ԵԴ1/0639/01/25

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԻ
ՈՐՈՇՈՒՄԸ

«09» ապրիլի 2026թ. ք.Երևան
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև՝ Վերաքննիչ դատարան),

նախագահությամբ՝ դատավոր Տաթևիկ Գրիգորյանի,

մասնակցությամբ (գրավոր ընթացակարգի շրջանակներում)՝
Երևան քաղաքի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների
դատախազության դատախազ՝ Բ.Ղազինյանի
Մեղադրյալ՝ Ա.Եդիգարյանի
Պաշտպաններ՝ Մ.Ալեքսանյանի և Ա.Մանուկյանի
Տուժող՝ Հ.Ս.-ի

քննության առնելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (դատավոր Ա.Ասատրյան)՝ 2026 թվականի մարտի 05-ի ԵԴ1/0639/01/25 որոշման դեմ մեղադրյալ Արսեն Հրանտի Եդիգարյանի պաշտպաններ Մուշեղ Ալեքսանյանի և Արթուր Մանուկյանի հատուկ վերանայման բողոքը.
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
1. Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1.1. 2023 թվականի մայիսի 15-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների քննչական բաժնում երկու դրվագով՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-155-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 335-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախաձեռնվել է թիվ 10162523 քրեական վարույթը։
1.2. 2023 թվականի մայիսի 22-ին թիվ 10162523 քրեական վարույթը նախաձեռնելու մասին 2023թ. մայիսի 15-ի արձանագրությունում ենթադրյալ հանցանքին տրված իրավական գնահատականը շտկվել է և ենթադրյալ հանցանքներին տրվել է երկու դրվագով՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 195-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 5-րդ, 9-րդ կետերով, 335-րդ հոդվածի 1-ին մասով, 44-155-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 7-րդ, 8-րդ, 12-րդ կետերով և 155-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 7-րդ, 8-րդ, 12-րդ կետերով նախատեսված իրավական գնահատական:
1.3. Երևան քաղաքի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Է.Սարգսյանի՝ 2023 թվականի մայիսի 24-ի որոշմամբ Արսեն Հրանտի Եդիգարյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-155-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 7-րդ, 8-րդ, 12-րդ կետերով և 155-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 7-րդ, 8-րդ և 12-րդ կետերով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում:
1.4. 2023 թվականի մայիսի 27-ին նախաքննության մարմինը միջնորդություն է ներկայացրել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան՝ մեղադրյալ Արսեն Հրանտի Եդիգարյանի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու մասին, որը առաջին ատյանի դատարանի՝ 2023թ. մայիսի 26-ի ԵԴ1/0203/06/23 որոշմամբ բավարարվել է։
1.5. 2025 թվականի հունվարի 29-ին ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության աշխատակիցների կողմից Արսեն Հրանտի Եդիգարյանը ձերբակալվել է և ներկայացվել նախաքննության մարմնին։
1.6. Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի հունվարի 31-ի որոշմամբ մեղադրյալ Արսեն Հրանտի Եդիգարյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց վերստին կիրառվել է կալանքը՝ 2 (երկու) ամիս ժամկետով՝ կալանավորման սկիզբը հաշվելով 2025թ. հունվարի 29-ից:
1.7. 2025 թվականի փետրվարի 20-ի որոշմամբ 10162523 քրեական վարույթից անջատվել է մեղադրյալ Արսեն Հրանտի Եդիգարյանի վերաբերյալ մասը, որին շնորհվել է 10119725 համարը:
1.8. 2025 թվականի փետրվարի 25-ին թիվ 10119725 քրեական գործը՝ հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ, ստացվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում և ԵԴ1/0639/01/25 համարի ներքո մակագրվել է դատավոր Ա.Ասատրյանին:
1.9. 2025 թվականի փետրվարի 27-ին դատավոր Ա.Ասատրյանի կողմից որոշում է կայացվել ԵԴ1/0639/01/25 քրեական գործով վարույթը ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին:
1.10. Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի մարտի 12-ի, հունիսի 06-ի, սեպտեմբերի 08-ի և դեկտեմբերի 19-ի որոշումներով մեղադրյալ Արսեն Հրանտի Եդիգարյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է՝ յուրաքանչյուր անգամ 3 (երեք) ամիս ժամկետով։
1.11. Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2026 թվականի մարտի 05-ի որոշմամբ մեղադրյալ Արսեն Հրանտի Եդիգարյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է 3 (երեք) ամիս ժամկետով՝ մինչև 2026 թվականի հունիսի 29-ը ներառյալ:
1.12. Մեղադրյալ Արսեն Հրանտի Եդիգարյանի պաշտպաններ Մուշեղ Ալեքսանյանը և Արթուր Մանուկյանը Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2026 թվականի մարտի 05-ի ԵԴ1/0639/01/25 որոշման դեմ 2026 թվականի մարտի 19-ին ներկայացրել են հատուկ վերանայման բողոք, որը 2026 թվականի մարտի 20-ին մուտքագրվել է ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան: ԵԴ1/0639/01/25 վարույթի նյութերը 2026 թվականի մարտի 24-ին մուտքագրվել են ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան, որոնք հատուկ վերանայման բողոքի հետ միասին 2026 թվականի մարտի 25-ին հանձնվել են դատավոր Տ.Գրիգորյանին:
1.13. Վերաքննիչ դատարանի՝ 2026 թվականի մարտի 30-ի որոշմամբ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2026 թվականի մարտի 05-ի ԵԴ1/0639/01/25 որոշման դեմ մեղադրյալ Արսեն Հրանտի Եդիգարյանի պաշտպաններ Մուշեղ Ալեքսանյանի և Արթուր Մանուկյանի հատուկ վերանայման բողոքն ընդունվել է վարույթ, որոշվել է հատուկ վերանայման բողոքի քննությունն անցկացնել գրավոր ընթացակարգով, իսկ դատական ակտի կայացման օր նշանակել 2026 թվականի ապրիլի 09-ը:

2. Հատուկ վերանայման բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
2.1. Մեղադրյալ Արսեն Հրանտի Եդիգարյանին մեղադրանք է ներկայացվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-155-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 7-րդ, 8-րդ, 12-րդ կետերով և 155-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 7-րդ, 8-րդ և 12-րդ կետերով՝ հետևյալ արարքների համար. «որ նա 2023 թվականի մայիսի 15-ին՝ ժամը 21:30-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի ... հասցեում գտնվող՝ Ե.Մ.-ի կողմից վարձակալած տարածքում մի խումբ անձանց՝ Տիգրան Շավարշի Բարսեղյանի, Իվան Զախարի Վարդանյանի, Սամվել Սուրենի Ներսեսյանի և քննությամբ դեռևս ինքնությունները չպարզված այլ անձանց հետ, խուլիգանական դրդումներով, այլ անձանց կյանքի համար վտանգավոր եղանակով ապօրինաբար կյանքից զրկել է Ա.Ս.-ին և ուղղակի դիտավորությամբ փորձել է ապօրինաբար կանքից զրկել Ա.Ա.-ին, սակայն հանցագործությունը նրանց կամքից անկախ հանգամանքներով չի ավարտվել, քանի որ Ա.Ա.-ին պատճառված վնասվածքներից հետո վերջինիս ցուցաբերվել է համապատասխան բուժօգնություն:
Այսպես.
