ԵԴ1/0636/01/25
ԲԺՇԿԱԿԱՆ ՀԱՐԿԱԴՐԱՆՔԻ ԴԱՏԱՎՃԻՌ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈւԹՅԱՆ ԱՆՈւՆԻՑ


«28» մարտի 2025թ. ք.Երևան

Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Դատարան)՝

Նախագահությամբ՝ Մ.ԱՐԶՈւՄԱՆՅԱՆԻ
քարտուղարությամբ Մ.ՍԻՄՈՆՅԱՆԻ
մասնակցությամբ՝
հանրային մեղադրող Վ․ԵԴԻԳԱՐՅԱՆԻ
պաշտպան Մ․ԿՐՏՉՅԱՆԻ
տուժող Է․ՕՀԱՆՅԱՆԻ
օրինական
ներկայացուցիչներ Ժ․ԹԱՄԱԶՅԱՆԻ
Հ․ԿՆՅԱԶՅԱՆԻ
հանցանքն անմեղսունակության
վիճակում կատարած
անձ Ա․ՀԱՐՈւԹՅՈւՆՅԱՆԻ

դռնբաց դատական նիստում, քննության առնելով բժշկական հարկադրանքի վարույթն ըստ մեղադրանքի Արամ Սերյոժայի Հարությունյանի (ծնվել է 1961 թվականի հունիսի 27-ին Երևան քաղաքում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, դատվածություն չունեցող, հաշվառված է Երևան քաղաքի Էրեբունի վարչական շրջանի Մուրացանի փողոցի 113/3 շենքի 41-րդ բնակարանում)՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 195-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 6-րդ կետով, որպես անվտանգության միջոց է ընտրված բժշկական հսկողությունը,

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

Գործի դատավարական նախապատմությունը.
2024 թվականի սեպտեմբերի 24-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Էրեբունի և Նուբարաշեն վարչական շրջանի քննչական բաժնի քննիչ Ն․Նազարյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 195-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 6-րդ կետով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներով նախաձեռնվել է թիվ 12173224 քրեական վարույթը:
2024 թվականի դեկտեմբերի 11-ին Երևան քաղաքի Էրեբունի և Նուբարաշեն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Վ․Եդիգարյանը որոշում է կայացրել թիվ 12173424 քրեական վարույթով Արամ Սերյոժայի Հարությունյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 195-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 6-րդ կետով հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին:
2024 թվականի դեկտեմբերի 13-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը որոշում է կայացրել թույլատրել թիվ 12173224 քրեական վարույթով մեղադրյալ Արամ Սերյոժայի Հարությունյանին 2024 թվականի դեկտեմբերի 13-ից մինչև 1 (մեկ) ամիս ժամկետով՝ 2025 թվականի հունվարի 13-ը (սակայն ոչ ավել, քան փորձաքննության ավարտը) տեղավորել ՀՀ ԱՆ «Հոգեկան առողջության ազգային կենտրոն» ՓԲ ընկերության հատուկ հսկվող մասնաշենքի 6-րդ փորձաքննության բաժանմունքին կից առանձին հսկվող պալատում` ստացիոնար դատահոգեբուժական փորձաքննություն կատարելու նպատակով:
2025 թվականի հունվարի 9-ին ստացվել է Արամ Սերյոժայի Հարությունյանի վերաբերյալ ստացիոնար դատահոգեբուժական փորձաքննության թիվ 109 եզրակացությունը, համաձայն որի՝ իրեն մեղսագրվող արարքի նկատմամբ Արամ Սերյոժայի Հարությունյանին հարկ է ճանաչել անմեղսունակ: Ներկա հոգեվիճակով փորձաքննվողը սոցիալապես նվազ վտանգավոր է ինչպես իր, այնպես էլ հասարակության համար, չի կարող մասնակցել դատաքննչական, դատավարական գործողություններին: Կարիք ունի հարկադիր բուժման ընդհանուր հսկողության հոգեբուժական բաժանմունքի պայմաններում:
2025 թվականի հունվարի 10-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Էրեբունի և Նուբարաշեն վարչական շրջանի քննչական բաժնի քննիչ Ն․Նազարյանը որոշում է կայացրել թիվ 12173224 քրեական վարույթը բժշկական հարկադրանքի վարույթի փոխակերպելու մասին։
2025 թվականի հունվարի 11-ին Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի քրեական դատարանը որոշում է կայացրել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 195-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 6-րդ կետով թիվ 12173224 բժշկական հարկադրանքի վարույթով հոգեկան առողջության խնդիր ունեցող անձ Արամ Սերյոժայի Հարությունյանի նկատմամբ որպես անվտանգության միջոց կիրառել բժշկական հսկողությունը՝ 2 (երկու) ամիս ժամկետով:
2025 թվականի փետրվարի 24-ին թիվ 12173224 բժշկական բնույթի հարկադրանքի վարույթն ուղարկվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան, մակագրվել դատավոր Մ.Արզումանյանին։
2025 թվականի փետրվարի 25-ին թիվ ԵԴ1/0636/01/25 բժշկական հարկադրանքի վարույթը հանձնվել է դատավոր Մ․Արզումանյանին։
2025 թվականի փետրվարի 27-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի դատավոր Մ.Արզումանյանի կողմից որոշում է կայացվել բժշկական հարկադրանքի գործը ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին:
2025 թվականի մարտի 5-ին Դատարանը որոշում է կայացրել թիվ ԵԴ1/0636/01/25 բժշկական հարկադրանքի վարույթով անմեղսունակության վիճակում ենթադրյալ հանցանք կատարած անձ Արամ Սերյոժայի Հարությունյանի նկատմամբ որպես անվտանգության միջոց կիրառված բժշկական հսկողության ժամկետը երկու ամիս ժամկետով երկարաձգելու մասին։

Մեղադրանքի փաստական նկարագրությունը.
