Հիմնական
Գործի համար:
ԵԴ1/0593/01/25
Վիճակագրական տողի համար :
15.4
Պատասխանող
Ալեքսանդր Ալեքսանյան Սեյրանի
Ալեքսանդր Ալեքսանյան
Ալեքսանդր Ալեքսանյան
Ալեքսանդր Ալեքսանյան
Դատավոր
Երևանի քրեական դատարան
Տիգրան Ոսկանյան
Քրեական վերաքննիչ
Ադրինե Ղուկասյան
Արմեն Բեկթաշյան
Մնացական Հարությունյան
Հոդվածներ
Երևանի քրեական դատարան
ՀՀ Քրեական օրենսգիրք
Հոդված 344 Մաս 1
Դատավոր
Երևանի քրեական դատարան
Տիգրան Ոսկանյան
Քրեական վերաքննիչ
Ադրինե Ղուկասյան
Արմեն Բեկթաշյան
Մնացական Հարությունյան
| Դատարան | Օր | Ժամ | Դատարանի դահլիճի համար | Ստատուս | Որոշում | Այլ նշումներ |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Քրեական վերաքննիչ | 2025-12-18 | 12:30 | 5 | |||
| Երևանի քրեական դատարան | 2025-05-16 | 09:00 | 3 | Կայացել է | ||
| Տվյալների կենտրոն | 2025-04-29 | 12:30 | 3 | Նիստը կայացել է | ||
| Երևանի քրեական դատարան | 2025-03-07 | 14:00 | 3 | Նիստը կայացել է |
ԵԴ1/0593/01/25
Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ
2025 թվականի մայիսի 16-ին Երևան քաղաքում
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական
դատարանը (այսուհետ նաև` Դատարան)` հետևյալ կազմով՝
Նախագահությամբ դատավոր՝ Տիգրան Ոսկանյանի
Քարտուղարությամբ՝ Սյուզաննա Բադալյանի
Մասնակցությամբ
Մեղադրող՝ Ռաֆիկ Դոխոյանի
Պաշտպան՝ Վարդան Վերդյանի
Մեղադրյալ` Ալեքսանդր Ալեքսանյանի
Դռնբաց դատական նիստում քննեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի (ծնված՝ 01.08.1991 թվականին՝ Երևան քաղաքում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, բարձրագույն կրթությամբ, ամուսնացած, խնամքին երկու անչափահաս երեխա, դատվածություն չունեցող, հաշվառված և փաստացի բնակվող՝ ք․Երևան, Նոր Նորք, Բաղյան փողոց, 9-րդ շենք, 25-րդ բնակարան հասցեում) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով,
1.Գործի դատավարական նախապատմությունը.
2023 թվականի օգոստոսի 30-ին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՃՏՀ քննության բաժնում նախաձեռնվել է թիվ 60242823 քրեական վարույթը:
2024 թվականի օգոստոսի 09-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության պետի հանձնարարությամբ թիվ 60242823 քրեական վարույթն ուղարկվել է ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի քննչական բաժին՝ նախաքննությունը շարունակելու նպատակով:
2024 թվականի դեկտեմբերի 17-ին Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազության դատախազ Ռ.Դոխոյանի որոշմամբ՝ թիվ 60242823 քրեական վարույթով Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
2024 թվականի դեկտեմբերի 18-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի քննչական բաժնի քննիչ Ա.Գևորգյանի որոշմամբ՝ թիվ 60242823 քրեական վարույթով մեղադրյալ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի նկատմամբ կիրառվել է այլընտրանքային խափանման միջոց՝ բացակայելու արգելքը:
2025 թվականի հունվարի 10-ին Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազության դատախազ Ռ.Դոխոյանի որոշմամբ՝ թիվ 60242823 քրեական վարույթով մեղադրական եզրակացությունը չի հաստատվել և քրեական վարույթի նյութերը վերադարձվել է՝ նախաքննությունը շարունակելու նպատակով:
Թիվ 60242823 քրեական վարույթի նյութերն ըստ մեղադրանքի Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով, 2025 թվականի փետրվարի 19-ի գրությամբ Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազությունից ուղարկվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան, մուտքագրվել է 19.02.2025 թվականին և նույն օրն էլ համակարգչային ծրագրի միջոցով իրականացվող գործերի բաշխմամբ, գործը մակագրվել է դատավոր Տիգրան Ոսկանյանին:
Քրեական գործին շնորհվել է թիվ ԵԴ1/0593/01/25 համարը:
Քրեական գործը դատավորին հանձնվել է 2025 թվականի փետրվարի 20-ին։
2025 թվականի փետրվարի 24-ին որոշում է կայացվել Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով թիվ ԵԴ1/0593/01/25 քրեական գործը վարույթ ստանձնելու և նախնական դատալսումների նշանակելու մասին:
Նախնական դատալսումների ընթացքում Դատարանը, անդրադառնալով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 316-րդ հոդվածով նախատեսված հարցին, որոշում է կայացրել մեղադրյալի նկատմամբ մինչդատական վարույթի ընթացքում ընտրված խափանման միջոցը` բացակայելու արգելքը թողնել անփոփոխ:
2. Մեղադրանքի փաստական նկարագրությունը.
Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել այն բանի համար, որ նա տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված վիճակում վարել է տրանսպորտային միջոց։
Այսպես
Ալեքսանդր Ալեքսանյանը տեղեկացված լինելով օրենքով սահմանված կարգով` վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180152570 որոշման հիման վրա, տրանսպորտային միջոցներ վարելու իր իրավունքից 1 տարի ժամկետով՝ 2022 թվականի հուլիսի 20-ից մինչև 2023 թվականի հուլիսի 20-ն ընկած ժամանակահատվածում զրկված լինելու մասին 2023 թվականի մարտի 22-ին՝ ժամը 13:35-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Գ. Նժդեհի փողոցում վարել է «Պորշ» մակնիշի 880 XX 88 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը, որի համար Ալեքսանդր Ալեքսանյանի նկատմամբ կազմվել է վարչական իրավախախտման թիվ 8180245783 արձանագրությունը:
3.Դատաքննությամբ հետազոտված թույլատրելի ապացույցները.
Մեղադրյալ Ալեքսանդր Ալեքսանյանը հիմնական դատալսումների ընթացքում ցուցմունք տվեց այն մասին, որ ինքն աշխատանքի բերումով շատ մեքենա չի վարում, կոնկրետ այս դեպքում ինքը մեքենան վարել է ալկոհոլ օգտագործած վիճակում, ավելացրեց, որ առողջական խնդիրներ ունենալու պատճառով ինքը շատ քիչ է ալկոհոլ օգտագործում, եթե ինքը չափն անցնի, ապա չի նստի ղեկին։ Նշեց, որ պարեկային ծառայության աշխատակիցը հայտնեց իր ցուցմունքով, որ ինքը անկանոն է մեքենան վարել այդ պատճառով են իրեն կանգնեցրել, սակայն նման բան չի եղել, ուղակի իր մեքենան կանգնեցրել են` պատճառաբանելով բարձր երաժշտությունը, ինքն էլ հարցրել է, թե հարգելի ոստիկան ինչպես եք չափել երաժշտության բարձրության աստիճանը, իսկ պարեկային ծառայության աշխատակիցը իրեն հարցրել է թե հնարավոր է ալկոհոլ է օգտագործել, ինքը պատասխանել է, որ մեկ-երկու բաժակ խմել է, վերջինիս նույնպես հայտնել է, որ ինքը շատ մեքենա չի վարում։ Հետո իրեն ստուգաչափման են ենթարկել և ասել, որ իր մեքենան տանելու են տուգանային հրապարակ, ինքն էլ պատասխանել է, որ իր մեքենան էլեկտրական մեքենա է և լիցքավորման չափը բավականին քիչ է և ինքը մեքենան որտեղ պետք է տանի և լիցքավորի այդ ճանապարհը ավելի կարճ է, քան դեպի տուգանային հրապարակ տանող ճանապարհը։ Նշեց, որ ոչ թե իր մեքենան է այդ պատճառով չի թողել, որ պարեկային ծառայության աշխատակիցը վարի, այլ այն պատճառով, որ իր մեքենան ունեցել է քիչ լիցքավորում, ուստի խնդրել է, որ մեքենան տանեն էվակուատրի միջոցով, իր խոսակցությունն այդքանն է եղել պարեկային ծառայության աշխատակցի հետ։ Եթե ինքը լիներ պարեկային ծառայության աշխատակից, ապա իր համար կլինեին պարտավորություններ, որոնք ինքը պետք է սրբության նման պահպաներ, այդ թվում նաև՝ ոչ սթափ վիճակում գտնվող վարորդին ծանուցելու պարտավորությունը։ Ամբողջ խնդիրն այն է, որ իր ամբողջ խոսակցությունը պարեկի հետ եղել է մեքենան տուգանային հրապարակ տանելու կամ չտանելու հարցի հետ կապված, իսկ վերջիններս ցանկացել են մեքենան վարել, ինքն էլ ասել է, որ չեն կարող վարել, լիցքավորումը քիչ է, խնդրել է էվակուատրով տանել, այսինքն պարեկային ծառայության աշխատակիցները իրեն չեն էլ ասել, որ արձանագրություն են կազմում և ինքը պետք է ստորագրի կամ չստորագրի, այլ ասել են, որ ինքն այդ մասին նամակով կստանա և կարող է վիճարկել։ Նշեց, որ բոլորն էլ պետք է ճշմարիտ խոսեն, բացի այդ վկան էլ այլևս պարեկային ծառայության աշխատակից չէ, ուստի պետք է ճշմարտությունն ասի։ Ինքն անգամ շատ ժամանակ իր հետ վարորդական վկայական չի վերցնում, քանի որ այժմ համակարգչի միջոցով նույնացնում են, այդ ութ ամիսների ընթացքում հնարավոր չէ ինքը գիտակցեր, որ զրկված է վարորդական իրավունքից և մեքենա վարեր և այն էլ այն դեպքում, որ վարորդ ունի, ով 90% վարում է իր մեքենան, քանի որ իր գրաֆիկը շատ ծանրաբեռնված