2023 թվականի մայիսի 15-ին՝ ժամը 20:00-ի սահմաններում, Արսեն Եդիգարյանը ԱՄՆ-ում բնակվող ոմն Լևոնի կողմից Մ.Ե.-ին գումարը չվերադարձնելու հարցի շուրջ պարզաբանումներ ստանալու նպատակով զանգահարել է ոմն Լևոնի ընկերոջը՝ Ա.Ա.-ին, որի ընթացքում հեռախոսազրույց է ունեցել նաև վերջինիս ընկերոջ՝ Ե.Մ.-ի հետ, ում հետ պայմանավորվել են հանդիպել Ե.Մ.-ի կողմից վարձակալած, Երևան քաղաքի ... հասցեում գտնվող գրասենյակում:
Նույն օրը՝ ժամը 21:30-ի սահմաններում, Արսեն Եդիգարյանը Սամվել Ներսեսյանի, Իվան Վարդանյանի, Տիգրան Բարսեղյանի, Էդգար Սիմոնյանի և քննությամբ դեռևս ինքնությունները չպարզված այլ անձանց հետ «Տոյոտա» մակնիշի՝ ... հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենայով գնացել են Երևան քաղաքի ... հասցեում գործող նշված գրասենյակ, որտեղ հանդիպել են Ա.Ա.-ին, Ե.Մ.-ին, Ա.Ս.-ին, Գ.Պ.-ին, Է.Գ.-ին և Ս.Պ.-ին:
Այնուհետև, հիշյալ հարցի քննարկման ընթացքում, Ա.Ա.-ի կողմից Ա.Եդիգարյանին ուղղված «դալշե» արտահայտությունը լսելով՝ Արսեն Եդիգարյանը՝ Սամվել Ներսեսյանի, Իվան Վարդանյանի, Տիգրան Բարսեղյանի և քննությամբ դեռևս ինքնությունները չպարզված այլ անձանց հետ խմբի կազմում, չնչին առիթն օգտագործելով, իրենց անձի անզուսպ եսամոլությունը, սեփական անձի առավելությունն ու գերակայությունը ընդգծելու մղումներով, գիտակցելով հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման անխուսափելիությունը և նախատեսելով դրանք, խմբի այլ անդամների հետ համատեղ հանրորեն վտանգավոր արարքը իրականացնելու գիտակցմամբ, լրացնելով միմյանց՝ միասնական նպատակին հասնելուն ուղղված հանցավոր գործողությունները, նպատակադրվել են այլ անձանց կյանքի համար վտանգավոր եղանակով և խուլիգանական դրդումներով ապօրինաբար կյանքից զրկել Ա.Ա.-ին և Ա.Ս.-ին, որի ընթացքում Արսեն Եդիգարյանն իր մոտ եղած պայուսակից հանել է ապօրինի կերպով ակոսափող հրազեն հանդիսացող 9մմ տրամաչափի ատրճանակը և չպարզված տեսակի ատրճանակը և դիտավորությամբ կրակոցներ է արձակել Ա.Ա.-ի ուղղությամբ, որից հետո Սամվել Ներսեսյանը, հանցակցի մոտ հրազենի առկայության և դրանով Ա.Ա.-ին և Ա.Ս.-ին ապօրինաբար կյանքից զրկելուն ուղղված գործողություններ կատարելու հանգամանքի իմացությամբ, գիտակցելով խմբի մյուս անդամների հետ համատեղ գործելու հանգամանքը՝ խմբի կազմում իր մոտ եղած սուր ծակող-կտրող առարկայով և ատրճանակի բռնակով հարվածներ է հասցրել Ա.Ս.-ին և Ա.Ա.-ին: Այդ ընթացքում Տիգրան Բարսեղյանը, խմբի մյուս անդամների հետ միասնական դիտավորությամբ միավորված գործողություններով, իր մոտ եղած սուր ծակող-կտրող առարկայով հարվածներ է հասցրել Ա.Ս.-ին և Ա.Ա.-ին, վերցրել է գրասենյակի պատին կախված ժամացույցը և դրանով, ինչպես նաև իր մոտ առկա ատրճանակի բռնակով հարվածներ է հասցրել Ա.Ա.-ի գլխին, իսկ Իվան Վարդանյանը խմբի կազմում Ա.Ս.-ին և Ա.Ա.-ին խուլիգանական դրդումներով ապօրինաբար կյանքից զրկելու դիտավորությամբ, իր մոտ ապօրինի կերպով կրած, 9մմ տրամաչափի ակոսափող հրազեն հանդիսացող մեկ այլ ատրճանակով կրակոցներ է արձակել Ա.Ա.-ի ուղղությամբ, ինչպես նաև վերջինիս և Ա.Ս.-ին հարվածել է զենքի բռնակով, դանակով և ձեռքերով:
Արսեն Եդիգարյանի և վերջինիս հանցակիցների հանցավոր գործողությունների հետևանքով Ա.Ս.-ին պատճառվել են գլխի գագաթային, գագաթածոծրակային շրջանների կտրած վերքերի, աջ ազդրի վերին երրորդականի շրջանի ծակած-կտրած վերքի, գլխի, քթի, ձախ դաստակի շրջանների քերծվածքների, ստորին շրթունքի արյունազեղման ձևով առողջության միջին ծանրության վնասի հատկանիշներ պարունակող մարմնական վնասվածքներ, ինչպես նաև՝ ձախ աճուկային, ձախ ազդրի վերին և միջին երրորդականների շրջանների ծակած-կտրած վերքերի, արտաքին զստային զարկերակի, մակերեսային ազդրային զարկերակի և երակի վերին և միջին երրորդականների, լայն փակեղը լարող, ազդրի ուղիղ և երկգլուխ մկանների վնասումների ձևով մարմնական վնասվածքներ, որոնց բարդություններ հանդիսացող ծանր հեմոռագիկ, հիպովոլեմիկ շոկի, սուր սակավարյունության, սպառման կոագուլոպաթիայի, տարածուն ներանոթային մակարդման համախտանիշի, ձախ ստորին վերջույթի սուր իշեմիայի, սեպսիսի, ներքին օրգանների ծանր հիպոպերֆիոզիոն համախտանիշի, երիկամների սուր նեկրոնեֆրոզի, լյարդի հեպատոցիտների մանրօջախային մեռուկների, գլխուղեղի խիստ արտահայտված այտուցի առկայությունները հանգեցրել են Ա.Ս.-ի մահվան, իսկ Արսեն Եդիգարյանի և նրա հանցակիցների դիտավորության մեջ ընդգրկված մյուս հանցագործությունը՝ Ա.Ա.-ի սպանությունն, իրենց կամքից անկախ հանգամանքներով չի իրագործվել, քանի որ հանցավոր գործողությունների հետևանքով Ա.Ա.-ն, առողջության համար ծանր վնասի հատկանիշներ պարունակող և կյանքի համար վտանգավոր՝ 2-րդ աստիճանի հեմոռագիկ շոկով ուղեկցված ձախ հետին ճակատային, աջ ճակատային, հետին գագաթային շրջանների փափուկ հյուսվածքների սալջարդի, սալջարդ վերքերի, ձախ գագաթոսկրի կոտրվածքի, գլխուղեղի թեթև աստիճանի սալջարդի, աջ սրունքի հրազենային միջանցիկ վիրավորումի, ձախ ազդր շրջանի ծակած-կտրած վերքի ձևով մարմնական վնասվածքներով, տեղափոխվել է «Արմենիա» հանրապետական բժշկական կենտրոն, որտեղ նրան ցուցաբերվել է անհրաժեշտ բուժօգնություն»:
2.2. Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2026 թվականի մարտի 05-ի ԵԴ1/0639/01/25 որոշման համաձայն. «(…) Սույն որոշման նախորդ կետում վկայակոչված իրավադրույթների լույսի ներքո գնահատելով սույն քրեական գործի փաստական հանգամանքները և անդրադառնալով մեղադրյալ Արսեն Եդիգարյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցի շարունակական կիրառման անհրաժեշտության հարցին, Դատարանն արձանագրում է, որ դեռևս առկա է և չի վերացել մեղադրյալ Արսեն Եդիգարյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի պահպանման անհրաժեշտությունը: Մասնավորապես՝ Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Արսեն Եդիգարյանին կալանքի տակ պահելն անհրաժեշտ է՝ վերջինի վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով իր վրա դրված պարտականությունը չկատարելու, այդ թվում՝ նաև ապացուցման գործընթացին ապօրինի միջամտելու, և փախուստի դիմելու հավանականությունը կանխելու համար։
Դատարանի գնահատմամբ՝ վարույթի սույն փուլում մեղադրյալ Արսեն Եդիգարյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանքը դեռևս շարունակվում է լինել այն արդյունավետ իրավական ներգործության միջոցը, որը կարող է կաշկանդել վերջինին դրսևորել ոչ պատշաճ վարքագիծ և հնարավորություն է տալիս հասնել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով սահմանված նպատակներին:
Դատարանի վերոհիշյալ եզրահանգումը պայմանավորված է ինչպես մեղադրյալ Արսեն Եդիգարյանին կալանքի տակ պահելու անհրաժեշտությունը հերքող նոր փաստական տվյալների բացակայությամբ, այնպես էլ նրան կալանքի տակ պահելու անհրաժեշտությունը հիմնավորող Դատարանի՝ 2025 թվականի մարտի 12-ի, 2025 թվականի հունիսի 6-ի, 2025 թվականի սեպտեմբերի 8-ի և 2025 թվականի դեկտեմբերի 19-ի որոշումներով արձանագրված հանգամանքներով (տես սույն որոշման 2.1-2.3 կետերը): Դատարանի գնահատմամբ՝ այդ հանգամանքները էականորեն բարձրացնում են ինչպես մեղադրյալի ոչ իրավաչափ վարքագծի հավանականությունը, այնպես էլ՝ համակցության մեջ թույլ չեն տալիս վարույթի տվյալ փուլում կիրառված խափանման միջոցի փոփոխման կամ վերացման անհրաժեշտությունը հիմնավորված համարելու համար։
Միաժամանակ, Դատարանն արձանագրում է, որ թեև քրեական գործով արդեն իսկ հետազոտվել են մեղադրանքի կողմի ներկայացրած ապացույցների մի մասը (գրավոր ապացույցներ, իրեղեն ապացույցներ, հարցաքննվել է չորս վկա), այնուամենայնիվ Դատարանի գնահատմամբ՝ վերոհիշյալ արձանագրումը կոնկրետ տվյալ դեպքում և 2025 թվականի մարտի 12-ի, 2025 թվականի հունիսի 6-ի, 2025 թվականի սեպտեմբերի 8-ի և 2025 թվականի դեկտեմբերի 19-ի որոշումներով արձանագրված հանգամանքների համատեքստում՝ դեռևս չի վկայում Արսեն Եդիգարյանին կալանքի տակ պահելու անհրաժեշտության բացակայության մասին:
Անդրադառնալով Արսեն Եդիգարյանի սույն քրեական վարույթի շրջանակներում անազատության մեջ գտնվելու ժամանակահատվածի վերաբերյալ պաշտպանների փաստարկին, ապա Դատարանը կոնկրետ դեպքում հաշվի առնելով այնպիսի հանգամանքներ, ինչպիսիք են դատավարության տևողությունը ձգձգող պատճառների ընդհանուր առմամբ սուբյեկտիվ պատճառներով ձևավորված չլինելը, գործով ներգրավված վարույթին օժանդակող անձանց քանակը, մեղսագրվող արարքի փաստական և իրավական բովանդակությունը, ապացուցման ենթակա հանգամանքների շրջանակն ու հետազոտվող ապացույցների ծավալը, որն իր ամբողջության մեջ, ըստ էության, վկայում է սույն գործի բարդության մասին, գտնում է, որ դեռևս հիմքեր չկան Արսեն Եդիգարյանի անազատության մեջ գտնվելու ժամանակահատվածի և սույն գործի քննության ընդհանուր ժամկետի միջև ողջամիտ հարաբերակցության չպահպանման և այդ համատեքստում կալանքի կիրառմամբ շարունակական ազատությունից զրկելը չհիմնավորված դիտարկելու համար:
Ամփոփելով վերոգրյալը՝ Դատարանը գտնում է, որ դեռևս բացակայում են Արսեն Եդիգարյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքը փոխելու կամ վերացնելու հիմքերը, հետևաբար Արսեն Եդիգարյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանքի ժամկետը պետք է երկարաձգել:
Միաժամանակ դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Արսեն Եդիգարյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանքի ժամկետը պետք է երկարաձգել երեք ամիս ժամկետով՝ մինչև 2026 թվականի հունիսի 29-ը ներառյալ: (…)»:

3. Հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերը, փաստարկները և բողոքի պահանջը.