Արամ Սերյոժայի Հարությունյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 195-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 6-րդ կետով այն հանցանքի կատարման համար, որ նա 2024 թվականի սեպտեմբերի 21-ին՝ ժամը 15:00-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Մուրացան 113/3 շենքի 41-րդ բնակարանում, կենցաղային հարցերի շուրջ ծագած վիճաբանության ժամանակ մետաղյա գլանակով և գոգաթիակով հարվածներ է հասցրել իր մերձավոր ազգական հանդիսացող քրոջ՝ Էլմիրա Օհանյանի մարմնի տարբեր մասերին՝ վերջինիս պատճառելով ձախ բազկի արյունազեղման ձևով՝ առողջության թեթև վնասի հատկանիշներ չպարունակող մարմնական վնասվածք:

Հիմնական դատալսումների ընթացքում հետազոտված թույլատրելի ապացույցները.
- Դեպքի վայրի զննություն կատարելու մասին 2024 թվականի հոկտեմբերի 11-ի արձանագրությունը, համաձայն որի՝ դեպքի վայր է հանդիսանում Երևան քաղաքի Մուրացան 113/3 շենքի 41-րդ բնակարանը։ Զննման մասնակից Էլմիրա Օհանյանը նկարագրել է կատարված դեպքերը՝ մասնավորապես նշելով, որ դեպքը կատարվել է հիշյալ բնակարանում։ Նշել է, որ խոհանոցից մինչև միջանցք ընկած հատվածում իր եղբայր Ա․Հարությունյանը գոգաթիակով հարվածել է իրեն և գլանակը նետել է իր ուղղությամբ։ Զննության մասնակից Է․Օհանյանը մատնացույց է արել նաև միջանցքում գտնվող գոգաթիակը, գլանակը՝ հայտնելով, որ իր եղբայրը՝ Արամ Հարությունյանը, գտնվելով խոհանոցում, իր ուղղությամբ է նետել այդ առարկաները, ինչից հետո ինքը տանից դուրս է եկել։
- Դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 1516 եզրակացությունը, որի հետևություններ բաժնի համաձայն՝ Է․Օհանյանի մարմնական վնասվածքը՝ ձախ բազկի շրջանի արյունազեղման ձևով, պատճառվել է բութ առարկայով, հնարավոր է նշված ժամկետում և հանգամանքներում, որն առողջության թեթև վնասի հատկանիշներ չի պարունակում։
- Ստացիոնար դատահոգեբուժական փորձաքննության թիվ 109 եզրակացությունը, որի հետևություններ բաժնի համաձայն՝ փորձագիտական հանձնաժողովը եզրակացնում է, որ Արամ Սերյոժայի Հարությունյանը տառապել և տառապում է «Շիզոֆրենիա պարանոիդ ձև, կայուն դեֆկտ» F-20.02 հոգեկան հիվանդությամբ: Այդ մասին են վկայում ներկա հետազոտման արդյունքները, որոնք թույլ են տվել փորձաքննվողի մոտ հայտնաբերել վերը նշված հիվանդությանը բնորոշ վերաբերման, վնասի հասցման զառանցական մտքեր, հույզերի խամրություն, մտածողության հարտրամաբանություն, դատողությունների անհետևողականություն, անձի, հետաքրքրությունների, կամային ոլորտի իջեցում՝ քննադատության անբավարարության հետ մեկտեղ:
Իրավախախտումը կատարելու պահին՝ փորձաքննվողը գտնվել է վերը նշված հիվանդագին խանգարված վիճակում, արարքը կատարել է զառանցական ապրումների ազդեցության ներքո, ինչը զրկել է նրան գիտակցել իր գործողությունների վտանգավորությունը, հաշիվ տալ իրեն կատարած արարքի համար և ղեկավարել դրանք: Ներկայումս նա նույնպես չի կարող գիտակցել իր գործողությունների վտանգավորությունը և ղեկավարել դրանք:
