել առ այն, որ ազատության մեջ լինելու պարագայում մեղադրյալ Օբեյդոլլահ Մուսավի Խանաղան կարող է դիմել փախուստի և կատարել նոր հանցանք:
Այնուամենայնիվ, հարկ է նկատել մի կարևոր իրողություն․
Իրադրության համակողմանի վերլուծության արդյունքում՝ Վերաքննիչ դատարանն իր համոզմունքն է հայտնում Առաջին ատյանի դատարանի այն դիտարկմանը, համաձայն որի՝ վերոգրյալ հավանականության առկայության մասին պնդումները կրել են օբյեկտիվ բնույթ՝ քանի դեռ լուծված չի համարվել ազատության մեջ գտնվելու պարագայում մեղադրյալի բնակվելու և որևէ բնակության հասցե ունենալու հարցը, իսկ այժմ՝ Պաշտպանը հայտնել է, որ առկա է հասցե, որտեղ մեղադրյալը կարող է բնակվել մինչև դատաքննության ավարտը, /Պաշտպանի կողմից արված հայտարարությունների համաձայն՝ տվյալ բնակարանը սեփականության իրավունքով պատկանում է վերջինիս մորը, իսկ բնակարանի մի մասը օգտագործվում է վարձակալական հիմունքներով/, ինչը համադրելով այլ երաշխիքների՝ մասնավորապես վարչական հսկողության, գրավի և բացակայելու արգելքի զուգորդման դեպքում կարող է համարվել գործուն երաշխիք մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովելու համար։
Այլ կերպ, հաշվի առնելով մեղադրյալի անձը, նրան բնութագրող տվյալները՝ պաշտպանական կողմի ներկայացրած գրավի առարկան, գրավը կորցնելու և ավելի խիստ խափանման միջոցի կիրառման վտանգը, մեղադրյալի կողմից բնակության հնարավոր հասցե ունենալու վերաբերյալ պաշտպանի կատարած հայտարարությունը, Վերաքննիչ դատարանն իր համաձայնությունն է հայտնում Առաջին ատյանի այն եզրահանգմանը, ըստ որի՝ համակցված այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառմամբ հնարավոր կլինի չեզոքացնել սույն որոշմամբ արձանագրված մեղադրյալի կողմից ոչ իրավաչափ գործողությունների կատարման հավանականությունը։
Ուստի՝ ասվածը հիմք է տալիս գալ այն եզրահանգմանը, որ մեղադրյալի օրինական վարքագիծը հնարավոր է ապահովել առավել մեղմ խափանման միջոցների կիրառմամբ և հաղթահարել մեղադրյալի կողմից հնարավոր ոչ օրինական վարքագիծ դրսևորելու վերաբերյալ առկա մտավախությունը։
Միաժամանակ, վարչական հսկողությունը՝ համակցված գրավի և բացակայելու արգելքի հետ, հնարավորություն կտա ապահովելու մեղադրյալի ազատության իրավունքի և նրա մասնակցությամբ վարույթի պատշաճ քննության հանրային շահի միջև արդարացի հավասարակշռությունը:
Այլ կերպ՝ Վերաքննիչ դատարանի համոզմամբ՝ խափանման միջոցի հարցը քննարկելիս Առաջին ատյանի դատարանը համապատասխան որոշումը կայացրել է նաև հաշվի առնելով հանրային և մասնավոր շահի հավասարակշռման հանգամանքը։
Անդրադառնալով Դատախազի բողոքում բարձրացված մտահոգություններին, որոնք վերաբերում են վարչական հսկողության աննպատակահարմարությանը և դրա ոչ պիտանելիությանը, ապա Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ քրեական վարույթի այս փուլում վարչական հսկողության կիրառման վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները բխում են գործով ձեռքբերված տվյալների բազմակողմանի վերլուծությունից։
Ուստի՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Դատախազի ներկայացված դիտարկումները այդ մասով անհիմն են։
Այսպիսով, Վերաքննիչ դատարանը արդեն իսկ վերոգրյալով իր համաձայնությունն է հայտնում Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտում նշված հիմնավորումներին՝ հավելելով նաև, որ հնարավոր ոչ իրավաչափ վարքագծի հակազդեցության համար Առաջին ատյանի դատարանը քննարկել է նաև մեղադրյալի մշտական բնակության վայրի մասին հայտնելու և շաբաթը երեք անգամ ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության համապատասխան բաժնում գրանցվելու պարտականությունը, ինչպես նաև արգելել առանց վարույթն իրականացնող մարմնի թույլտվության փոխել մշտական բնակության վայրը և չլքել Երևան քաղաքի տարածքը, ուստի նշվածները ևս համակցության մեջ դիտարկելով վկայում են վարչական հսկողության կիրառման իրավաչափության և նպատակահարմարության մասին։