3.1. Մեղադրյալ Արսեն Հրանտի Եդիգարյանի պաշտպաններ Մուշեղ Ալեքսանյանը և Արթուր Մանուկյանն իրենց հատուկ վերանայման բողոքում խնդրել են թիվ ԵԴ1/0639/01/25 քրեական գործով մեղադրյալ Արսեն Հրանտի Եդիգարյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետը երեք ամսով երկարաձգելու վերաբերյալ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2026 թվականի մարտի 05-ի որոշումն ամբողջությամբ բեկանել և կայացնելով դրան փոխարինող դատական ակտ՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 288-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին և 2-րդ կետերի, 2-րդ մասի 2-րդ կետի, 3-րդ մասի 1-ին կետի համաձայն՝ Արսեն Հրանտի Եդիգարյանին ազատել կալանքից և նրա նկատմամբ ընտրել համակցված այլընտրանքային խափանման միջոցներ՝ ողջամիտ չափերի (5-10 միլիոն ՀՀ դրամի չափով) գրավ, տնային կալանք և ՀՀ-ից բացակայելու արգելք։
3.2. Մեղադրյալ Արսեն Հրանտի Եդիգարյանի պաշտպաններ Մուշեղ Ալեքսանյանը և Արթուր Մանուկյանն իրենց հատուկ վերանայման բողոքում ներկայացրել են վարույթի դատավարական նախապատմությունը և փաստական հանգամանքները, վկայակոչել են վերաբերելի օրենսդրական դրույթները և իրավական դիրքորոշումները, իսկ որպես հատուկ վերանայման բողոքի հիմնավորում` նշել են հետևյալը. «(...) Կարծում ենք, որ Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի քրեական դատարանի՝ 2026 թվականի մարտի 05-ի թիվ ԵԴ1/0639/01/25 որոշումը իրավաչափ և հիմնավոր չէ, ենթակա է բեկանման հետևյալ պատճառաբանություններով: (...)
Վերը շարադրված իրավանորմերի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի որոշումների իրավական լույսի ներքո վերլուծելով սույն գործի փաստական հանգամանքները, Արսեն Եդիգարյանի կալանքի իրավաչափության պայմանները` պետք է արձանագրել, որ Ա.Եդիգարյանի կալանքն այլևս իրավաչափ չէ, հատկապես դատաքննության ներկա փուլում։
Այսպես,
2.1) Հիմնավոր կասկածի մասով.
Թեև այս փուլում հիմնավոր կասկածի հարցի քննարկումը դատավարական տեսանկյունից խնդրահարույց է, սակայն մեր վստահորդի խնդրանքով և սույն քրեական գործի առանձնահատկություններով պայմանավորված՝ ներկայացնում ենք մի շարք փաստարկներ, մանավանդ, որ դատաքննության ընթացքում ստացվել ու ստացվում են վճռորոշ նոր ապացույցներ՝ փորձաքննությունների եզրակացություններ, որոնք նախկինում առկա չէին, նաև կատարվել են մի շարք հարցաքննություններ, ստացվել են մի շարք կարևոր տեղեկություններ։ Ավելացնենք նաև, որ վերը նշված մյուս մեղադրյալների վերաբերյալ ԵԴ1/0922/01/24 քրեական գործով ընթանում են հիմնական դատալսումներ, մեծ մասամբ հետազոտվել են այն ապացույցները, որոնք, ըստ մեղադրական եզրակացության, դրված են նաև Արսեն Եդիգարյանի վերաբերյալ քրեական գործի մեղադրական եզրակացությունում, և մյուս գործով դատաքննությունն ավարտական փուլում է։ Այսինքն՝ սույն դեպքը էապես տարբերվում է մեծամասնություն կազմող այն դեպքերից, երբ քրեական գործը ստացվել է դատարանում, ապացույցները հետազոտված չեն կամ քիչ ծավալով են հետազոտված։
Արսեն Եդիգարյանը քրեական ողջ վարույթի ընթացքում հերքել է իրեն առաջադրված մեղադրանքը։
Սույն քրեական գործի նյութերի և դատարանում քննվող ԵԴ1/0922/01/24 քրեական գործի նյութերի ուսումնասիրությամբ պարզվել է, որ Արսեն Եդիգարյանի մասնակցությունն ու առնչությունը կատարված հանցանքներին հերքվել է ծանրակշիռ ապացույցներով, ինչը ներկա փուլում առավել ակնհայտ է։ Մեղադրյալներից Տիգրան Բարսեղյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ Ա.Ս.-ի մարմնական վնասվածքները պատճառել է բացառապես ինքը։ Իսկ մեղադրյալ Իվան Վարդանյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ Ա.Ա.-ի մարմնական վնասվածքները պատճառել է բացառապես ինքը։ Հակառակի մասին վկայող պատշաճ՝ օբյեկտիվ և ծանրակշիռ ապացույցներ (հետազոտված և չհետազոտված) առկա չեն։
Արսեն Եդիգարյանի և այլոց կողմից նախնական համաձայնությամբ խմբի կողմից հանցանք կատարելու վերաբերյալ ապացույց չի ներկայացվել դատարան։
Արսեն Եդիգարյանի դեմ առկա է ընդամենը 2 ապացույց՝ գործի ելքով շահագրգիռ անձանց՝ տուժող Ա.Ա.-ի և վկա Ե.Մ.-ի ցուցմունքները, որոնք ակնհայտ ոչ արժանահավատ, իրարամերժ, մեծապես մտացածին և «ճոխացված» են։ Օրինակ՝ Ե.Մ.-ի նախաքննական ցուցմունքի համաձայն՝ «ենթադրյալ Արսենը» շարժվել է դեպի ելք՝ դուռը, ապա շրջվելով 3 անգամ գետնին է կրակել, ապա 1 այլ կարճահասակ անձնավորություն կրակել է Ա.Ա.-ի ուղղությամբ։ Վերջինս էլ ցուցմունքով հայտնել է, որ «ենթադրյալ Արսենը» ելքի դռան մոտից պտտվել է ու իր ոտքին կրակել և այլն։ Առկա են նաև այլ հակասություններ։ Բացի այդ, Ե.Մ.-ն դատաքննությամբ ընթացքում անթաքույց կերպով իր ցուցմունքը կառուցում էր այնպես, որ այն լինի մաքսիմալ մեղադրող՝ անկախ դրա արժանահավատությունից։ Ողջամիտ տրամաբանության բոլոր կանոնները անտեսելով՝ Ե.Մ.-ն վերահաստատում էր իր նախաքննական ցուցմունքի այն մասերը, որոնք մեղադրյալներին ի վնաս էին, իսկ մեղադրյալ Արսեն Եդիգարյանի օգտին հայտնած սակավաթիվ մտքերը հերքում էր։ Ե.Մ.-ի հայտնած տեղեկություններից, մտքերից, դատողություններից և նրա վարքագծից ակնհայտ էր, որ նա միայն իրեն հասկանալի չափանիշներով իր մեջ մեղավորներ է կարգել և ամեն ինչ անում իր ընկերոջ մահվան կապակցությամբ իր որոշած անձանց պատժելու համար՝ անկախ դրա օրինականությունից (կարող եք հետազոտել վկա Ե.Մ.-ի հարցաքննության ձայնագրությունը):
Այլ կերպ ասած, Ե.Մ.-ն ակնհայտորեն և առանձնակի խեղաթյուրել է իրականությունը՝ թաքցնելով իր մտերիմների մի շարք ենթադրյալ ապօրինի գործողություններ և ճոխացնելով մյուս կողմի անձանց քանակը, գործողությունները։ Օրինակ՝ մեղադրյալներից Սամվել Ներսիսյանը ևս ստացել է հրազենային վնասվածք կամ մեղադրյալ Տիգրան Բարսեղյանը՝ ձեռքի մատների շրջանում կտրված վնասվածք։ Այսինքն՝ մեղադրանքում Դատարանին ներկայացվող պատկերը էապես տարբերվում է օբյեկտիվ իրականությունից և դրա օբյեկտիվ ներկայացումից։