է և հիմնականում ինքը երեկոյան ժամերին է վարում իր մեքենան։ Եղել են նախկինում դեպքեր, որ ինքն ամրագոտին կապած է եղել, իրեն կանգնեցրել և ասել են, որ ինքն ամրագոտին չի կապել, ինքը սկզբունքորեն 5000 դրամը չկարևորելով՝ վիճարկել է այդ հանգամանքը և դատարանում ունեցել է արդյունք։ Պետք է չնայեն, որ ինքը եղել է քաղաքացի, իսկ վկան՝ պարեկային ծառայության աշխատակից, այլ որ թե՛ ինքը և թե՛ վկան խոսում են նույն բանի մասին, հիմա վկան ասում է, որ ինքը 100% ծանուցել է, արձանագրություն է կազմել, որը իր կողմից չի ստորագրվել, սակայն նման բան չի եղել, ինքը ոչ սթափ վիճակում է եղել, պետք է իրեն ծանուցեին այդ մասին, որպեսզի ինքն իմանար ու չվարեր մեքենան։ Ինքը իմացել է, որ զրկված է վարորդական իրավունքից, երբ տարին լրացել է, ինքը գնացել և հանձնել է քննությունը ու իր վարորդական վկայականը վերցրել է, այսինքն ինքն ունեցել է այդ հնարավորությունը, որպեսզի սույն քրեական գործի շրջանակներում մեղադրյալի դատավարական կարգավիճակով չանցներ։ Իր և պարեկային ծառայության աշխատակցի միջև հիմնական խոսակցությունը եղել է այն, որ ինքը խմած է և պետք է մեքենան տանեն տուգանային հրապարակ, պարեկային ծառայության աշխատակիցը բացել է մեքենայի դուռը, նստել է մեքենան ու իրենք ունեցել են վիճաբանություն, ինքն ասել է, որ վթար կլինի պետք չէ մեքենան վարել, որովհետև մեքենան քիչ լիցքավորում է ունեցել, իսկ այդ մեքենան լիզինգով գնված, իրեն պատկանող ընկերության մեքենան է։ Հնարավոր է, որ ինքը մտածած լինի, որ տուգանվել է և այդ տուգանքը հարկադիր ծառայությունը ընկերության գումարներից է քաշել, քանի որ դա ընկերության մեքենա է, և այդպես եղել է, որ իրենք մոռացել են գումարը վճարել և հարկադիր ծառայությունը այդ գումարը քաշել է, քանի որ ընկերությունը մի քանի մեքենա ունի և հաճախ իրենք մոռանում են վճարել տուգանքը։ Ինքն այդպես է վստահ եղել, որ մեկ-երկու բաժակ խմել է և դա չէր կարող հանգեցնել վարորդական իրավունքից զրկման կամ հակառակ դեպքում, եթե ինքն իմանար, որ զրկված է վարորդական իրավունքից ինչու պետք է նստեր ղեկին, եթե ինքը հնարավորություն ուներ անձամբ չվարելու մեքենան։ Նշեց, որ, երբ պարեկային ծառայության աշխատակիցները իրեն զրկել են վարորդական իրավունքից, իր վարորդական վկայականը իր մոտից չեն վերցրել, բացի այդ կարծես թե իր մոտ չի էլ եղել իր վկայականը, քանի որ այժմ նույնականացնում են։ Ինքը չի հիշում, թե պարեկային ծառայության աշխատակցի մոտ տեսանկարահանող սարքեր եղել են, թե ոչ։ Ինքն ընդունում է այն հանգամանքը, որ այդ դեպքի օրը ինքն օգտագործել է ալկոհոլ, սակայն ինքն այդ օրը առաջին անգամ է ստուգաչափվել, իսկ ինչ վերաբերում է իր չափն իմանալու, ապա ինքն ունի լյարդի հետ կապված առողջական խնդիրներ և քիչ է ալկոհոլ օգտագործում ու այն քանակի օգտագործեր, որ զրկվեր վարորդական իրավունքից, ինքն այդպես ալկոհոլ չի օգտագործում։ Նշեց, որ բոլորս էլ գիտենք, որ եթե շատ ես ալկոհոլ օգտագործում, ապա որոշակի իմունիտետ ես ձեռք բերում սթափության առումով, օրինակ՝ մարդը կարող է մեկ շիշ ալկոհոլ օգտագործել և ավելի սթափ լինել քան մեկ բաժակ ալկոհոլ օգտագործած անձը, քանի որ ռեգուլյար ձևով է ալկոհոլ օգտագործում, սակայն ինչ վերաբերում է իր չափն իմանալուն, ապա դա սուբյեկտիվ և անձնական մոտեցում է։ Նշեց, որ որտեղ որ իրեն կանգնեցրել են պարեկային ծառայության աշխատակիցները այդտեղից մինչև լիցքավորման կետ հասնելը 3 կիլոմետր է եղել, իսկ եթե մեքենան տանեին տուգանային հրապարակ դա գտնվում է «Փոսի գայի»-ում, այդտեղ մեքենան չէր կարող հասնել, քանի որ լիցքավորումը քիչ էր և եթե օրինակ այդ մեքենան երրորդ գծում կամ խաչմերուկում գտնվեր և լիցքավորումն ամբողջությամբ վերջանար, մեկ այլ մեքենա գար և բախվեր, ինչ էր լինելու։ Իր կարծիքով տվյալ դեպքի օրն ինքն ի վիճակի է եղել վարելու և կառավարելու իր մեքենան։ Թե ինչու ինքը իր անհամաձայնությունը տեղում չի հայտնել, որ համաձայն չէ կազմված արձանագրության հետ, սպա կարող է ասել, որ այդտեղ, իր աչքի առաջ արձանագրություն չի կազմվել, այսինքն՝ այդպիսի խոսակցություն չի եղել, որ ինքը հրաժարվի ստորագրելուց, իր կարծիքով արձանագրությունը հետագայում է կազմվել, որպեսզի համապատասխանեցվի ամբողջ ընթացակարգին։ Այն հարցին, թե ինչու ինքը պարեկային ծառայության աշխատակցին չի հարցրել, թե ինչու արձանագրություն չեն կազմում, պատասխանեց, որ քանի որ ինքն առաջին անգամ է իր կյանքի ընթացքում ստուգաչափման ենթարկվել, ուստի այդ ընթացակարգին ինքը լավ չի տիրապետել, բացի այդ գիշերային ուշ ժամ է եղել, ինքը բավականին շատ հոգնած է եղել և մի քիչ էլ խմած, ուստի իր առաջին ցանկությունը շուտ տուն հասնելն է եղել, որպեսզի պառկի և քնի։ Արձանագրությունը իր աչքի առաջ չի կազմվել, պարեկային ծառայության աշխատակիցը իրեն ասել է, որ կծանուցեն, նամակ կստանա և կիմանա։ Երբ իրեն ստուգաչափել են, ինքը մի քանի անգամ փչել է, քանի որ փորձ չի ունեցել ստուգաչափման ենթարկվելու հետ կապված, հետո իրեն ասել են, որ ինքը գտնվում է ոչ սթափ վիճակում, մեքենան տանում են տուգանային հրապարակ, այդտեղ արձանագրություն չի կազմվել։ Ավելացրեց, որ եթե մարդը ոչ սթափ վիճակում մեքենա է վարում, ապա դա քրեական պատասխանատվության չի հանգեցնում, սակայն եթե ոչ սթափ վիճակում և առանց վարորդական վկայականի է մեքենա վարում, ապա ենթարկվում է քրեական պատասխանատվության, եթե ինքը պատշաճ ծանուցված լիներ, ապա ուներ հնարավորություն այդ 12 ամիսների ընթացքում մեքենայով կազմակերպելու ինքն իր անձի տեղափոխումը։ Նշեց, որ եղել է դեպք, որ ճանապարհային ոստիկանը իրեն կանգնեցնի և տուգանի, այդ արձանագրությունը միշտ իրեն տվել են, չի եղել որ իրեն չտրամադրեն, թե ինչ տարբերություն, որ այն ժամանակ միշտ իրեն տրվել է արձանագրություն, իսկ այժմ չի տրվել, պատասխանեց, որ ինքը համաձայն է, սակայն քանի որ ինքն առաջին անգամ է ստուգաչափվել, իսկ իր և պարեկային ծառայության աշխատակցի խոսակցությունը եղել է տուգանային հրապարակ տանելու հետ կապված և հետո իրենք բոլորով գնացել են տուգանային հրապարակ, իր կարծիքն է ասում, որ, հավանաբար, պարեկի քիչ փորձը, մասնավորապես՝ որպես վկա ցուցմունք տալու ժամանակ պարեկը հայտնեց, որ իր պրակտիկայի ընթացքում դա առաջին դեպքն էր երբ մեքենան ոչ սթափ վարորդի պահանջով էվակուատրի միջոցով տարել են տուգանային հրապարակ, իր կարծիքով պարեկի ուղեղը առաջինը դա է մտածել, թե ոնց պետք է դա անի, փորձը չի հերիքել, խառնվել են, թե ինչպես պետք է այդ գործողությունները կատարեր։ Եթե ամփոփենք իր ցուցմունքը, ապա կստացվի, որ ինքը եղել է ադեկվատ վիճակում կարողացել է իր մեքենան վարել, մեքենան վարել է ալկոհոլ օգտագործած վիճակում, պարեկային ծառայության աշխատակիցը իրեն ստուգաչափել է, ասել է, որ ինքը ոչ սթափ վիճակում է գտնվում, պետք է մեքենան տանեն տուգանային հրապարակ, սակայն ինքն այդ դեպքից ութ ամիս անց էլ չի իմացել, որ զրկված է վարորդական իրավունքից, ինքը ընդունում է, որ ստուգաչափվել է և հավաստվել է, որ ոչ սթափ վիճակում է գտնվում, սակայն իրեն չափի վերաբերյալ չեն հայտնել, չեն ասել, որ ինքը վարչական պատասխանատվության է ենթարկվում և զրկվում է վարորդական իրավունքի վկայականից, հաստատ որևէ իրավունք ու պարտականություն պարեկային ծառայության աշխատակիցները իրեն չեն պարզաբանել, այլ ասել են, որ իր մեքենան տանում են տուգանային հրապարակ։
(Տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն)