Ուստի իրեն մեղսագրվող արարքի նկատմամբ Արամ Սերյոժայի Հարությունյանի հարկ է ճանաչել՝ ԱՆՄԵՂՍՈՒՆԱԿ:
Ներկա հոգեվիճակով փորձաքննվողը սոցիալապես նվազ վտանգավոր է ինչպես իր, այնպես էլ հասարակության համար, չի կարող մասնակցել դատաքննչական, դատավարական գործողություններին: Կարիք ունի հարկադիր բուժման ընդհանուր հսկողության հոգեբուժական բաժանմունքի պայմաններում»:
- Առարկաներ կամ փաստաթղթեր վերցնելու մասին 2025 թվականի փետրվարի 19-ի արձանագրությունը, համաձայն որի՝ տուժող Էլմիրա Օհանյանը ներկայացրել է այն գոգաթիակը և գլանակը, որով եղբայրը՝ Արամ Հարությունյանը, հարվածել է իրեն և նետել իր վրա։
- Իրեղեն ապացույց ճանաչելու մասին 2025 թվականի փետրվարի 19-ի որոշումը, համաձայն որի՝ իրեղեն ապացույց են ճանաչվել տուժող Էլմիրա Օհանյանի կողմից ներկայացված թվով մեկ գոգաթիակը և մեկ գլանակը։
- Հիմնական դատալսումների ընթացքում տուժող Էլմիրա Օհանյանը ցուցմունք է տվել այն, որ Արամ Հարությունյանը հանդիսանում է իր եղբայրը, ում խնամակալը հանդիսանում է ինքը: Հրազդան քաղաքում ունի երկհարկանի տուն, իսկ Մուրացանի փողոցի 113/3 շենքի 41-րդ բնակարանի ½ մասի համասեփականատերն է, որտեղ բնակվելու իրավունք և հնարավորություն ունի։ Դեպքի օրը Հրազդանից վերադարձել է նշված բնակարան, որտեղ նկատել է, որ Արամը, իր սովորության համաձայն, աղբարկղից տարբեր իրեր ու առարկաներ է բերում տուն։ Երբեմն ինքը հասցնում է Արամի բերած որոշ առարկաներ նետել կրկին աղբարկղը, սակայն մինչ ինքը մեկ հատ տանում է, Արամը չորս հատ բերում է նորից: Քանի որ իրենք առանձին սենյակներ ունեն, շատ ժամանակ դեն չի նետում Արամի բերած իրերը, քանի որ վախենում է, որ կգա, կասի՝ իր ապրանքն է, ինչու է կպել, ուստի դրանք ստիպված դնում է Արամի սենյակում: Երբ վերադարձել է տուն, տան խոհանոցը լցված է եղել Արամի բերած աղբով, և ինքը հանգիստ զգուշացրել է, որ այդ ապրանքները կամ չբերի կամ դնի իր սենյակում, իսկ ընդհանուր տարածքը չաղտոտի, որովհետև ոտք դնելու տեղ չկա: Արամը շատ հանկարծակի վրդովվել է և ասել, որ տան տերն է, ինչ կուզի կանի, ոնց կուզի կանի, լավ է անում, և սկսել է հնչեցնել սեռական բնույթի հայհոյանքներ: Այնուհետև գլանակը շպրտել է իր վրա, որը դիպել է իր թևին, իսկ գոգաթիակով մոտ տարածքից հարվածել է դեմքին: Ինքն այդ ժամանակ դրսի միջանցքի կողմից էր՝ խոհանոցի մոտ, որը մի քանի մուտք ունի՝ դեպի պատշգամբ, ննջասենյակներ, դեպի շքամուտք։ Փակել է խոհանոցի այդ դուռը, հասցրել է դրսի դուռը բացել, դուրս գալ շքամուտք, որի արդյունքում միջադեպն ավարտվել է։ Դեպքը տեղի է ունեցել իրենց հայրական տանը՝ Մուրացանի փողոցի 113/3 շենքի 41-րդ բնակարանում: Դա առաջին դեպքը չի եղել, երբ Արամն իրեն այդպես է պահել: Ընդհանուր երկու հարված է Արամն իրեն հասցրել, մեկը՝ խողովակով, մյուսը՝ գոգաթիակով, իսկ եթե ինքը մնար տանը, հավանաբար շատ վատ կավարտվեր այդ ամենը։ Ինքն իջել է բակ, իսկ Արամը մնացել է տանը: Այդ վիճակում Արամը հնարավոր է ոչ միայն իրեն վնասեր, այլև դուրս գար փողոց, հարևաններին, երեխաներին վնասեր։ Այդպիսի պահերին առհասարակ Արամը չի զգում, թե ինչ է անում, քանի որ տառապում է շիզոֆրենիայով, վաղուց հաշվառված է եղել Ավանում, Նուբարաշենում, երկար տարիների հիվանդ է, Ավան և Նուբարաշեն հոգեբուժական հաստատություններում ստացիոնար բուժվել է: Մայրն իրեն պատմել է, որ բժիշկները զգուշացրել են, որ Արամին դուրս չբերի հիվանդանոցից, որովհետև չի կարողանալու հսկել, քանի որ Արամն ագրեսիվ հիվանդ է, սակայն մայրը խնդրել է թույլ տալ հոգ տանել սեփական որդու մասին: Եղբոր դուրս գրվելուց երկու տարի անց մայրը ինֆարկտից մահացել է։ Մայրն իրեն ասել է, որ նրա հետ ապրել չի լինում, սակայն խիղճը չի տանում նորից հետ տանել հիվանդանոց։
Վնասվածքը ստանալուց մոտ երեք օր հետո է գնացել բժշկի. թևի վնասվածքը մոտ երկու ամիս չէր անցնում, իսկ դեմքինն այդքան չէր երևում, սակայն այդ վնասվածքի մասին ևս ասել է դատաբժշկին, որը հավանաբար նկատելի չէր թևի վնասվածքի համեմատ, քանի որ թևին շատ ուժեղ հարված էր ստացել։
Ինքը եղբոր մասին դեռևս մանկուց մշտապես հոգ է տարել: Բժիշկները կարծում են, որ եղբոր հոգեկան խնդիրները մանկուց են, քանի որ փոքր ժամանակ շատ չար, հետևանքների մասին չմտածող երեխա է եղել։ Իրենց ընտանիքի, հարազատների մեջ հոգեկան առողջության հետ կապված խնդիրներ ունեցող անձինք չեն եղել, Արամը քսան տարեկանում ամուսնացել է, երկու երեխա ունի, ովքեր ամուսնացած են, ամեն մեկը 2-3 երեխա ունեն, և նրանցից ոչ ոք նման խնդիրներ չունի։
Գլանակը, որով հարվածել է եղբայրը, մթերային խանութի տոպրակի գլանակ է եղել, որը նետել է իր վրա, իսկ գոգաթիակը երկար պոչով էր, որով հարվածել է այտին, որից ֆիզիկական ցավ է ստացել։
Հարևաններն աշխատում են Արամի հետ կոնֆլիկտի մեջ չմտնել: Եղել է դեպք, որ նույնիսկ անտեղի դանակով հարձակվել է 10 տարեկան երեխայի վրա, իսկ հաճախ դանակով գնում է խաղահրապարակ, որտեղ երեխաները ֆուտբոլ են խաղում, մոտենում է նրանց և սկսում խոսել: Հարևանները խնդրում են, որպեսզի Արամը մնա հիվանդանոցում, քանի որ այդպես թե Արամի, թե իրենց համար ապահով կլինի։ Ինքը ցանկանում է, որ Արամը կարողանա հասարակության մեջ հարմարվի, բայց երևի նրան բուժում է դեռևս անհրաժեշտ:

Լրացուցիչ դատալսումների ընթացքում հետազոտված ապացույցները.
- ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի օպերատիվ տեղեկատու քարտադարանի ձև 8 տեղեկանքը, համաձայն որի՝ Արամ Սերյոժայի Հարությունյանը համարվում է դատավածություն չունեցող։

Դատարանի փաստական վերլուծությունները և Դատարանի կողմից հաստատված փաստական հանգամանքները.
Պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում հետազոտված վերոգրյալ ապացույցները վերլուծելով, դրանցից յուրաքանչյուրը համադրելով մյուսի հետ և գնահատելով գործի քննության ընթացքում ձեռք բերված օբյեկտիվ փաստական տվյալների համակցության լույսի ներքո` Դատարանը հարկ է համարում արձանագրել հետևյալը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 97-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Վարույթի ընթացքում ձեռք բերված ապացույցները, ներառյալ վարույթի մասնավոր մասնակիցների ներկայացրած ապացույցները համարվում են թույլատրելի, քանի դեռ պատշաճ իրավական ընթացակարգով հակառակը չի հաստատվել:
2. Օրենքի էական խախտմամբ ստացված տվյալները, ինչպես նաև դրանց հիման վրա կատարված վարութային գործողությունների արդյունքով ձեռք բերված տվյալները ճանաչվում են անթույլատրելի և չեն կարող օգտագործվել որպես ապացույց:
(․․․)»։
Վերը մեջբերված քրեադատավարական նորմի լույսի ներքո գնահատելով սույն գործով դատական լսումների ժամանակ հետազոտված ապացույցների թույլատրելիությունը՝ Դատարանն արձանագրում է, որ գործի քննության ընթացքում չի ստացվել որևէ օբյեկտիվ տվյալ, որը հիմք կտար փաստելու, թե նշված ապացույցների ձեռքբերման գործընթացում տեղ են գտել օրենքի էական խախտումներ, որոնցով սահմանափակվել են դատավարության մասնակիցների` օրենքով երաշխավորված իրավունքները կամ այդ իրավունքներից նրանք զրկվել են, ինչպես նաև՝ դրանք ազդել են կամ կարող էին ազդել ստացված փաստական տվյալների հավաստիության վրա։
Այլ խոսքով՝ վկայակոչված ապացույցները թույլատրելիության առումով կասկածի տակ առնելու հիմքերը բացակայում են, քանի որ դրանք ձեռք են բերվել քրեադատավարական օրենքի պահանջների պահպանմամբ, իսկ հակառակի մասին վկայող որևէ օբյեկտիվ տվյալ գործի քննության ընթացքում չի ստացվել։
Բացի այդ, վերը թվարկված յուրաքանչյուր ապացույց այս կամ այն չափով փաստական տվյալներ է պարունակում մեղադրանքում նշված հանցավոր արարքի, գործի լուծման համար էական նշանակություն ունեցող այլ հանգամանքների վերաբերյալ։ Այս պայմաններում, Դատարանը գտնում է, որ թվարկված ապացույցները ոչ վերաբերելի ճանաչելու հիմքեր նույնպես առկա չեն։
Անդրադառնալով ապացույցների արժանահավատությանը՝ Դատարանն արձանագրում է, որ հետազոտված ապացույցներն այդ առնչությամբ կասկածի տակ առնելու օբյեկտիվ հիմքեր նույնպես առկա չեն։ Նշված ապացույցներով ստացվել են գործի լուծման համար նշանակություն ունեցող մի շարք հանգամանքների վերաբերյալ փաստական տվյալներ, որոնց արժանահավատությունը ոչ միայն չի վիճարկվել դատավարության մասնակիցների կողմից, այլև հաստատվել է գործի ողջ նյութերով։
Այսպիսով, գործով ձեռք բերված ապացույցները գնահատելով վերաբերելիության, թույլատրելիության, արժանահավատության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ՝ գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ Դատարանը հիմնավոր կասկածից վեր ապացուցողական չափանիշին համապատասխան հաստատված է համարում հետևյալ փաստական հանգամանքները․
- Արամ Սերյոժայի Հարությունյանի կողմից 2024 թվականի սեպտեմբերի 21-ին՝ ժամը 15:00-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Մուրացան 113/3 շենքի 41-րդ բնակարանում, կենցաղային հարցերի շուրջ ծագած վիճաբանության ժամանակ մետաղյա գլանակով և գոգաթիակով իր մերձավոր ազգական հանդիսացող քրոջ՝ Էլմիրա Օհանյանի մարմնի տարբեր մասերին հարվածներ հասցնելը, որի հետևանքով պատճառվել է ձախ բազկի արյունազեղման ձևով՝ առողջության թեթև վնասի հատկանիշներ չպարունակող մարմնական վնասվածք:
- Արամ Սերյոժայի Հարությունյանի՝ իր կատարած արարքի նկատմամբ անմեղսունակ ճանաչված լինելը և իր ներկա հոգեկան վիճակով ընդհանուր տիպի հոգեբուժական ստացիոնարի պայմաններում հարկադրական բուժման կարիք ունենալը:
- դատվածություն չունենալը։

Դատարանի իրավական վերլուծությունները, հետևությունները և որոշումները.