Բացի այդ, տուժող Ա.Ա.-ին և վկա Ե.Մ.-ին լուսանկարով ճանաչման են ներկայացրել Արսեն Եդիգարյանին և մյուս մեղադրյալներին, սակայն ճանաչման ներկայացնելու արձանագրությունները ակնհայտ անթույլատրելի ապացույցներ են, նաև դրանց արժանահավատությունը լուրջ կասկած է հարուցում մի շարք պատճառներով։ Մասնավորապես, վկա Ե.Մ.-ն դատարանում պաշտպանության կողմի հետևողական հարցադրումների արդյունքում ստիպված խոստովանեց, որ մինչև քննիչի մոտ անձի ճանաչում քննչական գործողությանը «պաշտոնապես» մասնակցելը օպերատիվ աշխատակիցները «ոչ պաշտոնապես» իրեն ներկայացրել են մեղադրյալների լուսանկարները՝ նշելով նրանց տվյալները (կարող եք հետազոտել վկա Ե.Մ.-ի հարցաքննության ձայնագրությունը), ինչը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 230-րդ հոդվածի կանոնների կոպիտ խախտում է: Բացի այդ, ճանաչումների արձանագրությունների հետազոտմամբ պարզվել է, որ Արսեն Եդիգարյանի անգույն լուսանկարը ճանաչման է ներկայացվել 3 այլ անձի գունավոր լուսանկարի հետ, ինչը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 230-րդ հոդվածի կանոնների կոպիտ խախտում է։ Կամ մեղադրյալ Տիգրան Բարսեղյանի ճաղատ (կամ գրեթե ճաղատ՝ շատ կարճ մազերով) լուսանկարը ճանաչման է ներկայացվել նորմալ մազածածկույթով 3 անձի լուսանկարի հետ, ինչը ևս ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 230-րդ հոդվածի կանոնների կոպիտ խախտում է։
Մեղադրանքում նկարագրված իրավիճակը՝ 4 հոգով 1 անձի վրա դանակներով հարձակվելը և հարվածելը, իրականությունից կտրված, կիսաֆանտաստիկ իրավիճակ է։ Նման կիսաֆանտաստիկ մեղադրանքի հիմնավորվածությունը պետք է որոշվի ոչ թե շահագրգիռ անձանց հակասական, ոչ արժանահավատ, տարակուսելի ցուցմունքներով, այլ գիտականորեն հիմնավորված, օբյեկտիվ տվյալներով՝ դատաբժշկական կամ հետքաբանական փորձաքննությունների եզրակացություններով (քանի մարմնական վնասվածք է առկա մահացած Ա.Ս.-ի վրա, քանի դանակի գործածման հետևանքով են դրանք պատճառվել և այլն), մնացած ապացույցների օբյեկտիվ վերլուծությամբ և համադրմամբ։ Նշված 2 եզրակացությունը նախկինում բացակայել են, իսկ այժմ ստացվել են, և մեր դիրքորոշումը վերահաստատում են։ Նաև առկա ապացույցների համադրությունը և վերլուծությունը միանշանակորեն հերքում է մեղադրանքը և հիմնավորում պաշտպանության կողմի դիրքորոշումը։
Այսինքն՝ ի տարբերություն Արսեն Եդիգարյանի կալանքի, դրա ժամկետի երկարաձգման հարցերի քննարկման նախորդ անգամների՝ այս անգամ առկա են 2025 թվականի սեպտեմբերին դատարան ներկայացված 2 նոր կարևորագույն ապացույցներ, որոնք ուղղակիորեն հերքում են մեղադրանքը։ Բացի այդ, վկա Ե.Մ.-ի ցուցմունքի վերլուծությունը ևս հերքում է մեղադրանքը, իսկ դատարանում հարցաքննված վկաներ Ա.Ա.-ի, Գ.Պ.-ի, Է.Գ.-ի ցուցմունքներով Արսեն Եդիգարյանին մեղադրող որևէ տեղեկություն չի ստացել։
Հետքաբանական և ձգաբանական համալիր փորձաքննության թիվ 23-1108 եզրակացությամբ հաստատվել է, որ Ա.Ա.-ի տաբատի վնասվածքներն առաջացել են միակողմանի սուր սայր ունեցող գործիքի՝ դանակի մեկ ներգործությունից։ Ա.Ս.-ի հագուստների վնասվածքները առաջացել են միակողմանի սուր սայր ունեցող գործիք/ներ/ի՝ դանակ/ներ/ի մեկ ներգործություններից։ Այսինքն՝ ըստ էության հաստատվել է, որ դեպքի ժամանակ եղել է մեկ դանակ, հետևաբար վերահաստատվել է մեղադրյալներից Տիգրան Բարսեղյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ Ա.Ս.-ի մարմնական վնասվածքները պատճառել է բացառապես ինքը։
Բացի այդ, նույն եզրակացության համաձայն՝ Ա.Ա.-ի շապիկի և Ա.Ս.-ի բաճկոնի ու վերնազգեստի վրա առկա են պղնձի մետաղացման հետքեր, որոնք մտնում են նաև կրակոցի արգասիքների բաղադրության մեջ։ Ընդ որում, փորձագետները հետազոտել էին Ա.Ս.-ի հագուստների թևքերը։ Հիշեցնենք, որ մեղադրյալներ Տիգրան Բարսեղյանը, Իվան Վարդանյանը, Սամվել Ներսիսյանը իրենց ցուցմունքներով հստակ հայտնել են, որ Ա.Ս.-ի ձեռքին ատրճանակ է եղել, ապա նաև մոտակա սեղանից դանակ է վերցրել։ Պաշտպանվելով՝ Տիգրան Բարսեղյանը դանակով հարվածներ է հասցրել Ա.Ս.-ին, իսկ Իվան Վարդանյանը ատրճանակով կրակել է գետնին։
Դատաձգաբանական և դատաքիմիական փորձաքննության թիվ 23-1279 եզրակացությամբ, ի թիվս այլոց, էլ հստակ արձանագրվել է, որ դեպքի վայրում հայտնաբերված բեկորները, հետքերը և այլն թողնվել են միայն 9 մմ տրամաչափի փամփուշտ կրակող զենքից կամ զենքերից։
Տուժող Ա.Ա.-ն և վկա Ե.Մ.ն իրենց ցուցմունքներով նկարագրել են, թե իբր Արսեն Եդիգարյանի, Տիգրան Բարսեղյանի, Իվան Վարդանյանի, Սամվել Ներսիսյանի և 1 այլ անձի մոտ մոտ եղել են 3-5 ատրճանակներ, մի քանի հոգով դանակով հարվածել են Ա.Ս.-ին, հայտնել են կրակոցների մասին և այլն։
Վերը շարադրվածը համադրելով՝ պարզ է դառնում, որ նշված 2 օբյեկտիվ ապացույցները՝ փորձագետների եզրակացությունները, հստակ հերքում են տուժող կողմի տեսակետը, ցուցմունքները և հիմնավորում, վերահաստատում մեղադրյալների ցուցմունքները, ինչից հնարավոր է միանշանակ եզրահանգում կատարել առ այն, որ Արսեն Եդիգարյանը (ինչպես նաև մեղադրյալ Սամվել Ներսիսյանը) որևէ հանցանք չեն կատարել, տուժող կողմը նրանց բացահայտ կերպով զրպարտում է։
Կարևոր է նաև այն հանգամանքը, որ վկա Ե.Մ.-ն արդեն հարցաքննվել է դատարանում և տվել ակնհայտ մտացածին, անտրամաբանական և մի շարք այլ ապացույցներին հակասող, այսինքն՝ ոչ արժանահավատ ցուցմունք։
Տուժող/վկա Ա.Ա.-ն, վկաներ Գ.Պ.-ն և Է.Գ.-ն հարցաքննվել էին և հայտնել, որ Արսեն Եդիգարյանին չեն ճանաչում, վերջինիս մեղադրող տվյալներ չէին հայտնել։ Կարծում ենք՝ նրանց ցուցմունքներով անուղղակիորեն հերքվել է Ե.Մ.-ի ցուցմունքը, հետևաբար՝ նաև Արսեն Եդիգարյանի մեղադրանքը։
Եվ վերջապես Վերաքննիչ դատարանի ուշադրությունը հրավիրենք այն հանգամանքի վրա, որ ԵԴ1/0922/01/24 քրեական գործով ընթանում են հիմնական դատալսումներ, կարճ ժամանակ անց կկայացվեն վերդիկտ և դատավճիռ։ Բարձր ենք համարում հավանականությունը, որ դրանցով կարձանագրվի բացառապես մեղադրյալներ Տիգրան Բարսեղյանի և Իվան Վարդանյանի մեղավորությունը, միաժամանակ կհերքվեն մեղադրյալ Սամվել Ներսիսյանի, ինչպես նաև սույն գործով մեղադրյալ Արսեն Եդիգարյանի մեղադրանքները։ Եթե Արսեն Եդիգարյանի կալանքի հարցը քննարկվեր այդ ժամանակ, ապա մեծ հավանականությամբ վստահ ենք, որ արդեն դատական ակտի մակարդակով կկարողանայինք հիմնավորել մեր վստահորդի անմեղությունը, այսինքն՝ հիմնավոր կասկածի բացակայությունը։ Եվ այս ուղղությամբ ամենակարևոր քայլերից մեկն արդեն արված է վերը նշված եզրակացություններում առկա տվյալներով։
Այսպիսով, կարծում ենք, որ դատական քննության ներկա փուլում Արսեն Եդիգարյանի կողմից մեղադրանքին առնչությունը արդեն իսկ հերքվել է այն աստիճան, որ նույնիսկ կարելի է ասել՝ հիմնավոր կասկած առկա չէ։ Միաժամանակ Արսեն Եդիգարյանի մեղադրանքը հիմնավորող որևէ նոր տվյալ չի ստացվել։
2.2) Կալանքի իրավաչափության մնացած պայմանները.