Համակցության մեջ գնահատելով մեղադրյալի անձը, նրա գույքային դրությունը, նրան վերագրվող հանցանքների ծանրության աստիճանը, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ 2.000.000 ՀՀ դրամի չափով գումարը, վարչական հսկողության և բացակայելու արգելք խափանման միջոցների հետ կիրառելու պայմաններում, կարող է ծառայել իր նպատակին, լինել բավարար երաշխիք՝ մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովվելու համար:
Հաշվի առնելով վերոգրյալ հանգամանքները և ներ¬կա¬յաց¬ված վերլու-ծությունները՝ վարչական հսկողության, գրավի և բացակայելու արգելքի կիրառման հարցի քննարկման համատեքստում, Վերաքննիչ դատարանի համոզմամբ հիմնավոր են Առաջին ատյանի դատարանի այն հետևությունները, որ վարույթի քննության տվյալ փուլում վարչական հսկողությունը, գրավը և բացակայելու արգելքը այն խափանման միջոցներն են, որոնք համակցության մեջ կարող են գործուն երաշխիք հանդիսանալ մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովելու համար, իսկ հակառակի մասին Դատախազի պնդումները չեն բխում գործի նյութերից և ընդունելի չեն կարող համարվել Վերաքննիչ դատարանի համար։
5.4 Ինչ վերաբերում է Բողոքից բխող մյուս փաստարկներին ու դատողություններին, ապա հարկ է արձանագրել, որ սույն որոշմամբ վերը շարադրված իրավական դիրքորոշումները, վերլուծություններն ու դատողություններն իրենց համակցության մեջ արդեն իսկ ամբողջությամբ ներառում են դրանց վերաբերյալ Վերաքննիչ դատարանի մոտեցումներն ու բարձրացված հարցերի պատասխաններն, ուստի լրացուցիչ առանձին-առանձին անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է:
Ընդ որում, այդ կապակցությամբ հարկ է նաև փաստել, որ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ թեև «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին կետը դատարանին պարտավորեցնում է պատճառաբանել իր որոշումները, սակայն այն չի կարող մեկնաբանվել որպես կողմի ներկայացրած յուրաքանչյուր փաստարկին դատարանի կողմից մանրամասն պատասխան տալու պահանջ: (Տե՝ս, ի թիվս այլնի, Ռուիզ Տորեխան ընդդեմ Իսպանիայի (RUIZ TORIJA v. SPAIN) գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի 1994 թվականի դեկտեմբերի 9-ի վճիռը, գանգատ թիվ 18390/91, կետ 29, Վան դե Հուրքն ընդդեմ Նիդեռլանդների (VAN DE HURK v. THE NETHERLANDS) գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի 1994 թվականի ապրիլի 19-ի վճիռը, գանգատ թիվ 16034/90, կետ 61):
5.5 Այսպիսով, ամփոփելով վերոշարադրված փաստարկները, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ սույն որոշման մեջ Վերաքննիչ դատարանի նշած փաստարկների և պատճառաբանությունների համատեքստում մեղադրյալ Օբեյդոլլահ Մուսավի Խանաղայի նկատմամբ վարչական հսկողություն, գրավ և բացակայելու արգելք այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառմամբ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ չի տվել գործի ելքի վրա ազդեցություն ունեցող դատական սխալ, գործով էության մեջ կայացրել է ճիշտ լուծող դատական ակտ, որը բեկանելու իրավաչափ հիմքեր չկան:
Հետևաբար, Առաջին ատյանի դատարանի վիճարկվող դատա¬կան ակտը պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ Դատախազի հատուկ վերանայման բողոքը՝ մերժել:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ, 362-րդ և 393-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը.
Ո Ր Ո Շ Ե Ց
ՀՀ գլխավոր դատախազության սահմանադրական կարգի հիմունքների, պետության և հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների գործերով վարչության դատախազ Կիմ Հարությունյանի ներկայացրած հատուկ վե¬րա¬նայման բողոքը մերժել։
Թիվ ԵԴ1/0692/01/25 գործով Երևան քաղաքի ա¬ռա¬ջին ատյանի ընդ¬հա¬նուր իրա¬վասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի ապրիլի 17-ի որոշումը թող-նե¬լ անփոփոխ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան՝ այն ստանալու օրվանից հետո տասնհինգօրյա ժամկետում:


ԴԱՏԱՎՈՐ Գ.Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