Վկա Գերասիմ Շահինյանը հիմնական դատալսումների ընթացքում ցուցմունք տվեց այն մասին, որ ինքն աշխատել է ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայությունում` 2-րդ գումարտակի 3-րդ վաշտում։ Նշված դեպքի հետ կապված ինքը հիշում է, որ իրենք կանգնեցրել են տրանսպորտային միջոց, ստուգել են վարորդի սթափության աստիճանը և վերջինս զրկվել է վարորդական վկայականից, մեքենան տեղափոխվել է հատուկ պահպանվող տարածք։ Եթե ինքը ճիշտ է հիշում «Պորշ» մակնիշի ավտոմեքենա է եղել, սակայն պետհամարանիշները չի կարող հիշել։ Իր հիշելով մեքենան երթևեկելիս է եղել անկանոն ձևով, որն իրենց մոտ կասկած է առաջացրել, ուստի իրենք կանգնեցրել են մեքենան, հարցրել են վարորդին թե վերջինս արդյոք ալկոհոլ օգտագործել է, թե ոչ, որին վարորդը տվել է դրական պատասխան, սթափության վիճակի զննությունն անցնելուց հետո իրենք մեղադրյալին ասել են, որ ինքը զրկվում է վարորդական իրավունքից։ Մինչ դա մեղադրյալը իրենց հարցրել է, թե ինչի կարող է հանգեցնել իր ալկոհոլ օգտագործած լինելու հանգամանքը, իրենք պատասխանել են, որ կախված չափից հնարավոր է տուգանք լինի կամ առաջացնի վարորդական իրավունքից զրկման, հնարավոր է և որ թույլատրելի չափ լինի, դա իրենք չեն որոշում, այլ սարքն է որոշում։ Այդ ամենից հետո, եթե ճիշտ է հիշում, իրենցից մեկը պետք է մեքենան տաներ տուգանային հրապարակ, սակայն վարորդը ասել է, որ իրենք չնստեն մեքենայի ղեկին, այդ պատճառով մեքենան տեղափոխել են էվակուատրի միջոցով։ Երբ իրենք ստուգման են ենթարկել մեղադրյալը ալկոհոլ օգտագործած վիճակում է եղել, բացի այդ վերջինս էլ չի ժխտել, որ ինքը գտնվում է ալկոհոլի ազդեցության տակ, իր հիշելով վերջինիս խմածության աստիճանը եղել է վարորդական իրավունքից զրկման աստիճանի, այսինքն՝ մեղադրյալը զրկվել է վարորդական վկայականից։ Նշեց, որ իր կողմից է կազմվել արձանագրությունը, որը առկա է քրեական գործի նյութերում։ Ի պատասխան այն հարցին, թե ինչով է պայմանավորված եղել, որ վարորդը հրաժարվել է բացատրություն տալուց և ստորագրելուց, վկան պատասխանեց, որ վարորդական իրավունքից զրկվելու մասին տեղեկությունը ստանալուց հետո մեղադրյալի վերաբերմունքը և պահվածքը փոխվել է, որը իր կարծիքով նորմալ է, քանի որ դա հոգեբանական վիճակ է և, սովորաբար, երբ վարորդները զրկվում են վարորդական իրավունքից այդպես են իրենց դրսևորում, որ չեն ստորագրի և այլն։ Ինչ վերաբերում է այն հանգամանքին, որ վարորդը չի վստահել իր մեքենան իրենց, որ վարեն, ապա դրան էլ են իրենք նորմալ վերաբերվում և դրա համար են էվակուատր կանչել, քանի որ մարդը իր իրավունքից է օգտվում, կարող է և թույլ չտալ, որ պարեկային ծառայության աշխատակիցները վարեն իր մեքենան։ Նշեց, որ իր կարծիքով, քանի որ իրենք վարորդին հայտնել են, որ զրկվում է վարորդական իրավունքից, վերջինս այդ պատճառով է հրաժարվել ստորագրելուց, ինքը միանշանակ պնդում է, որ հենց այդտեղ իրենք վարորդին հայտնել են, որ վերջինս զրկվում է վարորդական իրավունքից, այդտեղ ուրիշ տարբերակ չէր կարող լինել։ Իրենք հենց սթափության վիճակի զննության արդյունքը տեսնում են, այսինքն՝ թիվը հենց տեսնում են, վարորդին միանգամից՝ հենց տեղում հայտնում են, որ այս չափը նախատեսում է վարորդական իրավունքից մեկ տարի ժամկետով զրկում, այսինքն այդ ամենն արվում է նախքան արձանագրությունը իրենց կողմից կազմելը կամ այլ գործողություններ կատարելը։ Նշեց, որ եթե համապատասխան սարքավորումը վարորդի սթափության աստիճանը ցույց է տալիս 0,560-ից բարձր, ապա դա առաջացնում է վարորդական իրավունքից զրկման։ Ինքը տեղյակ չէ, թե իրենց կողմից երբ վարորդին տեղեկացվում է, որ վերջինս զրկվել է վարորդական իրավունքից, դրանից հետո արդյոք որոշում ուղարկվում է, թե ոչ, իր գործառույթը վարորդին տեղեկացնելով ավարտվում է։ Բացի այն, որ բոլոր դեպքերում անխտիր ու առանց բացառության, վստահաբար, իրենք պարտադիր վարորդին տեղեկացնում են, որ վերջինս զրկվել է վարորդական իրավունքից, կոնկրետ Ալեքսանդր Ալեքսանյանի դեպքում իր մեջ տպավորվել է այն հանգամանքը, որ վարորդին այդ մասին տեղեկացնելուց հետո, վերջինիս պահվածքը փոխվել է, մի փոքր ագրեսիվություն է ցուցաբերել, նույնիսկ դա միակ դեպքն է եղել իր պրակտիկայում, որ վարորդը չի թողել, որ ինքը նստի և վերջինիս մեքենան վարի և տանի տուգանային հրապարակ և այդ հանգամանքով պայմանավորված այս դեպքը տպավորվել է իր մեջ, նույնիսկ դրա վերաբերյալ ինքը հիշում է, որ վարորդին ասել է, որ պետք չէ «պրինցիպ ընգնել», իսկ վարորդը ասել է, որ դա իր մեքենան է և ինքը չի ցանկանում, որ իրենք վարեն։ Իրենք, երբ վարորդին տեղեկացնում են, որ ինքը զրկվել է վարորդական իրավունքից, հետո այդ մասին տեղեկացնում են իրենց ակտերի բաժնին, որպեսզի վերջիններս իրականացնեն իրենց գործառույթը։ Իրենք, միանշանակ, թե' արձանագրությանը, թե' որոշմանը և թե՛ իրավունքներն ու պարտականությունները վարորդին ծանոթացնելու պարտականություն ունեն և այդ ամենն իրենք կատարում են՝ անկախ այն հանգամանքից թե վարորդը ոչ սթափ է, կամ լսում է իրենց թե ոչ, հնարավոր է և վարորդը իրենց հետ զուգահեռ խոսի, սակայն իրենք իրենց պարտականությունը կատարում են և պարզաբանել են, հնարավոր է և վարորդը այդ պահին հեռախոսով խոսի, հնարավոր է և իրենցից հեռու գնա, սակայն իրենք փորձում են հնարավորինս բարձրաձայն կրկնել։ Կոնկրետ այս դեպքի ժամանակ, ինքը չի հիշում տեսաձայնագրող սարքավորում եղել է իրենց մոտ, թե ոչ, քանի որ դեպքը շատ շուտ է եղել։
(Տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն)
Հետազոտվել են.
Արտավարույթային փաստաթուղթ ճանաչված հետևյալ փաստաթղերը՝
22.03.2023թ.-ին ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության 1-ին գումարտակի 1-ին վաշտի պարեկ Անդրանիկ Հարոյանի կողմից ժամը 13:44-ին Երևան քաղաքի Գարեգին Նժդեհ փողոցում Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի նկատմամբ կազմված վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180245783 արձանագրությունը, համաձայն որի՝ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանը՝ զրկված վարորդական իրավունքի վկայականով նույն օրը ժամը՝ 13:35-ին Երևան քաղաքի Գարեգին Նժդեհ փողոցում վարել է «Պորշ» մակնիշի 880 XX 88 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը։ Արձանագրության վարչական իրավախախտում կատարած անձի բացատրությունը և դիտողությունը նշելու հատվածում առկա է իրավախախտում կատարած անձի ստորագրությունը, արձանագրությանը ծանոթացա, իմ իրավունքների ու պարտականությունների մասին քաղվածքը և խախտման քննարկման վայրի ու ժամանակի վերաբերյալ ծանուցումը ստանալու հատվածում նույնպես առկա է վերջինիս ստորագրությունը և «Ստեփանյան» ձեռագիր գրառումը: Արձանագրության ներքևի ձախ հատվածում առկա է արձանագրությունը կազմողի ստորագրությունը, որպես խախտման ծածկագիր նշված է՝ 201․1։
ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության «Ճանապարհային ոստիկանություն» ծառայության էլեկտրոնային ռեգիստրից ստացված տեղեկատվությունը, համաձայն որի՝ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի անվամբ առկա է զրկված վարորդական իրավունքի վկայական՝ 20․07․2022 թվականից մինչև 20․07․2023 թվականը։
20․07․2022 թվականին ժամը 03։20-ին, ՀՀ ՆԳՆ ՊԾ 2-րդ գումարտակի 3-րդ վաշտի ավագ պարեկ Գերասիմ Շահինյանի կողմից Ալեքսանդր Ալեքսանյանի նկատմամբ կազմված վարչական իրավախախտման վերաբերյալ արձանագրությունը, համաձայն որի՝ վերջինս նույն օրը՝ Մոսկովյան փողոցում ժամը 02:40-ին ոչ սթափ վիճակում վարել է «Պորշ» մակնիշի 880 XX 88 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան, որի վերաբերյալ կազմվել է վարչական իրավախախտման վերաբերյալ արձանագրություն։ Կից առկա է լրացված թիվ 8180152570 որոշումը, համաձայն որի՝ տրանսպորտային միջոցը ոչ սթափ վարելու հետևանքով Ալեքսանդր Ալեքսանյանը զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից մեկ տարի ժամկետով։ Որոշման պատճենը և կատարման կարգի մասին քաղվածքը ստանալու հատվածում առկա է հասցեատերը հրաժարվեց որոշման կտրոնը ստանալուց և ստորագրելուց` 20.07․2022 թվական։
Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանին ստուգաչափման ենթարկելու վերաբերյալ կտրոնի պատճենը, համաձայն որի՝ ստուգաչափման սարքի համարն է 91100626, զննման համարը՝ 01996, զննման ամսաթիվը՝ 20.07.2022թ., ստուգումը կատարվել է ավտոմատ, ժամը 02:47-ին, ալկոհոլի պարունակությունը՝ 0.590 մգ/լ, վարորդի անունը Ալեքսանդր, վարորդի ազգանունը՝ Ալեքսանյան, տրանսպորտային միջոցի համարանիշը՝ 880 XX 88, տեսուչ Ֆախուրյան, կրծքանշանի համար՝ 01034։
Սթափության սարքի ստուգաչափման թիվ 060013 վկայականի պատճենը, համաձայն որի՝ ստուգաչափման թվականն է` 17․11․2021թ., այն ուժի մեջ է մինչև 17.11.2022թ.: Չափման միջոցի անվանումը և տեսակը՝ ալկոտեստեր, գործարանային համարը` 91100626, տեսակը՝ «Jupiter X/RP» չափման տիրույթը՝ 0․000-1․200 մգ/լ., ճշտության դասը՝ +-10%։
Սթափության սարքի ստուգաչափման թիվ 072014 վկայականի պատճենը, համաձայն որի՝ ստուգաչափման թվականն է` 20.06.2022թ., այն ուժի մեջ է մինչև 20.06.2023թ.։ Չափման միջոցի անվանումը և տեսակը՝ ալկոտեստեր, գործարանային համարը՝ 91100626, տեսակը՝ «Jupiter X/RP» չափման տիրույթը՝ 0.000-1․200 մգ/լ, ճշտության դասը՝ +-10%։
(Տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն, գ.թ 3, 4, 5, 6, 7, 22, 25-26, 27-28, 64-65)
17․01․2025 թվականին կազմված տեղեկատվության պահանջ վերտառությամբ փաստաթուղթը, համաձայն որի՝ թիվ 60242823 քրեական վարույթի նախաքննության անհրաժեշտությունից ելնելով խնդրվել է եռօրյա ժամկետում հայտնել, թե Ալեքսանդր Ալեքսանյանը փոստային կամ ճանապարհային ոստիկանության ծանուցումների էլեկտրոնային համակարգի միջոցով, թիվ 8180152570 որոշման մասին ծանուցվել է, թե՝ ոչ։
(Տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն, գ.թ 63)
4.Դատարանի փաստական վերլուծությունները և Դատարանի կողմից հաստատված փաստական հանգամանքները:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Հանցագործության համար մեղադրվողը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունն ապացուցված չէ սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով՝ դատարանի՝ օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով:
2. Չապացուցված մեղավորությունը հավասարազոր է ապացուցված անմեղությանը:
3. Մեղադրյալը պարտավոր չէ ապացուցել իր անմեղությունը կամ քրեական վարույթն իրականացնող մարմնին ցույց տալ որևէ աջակցություն: Մեղադրյալի անմեղության ապացուցման պարտականությունը չի կարող դրվել նաև նրա պաշտպանի, օրինական ներկայացուցչի, գույքային պատասխանողի և նրա ներկայացուցչի վրա: Մեղադրանքի ապացուցման և ի պաշտպանություն մեղադրյալի բերված փաստարկների հերքման պարտականությունը հանրային քրեական հետապնդման դեպքում կրում է դատախազը, իսկ մինչդատական վարույթում` նաև քննիչը: Մասնավոր քրեական հետապնդման դեպքում այդ պարտականությունը կրում են տուժողը և նրա ներկայացուցիչը:
4. Մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր ողջամիտ կասկածները, որոնք չեն փարատվել սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի:»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 22-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Քրեական վարույթի համար նշանակություն ունեցող ցանկացած հանգամանք պետք է հաստատվի պատշաճ ապացույցների բավարար համակցությամբ:
2. Եզրափակիչ դատավարական ակտը պետք է հիմնվի հետազոտված ապացույցների ազատ և բարեխիղճ գնահատման վրա:
3. Մեղադրական դատավճռի հիմքում դրվող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած հիմնավոր կասկած: Դատավճիռ կայացնելիս պետք է հաշվի առնվի անհրաժեշտ և հնարավոր ապացույցների բացակայությունը:
4. Վարույթն իրականացնող մարմինը պարտավոր է հանգամանորեն ստուգել ի պաշտպանություն մեղադրյալի բերված և պատշաճ ձևակերպված փաստարկները:
5. Հանցագործության համար անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա. այն պետք է հաստատվի փոխկապակցված վերաբերելի, թույլատրելի, հավաստի ապացույցների ամբողջությամբ:
(...)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 102-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«1. Քրեական վարույթի ընթացքում ապացուցման ենթակա են՝
1) դեպքը և դրա հանգամանքները (ժամանակը, տեղը, եղանակը և այլն).
2) մեղադրյալի առնչությունը դեպքին.
3) ենթադրյալ հանցագործության՝ քրեական օրենքով նախատեսված հատկանիշները.
4) մեղադրյալի մեղավորությունը ենթադրյալ հանցանքը կատարելու մեջ.
5) քրեական պատասխանատվությունը կամ պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները.
6) մեղադրյալի անձը բնութագրող հանգամանքները.
7) ենթադրյալ հանցագործությամբ պատճառված վնասը.
8) այն հանգամանքները, որոնք թույլ են տալիս անձին ազատել քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից.
9) այն հանգամանքները, որոնցով անձը հիմնավորում է վարույթի ընթացքում իր գույքային պահանջները.
10) այն հանգամանքները, որոնցով վարույթի մասնակիցը կամ այլ անձը հիմնավորում է իր պահանջները:
(...)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 105-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման՝ վերաբերելիության, թույլատրելիության, հավաստիության, իսկ բոլոր ապացույցների համակցությունը՝ հիմնավոր եզրափակիչ դատավարական ակտ կայացնելու համար բավարարության տեսանկյունից:
2. Քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով քրեադատավարական օրենսդրությամբ, ներառյալ ապացուցման չափանիշների մասին վերաբերելի կանոններով, ապացույցները գնահատում են դրանց պատշաճ հետազոտման և վերլուծության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ:
3. Ոչ մի տվյալ նախապես հավաստի ապացույցի ուժ չունի: Դատավորը, ինչպես նաև քննիչը և դատախազը չպետք է կանխակալ վերաբերմունք դրսևորեն ապացույցներին, չպետք է դրանց որոշ մասին մյուսների նկատմամբ առավել կամ նվազ նշանակություն տան, քանի դեռ պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դրանք չեն գնահատվել:»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 347-րդ հոդվածի համաձայն՝
«4. Դատավճիռը հիմնավոր է, եթե՝
1) դատարանի հետևությունները հիմնված են միայն հետազոտված թույլատրելի ապացույցների վրա.
2) դատարանի կողմից հաստատված կամ հերքված համարված փաստական հանգամանքները համապատասխանում են դատարանում հետազոտված ապացույցներին.
3) դատավճռում շարադրվող բոլոր հետևությունները և որոշումները պատշաճ պատճառաբանված են:
(...)
7. Մեղադրական դատավճիռը կայացվում է մեղադրական վերդիկտի հիման վրա և բովանդակում է հանցանքի կատարման մեջ մեղադրյալին մեղավոր ճանաչելու և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակելու, պատժից ազատելու, իսկ սույն օրենսգրքով նախատեսված դեպքերում` պատիժ չնշանակելու մասին դատարանի որոշումը:»:
«Ապացույցների բավարարություն» հասկացության էությունը, ապացույցների բավարարությունը որոշելու ընդհանուր չափանիշները, դրանցից յուրաքանչյուրի բնութագիրը Վճռաբեկ դատարանը քննարկել և վերլուծել է Ս.Սաքանյանի վերաբերյալ գործով կայացրած որոշման շրջանակներում:
Մասնավորապես, վկայակոչված որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանը, համեմատական վերլուծության ենթարկելով «ապացուցման առարկա» և «ապացույցների բավարարություն» հասկացությունները, նշել է. «(…)եթե ապացուցման առարկան ցույց է տալիս, թե ինչ է անհրաժեշտ է պարզել յուրաքանչյուր քրեական գործով, ապա ապացույցների բավարարությունը կապված է այն ապացուցողական նյութի հետ, որը վերաբերում է ապացուցման առարկային և թույլ է տալիս այդ հանգամանքների մասին գալ արժանահավատ հետևության: Որոշելով ապացույցների բավարարությունը` վարույթն իրականացնող մարմինները լուծում են քրեական գործի համար էական նշանակություն ունեցող հանգամանքների հետազոտման խորության աստիճանի հետ կապված հարցերը, մասնավորապես այն, թե ի՞նչ աստիճանի պետք է մանրացվի յուրաքանչյուր հանգամանքը, և ի՞նչ ծավալի ապացույցներ են անհրաժեշտ այդ հանգամանքները հավաստի պարզելու և դրա հիման վրա այս կամ այն դատավարական որոշումը կայացնելու համար:
Այսպիսով, ապացույցների բավարարությունը ենթադրում է կոնկրետ գործով ապացուցման շրջանակների այնպիսի որոշումը, որպեսզի հավաքված ապացույցները որակական կողմից ապահովեն ապացուցման առարկայի յուրաքանչյուր տարրի պարզումը, իսկ քանակական կողմից` այդ հանգամանքների բացահայտման արժանահավատությունը և դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունն ու պատճառաբանվածությունը:
Ի տարբերություն ապացուցման առարկայի, ապացույցների բավարարություն հասկացության բովանդակությունը քրեական դատավարության օրենսդրությամբ բացահայտված չէ, այսինքն` օրենքում հստակ նշում չկա այն մասին, թե մինչև ե՞րբ պետք է հավաքվեն և հետազոտվեն ապացույցները, որպեսզի յուրաքանչյուր գործով պարզվի ապացուցման առարկան ամբողջությամբ կամ նրա տարրերն առանձին վերցրած: Բացի այդ, օրենքում սահմանված չէ միասնական չափանիշ առ այն, թե ե՞րբ են ի հայտ գալիս յուրաքանչյուր քրեական գործով ապացուցման առարկան բացահայտված համարելու հիմքերը:
Անդրադառնալով «ապացույցների բավարարությունը» որոշելու չափանիշներին՝ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի վերաբերյալ թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշման մեջ արձանագրել, որ այդպիսիք են.