Կալանքի կիրառելու ռիսկերի և անհրաժեշտության մասով համակարծիք չենք Դատարանի գնահատականների հետ, հատկապես վարույթի ներկա փուլում։
Պաշտպանության կողմը մշտապես շեշտադրել և շեշտադրում է, որ նախագահող դատավոր Ա.Ասատրյանի մասին ունենք շատ բարձր կարծիք, դատական լսումները Դատավորն ընդհանուր առմամբ անցկացնում է օրինականության սկզբունքի շատ բարձր պահպանմամբ, կողմերի համար իրական մրցակցության և արդար դատաքննության ապահովմամբ, սակայն խափանման միջոցի հարցում, կարծում ենք, Դատարանը սխալվել է, նրա մոտեցումն իրավաչափ և հիմնավոր չէ, չափազանց խիստ է։ Քննության ներկա փուլում փոխվել են էական հանգամանքներ, որոնք կալանքի վերացման հիմք են ծառայում։
Նախորդ դատական ակտերով քննարկված՝ փախուստի դիմելու ռիսկի կապակցությամբ նշենք, որ դեռևս քննչական մարմնի առաջ քաշած տեսակետը, թե Արսեն Եդիգարյանը տեղյակ է եղել քրեական վարույթի, իր կարգավիճակի մասին և թաքնվել է, հիմնավորված չէ։ Ի սկզբանե՝ սկսած նախաքննության փուլից, այդ ռիսկի մասին դատողությունները կառուցվել են ենթադրությունների և սխալ տվյալների վրա։ Օրինակ՝ մեղադրյալի գրանցման հասցեն (ք.Երևան, Արհեստավորների 1-ին փողոց, տուն 111) գոյություն չունենալու մասին հետաքննության մարմնի տրամադրած տվյալը, որի վրա հենվել են քննչական մարմինն ու դատարանը, սխալ է, քանի որ https://www.elections.am կայքի տվյալների համաձայն՝ Արսեն Եդիգարյանը և 7 անձ հաշվառված են այդ հասցեում, որը նրա ազգականների տունն է։ Արսեն Եդիգարյանը պարզաբանել է այս հանգամանքը, հստակեցրել, որ ինքը այդ հասցեում չի բնակվում, նաև նշել է իր բնակության հասցեն՝ ք.Երևան, Արամի փողոց, 72-10։ Այն, որ Արսեն Եդիգարյանի մայրը հարցաքննվել է սույն քրեական վարույթով, ինքնին չի նշանակում, որ Ա.Եդիգարյանը տեղեկացված է եղել քրեական վարույթի և իր կարգավիճակի մասին, քանի որ մեր պաշտպանյալը տևական ժամանակ բնակվել է իր մորից առանձին։ Այս օբյեկտիվ տվյալը Դատարանի կողմից բավարար գնահատականի չի արժանացել։
Որևէ իրական և ծանրակշիռ տվյալ առկա չէ առ այն, որ Արսեն Եդիգարյանը տեղեկացված է եղել իր նկատմամբ իրականացվող քրեական հետապնդման մասին ու թաքնվել է։ Այլ կերպ ասած, Արսեն Եդիգարյանը մինչև ձերբակալումը երբեք պատշաճ կերպով ծանուցված չի եղել քրեական վարույթի, իր դատավարական կարգավիճակի, իր դատավարական իրավունքների ու պարտականությունների մասին։ Դրան գումարենք այն հանգամանքները, որ Արսեն Եդիգարյանը ՀՀ-ը չի լքել (քրեական վարույթ նախաձեռնվել էր 2023 թվականի մայիսի 15-ին, իսկ Արսեն Եդիգարյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում էր հարուցվել միայն 9 օր անց), ձերբակալվել է տան հագուստով և հողաթափերով, նաև այս ընթացքում՝ 2025 թվականի սկզբին, երեխա է ունեցել, ապրել է իր առօրյա կյանքով (օրինակ՝ երկարաժամկետ ընթացիկ բուժում էր ստանում ատամնաբույժի մոտ և այլն), ապա կարող ենք փաստել, որ Արսեն Եդիգարյանը փախուստի չի դիմել և քննությունից չի թաքնվել, հետևաբար մեղադրյալի կողմից փախուստի դիմելու ռիսկը սույն դեպքում առկա չէ կամ խիստ նվազ է։
Հետախուզման մեջ գտնվելու հանգամանքը (թեկուզ տևական ժամանակ) բավարար չէ փաստելու համար, որ քննությունից թաքնվելու կամ փախուստի դիմելու ռիսկը բարձր է։
Ինչ վերաբերում է մեղսագրված հանցանքի հանրային վտանգավորությանը և պատժաչափին, ապա դրանք ինքին չեն կարող խափանման միջոցի հիմք ծառայել։ Սույն դեպքում այս հանգամանքները հաշվի են առնվել և գերագնահատվել են, կարծում ենք՝ կալանքը և դրա ժամկետի երկարաձգումը առաջին հերթին բխել են հենց այս հանգամանքներից։
Եվ ի վերջո քննությունից թաքնվելու, փախուստի դիմելու ռիսկը կարող է արդյունավետ կերպով չեզոքացվել նաև այլընտրանքային խափանման միջոցների, այդ թվում՝ գրավի և/կամ բացակայելու արգելքի կիրառմամբ։ Այլ կերպ ասած, փախուստի դիմելու ռիսկը հիմնականում ինքնին բավարար չէ անձի կալանքի, այն էլ՝ շարունակական կալանքի համար։
Անդրադառնալով քրեադատավարական պարտականությունները չկատարելու, այլ կերպ ասած՝ նախաքննությանը խոչընդոտելու ռիսկին, ապա կարծում ենք, որ այս մասով ևս Դատարանի գնահատականը հիմնավորված չէ քննության այս փուլում, քանի որ նշված ռիսկը դատաքննության ընթացքում անընդհատ նվազում է, այժմ էապես նվազել է։ Մասնավորապես,
ա) Թիվ 10162523 քրեական վարույթով նախաքննությունը, այսինքն՝ ապացույցների ստացման փուլը, ավարտված է։ Ընդ որում, 3 մյուս մեղադրյալների՝ Տիգրան Բարսեղյանի, Իվան Վարդանյանի և Սամվել Ներսեսյանի վերաբերյալ մասը առանձնացվել է և դեռևս 2024 թվականի մայիսին 08-ին փոխանցվել դատարան, ընթանում է հրապարակային, դռնբաց դատաքննություն, որի ընթացքում ապացույցների մեծ մասը մեր տեղեկություններով արդեն հետազոտվել է, դատաքննությունը մոտեցել է ավարտին։
Այսինքն՝ ապացույցների ձեռքբերման գործընթացը վաղուց՝ շուրջ 1.5 տարի առաջ, ավարտվել է, քրեական վարույթի նյութերը վաղուց արդեն գաղտնի չեն, ապացույցների հրապարակման, հետազոտման մասով առկա չեն ռիսկեր։
բ) Քրեական գործում առկա ապացույցների ուսումնասիրությունից պարզ է դառնում, որ Արսեն Եդիգարյանին մեղադրող ցուցմունքներ են տվել բացառապես 2 շահագրգիռ անձինք՝ Ե.Մ.-ն և (ԱՄՆ ռեզիդենտ) Ա.Ա.-ն։ Երկուսին էլ Արսեն Եդիգարյանը չի ճանաչում։ Մեր պաշտպանյալի դեմ որևէ այլ ապացույց առկա չէ, ինչը հաստատվել է նաև դատաքննության ընթացքում այլ 2 վկաների, 1 վկայի (տուժողի) հարցաքննությամբ։ Վկա Ե.Մ.-ն արդեն հարցաքննվել է դատարանում, իսկ Ա.Ա.-ն ԱՄՆ քաղաքացի և ԱՄՆ բնակիչ է, հնարավոր է՝ հեռավար հարցաքննվի։ Այս հանգամանքներն էապես նվազեցնում են քննությանը խոչընդոտելու ռիսկը։ Դրա հետ մեկտեղ կրկնենք՝ վերը նշված 2 օբյեկտիվ ապացույցները՝ փորձագետների եզրակացությունները, հստակ հերքում են տուժող կողմի ցուցմունքները և հիմնավորում, վերահաստատում մեղադրյալների ցուցմունքները, ինչից հնարավոր է միանշանակ եզրահանգել այն մասին, որ Արսեն Եդիգարյանը (ինչպես նաև մեղադրյալ Սամվել Ներսիսյանը) որևէ հանցանք չեն կատարել, տուժող կողմը նրանց բացահայտ զրպարտում է։ Այսինքն՝ նշված եզրակացությունների առկայության պայմաններում օբյեկտիվ իրականությունն արդեն պարզ է, այն Արսեն Եդիգարյանի օգտին է, այդ պայմաններում ապացուցման գործընթացի վրա ապօրինի ազդեցության անհրաժեշտությունն ու ռիսկը իրատեսական չեն։ Այս պայմաններում և իրավիճակում Արսեն Եդիգարյանը դատավարության որևէ մասնակցի վրա ապօրինի ազդեցություն գործադրելու դատավարական շահ չունի։
2023 թվականի մայիսից սկսվել է գործի քննությունը, որի ընթացքին Արսեն Եդիգարյանը չի խոչընդոտել։ Վարույթի մասնակիցների հետ Արսեն Եդիգարյանի հնարավոր ծանոթությունը, փոխհարաբերությունները չեն կարող ազդել գործի քննության վրա, մանավանդ որ մյուս մեղադրյալները վերջինիս մեղադրող ցուցմունքներ չեն տվել։ Իսկ ներկա պայմաններում, երբ ապացույցների մեծ մասը մյուս մեղադրյալների վերաբերյալ գործով արդեն հետազոտվել է դատարանում, ապա քննությանը միջամտելու ողջամիտ անհրաժեշտություն և հնարավորություն առկա չէ։
բ) Սույն քրեական վարույթի ներկա փուլում դատավարական որևէ (այլ) վտանգ Արսեն Եդիգարյանի համար առկա չէ, հետևաբար նաև քննությանը խոչընդոտելու ռիսկ առկա չէ։
Նշենք նաև, որ Արսեն Եդիգարյանի վերաբերյալ քրեական գործը 2025 թվականի փետրվարի 25-ից գտնվում է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում։ Այս ողջ ընթացքում Արսեն Եդիգարյանը դրսևորել և դրսևորում է պատշաճ դատավարական վարքագիծ։ Ապացույցների հետազոտումը արդեն սկսվել է և ընթացքի մեջ է, ապացույցների 65-70 տոկոսն արդեն հետազոտվել է։ Ընդ որում, Արսեն Եդիգարյանի կալանքի հարցը դատաքննության սկզբնական փուլում քննարկելու, ապա նաև կալանքի ժամկետի երկարաձգումը նախորդիվ քննարկելու ժամանակ ապացույցները հետազոտումը դեռևս չէր սկսվել, հետո էապես ավելի քիչ ծավալով էր կատարվել, ինչպես նաև վերը նշված 2 կարևորագույն ապացույցները՝ փորձագետների եզրակացությունները, դեռևս չէին ստացվել, Ե.Մ.-ն, Ա.Ա.-ն, Է.Գ.-ն և Գ.Պ.-ն դեռևս չէին հարցաքննվել։