Դատարանի կողմից հաստատված փաստական հանգամանքների և 2025 թվականի մարտի 27-ին կայացված անմեղսունակության վերդիկտի հիման վրա Դատարանը գտնում է, որ ապացուցված է Արամ Սերյոժայի Հարությունյանին վերագրվող փաստական հանգամանքները (արարքը), ապացուցված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 195-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 6-րդ կետով նախատեսված արարքի քրեական հակաիրավականությունը, ապացուցված է Ա․Հարությունյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 195-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 6-րդ կետով նախատեսված արարքը կատարելը, ապացուցված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 195-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 6-րդ կետով նախատեսված արարքը կատարելու պահին Ա․Հարությունյանի անմեղսունակությունը:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Արա Սարգսի Շուշանյանի գործով 2017 թվականի հունիսի 22-ի թիվ ԵԱՆԴ/0030/01/15 որոշմամբ իրավական դիրքորոշում է արտահայտել առ այն, որ բժշկական բնույթի հարկադրական միջոցների կիրառման վարույթի շրջանակներում, ի տարբերություն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածում սահմանված ընթացակարգի, դատարանը չի քննարկում անձի մեղավորության հարցը։ Մասնավորապես, բժշկական բնույթի հարկադրական միջոցների կիրառման վարույթի շրջանակներում դատարանը պարզում է, թե «կատարվել է արդյոք հանրորեն վտանգավոր արարք»` առանց անդրադառնալու գործողության (անգործության) վտանգավորությունը գիտակցելու կամ ղեկավարելու հատկանիշներին։
Թեև ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վերոգրյալ իրավական դիրքորոշումն արտահայտել է նախկին քրեական և քրեադատավարական օրենսգրքի իրավակարգավորումների համատեքստում, սակայն Դատարանն արձանագրում է, որ այն վերաբերելի մասով կիրառելի է նաև գործող քրեական և քրեադատավարական օրենսգրքի պայմաններում:
Դատարանը հանցանքն անմեղսունակության վիճակում կատարած անձ Արամ Սերյոժայի Հարությունյանի անձը բնութագրող հանգամանք է դիտարկում դատվածություն չունենալը։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 19-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Հանցանք է համարվում սույն օրենսգրքով նախատեսված, պատժի սպառնալիքով արգելված, հանցագործության սուբյեկտի կողմից մեղավորությամբ կատարված արարքը»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 19-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Քրեական պատասխանատվության ենթակա է մեղսունակ ֆիզիկական անձը, որի 16 տարին լրացած է եղել հանցանքը կատարելու պահին, ինչպես նաև իրավաբանական անձը»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 21-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Մեղսունակությունն անձի՝ հանցանքը կատարելու պահին իր արարքի հակաիրավականությունը գիտակցելու և այն ղեկավարելու ունակությունն է»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 29-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Անմեղսունակության վիճակում սույն օրենսգրքով նախատեսված արարք կատարած անձը ենթակա չէ քրեական պատասխանատվության:
2. Անմեղսունակ է համարվում այն անձը, որը սույն օրենսգրքով նախատեսված արարքը կատարելու պահին հոգեկան առողջության խնդիրների հետևանքով չի գիտակցել իր արարքի հակաիրավականությունը կամ չի ղեկավարել դա»:
Այսպիսով, հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ Արամ Հարությունյանն իրեն վերագրվող արարքը կատարել է անմեղսունակության վիճակում, այսինքն՝ քրեական օրենսգրքով նախատեսված արարքը կատարելու պահին հոգեկան առողջության խնդիրների հետևանքով չի գիտակցել իր արարքի հակաիրավականությունը և չի ղեկավարել այն, ուստի Դատարանն արձանագրում է, որ Ա․Հարությունյանն իր կատարած արարքի համար ենթակա չէ քրեական պատասխանատվության:
Միաժամանակ, քննարկելով Արամ Հարությունյանի նկատմամբ բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցներ կիրառելու անհրաժեշտության հարցը՝ Դատարանը հարկ է համարում արձանագրել հետևյալը․
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Պատժի սպառնալիքով արգելված արարք կատարած անձի նկատմամբ կարող են նշանակվել անվտանգության հետևյալ միջոցները.
1) բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցներ՝
ա. հոգեբույժի մոտ արտահիվանդանոցային հսկողություն և հարկադիր բուժում,
բ. ընդհանուր հսկողության հոգեբուժական բաժանմունքում հարկադիր բուժում,
գ. հատուկ տիպի հոգեբուժական բաժանմունքում հարկադիր բուժում,
(․․․)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 114-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Դատարանը բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց է նշանակում այն անձի նկատմամբ, որը՝
1) պատժի սպառնալիքով արգելված արարքի կատարման պահին գտնվել է անմեղսունակության վիճակում.