1)անմեղության կանխավարկածը,
2)վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունքը,
3)դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունը և պատճառաբանվածությունը:
Անդրադառնալով անմեղության կանխավարկածի սկզբունքին` Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ քրեական դատավարությունում կանխավարկածը օրենքով կամ նախադեպային իրավունքով հաստատված այն կանոնն է, որի համաձայն՝ որոշակի հանգամանք համարվում է հաստատված, քանի դեռ օրենքով սահմանված կարգով չի ապացուցվել հակառակը: Մարդու անմեղությունը քրեական դատավարության կարևորագույն կանխավարկածներից է, որն ամրագրված է ինչպես ՀՀ Սահմանադրությամբ, միջազգային պայմանագրերով և օրենքներով, այնպես էլ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի և Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային իրավունքով: Հանցանք կատարելու մեջ անձի մեղավորությունը հաստատված համարելը ոչ այլ ինչ է, քան անմեղության կանխավարկածի հաղթահարում: Միևնույն ժամանակ, անձին դատապարտելու համար համարժեք ապացույցների բավարար համակցության բացակայությունը նշանակում է, որ անձի անմեղության կանխավարկածը հաղթահարված չէ: Այլ խոսքով՝ քրեական դատավարության ընթացքում չապացուցված մեղավորությունը հավասարազոր է ապացուցված անմեղության:
Հարկ է նշել նաև, որ անմեղության կանխավարկածն ամրագրող նորմերը, ինչպես նաև նախադեպային իրավունքը սահմանում են ոչ միայն այդ սկզբունքի բուն էությունը, այլև՝ դրա հաղթահարման, նույնն է, թե անձի մեղավորության հաստատման համար անհրաժեշտ դատավարական չափորոշիչները:
Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը Մ.Հակոբյանի գործով որոշման մեջ շեշտել է. «(…) ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը դատարաններին պարտավորեցնում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածում թվարկված՝ ապացուցման ենթակա հանգամանքների, այդ թվում՝ կոնկրետ հանցանքի հատկանիշների և այդ հանցանքի մեջ անձի մեղավորության վերաբերյալ իր հետևությունները հիմնավորել վերաբերելի, փոխկապակցված, հավաստի ապացույցներով և ոչ թե ենթադրություններով: Այլ խոսքով՝ հանցանքի մեջ մեղադրվող յուրաքանչյուր անձի վերաբերյալ` ապացուցման ենթակա յուրաքանչյուր հանգամանքի կապակցությամբ դատարանի հետևությունը պետք է հիմնված լինի ոչ թե գնահատողական դատողությունների, կանխատեսումների կամ կարծիքների, այլ կոնկրետ գործով օրենքով սահմանված կարգով ձեռք բերված փաստական տվյալների վրա: Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ մեղսագրվող հանցագործության և դրա հատկանիշների ապացուցման բեռը կրում է մեղադրանքի կողմը, իսկ չփարատված կասկածները պետք է մեկնաբանվեն հօգուտ մեղադրյալի: Դրանից հետևում է, որ մեղադրանքի կողմը կրում է անձի մեղքը հաստատելու համար բավարար ապացույցներ ներկայացնելու պարտականությունը (…)» (տե՛ս Մարգար Հակոբյանի վերաբերյալ 2013 թվականի մայիսի 8-ի թիվ ԵԿԴ/0168/01/12 որոշման 13-րդ կետը): Անմեղության կանխավարկածի սկզբունքին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել և իրավական դիրքորոշում է արտահայտել նաև Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի գործով որոշման մեջ (տե՛ս Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0044/01/11 որոշման 14-րդ կետը):
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի ուսումնասիրությունը ևս ցույց է տալիս, որ Եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 2-րդ կետով երաշխավորված անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը, ի թիվս այլոց, ենթադրում է մեղադրանքի կողմի պարտականությունը ներկայացնելու անձին դատապարտելու համար բավարար ապացույցներ (տե՛ս, ի թիվս այլոց, Barbera Messegue and Jabardo v. Spain, գանգատ թիվ 10590/83, 1988 թվականի դեկտեմբերի 6-ի վճիռ, 77-րդ կետ, Janosevic v. Sweden, գանգատ թիվ 34619/97, 2002 թվականի հուլիսի 23-ի վճիռ, 97-րդ կետ):
Այսպիսով, անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը ենթադրում է ապացույցների այնպիսի ամբողջության առկայություն, որն անհրաժեշտ է անձի մեղավորությունը ողջամիտ (հիմնավոր) կասկածից վեր ապացուցված համարելու, այլ ոչ թե անձի մեղավորության մասին ենթադրություններ անելու համար:
Ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս չափանիշին՝ ներքին համոզմունքին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Մ.Հովհաննիսյանի և Ա.Մարտիրոսյանի վերաբերյալ որոշման մեջ և դիրքորոշում ձևավորել այն մասին, որ «(…) Ներքին համոզմունքը, որպես ապացույցների գնահատման արդյունք, բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոնների անխզելի կապով. այն, մի կողմից, պետք է բխի հետազոտվող ապացույցների բավարար համակցությունից և հիմնվի դրանց վրա, իսկ մյուս կողմից, անկողմնակալ դիտորդի մոտ պետք է առաջացնի այն վստահությունը, որ ապացույցները հետազոտվել են արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ:
Ապացույցները, որոնք հավաքվել և ստուգվել են օրենքին համապատասխան, կազմում են ներքին համոզմունքի այն օբյեկտիվ հիմքը, որն իր դրսևորումն է գտնում ընդունվող որոշումներում: Թեպետ ապացույցների գնահատումը կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա, այն չի կարող լինել կամայական: Դրա հիմքում պետք է դրված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննությունը: (…)» (տե՛ս Մակար Հովհաննիսյանի և Աշոտ Մարտիրոսյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի փետրվարի 12-ի թիվ ԵՔՐԴ/0632/01/08 որոշման 14-րդ կետը):
Այսպիսով, «ներքին համոզմունքը» սուբյեկտիվ-օբյեկտիվ կատեգորիա է: Այն ապացույցների գնահատումն իրականացնող սուբյեկտի գիտակցված և ողջամիտ համոզվածությունն է իր իսկ կողմից կայացված որոշման հիմնավորվածության մեջ (սուբյեկտիվ բնույթ): Այդպիսի համոզվածությունը պետք է ձևավորված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննության արդյունքում և հիմնվի թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների բավարար համակցությամբ հաստատված փաստերի վրա, որոնք անկողմնակալ դիտորդի մոտ ողջամտորեն կձևավորեն նույն համոզվածությունը (օբյեկտիվ բնույթ):
Ելնելով այն հանգամանքից, որ ներքին համոզմունքն ունի օբյեկտիվ հիմքեր, անհրաժեշտ է այն տարբերակել ինտուիցիայից, ենթադրություններից և այլ անհաշվետու զգացմունքներից: Ի տարբերություն դրանց, ներքին համոզմունքը չի կարող ձևավորվել առանց օբյեկտիվ հիմքի և հիմնվել անթույլատրելի, ոչ վերաբերելի, անարժանահավատ ապացույցների վրա: Այլ խոսքով, ներքին համոզմունքը հիմնվում է ողջամիտ կարծիքի, գիտելիքի վրա, այլ ոչ թե ենթադրությունների, երևակայության, համակրանքի, հակակրանքի կամ կանխակալ կարծիքի վրա:
Ներքին համոզմունքի՝ որպես ապացույցների գնահատման արդյունքի օբյեկտիվ հիմքը քրեական գործով ձեռք բերված, բազմակողմանի և օբյեկտիվ հետազոտված ապացույցների բավարար համակցությունն է: Այս առումով անհրաժեշտ է վերլուծել ապացույցների թույլատրելիության, վերաբերելիության և արժանահավատության հատկանիշները, որոնց տեսանկյունից ապացույցները ենթակա են գնահատման:
Վերաբերելիությունն ապացույցի կարողությունն է իր բովանդակությամբ ծառայելու ապացուցման առարկայի մեջ մտնող հանգամանքները, գործի քննության և լուծման համար նշանակություն ունեցող այլ տվյալները բացահայտելուն և հաստատելուն: Այլ խոսքով՝ ապացույցի վերաբերելիության հատկանիշն արտացոլում է ապացույցի և գործի քննության ու լուծման համար նշանակություն ունեցող հանգամանքների միջև կապը: Ապացույցը կհամարվի վերաբերելի, եթե տեղեկություններ պարունակի գործի համար որևէ նշանակություն ունեցող փաստի մասին:
Ապացույցի արժանահավատության հատկանիշը նույնպես վերաբերում է ապացույցի բովանդակային գնահատմանը: Արժանահավատ է այն ապացույցը, որի ճշմարտացիությունը կասկած չի հարուցում: Ապացույցն արժանահավատության տեսանկյունից գնահատելիս դատարանը պետք է հիմք ընդունի հետևյալ հանգամանքները.
ա) ապացույցի աղբյուրի հատկանիշները (օրինակ՝ փորձագետի ձեռնհասությունը, ցուցմունք տվող անձի շահագրգռվածությունը, որոշ դեպքերում հոգեբանական և ֆիզիոլոգիական հատկանիշները, վիճակը, ինչպես նաև անձին վերաբերող այլ հատկանիշներ, որոնք կարող են ազդեցություն ունենալ այդ անձի կողմից գործի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքներն ընկալելու, մտապահելու, վերարտադրելու գործընթացի վրա),
բ) ապացույցի ձևավորման հանգամանքները (օրինակ՝ վկայի կողմից կոնկրետ հանգամանքն ընկալելու պայմանները, պաշտպանի, ներկայացուցչի ներկայությունը և այլն),
գ) ապացուցողական տեղեկությունը ձեռք բերելու միջոցը,
դ) ապացույցի բովանդակությունը կազմող տեղեկությունը հաստատող կամ հերքող հանգամանքների առկայությունը,
ե) նույն տեղեկության ստացումն այլ աղբյուրից:
Յուրաքանչյուր ապացույց արժանահավատության տեսանկյունից պետք է գնահատվի ապացույցների համակցության մեջ՝ բազմակողմանի և մանրամասն գնահատելով փաստական տվյալների ստացման աղբյուրները և ապացույցի ձևավորման ամբողջ ընթացքը: Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ վերջնական որոշում կարող է կայացվել դրա բովանդակությունն այլ աղբյուրներից ստացված տեղեկությունների հետ համադրելու արդյունքում: Որոշակի փաստի վերաբերյալ այս կամ այն աղբյուրից ստացված տեղեկությունների արժանահավատությունը գնահատելու համար անհրաժեշտ է վերլուծել ստացված տեղեկությունների բովանդակությունը, համադրել դրանք այլ ապացույցների հետ, պարզել դրանց համապատասխանությունը կամ հակասությունը, հակասության դեպքում` դրա պատճառները:
Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ դատարանի եզրահանգումները պետք է հիմնվեն գործում առկա փաստական տվյալների վրա:
Ապացույցների գնահատման արդյունքում ձևավորված ներքին համոզմունքն իրավական նշանակություն է ստանում և օբյեկտիվացվում ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս՝ դատավարական որոշումների հիմնավորման և պատճառաբանման չափանիշի միջոցով (սույն չափանիշի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումների մասին տե՛ս նաև Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 18-րդ կետը): Ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը ենթադրում է ապացույցները բարեխիղճ վերլուծության ենթարկելու պարտականություն:
Վերջին դիրքորոշումը բխում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 347-րդ հոդվածի 4-րդ մասի 3-րդ կետից՝ «4. Դատավճիռը հիմնավոր է, եթե՝ 3) դատավճռում շարադրվող բոլոր հետևությունները և որոշումները պատշաճ պատճառաբանված են»:
Դատական ակտի պատճառաբանվածության հարցին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Ֆ.Գալստյանի գործով որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(…) Դատական ակտի պատճառաբանվածությունը կոչված է պարզաբանելու, թե ինչու է դատարանը եկել այս կամ այն հետևության, որ իրավանորմերով է ղեկավարվել նման որոշում կայացնելիս և միևնույն ժամանակ հնարավորություն է ստեղծում վերադաս դատարանի կողմից դատական ակտի օրինականության և հիմնավորվածության ստուգման համար:
(…) Պատճառաբանված որոշման բացակայությունն արդեն իսկ օբյեկտիվորեն սահմանափակում է վերադաս դատական ատյանի հնարավորությունը` լիարժեք դատական ստուգման ենթարկելու բողոքարկվող դատական ակտի օրինականությունն ու հիմնավորվածությունը և կայացնելու արդարացի որոշում, հետևաբար դատական ակտի չպատճառաբանված լինելը հանգեցնում է քրեական դատավարության կարևորագույն սկզբունքներից մեկի` ՀՀ Սահմանադրությամբ և քրեադատավարական օրենքով երաշխավորված արդար դատական քննության իրավունքի խախտման:
(…) Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանն իր մի շարք որոշումներում՝ ներպետական դատարանների կողմից կայացված որոշումների չպատճառաբանվածությունը կամ ոչ բավարար պատճառաբանվածությունը դիտել [է] «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասով երաշխավորված` անձի արդար դատական քննության իրավունքի խախտում (տե՛ս Սալովն ընդդեմ Ուկրաինայի (Salov v. Սkraine) 06.09.2005 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 65518/01, Բոլդեան ընդդեմ Ռումինիայի (Boldea v. Romania) 15.02.2007 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 19997/02, Գրադինարն ընդդեմ Մոլդովայի (Gradinar v. Moldova) 08.04.2008 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 7170/02)» (տե՛ս Ֆրունզիկ Գալստյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի մարտի 26-ի թիվ ԵԿԴ/0058/11/09 որոշման 18-20-րդ կետերը):
Վերահաստատելով Ֆ.Գալստյանի գործով որոշմամբ ձևավորած իրավական դիրքորոշումը՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ դատարանը պարտավոր է իր դատական ակտում ամրագրել և թույլատրելիության, վերաբերելիության ու արժանահավատության տեսանկյունից գնահատման ենթարկել այն ապացույցները, որոնց վրա հիմնված են դատարանի հետևությունները, ինչպես նաև նշել այս կամ այն ապացույցն անարժանահավատ համարելու փաստարկները: Հակառակ դեպքում ապացույցների գնահատումը, դրա արդյունքում դատարանի համապատասխան ներքին համոզմունքի ձևավորումը կկրեն սուբյեկտիվ բնույթ, կհանգեցնեն կամայականության և անձի արդար դատաքննության իրավունքի խախտման՝ սահմանափակելով նաև դատական ակտի օրինականությունը և հիմնավորվածությունը ստուգելու վերադաս դատարանի հնարավորությունը:
Գործի լուծման համար ապացույցների բավարարությունը որոշելու չափանիշները սերտորեն փոխկապակցված են և փոխադարձաբար պայմանավորում են միմյանց: Գործի լուծման համար բավարար ապացույցներ ասելով` պետք է հասկանալ թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների համակցություն, որը, հաղթահարելով անմեղության կանխավարկածը, անաչառ դիտորդի մոտ կձևավորի հիմնավոր կասկածից վեր համոզվածություն անձի մեղավորության վերաբերյալ, ինչպես նաև կհաստատի գործով ապացուցման առարկան կազմող մյուս հանգամանքները և հնարավորություն կտա կայացնել հիմնավորված և պատճառաբանված որոշում:
Ս.Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանը նաև արձանագրել է. «Ապացույցների բավարարությունը չի կարող որոշվել թվաբանական ցուցանիշով (…) : Ակնհայտ է, որ ապացույցները բավարար չեն, եթե`
1) գործում բացակայում է որևէ ապացույց գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող որևէ հանգամանքի պարզման համար,
2) եղած ապացույցը թույլ չի տալիս պարզել այդ հանգամանքը անհրաժեշտ խորությամբ և լրիվությամբ,
3) այդ հանգամանքի ապացուցվածությունը կասկած է հարուցում:» (տե՛ս Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 17-րդ կետը):
Այսպիսով, քրեական դատավարությունում մեղքի հարցը լուծելիս որպես ապացույցների բավարարության շեմ պետք է գործի «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշը: Ընդ որում, «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշ ասելով, պետք է հասկանալ փաստական տվյալների (ապացույցների) այնպիսի համակցություն, որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը: Այլ խոսքով՝ մեղադրանքը կազմող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած (տե՛ս ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի վերաբերյալ թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշումը):
Թեև ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վերոգրյալ իրավական դիրքորոշումները արտահայտել է 1998 թվականի հուլիսի 01-ին ընդունված քրեական դատավարության օրենսգրքի իրավակարգավորումների համատեքստում, սակայն Դատարանն արձանագրում է, որ այն վերաբերելի մասով կիրառելի է նաև 2022 թվականի հուլիսի 01-ից գործող քրեական դատավարության օրենսգրքի պայմաններում:
Հիմնական դատալսումների ընթացքում պատշաճ իրավական ընթացակարգով հետազոտված ապացույցների հիման վրա, դրանց ձևի և բովանդակության վերլուծության, այլ ապացույցների հետ համադրելու միջոցով, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, հավաստիության, իսկ բոլոր ապացույցների համակցությունը՝ հիմնավոր եզրափակիչ դատավարական ակտ կայացնելու համար բավարարության տեսանկյունից, դրանց պատշաճ հետազոտման և վերլուծության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ, մեղադրյալի մեղավորության վերաբերյալ չփարատվող բոլոր ողջամիտ կասկածները նրա օգտին մեկնաբանելով, Դատարանը հանգում է հետևության, որ ապացուցված է Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով վերագրվող արարքի կատարումը, այդ արարքի քրեական հակաիրավականությունը, այդ արարքը մեղադրյալի կողմից կատարելը, ինչպես նաև նրա մեղավորությունը տվյալ արարքի կատարման մեջ:
Անդրադառնալով Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի կողմից ի պաշտպանություն իրեն բերված փաստարկներին առ այն, որ ինքը տեղյակ չի եղել, որ զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից, Դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված կամ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված անձի կողմից տրանսպորտային միջոց վարելը՝
պատժվում է տուգանքով` առավելագույնը տասնապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով` առավելագույնը հարյուր ժամ տևողությամբ, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը մեկ ամիս ժամկետով: (…)»:
Դատարանը գնահատելով Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի արարքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցակազմի առկայության հարցը, արձանագրում է, որ քրեական գործով հաստատված հանգամանքներին տրվել է ճիշտ իրավական գնահատական, Ա.Ալեքսանյանին մեղսագրվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված վիճակում տրանսպորտային միջոց վարելու հանցակազմը, քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցներով ողջամիտ կասկածից վեր ապացուցողական չափանիշով հիմնավորվում է մեղադրյալի մեղքը՝ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված վիճակում տրանսպորտային միջոց վարելու մեջ:
Դատարանը հարկ է համարում արձանագրել, որ մեղադրյալի կողմից նշված արարքի կատարումը հաստատվում է ինչպես վկա Գ․Շահինյանի դատաքննական ցուցմունքով, այնպես էլ սույն դատավճռի 3-րդ բաժնում թվարկված թույլատրելի ապացույցներով:
Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի դիսպոզիցիան հանդիսանում է բլանկետային, ուստի սույն հոդվածի կոնկրետ բովանդակությունը և դրանում առկա հատկանիշները բացահայտելու համար Դատարանը հարկ է համարում անդրադառնալ հասարակական կյանքի տվյալ ոլորտը կարգավորող օրենսդրական դրույթներին: Այսպես.