Բացի այդ, մյուս քրեական գործով Դատարանը կալանքից ազատել է մեղադրյալ Սամվել Ներսեսյանին՝ կիրառելով այլընտրանքային խափանման միջոցներ։ Այս օբյեկտիվ հանգամանքը ևս վկայում է դատավարական ռիսկերի նվազման մասին։
Վերը շարադրվածը համադրելով վիճարկվող դատական ակտում շարադրված Դատարանի փաստարկների հետ՝ ակնհայտ է դառնում, որ Դատարանը նոր էական հանգամանքները փաստացի հաշվի չի առել, ինչն անթույլատրելի է։ Կարծում ենք՝ Դատարանը դրսևորել է չափազանց ֆորմալ մոտեցում սույն հարցի կապակցությամբ։ Ընդ որում, վիճարկվող որոշումից պարզ չէ, թե Դատարանն ինչ չափանիշներով է գնահատում ապացույցների հետազոտման գործընթացի վրա մեղադրյալի հնարավոր ոչ իրավաչափ ազդեցության ռիսկերը, կոնկրետ որ ապացույցների մասով է բարձր ռիսկեր տեսնում, վարույթի կոնկրետ որ մասնակիցների վրա ոչ իրավաչափ ազդեցության իրատեսական և բարձր ռիսկ է տեսնում և կոնկրետ ինչ պատճառով։ Այս պայմաններում խախտվում է Արսեն Եդիգարյանի պաշտպանության իրավունքը, քանի որ պաշտպանության կողմը զրկվում է լիարժեք պաշտպանվելու հնարավորությունից։ Մինչդեռ խոսքը գնում է անձի ազատության իրավունքի մասին, որի նկատմամբ պետք է լինի առավել բալանսավորված մոտեցում, մասնավոր շահը չպետք է (բացահայտ) անտեսվի։ Բացի այդ, կարծում ենք՝ Արսեն Եդիգարյանի խափանման միջոցի իրավաչափության պայմաններն առավել բովանդակային դիտարկելիս մեր փաստարկներն ամբողջովին ընդունելի են։
Այլ կերպ ասած, դատաքննության ընթացքին զուգահեռ 1) Արսեն Եդիգարյանի անընդմեջ կալանքի ժամկետը երկարում է և այս պահի դրությամբ արդեն շուրջ 1 տարի 2 ամիս է, 2) Եդիգարյանը այս ողջ ընթացքում մշտապես դրսևորում է պատշաճ դատավարական վարքագիծ, 3) հետազոտվել են բոլոր ապացույցները, բացի 1 վկայից, 1 տուժողից և մյուս գործով 3 մեղադրյալից, որպիսի պայմաններում դատավարական ռիսկերը էապես նվազել են: Կարծում ենք՝ վերը շարադրված տվյալներն ու պատճառաբանությունները ծանրակշիռ փաստարկներ են, նրանց մի մասը (Սամվել Ներսեսյանի խափանման միջոցի փոփոխումը, սույն քրեական գործով լրացուցիչ անձանց հարցաքննությունները և այլն) նոր էական հանգամանքներ են, որ նախկինում չեն քննարկվել։ Այսինքն՝ քննության ներկա փուլում առկա են և՛ նոր հանգամանքներ, և՛ կալանք ժամկետ/ապացուցման գործընթաց հարաբերակցությունն է փոփոխվել, և՛ նոր ու «հին» հանգամանքներն իրենց ամբողջության մեւ զգալիորեն նվազեցնում են Եդիգարյանին կալանքի տակ պահելու անհրաժեշտությունը։
Այսպիսով, եթե հիմնավոր կասկածի հարցը մի պահ (տեսականորեն) մի կողմ թողնենք և քննարկենք բացառապես խափանման միջոց կիրառելու ռիսկերը, ապա վերը շարադրված փաստարկներով կարծում ենք, որ բացառապես կալանքի կիրառման վերաբերյալ Դատարանի դիրքորոշումը հիմնավոր չէ, այլընտրանքային խափանման միջոցները կարող են ապահովել մեղադրյալի պատշաճ դատավարական վարքագիծը։ Հետևաբար Վերաքննիչ դատարանին խնդրում ենք կալանքը վերացնել՝ այն փոփոխել տնային կալանքով՝ համակցված ողջամիտ չափերի գրավով (շուրջ 5-10 միլիոն ՀՀ դրամի չափով) և/կամ բացակայելու արգելքով։
Ցանկանում ենք նաև Վերաքննիչ դատարանին ներկայացնել Արսեն Եդիգարյանի անձը բնութագրող հետևյալ տեղեկությունները. վերջինս ունի բարձրագույն կրթություն, դրական բնութագիր, նա և նրա ընտանիքը զբաղվում են բիզնեսով (ներկայում՝ նրա մայր Աիդա Հարությունի Ղամբարյանի Ա/Ձ-ով), այդ թվում՝ Արսեն Եդիգարյանը ժամանակ առ ժամանակ մեկնել է արտերկիր (օրինակ՝ Չինաստան և այլն) արտագնա աշխատանքի, 2025 թվականի հունվարի 11-ին ծնվել է Արսեն Եդիգարյանի երեխան՝ Աիդա Արսենի Մարգարյանը, ում տեսնելու հնարավորությունից մեղադրյալը զրկված է արդեն շուրջ 13-14 ամիս։
Հավելենք նաև, որ Արսեն Եդիգարյանի շարունակական կալանքի պայմաններում խախտվում է նաև նրա մանկահասակ երեխայի լավագույն շահը, ինչը կալանքի իրավաչափությունը հերքող ևս մեկ ծանրակշիռ փաստարկ է։
Այսպիսով, Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը վիճարկվող որոշմամբ թույլ է տվել դատական սխալ` դատավարական իրավունքի (օրենքի) այնպիսի էական խախտումներ, որոնք ազդել են գործի ելքի վրա: (…)»։

4. Վերաքննիչ դատարանին ներկայացված բացատրությունները, դրանք հիմնավորող նյութերը, միջնորդությունները, բողոքի պատասխանները.
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ հատուկ վերանայման բողոքի պատասխան, վարույթի մասնակիցների բացատրություններ, դրանք հիմնավորող նյութեր, միջնորդություններ չեն ստացվել։

5. Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
5.1. Վերաքննիչ դատարանը, բողոքի հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում դատական ստուգման ենթարկելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2026 թվականի մարտի 05-ի ԵԴ1/0639/01/25 որոշման օրինականությունը և հիմնավորվածությունը, ինչպես նաև ուսումնասիրելով Վերաքննիչ դատարանին ներկայացված նյութերը, գտնում է հետևյալը.
ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք: Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով՝ (…)
4) անձին իրավասու մարմին ներկայացնելու նպատակով, երբ առկա է նրա կողմից հանցանք կատարած լինելու հիմնավոր կասկած, կամ երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է հանցանքի կատարումը կամ դա կատարելուց հետո անձի փախուստը կանխելու նպատակով (…)»:
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» Եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով. (…)
գ) անձի օրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը՝ իրավախախտում կատարած լինելու հիմնավոր կասկածի առկայության դեպքում նրան իրավասու օրինական մարմնին ներկայացնելու նպատակով կամ այն դեպքում, երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է համարվում նրա կողմից հանցագործության կատարումը կամ այն կատարելուց հետո նրա փախուստը կանխելու համար (…)»:
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը (այսուհետ` նաև Եվրոպական դատարան) մշակել է հանցագործության համար մեղադրվող անձին մինչև դատավճիռը կալանքի տակ պահելու համար ընդունելի չորս հիմնական հիմքեր. մեղադրյալի՝ դատաքննությանը չներկայանալու վտանգը (տե՛ս Stogmuller v. Austria, 1969 թվականի նոյեմբերի 10, ¢ 15), մեղադրյալի ազատ արձակվելու դեպքում արդարադատության իրականացմանը խոչընդոտելու վտանգը (տե՛ս Wemhoff v. Germany, 1968 թվականի հունիսի 27, ¢ 14) կամ, որ նա կկատարի նոր հանցանքներ (տե՛ս Matznetter v Austria, 1969 թվականի նոյեմբերի 10, ¢ 9) կամ կկատարի հասարակական անկարգություններ (տե՛ս Letellier v. France, 1991 թվականի հունիսի 26, ¢ 51):
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Վարույթի ընթացքում անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոցները կարող են կիրառվել ոչ այլ կերպ, քան սույն օրենսգրքով սահմանված հիմքերով և կարգով: Վարույթի ընթացքում անձին ազատությունից զրկելը չպետք է պատժի նպատակ հետապնդի:
2. Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտրելիս առաջնորդվում է նվազագույնի սկզբունքով։ Արգելվում է անձի նկատմամբ ընտրել ավելի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը: (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Խափանման միջոցներն են կալանքը և այլընտրանքային խափանման միջոցները։
2. Այլընտրանքային խափանման միջոցներն են`
1) տնային կալանքը.