(․․․)
2. Դատարանն անձի նկատմամբ նշանակում է բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց, եթե հանգում է հետևության, որ անձը, իր առողջական վիճակով պայմանավորված, կարիք ունի բժշկական միջամտության, որը կապահովի իր կամ այլ անձի անվտանգությունը, ինչպես նաև սույն օրենսգրքի 111-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված՝ անվտանգության միջոցների կիրառման նպատակի իրականացումը:
3. Բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցի ժամկետի ավարտից հետո անձի նկատմամբ իրականացվող բժշկական օգնության և սպասարկման հարցը լուծվում է Հայաստանի Հանրապետության առողջապահության ոլորտը կարգավորող օրենսդրությանը համապատասխան:
(․․․)»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Դատարանը հոգեբույժի մոտ արտահիվանդանոցային հսկողություն և հարկադիր բուժում է նշանակում պատժի սպառնալիքով արգելված արարք կատարած այն անձի նկատմամբ, որն իր հոգեկան վիճակով հիվանդանոցային բուժման կարիք չունի»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1․ Դատարանը հոգեբուժական կազմակերպությունների ընդհանուր հսկողության հոգեբուժական բաժանմունքում հարկադիր բուժում է նշանակում պատժի սպառնալիքով արգելված արարք կատարած այն անձի նկատմամբ, որի հոգեկան վիճակը պահանջում է բուժման, խնամքի և հսկողության այնպիսի պայմաններ, որոնք կարող են իրականացվել միայն հիվանդանոցային պայմաններում։
2. Դատարանը հոգեբուժական կազմակերպության հատուկ տիպի հոգեբուժական բաժանմունքում հարկադիր բուժում է նշանակում պատժի սպառնալիքով արգելված արարք կատարած այն անձի նկատմամբ, որն իր հոգեկան վիճակով վտանգավոր է իր կամ այլ անձի համար և պահանջում է մշտական հսկողություն»:
Մեջբերված նորմերի վերլուծությունից հետևում է, որ անձի նկատմամբ բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց կիրառելու և դրա տեսակը որոշելու իրավաչափությունն օրենսդիրը պայմանավորում է տվյալ անձի՝ հասարակության համար վտանգ ներկայացնելու հանգամանքի, ինչպես նաև անձի նկատմամբ բժշկական բնույթի հարկադրական միջոցների կիրառման անհրաժեշտության հետ: Մասնավորապես, բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցները կարող են նշանակվել այն դեպքերում, երբ անձն իր առողջական վիճակով պայմանավորված կարիք ունի բժշկական միջամտության և այդ միջամտությունը կապահովի իր կամ այլ անձի անվտանգությունը, ինչպես նաև կկանխի պատժի սպառնալիքով արգելված արարքների կատարումը:
Ընդ որում՝ բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց կիրառելու պահին անձը պետք է շարունակի վտանգավոր լինել հասարակության համար, հակառակ դեպքում՝ բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց կիրառելու հիմքը կվերանա։ Այս տեսանկյունից բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց նշանակելիս դատարանը պետք է պատշաճ գնահատման ենթարկի՝
- պատժի սպառնալիքով արգելված արարք կատարած անձի հոգեկան առողջության խնդրի դրսևորումն ու բնույթը,
- կատարված արարքի բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը,
- դրա կատարմանը նպաստած գործոնները,
- անձի կողմից պատժի սպառնալիքով արգելված արարք կրկին կատարելու հավանականությունը,
- իր կամ այլ անձի համար վտանգավորություն ներկայացնելը:
Բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցի տեսակը որոշելու յուրաքանչյուր դեպքում դատարանը համապատասխան եզրակացության հետ մեկտեղ պետք է քննարկման առարկա դարձնի և հաշվի առնի նաև անձի կատարած արարքի բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը։ Մասնավորապես, դատարանը պետք է քննարկման առարկա դարձնի այն հարցը, թե ինչ օբյեկտի, ինչպիսի հասարակական հարաբերությունների դեմ է ուղղված եղել անձի ոտնձգությունը։ Նշված հանգամանքների համատեղ գնահատմամբ միայն դատարանը կարող է հիմնավորված որոշում կայացնել անձի նկատմամբ բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց կիրառելու անհրաժեշտության և դրա կոնկրետ տեսակի վերաբերյալ։
Դատարանն արձանագրում է նաև, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքով նախատեսված բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցները միմյանցից տարբերվում են, նախևառաջ, անձին պահելու ռեժիմի խստությամբ։ Դրանցից առավել մեղմ ռեժիմն ունի հոգեբույժի մոտ արտահիվանդանոցային հսկողությունը և հարկադիր բուժումը, իսկ մյուս տեսակները ենթադրում են անձի անզատության իրավունքի սահմանափակում։
Վերոգրյալի հիման վրա Դատարանը գնահատման է ենթարկում հետևյալ հանգամանքները.