2) վարչական հսկողությունը.
3) գրավը.
4) պաշտոնավարման կասեցումը.
5) բացակայելու արգելքը.
6) երաշխավորությունը.
7) դաստիարակչական հսկողությունը.
8) զինվորական հսկողությունը»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը:
2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝
1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ
2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ
3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար:
3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները: (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 117-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Եթե խափանման միջոցի գործողության ընթացքում փոխվել կամ վերացել են դրա իրավաչափության պայմանները, վարույթն իրականացնող մարմինն իր իրավասության սահմաններում որոշում է կայացնում խափանման միջոցը փոխելու կամ վերացնելու մասին: (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(…) 2. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն անբավարար է սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու համար:(…)
4. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ փաստական հանգամանքների բավարար ամբողջությամբ քննիչի կամ դատախազի կողմից հիմնավորվել և դատարանի կողմից պատճառաբանված հաստատվել են սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով նախատեսված իրավաչափության համապատասխան պայմանները: Դատական վարույթում կալանքի կիրառման համար բավարար է դատարանի կողմից նշված պայմանների պատճառաբանված հաստատումը։(…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Անձին կարելի է կալանքի տակ պահել այնքան ժամանակ, որքան անհրաժեշտ է վարույթի բնականոն ընթացքն ապահովելու համար, և քանի դեռ առկա են անձին կալանքի տակ պահելու հիմքերը, սակայն ամեն դեպքում այդ ժամկետը չի կարող գերազանցել սույն հոդվածով կալանքի տակ պահելու համար սահմանված առավելագույն ժամկետները:(…)
4. Դատական վարույթում կալանքը կարող է կիրառվել կամ դրա ժամկետը կարող է երկարաձգվել յուրաքանչյուր դեպքում երեք ամսից ոչ ավելի ժամկետով:
5. Կալանքի տակ պահելու ընդհանուր տևողությունը չի կարող գերազանցել մեղադրյալին վերագրվող հանցանքի համար նախատեսված՝ ազատազրկման ձևով պատժի առավելագույն ժամկետը: (…)»:
5.2. Մեջբերված նորմերի վերլուծությունից հետևում է, որ խափանման միջոցները դասակարգվում են երկու մասի՝ կալանք և կալանքին այլընտրանք հանդիսացող խափանման միջոցներ: Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ խափանման միջոց ընտրելիս պետք է առաջնորդվի նվազագույնի սկզբունքով, այն է՝ չպետք է ընտրի ավելի խիստ խափանման միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել մեղադրյալի օրինական վարքագիծը: Այս իրավակարգավորումը իր ամրագրումն է գտել անձի ազատության և անձեռնմխելիության քրեադատավարական սկզբունքն ամրագրող ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածում, որի նպատակն է բացառել կալանքի կիրառումը բոլոր այն դեպքերում, երբ առկա է որոշակի հնարավորություն երաշխավորելու մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը՝ առանց նրան ազատությունից զրկելու: Ինչ վերաբերում է խափանման միջոցի կիրառման հիմքերին, ապա դրանք ձևակերպվել են որպես նպատակներ՝ հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ դրանք որպես կանոն կանխատեսական, այլ ոչ թե փաստական բնույթ են կրում։
Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները: Այլ կերպ՝ օրենսդիրը շեշտը դնում է ոչ թե կոնկրետ հանգամանքների վրա, այլ մեղադրյալի հնարավոր վարքագծի տեսանկյունից դրական և բացասական գործոնների հակակշռման և հավասարակշռման գաղափարի վրա։ Խափանման միջոցներ կիրառելու, այդ թվում՝ դրանց տեսակներն ընտրելու, հետագայում դրանք փոխելու մեխանիզմի հիմքում դրված կարևոր գաղափարը խափանման միջոցի պիտանիությունն է՝ դրված նպատակին։ Այս չափանիշն օրենսդիրն ամրագրել է սկզբունքի մակարդակով՝ մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովելու նպատակով ոչ միայն հնարավորություն տալով կիրառել խափանման միջոց, այլ կիրառել այն խափանման միջոցը, որն առավել պիտանի կլինի հետապնդվող նպատակին հասնելու համար: Այս պահանջն ուղղակիորեն ամրագրված է խափանման միջոցը փոխելու ընթացակարգի շրջանակներում, որով սահմանվել է, որ վարույթն իրականացնող մարմինը իրավասու է որոշում կայացնել խափանման միջոցը փոխելու կամ վերացնելու մասին, եթե խափանման միջոցի գործողության ընթացքում փոխվել կամ վերացել են դրա իրավաչափության պայմանները:
5.3. Վերոգրյալ իրավանորմերի և դատողությունների համատեքստում անդրադառնալով մեղադրյալ Արսեն Հրանտի Եդիգարյանի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքները կատարելու մասին հիմնավոր կասկածի բացակայության կապակցությամբ հատուկ վերանայման բողոքի շրջանակներում բարձրացված հարցերին՝ Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում փաստել, որ մեղադրանքի կողմը, մեղադրյալին վերագրվող հանցանքների համար նրա դատապարտումը մեծապես հավանական համարելով, կազմված և հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ քրեական վարույթի նյութերն ուղարկել է դատարան, ինչը թույլ է տալիս Վերաքննիչ դատարանին մեղադրյալ Արսեն Եդիգարյանի ենթադրյալ առնչությունն իրեն վերագրվող արարքներին փաստելու համար: Բացի այդ, հիմնավոր կասկածի կապակցությամբ Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ մրցակցող արժեքների` մի կողմից արդարադատության իրականացման դատարանի լիազորության, իսկ մյուս կողմից՝ անձի ազատության իրավունքի և դրան հակակշռող հանրային շահի համարժեք ապահովման անհրաժեշտությունից ելնելով` դատարանի վարույթում գտնվող քրեական գործերով որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի վերաբերյալ որոշումների դատական վերանայման սահմանները ողջամտորեն պետք է նեղ լինեն մինչդատական վարույթի դատական երաշխիքների շրջանակներում կալանքի կապակցությամբ կայացվող որոշումների վերանայման սահմաններից: Մասնավորապես` քննարկվող որոշումների վերանայման շրջանակներում չեն կարող քննարկվել այնպիսի հարցեր, որոնք այս կամ այն չափով առնչվում են գործի ըստ էության լուծմանը: Այդպիսիք են, օրինակ, հիմնավոր կասկածի առկայության, արարքի որակման, որոշման հիմքում դրված ապացույցների թույլատրելիության հետ կապված հարցերը և այլն: Ավելին՝ հարկ է նշել, որ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Հարություն Արսենի Ավետիսյանի վերաբերյալ ԱՐԴ/0180/01/23 քրեական գործով 2025թ. փետրվարի 28-ին կայացված որոշման 15-րդ կետում իրավական դիրքորոշում է արտահայտել այն մասին, որ դատաքննության փուլում խափանման միջոց կիրառելու հարցը լուծելիս մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու հիմնավոր կասկածին անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է։
5.4. Անդրադառնալով մեղադրյալ Արսեն Եդիգարյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետի երկարաձգման վերաբերյալ առաջին ատյանի դատարանի հիմնավորումներին և վիճարկվող դատական ակտը ստուգման ենթարկելով դրանց համատեքստում, հաշվի առնելով հատուկ վերանայման բողոքում մատնանշված պնդումները՝ Վերաքննիչ դատարանն իր համաձայնությունն է հայտնում առաջին ատյանի դատարանի այն հետևություններին, որ ազատության մեջ գտնվելու դեպքում՝ մեղադրյալ Արսեն Եդիգարյանը կարող է դիմել փախուստի և խոչընդոտել գործի քննությանը: Վերաքննիչ դատարանի դիրքորոշումը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ սույն գործով ձեռք բերված ապացույցները դեռևս ամբողջությամբ դատարանում հետազոտված չլինելու, մեղադրյալի՝ տևական ժամանակ հետախուզման մեջ գտնվելու, հետախուզման ընթացքում ձեռնարկված որոնողական գործողությունների արդյունքում հայտնաբերված լինելու հանգամանքները մեղադրյալին վերագրվող հանցանքների բնույթի, վտանգավորության աստիճանի և առանձնահատկությունների հետ համակցությամբ հիմք են տալիս հիմնավորված ենթադրություններ անել այն մասին, որ ազատության մեջ մնալով՝ մեղադրյալը կարող է խոչընդոտել քրեական վարույթին, այդ թվում՝ հարցաքննվող անձանց ուղղորդելով հրաժարվել արդեն իսկ տրված ցուցմունքներից և իր օգտին տալ բարենպաստ ցուցմունքներ և դիմել փախուստի: Այլ խոսքով՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ առաջին ատյանի դատարանը, հանդես գալով որպես գործով վարույթն իրականացնող մարմին, մեղադրյալ Արսեն Եդիգարյանի նկատմամբ խափանման միջոցի հարցը լուծելիս համակողմանի գնահատման է ենթարկել հետևյալ հանգամանքները՝ մեղադրյալին վերագրվող հանցանքների բնույթը, վտանգավորության աստիճանը, առանձնահատկությունները, դատավարության փուլը, մեղադրյալի կողմից գործի քննության ընթացքում ոչ պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու ռիսկերը և գտել, որ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն ի զորու չէ չեզոքացնելու դրանք։ Ավելին՝ բողոքաբերների կողմից չեն մատնանշվել ծանրակշիռ փաստական հանգամանքներ, որոնք կարող էին վկայել վարույթն իրականացնող՝ առաջին ատյանի դատարանի կողմից կայացված որոշման ոչ իրավաչափության մասին, իսկ հատուկ վերանայման բողոքում նշված հիմնավորումները, սույն գործի փաստական տվյալների պայմաններում, չեն կարող գնահատվել որպես ծանրակշիռ հանգամանքներ՝ վարույթն իրականացնող մարմնի կայացրած որոշումը բեկանելու և այդ որոշմամբ արձանագրված՝ մեղադրյալի ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման ռիսկերը չեզոքացված դիտարկելու համար։
5.5. Անդրադառնալով բողոքաբերների այն դատողություններին, որ 2023 թվականի մայիսից սկսվել է գործի քննությունը, որի ընթացքին Արսեն Եդիգարյանը չի խոչընդոտել, վարույթի մասնակիցների հետ Արսեն Եդիգարյանի հնարավոր ծանոթությունը, փոխհարաբերությունները չեն կարող ազդել գործի քննության վրա, հատկապես, որ մյուս մեղադրյալները վերջինիս մեղադրող ցուցմունքներ չեն տվել, իսկ ներկա պայմաններում, երբ ապացույցների մեծ մասը մյուս մեղադրյալների վերաբերյալ գործով արդեն հետազոտվել է դատարանում, ապա քննությանը միջամտելու ողջամիտ անհրաժեշտություն և հնարավորություն առկա չէ, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ դատական քննության փուլում մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոցի կիրառման հարցը քննարկելիս, վերաբերելի գործոնների հաշվառմամբ, գնահատման է ենթարկվում մեղադրյալի մասնակցությամբ գործի պատշաճ դատական քննության հանրային շահը, ինչը ենթակա է գնահատման քրեական վարույթի տվյալ փուլում մեղադրյալի կողմից ոչ պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու հավանականության համատեքստում։ Միևնույն ժամանակ, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ գործի դատական քննության փուլում մեղադրյալի կողմից ոչ պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու հավանականությունը գնահատելիս, ի թիվս արդեն իսկ կատարված քննության ծավալի, պետք է հաշվի առնել դատաքննության ընթացքում կատարվելիք դատական գործողությունների ողջամտորեն սպասվելիք ծավալները և բնույթը, ինչպես նաև դրանց օբյեկտիվության վրա մեղադրյալի կողմից ազդեցություն գործելու հնարավորությունը:
Վերոգրյալը, հատկապես, կարևոր է քրեական դատավարությանը մասնակցող անձանց վրա անօրինական ազդեցություն գործադրելու ճանապարհով դատարանում մեղադրյալի կողմից գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը գնահատելու համար, ինչը քրեական գործը հիմնական դատալսումների փուլում գտնվելու, կատարվելիք դատավարական գործողությունների, դատական նիստին կանչման ենթակա անձանց հարցաքննությունների համատեքստում իրավացիորեն հաշվի է առնվել առաջին ատյանի դատարանի կողմից՝ Ա.Եդիգարյանի նկատմամբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն անթույլատրելի ճանաչելիս։ Ավելին՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի և դրա հետ փոխկապակցված 18-րդ, 29-րդ, 43-րդ, 118-119-րդ հոդվածների համալիր վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ օրենսդիրը, խափանման միջոցի հիմքերի առկայության և այն կիրառելու անհրաժեշտության մասին խոսելիս, օգտագործում է «կարող է» ձևակերպումը և դրանով իսկ ընդգծում, որ խափանման միջոց ընտրելու մասին որոշում կայացնելիս ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածում թվարկված «մեղադրյալի ոչ պատշաճ վարքագծի դրսևորումները» ոչ թե պետք է արդեն տեղի ունեցած լինեն, այլ պետք է լինի ռիսկի առկայություն կամ հավանականություն, որ եթե խափանման միջոց չկիրառվի, ապա դրանք տեղի կունենան, ուստի բողոքաբերների պատճառաբանությունը՝ կապված գործի քննությունը 2023 թվականի մայիսից սկսված լինելու և Արսեն Եդիգարյանի կողմից դրա ընթացքին չխոչընդոտելու հետ, ևս հիմք չի կարող հանդիսանալ՝ Ա.Եդիգարյանի նկատմամբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումը թույլատրելի ճանաչելու համար:
5.6. Անդրադառնալով բողոքաբերների այն փաստարկներին, որ որևէ իրական և ծանրակշիռ տվյալ առկա չէ առ այն, որ Արսեն Եդիգարյանը տեղեկացված է եղել իր նկատմամբ իրականացվող քրեական հետապնդման մասին ու թաքնվել է, այլ կերպ ասած՝ Արսեն Եդիգարյանը մինչև ձերբակալումը երբեք պատշաճ կերպով ծանուցված չի եղել քրեական վարույթի, իր դատավարական կարգավիճակի, իր դատավարական իրավունքների ու պարտականությունների մասին, Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում փաստել, որ վերոգրյալի պայմաններում նշյալ հանգամանքները չեն կարող չեզոքացնել կալանքի համապատասխան հիմքի՝ մասնավորապես փախուստի հավանականությունը։ Ավելին՝ հակառակ մեկնաբանությունը կարող է բացառել կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելու հնարավորությունն այն անձանց նկատմամբ, ովքեր ենթադրյալ հանցանքը կատարելուց անմիջապես հետո՝ մինչև քրեական վարույթի նախաձեռնումը կամ քրեական հետապնդման հարուցումը վարույթն իրականացնող մարմնից թաքնվելու նպատակով բացակայում են մշտական բնակության վայրից:
5.7. Շարադրվածի համատեքստում անդրադառնալով այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառման հնարավորությանը՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ քրեական վարույթի ընթացքում մեղադրյալի ոչ պատշաճ վարքագիծը կանխելու, մեղադրյալի կողմից իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 43-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով դրված՝ քրեական վարույթին չխոչընդոտելու հետ կապված պարտականության կատարումն ապահովելու և նրա փախուստը կանխելու նպատակներին քրեական վարույթի ներկա փուլում հնարավոր չէ հասնել մեղադրյալ Արսեն Եդիգարյանի նկատմամբ այլընտրանքային խափանման միջոցների, այդ թվում՝ տնային կալանքի, գրավի և բացակայելու արգելքի համակցված կիրառմամբ:
5.8. Ինչ վերաբերում է մեղադրյալ Ա.Եդիգարյանի անձը բնութագրող տվյալներին, մասնավորապես՝ դրական բնութագրվելուն, բարձրագույն կրթություն ունենալուն, խնամքին մանկահասակ երեխայի առկայությանը՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ դրանք, սույն որոշմամբ արձանագրված փաստական տվյալների պայմաններում, ողջամտորեն չեն կարող դիտարկվել որպես բավարար հակակշռող գործոններ` Ա.Եդիգարյանի կողմից ոչ իրավաչափ վարքագիծ դրսևորելու ռիսկերը չեզոքացնելու համար։
5.9. Անդրադառնալով մեղադրյալի՝ կալանքի տակ գտնվելու տևողության վերաբերյալ բողոքաբերների փաստարկին, ապա Վերաքննիչ դատարանն այդ առնչությամբ հարկ է համարում նշել, որ խափանման միջոցի կիրառման տևողությունը դրա համաչափության գնահատման ինքնավար գործոն չէ և պետք է գնահատման ենթարկվի` հաշվի առնելով նաև գործի բնույթն ու բարդության աստիճանը: Անձի ոչ իրավաչափ վարքագիծը կանխարգելող միջոցների կիրառման համատեքստում այսպիսի մոտեցում ունի նաև Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը՝ նշելով, որ ինքնին կանխարգելիչ միջոցների կիրառման տևողությունը բավարար չէ եզրահանգելու համար, որ այն համաչափ չէ (տե՛ս, mutatis mutandis, Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ Bulea v. Romania գործով 2013 թվականի դեկտեմբերի 3-ի վճիռը, գանգատ թիվ 27804/10, կետ 62:)։ Տվյալ դեպքում՝ սույն գործի փաստական հանգամանքների համատեքստում, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Ա.Եդիգարյանի՝ 2025 թվականի հունվարի 29-ից կալանքի տակ գտնվելու ժամանակահատվածը չի կարող համարվել վերջինիս ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման ռիսկերը հակակշռող բավարար գործոն:
5.10. Այսպիսով, Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ մեղադրյալ Արսեն Հրանտի Եդիգարյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետը երկարաձգելով՝ առաջին ատյանի դատարանը թույլ չի տվել դատական սխալ, այդ թվում նաև՝ քրեադատավարական օրենքի այնպիսի խախտում, որը կարող էր ազդեցություն ունենալ գործի ելքի վրա, և գործով կայացրել է ըստ էության ճիշտ լուծող դատական ակտ, ուստի հիմնավորված են Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2026 թվականի մարտի 05-ի ԵԴ1/0639/01/25 որոշմամբ արտահայտված հետևությունները:
Հիմք ընդունելով վերոգրյալը՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2026 թվականի մարտի 05-ի ԵԴ1/0639/01/25 որոշումը պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ մեղադրյալ Արսեն Հրանտի Եդիգարյանի պաշտպաններ Մուշեղ Ալեքսանյանի և Արթուր Մանուկյանի հատուկ վերանայման բողոքը՝ մերժել:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ և 393-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը




Ո Ր Ո Շ Ե Ց

1. Մեղադրյալ Արսեն Հրանտի Եդիգարյանի պաշտպաններ Մուշեղ Ալեքսանյանի և Արթուր Մանուկյանի հատուկ վերանայման բողոքը մերժել:
2. Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2026 թվականի մարտի 05-ի ԵԴ1/0639/01/25 որոշումը թողնել անփոփոխ:
3. Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` այն ստանալու պահից տասնհինգօրյա ժամկետում:


ԴԱՏԱՎՈՐ Տ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