- Ա.Հարությունյանին վերագրված արարքի բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը։ Մասնավորապես, նրան վերագրվում է անձի ֆիզիկական անձեռնմխելիության դեմ ուղղված ոչ մեծ ծանրության հանցագործության օբյեկտիվ կողմի հատկանիշներ պարունակող արարք,
-Ա.Հարությունյանը տառապել և տառապում է «Շիզոֆրենիա պարանոիդ ձև, կայուն դեֆկտ» F-20.02 հոգեկան հիվանդությամբ,
-Ա.Հարությունյանը ճանաչվել է անմեղսունակ, ով իր ներկա հոգեվիճակով սոցիալապես նվազ վտանգավոր է ինչպես իր, այնպես էլ հասարակության համար, չի կարող մասնակցել դատաքննչական, դատավարական գործողություններին: Կարիք ունի հարկադիր բուժման ընդհանուր հսկողության հոգեբուժական բաժանմունքի պայմաններում,
- դատական նիստի ընթացքում Դատարանի հարցերին տրված արձագանքները և նրա դրսևորած վարքագիծը:
Տվյալ դեպքում, սույն վարույթով նշանակված և 2025 թվականի հունվարի 9-ին իրականացված (ավարտված) ստացիոնար դատահոգեբուժական փորձաքննության եզրակացության համաձայն՝ ներկա հոգեվիճակով Արամ Հարությունյանը սոցիալապես նվազ վտանգավոր է ինչպես իր, այնպես էլ հասարակության համար, չի կարող մասնակցել դատաքննչական, դատավարական գործողություններին, կարիք ունի հարկադիր բուժման ընդհանուր հսկողության հոգեբուժական բաժանմունքի պայմաններում, ուստի Դատարանն արձանագրում է, որ Արամ Հարությունյանն իր առողջական վիճակով պայմանավորված կարիք ունի բժշկական միջամտության և այդ միջամտությունն անհրաժեշտ է ինչպես իր անվտանգությունն ապահովելու, այնպես էլ պատժի սպառնալիքով արգելված արարքների կատարումը կանխելու համար:
Վերը մեջբերված փաստական տվյալների համադրված վերլուծությամբ Դատարանը նախ արձանագրում է, որ ապացուցված է Ա.Հարությունյանի մոտ այնպիսի հոգեկան առողջության խնդրի առկայությունը, որն անհնար է դարձնում նրա կողմից պատժի կրումը:
Քննարկելով Արամ Հարությունյանի նկատմամբ բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց կիրառելու և դրա տեսակը որոշելու հարցը՝ Դատարանը փաստում է, որ Արամ Հարությունյանի ներկա հոգեկան առողջության վիճակը պահանջում է բուժման, խնամքի և հսկողության այնպիսի պայմաններ, որոնք կարող են իրականացվել միայն հիվանդանոցային պայմաններում, հետևաբար, և նկատի ունենալով սույն գործով իրականացված ստացիոնար դատահոգեբուժական փորձաքննության թիվ 109 եզրակացությունը, գտնում է, որ նրա նկատմամբ անհրաժեշտ է նշանակել հարկադիր բուժում՝ հոգեբուժական կազմակերպության ընդհանուր տիպի հոգեբուժական բաժանմունքում։
Անդրադառնալով անվտանգության միջոցի կիրառման հետ կապված հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ Արամ Հարությունյանի նկատմամբ որպես անվտանգության միջոց կիրառված բժշկական հսկողությունը պետք է թողնել անփոփոխ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Անդրադառնալով ապացույցների տնօրինման և պահպանման հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո գործով իրեղեն ապացույց ճանաչված գոգաթիակը և գլանակը պետք է ոչնչացնել։
Դատարանն արձանագրում է, որ սույն գործով առկա չեն վնասի հատուցման ապահովման կամ քրեադատավարական հարկադրանքի այլ միջոցներ, վարութային ծախսեր, ինչպես նաև՝ հանցագործությամբ պատճառված վնասները հատուցելու պահանջ, հետևաբար այդ հարցերը պետք է համարվեն լուծված:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 33-34-րդ, 99-100-րդ, 167-րդ, 347-350-րդ, 364-րդ 427-430-րդ հոդվածներով՝ Դատարանը
Վ Ճ Ռ Ե Ց

ՀՀ քրեական օրենսգրքի 195-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 6-րդ կետով նախատեսված արարքն անմեղսունակության վիճակում կատարած անձ Արամ Սերյոժայի Հարությունյանի նկատմամբ կիրառել բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց` ընդհանուր հսկողության հոգեբուժական բաժանմունքում հարկադիր բուժում:
Արամ Սերյոժայի Հարությունյանի նկատմամբ որպես անվտանգության միջոց կիրառված բժշկական հսկողությունը թողնել անփոփոխ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո գործով իրեղեն ապացույց ճանաչված՝ թվով մեկ գոգաթիակը և մեկ գլանակը ոչնչացնել։
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան՝ այն ստանալու օրվանից հետո՝ մեկամսյա ժամկետում:

ԴԱՏԱՎՈՐ Մ.ԱՐԶՈւՄԱՆՅԱՆ