Համաձայն Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի 128-րդ հոդվածի՝
«(...) 7.Սույն օրենսգրքի իմաստով՝
1) անձը համարվում է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված, եթե նա օրենքով սահմանված կարգով զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից, և զրկման ժամկետը չի լրացել.(...)»:
Նույն օրենսգրքի 283-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(...) Որոշման պատճենը երեք աշխատանքային օրվա ընթացքում անձամբ հանձնվում է այն անձին, որի վերաբերյալ այն ընդունվել է, ինչպես նաև տուժողին` նրա խնդրանքով: Որոշումը համարվում է անձամբ հանձնված, եթե՝
1) այն ստորագրությամբ առձեռն հանձնվել է հասցեատիրոջը, կամ հասցեատերը հրաժարվել է որոշումն ստանալուց, և առկա է որոշումը հանձնողի նշումն այդ մասին. (...)»:
Վերագրյալի համատեքստում Դատարանի համար իրատեսական չէ մեղադրյալ Ա․Ալեքսանյանի ի պաշտպանությունն իրեն բերված փաստարկն այն մասին, որ ինքը տեղյակ չի եղել, որ զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից և այդ մասին իրեն պետք է լրացուցիչ ծանուցում ուղարկեին։
Դատարանն արձանագրում է, որ նշված դեպքում որոշումը Ա․Ալեքսանյանին ուղարկելու անհրաժեշտություն չի եղել, քանի որ վերջինս հրաժարվել է վարչական իրավախախտման արձանագրությունը և դրա հիման վրա կայացված որոշումը ստանալուց և ստորագրելուց, որի վերաբերյալ առկա է որոշումը հանձնողի նշումն այդ մասին, հակառակ դեպքում կստացվի մի իրավիճակ, երբ ցանկացած անձի նկատմամբ վարչական իրավախախտման վերաբերյալ արձանագրություն կազմելու դեպքում, եթե վերջինս հրաժարվի որոշումը ստանալուց և ստորագրելուց, ապա վերջինս կհամարվի տվյալ որոշման մասին չիրազեկված, ինչը Դատարանի գնահատմամբ որևէ պայմանում չի կարող իրավաչափ համարվել։ Ավելին՝ մեղադրյալը իր ցուցմունքով հայտնել է, որ ինքն ընդունում է, որ ալկոհոլ է օգտագործել և նստել է ղեկին, ինչը հաստատվել է նաև վկա Գ․Շահինյանի ցուցմունքով, ով հայտնել է, որ իրենց հարցին ի պատասխան մեղադրյալը նշել է, որ մեկ-երկու բաժակ խմել է։ Ուշադրության է արժանի նաև այն հանգամանքը, որ վկա Գ․Շահինյանը իր ցուցմունքով հայտնել է, որ մինչև մեղադրյալ Ա․Ալեքսանյանին տեղեկացնելը, որ ինքը զրկվել է վարորդական իրավունքից, վերջինս իրենց հարցրել է, թե ինչի կարող է հանգեցնել իր ալկոհոլ օգտագործած լինելու հանգամանքը, իրենք պատասխանել են, որ կախված չափից հնարավոր է տուգանք լինի կամ առաջացնի վարորդական իրավունքից զրկում, հնարավոր է և թույլատրելի չափ լինի։ Այսինքն՝ մեղադրյալն իսկզբանե գիտակցել է, որ ինքը գտնվել է ալկոհոլի ազդեցության տակ և վերջինիս պարզաբանել են նաև, որ կախված չափից հնարավոր է և վերջինս զրկվի վարորդական իրավունքից։ Բացի այդ ի պատասխան Դատարանի հարցադրման մեղադրյալը նշեց, որ եղել են դեպքեր, որ ճանապարհային ոստիկանը իրեն կանգնեցրել, տուգանել է և միշտ իրեն տրամադրվել է համապատասխան արձանագրությունը և թե որն է տարբերությունը, որ այս անգամ իրեն չի տրամադրվել արձանագրությունը, մեղադրյալ նշեց, որ համաձայն է դիտարկման հետ, հավանաբար պարեկային ծառայության աշխատակցի փորձը չի հերիքել։ Դատարանի համար իրատեսական չէ նաև այն հանգամանքը, որ մեղադրյալը նշում է, որ ինքը եղել է ադեկվատ վիճակում, կարողացել է կառավարել իր մեքենան, ավելին պարեկային ծառայության աշխատակցից պահանջել է, որ իր մեքենան «էվակուատրի» միջոցով տեղափոխեն տուգանային հրապարակ, սակայն տեղյակ չի եղել, որ ստուգաչափման արդյունքում ինքը զրկվել է տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից։
Միաժամանակ հարկ է արձանագրել, որ մեղադրյալ Ա․Ալեքսանյանի նկատմամբ 20․07․2022 թվականին կազմվել է վարչական իրավախախտման վերաբերյալ արձանագրություն և դրա հիման վրա վարչական իրավախախտման գործով թիվ 8180152570 որոշումը և վերջինս 20․07․2022 թվականից մինչև 20․07․2023 թվականը զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից, իսկ սույն արարքը կատարել է 2023 թվականի մարտի 22-ին, այսինքն ութ ամիս անց, սակայն այդ ութ ամիսների ընթացքում 20․07․2022 թվականին կազմված վարչական իրավախախտման գործով որոշումը վերջինիս կողմից չի վիճարկվել։ Ինչ վերաբերվում է պաշտպանության կողմի այն հարցադրմանը, թե արդյոք պարեկային ծառայության աշխատակիցների մոտ չի եղել համապատասխան տեսաձայնագրող սարքավորում, ապա Դատարանն արձանագրում է, որ եթե անգամ առկա լիներ տեսաձայնագրող սարք, ապա 2023 թվականի մարտի 22-ի դրությամբ դրանք իրավաչափորեն պահպանված չէին լինի և այն էլ այն պարագայում, երբ Ա․Ալեքսանյանի կողմից 20․07․2022 թվականին կազմված վարչական իրավախախտման գործով որոշումը չի վիճարկվել։
Դատարանը հաշվի առնելով, որ սույն գործով հիմնական դատալսումների ընթացքում ցուցմունք տված միակ վկան Գերասիմ Շահինյանն է, ով հանդիսացել է ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության աշխատակից, իսկ պաշտպանության կողմը վիճարկել է վկայի ցուցմունքը, ապա հարկ է համարում արձանագրել հետևյալը․
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանն (այսուհետ նաև՝ ՄԻԵԴ) նախադեպային դիրքորոշում է հայտնել առ այն, որ «Դատարանի խնդիրն է հաստատել, թե արդյոք վարույթը, ընդհանուր առմամբ, ներառյալ այն եղանակը, որով ձեռք են բերվել ապացույցները, արդար է եղել: Որոշելու համար, թե արդյոք վարույթն ընդհանուր առմամբ արդար է եղել, թե՝ ոչ, պետք է նաև հաշվի առնել, թե արդյոք պահպանվել են պաշտպանության կողմի իրավունքները, և արդյոք դիմումատուին հնարավորություն է տրվել վիճարկելու ապացույցների իսկությունը եւ առարկելու դրանց օգտագործման դեմ։ Ի լրումն, ապացույցների որակը պետք է քննարկման առարկա հանդիսանա, ներառյալ` արդյոք այդ ապացույցների ձեռքբերման հանգամանքները կասկած չեն առաջացնում դրանց վստահելիության եւ ճշգրտության վերաբերյալ» (տե՛ս Բիկովն ընդդեմ Ռուսաստանի [ՄՊ] [Bykov v. Russia [GC]], թիվ 4378/02, §§ 89-90, 2009 թվականի մարտի 10, ու Հուսեյնը եւ այլք ընդդեմ Ադրբեջանի [Huseyn and Others v. Azerbaijan], թիվ 35485/05 եւ եւս 3-ը, §§ 199-200, 2011 թվականի հուլիսի 26):
«206. Դատարանը սույն գործով ի սկզբանե նշում է, որ Կառավարությունը վիճարկել է դիմումատուի բողոքն առ այն, որ իր դատապարտումը հիմնված է եղել միայն ոստիկանության ցուցմունքների վրա։ Դատարանն այս առնչությամբ նշում է, որ դիմումատուն դատապարտվել է երեք կետերով՝ ա) Ազատության հրապարակում ոստիկանության ծառայող Ա. Արշ.-ի վրա հարձակում, բ) դրանից կարճ ժամանակ անց Արշակունյաց փողոցում ոստիկանության ծառայող Ա.Առ.-ի վրա հարձակում, եւ գ) ապօրինի սառը զենք՝ մասնավորապես դանակ կրելը։ Չնայած դիմումատուին դատապարտելիս ներպետական դատարանները, ոստիկանության ծառայողների ցուցմունքներից բացի, հղում են կատարել այլ ապացույցների, միակ ապացույցը, որով ուղղակիորեն ենթադրվում էր դիմումատուի մասնակցությունն այդ արարքների կատարմանը, եւ որով տրամադրվում էր դրանց մանրամասները, տվյալ ցուցմունքներն էին, այդ թվում՝ Ա.Արշ.-ի, Ա.Առ.-ի, Հ.Ս.-ի, Է.Ռ.-ի եւ Ա.Ա.-ի ցուցմունքները։ Բոլոր մյուս ապացույցները, որոնց դատարանները հղում են կատարել, անուղղակի ապացույցներ են, եւ չի կարելի ասել, որ դրանք ուղղակիորեն ցույց են տալիս դիմումատուի առնչությունը մեղսագրվող արարքներին։» (Տե՛ս Mushegh Saghatelyan v. Armenia գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նշված վճիռը, 206-րդ կետ։)
«Դատարանը նշում է, որ արդեն քննել է մի շարք գործեր, որոնց դեպքում հրապարակային միջոցառման ժամանակ անհատին իր պահվածքի պատճառով քրեական հետապնդման են ենթարկել և դատապարտել՝ հիմնվելով բացառապես այն ոստիկանության ծառայողների ցուցմունքների վրա, որոնք ակտիվորեն ներգրավված են եղել վիճարկվող իրադարձություններում։ Գտել է, որ այդ վարույթներում դատարանները պատրաստակամորեն եւ անվերապահորեն ընդունել են ոստիկանության ծառայողների ցուցմունքները և դիմումատուին որևէ հնարավորություն չեն տվել հակառակ ապացույցներ ներկայացնելու։ Այն վճռել է, որ այս մեղադրանքների հիմքում ընկած այն հիմնական փաստերի վերաբերյալ վեճի դեպքում, երբ մեղադրանքի կողմի միակ վկաներն այն ոստիկանության ծառայողներն են եղել, որոնք ակտիվ դեր են ունեցել վիճարկվող իրադարձություններում, դատարանները պետք է պարտադիր օգտագործեին յուրաքանչյուր ողջամիտ հնարավորություն՝ ստուգելու նրանց մեղադրական ցուցմունքները։» (Տե՛ս Կասպարովի եւ այլոց գործը՝ վերեւում հիշատակված, § 64, Նավալնին եւ Յաշինն ընդդեմ Ռուսաստանի [Navalnyy and Yashin v. Russia], թիվ 76204/11, § 83, 2014 թվականի դեկտեմբերի 4, եւ Ֆրամկինն ընդդեմ Ռուսաստանի [Frumkin v. Russia], թիվ 74568/12, § 165, ՄԻԵԴ 2016 (քաղվածքներ))։
Դատարանը վկայակոչված նախադեպային դիրքորոշումները կիրառելով սույն գործում առկա փաստական հանգամանքների նկատմամբ, արձանագրում է հետևյալը՝
- մեղադրյալի դեմ ցուցմունք տված ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության 2-րդ գումարտակի 3-րդ վաշտի պարեկ Գ․Շահինյանի տված ցուցմունքը հաստատվել է նաև սույն դատավճռի 3-րդ բաժնում թվարկված թույլատրելի ապացույցներով,
- մեղադրյալի դեմ ցուցմունք տված ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության 2-րդ գումարտակի 3-րդ վաշտի պարեկ Գ․Շահինյանն ակտիվ դեր չի ունեցել վիճարկվող իրադարձություններում, մասնավորապես, մեղադրյալի կողմից կատարված ենթադրյալ արարքը ուղղված չի եղել ցուցմունք տված պարեկային ծառայողի կյանքի, առողջության կամ օրինական ծառայողական կամ քաղաքական գործունեության իրականացման դեմ կամ վտանգ չի ներկայացրել վերջինիս կյանքի կամ առողջության համար, կամ ենթադրյալ արարքը կատարողի գործողությունների կարգավորմանն ուղղված, իրենց լիազորությունների շրջանակում կատարված գործողություններով անմիջականորեն մեղադրյալի դեմ ցուցմունք տված պարեկային ծառայողը ներգրավված չի եղել այն իրադարձություններին և իրավիճակներին, որի ընթացքում ծագել և զարգացել և իր որոշակի դրսևորումն է ունեցել ենթադրյալ հանցանքը և միաժամանակ վիճարկվող իրավիճակը չի առաջացել մեղադրյալի դեմ ցուցմունք տված պարեկային ծառայողի որոշակի ակտիվ գործողությունների կատարմամբ,
- չկան ծանրակշիռ փաստեր այն մասին, որ Գ․Շահինյանն ունեցել է այնպիսի շահագրգռվածություն ենթադրյալ արարքը մեղադրյալին վերագրելու կապակցությամբ, որ սուտ ցուցմունք տալու համար նախատեսված քրեական պատասխանատվության գիտակցմամբ՝ այդուհանդերձ ի վնաս մեղադրյալի ցուցմունք է տվել,
- Գ․Շահինյանի ցուցմունքը գործի կարևոր և(կամ) ակնառու հանգամանքների վերաբերյալ չի պարունակել էական հակասակություններ, անհամապատասխանություններ կամ անհիմն անհստակություններ,
- վկա Գ․Շահինյանը նախաքննության ընթացքում հարցաքննվել է, իսկ վերջինիս դատաքննության ընթացքում տված ցուցմունքի և նախկինում տված ցուցմունքի միջև հակասություններ չեն եղել։
Վերոշարադրյալի համատեքստում Դատարանը գտնում է, որ գործով ձեռք բերված ապացույցներով, ներառյալ վկա Գ․Շահինյանի ցուցմունքով, հիմնավորվում է այն հանգամանքը, որ մեղադրյալ Ա․Ալեքսանյանը տեղյակ լինելով, որ ինքը զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից, այնուամենայնիվ 2023 թվականի մարտի 22-ին, ժամը՝ 13։35-ի սահմաններում վարել է տրանսպորտային միջոց։
Հետևաբար՝ քրեաիրավական գնահատականն արդարացիորեն է տրվել՝ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված վիճակում տրանսպորտային միջոց վարելու շրջանակներում, իսկ պաշտպանության կողմի պնդումներն այն մասին, որ Ա.Ալեքսանյանը չի իմացել, որ ինքը զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից, որևէ կերպ չի հաստատվում քրեական գործի նյութերով:
Վերոգրյալով պայմանավորված՝ Դատարանը հանգում է այն հետևության, որ մեղադրյալ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանը կատարել է իրեն մեղսագրված արարքը, որի նկատմամբ կիրառելի է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասը և հետազոտված ապացույցների հիման վրա Դատարանի կողմից հաստատված են համարվում հետևյալ փաստական հանգամանքները.
- Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանը վարչական իրավախախտման գործով թիվ 8180152570 որոշման հիման վրա մեկ տարի ժամկետով՝ 2022 թվականի հուլիսի 20-ից մինչև 2023 թվականի հուլիսի 20-ն ընկած ժամանակահատվածում զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իր իրավունքից,
- Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանը ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության ծառայողի կողմից 2022 թվականի հուլիսի 20-ին վարչական իրավախախտման գործով կայացված թիվ 8180152570 որոշմամբ իրազեկվել է, որ ենթարկվել է վարչական պատասխանատվության՝ տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից մեկ տարի ժամկետով զրկվելու ձևով,
- Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանը 2023 թվականի մարտի 22-ին՝ ժամը 13:35-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Գ. Նժդեհի փողոցում վարել է «Պորշ» մակնիշի 880 XX 88 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը, որի համար Ալեքսանդր Ալեքսանյանի նկատմամբ կազմվել է վարչական իրավախախտման թիվ 8180245783 արձանագրությունը,
5.Դատարանի իրավական վերլուծությունը.
Դատարանը հաստատված համարելով հանցագործության և դրա կատարման մեջ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի մեղքի ապացուցված լինելը, գտնում է, որ նա ենթակա են պատժի կատարած հանցանքի համար:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 348-րդ հոդվածի համաձայն՝ ի թիվս այլի դատավճռում պետք է շարադրվեն հետևյալ հարցերի պատասխանները․
-ապացուցված են արդյո՞ք դատապարտված մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները.
- ինչ պատիժ պետք է նշանակվի դատապարտված մեղադրյալի նկատմամբ.
- դատապարտված մեղադրյալը արդյո՞ք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը։
Նշված հարցերի լուծման ընթացքում դատարանը պետք է ղեկավարվի ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր մասի մի շարք դրույթներով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «2. Պատժի նպատակներն են` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ:
3. Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները»:
Դատարանի համոզմամբ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ: Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից: Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման: Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են: Հետևաբար, կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա: Նշված հանգամանքների գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից:
Վերոգրյալի հաշվառմամբ՝ Դատարանը, որպես մեղադրյալ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի անձը բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ է արձանագրում՝ խնամքին երկու անչափահաս երեխաների, ինչպես նաև թոշակառու ծնողների առկայությունը: Դատարանի գնահատմանն է ներկայացվել նաև անդորրագիր առ այն, որ Ա․Ալեքսանյանը որպես դրամական օգնություն 1․000․000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամ փոխանցում է կատարել Հայաստան համահայկական հիմնադրամին։
Միաժամանակ Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ առկա չեն։
Վերոգրյալ իրավական նորմերի լույսի ներքո անդրադառնալով մեղադրյալ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի նկատմամբ նշանակվող պատժի տեսակի և չափի հարցերին, Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության համար ենթակա է պատժի՝ տուգանքի ձևով: Սահմանված պատիժը տվյալ դեպքում համաչափ է կատարված կոնկրետ հանցագործության բնույթին, վտանգավորության աստիճանին, այն կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձին և բավարար է պատժի նպատակների նվաճման տեսանկյունից:
Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի 2023 թվականի մարտի 22-ին նախորդող 12 ամիսների ընթացքում աշխատավարձի և դրան հավասարեցված այլ վճարների ուսումնասիրության արդյունքում պարզ է դարձել, որ 2022 թվականի մարտ ամսից մինչև 2023 թվականի փետրվար ամիսը Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանը ստացել է աշխատավարձ, որի ընդհանուր գումարը հաշվարկված եկամտային հարկի, սոցիալական վճարի և/կամ կուտակային վճարի, ինչպես նաև դրոշմանիշային վճարի՝ կազմել է 5.625.000 (հինգ միլիոն վեց հարյուր քսանհինգ հազար) ՀՀ դրամ, իսկ հաշվի առնելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի 6-րդ մասով սահմանված իրավակարգավորումները՝ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի ստացած եկամուտը առանց վճարվող հարկերի, տուրքերի կամ այլ վճարների կազմել է 4.089.200 (չորս միլիոն ութսունինը հազար երկու հարյուր) ՀՀ դրամ, որպիսի պարագայում Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի միջին ամսական եկամտի 35 (երեսունհինգ) տոկոսը կազմում է 119.260 (հարյուր տասնինը հազար երկու հարյուր վաթսուն) ՀՀ դրամ և ստացվում է, որ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի ամսական եկամուտն ավելի է քան արարքի կատարման պահին գործող «Նվազագույն ամսական աշխատավարձի մասին» ՀՀ օրենքով սահմանված չափը:
Անդրադառնալով մեղադրյալ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի նկատմամբ նշանակվող պատժի չափի հարցին, Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի նկատմամբ պատիժ պետք է նշանակել տուգանք՝ նվազագույն ամսական աշխատավարձի հնգապատիկի՝ 596․300 (հինգ հարյուր իննսունվեց հազար երեք հարյուր) ՀՀ դրամի չափով: Սահմանված պատիժը տվյալ դեպքում համաչափ է կատարված կոնկրետ հանցագործության բնույթին, վտանգավորության աստիճանին, այն կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձին և բավարար է պատժի նպատակների նվաճման տեսանկյունից:
ՀՀ քրեական դատավարության 348-րդ հոդվածի համաձայն դատավճռում պետք է շարադրվեն նաև հետևյալ հարցերի պատասխանները․
-գույքային հայցը ենթակա է արդյոք բավարարման, ում օգտին և ինչ չափով, ինչպես նաև պատճառված գույքային վնասը ենթակա է արդյոք հատուցման, եթե գույքային հայց չի հարուցվել.
-որ գույքն է ենթակա բռնագրավման, ինչ չափով և ինչպիսի հիմքով․
-վերացվելու է արդյոք կիրառված գույքի արգելադրումը, իսկ եթե այդպիսին կիրառված չէ, ապա ենթակա է արդյոք կիրառման.
-ինչպես պետք է պահպանվեն և տնօրինվեն ապացույցները.
-դատապարտված մեղադրյալի նկատմամբ վերացվելու, փոխվելու կամ կիրառվելու է արդյոք որևէ խափանման միջոց.
-ում վրա և ինչ չափով պետք է դրվեն վարութային ծախսերը։
Քննարկելով մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցի հարցը՝ դրա համատեքստում պաշտպանության կողմի ներկայացրած միջնորդությունը, Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված բացակայելու արգելքը պետք է փոխել և որպես խափանման միջոց կիրառել գրավը՝ 600․000 (վեց հարյուր հազար) ՀՀ դրամի չափով։
Նկատի ունենալով, որ սույն քրեական գործով գույքային հայց, գույք բռնագրավելու անհրաժեշտություն, արգելադրված գույք, վարութային ծախսեր, ապացույցների պահպանման և տնօրինման հարցեր առկա չեն, դատարանը այդ հարցերին չի անդրադառնում:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքի 30-31-րդ, 100-րդ, 167-րդ, 347-350-րդ, 352-353-րդ, 364-րդ հոդվածներով, Դատարանը`
Վ Ճ Ռ Ե Ց
Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել տուգանք՝ ամսական եկամտի հնգապատիկի՝ 596․300 (հինգ հարյուր իննսունվեց հազար երեք հարյուր) ՀՀ դրամի չափով:
Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի նկատմամբ ընտրված բացակայելու արգելք խափանման միջոցը վերացնել և որպես խափանման միջոց կիրառել գրավը՝ 600․000 (վեց հարյուր հազար) ՀՀ դրամի չափով, որն ենթակա է վճարման Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի արտաբյուջետային` 900013298014 դեպոզիտ հաշվին։
Գրավը կիրառված համարել գրավի մուծված լինելը հավաստող փաստաթուղթը ներկայացնելու պահից։
Դատավճիռը օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո գրավի գումարը վերադարձնել գրավատուին։
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` այն ստանալու օրվանից հետո՝ մեկամսյա ժամկետում:
ԴԱՏԱՎՈՐ ՏԻԳՐԱՆ ՈՍԿԱՆՅԱՆ
Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ
2025 թվականի մայիսի 16-ին Երևան քաղաքում
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական
դատարանը (այսուհետ նաև` Դատարան)` հետևյալ կազմով՝
Նախագահությամբ դատավոր՝ Տիգրան Ոսկանյանի
Քարտուղարությամբ՝ Սյուզաննա Բադալյանի
Մասնակցությամբ
Մեղադրող՝ Ռաֆիկ Դոխոյանի
Պաշտպան՝ Վարդան Վերդյանի
Մեղադրյալ` Ալեքսանդր Ալեքսանյանի
Դռնբաց դատական նիստում քննեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի (ծնված՝ 01.08.1991 թվականին՝ Երևան քաղաքում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, բարձրագույն կրթությամբ, ամուսնացած, խնամքին երկու անչափահաս երեխա, դատվածություն չունեցող, հաշվառված և փաստացի բնակվող՝ ք․Երևան, Նոր Նորք, Բաղյան փողոց, 9-րդ շենք, 25-րդ բնակարան հասցեում) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով,
1.Գործի դատավարական նախապատմությունը.
2023 թվականի օգոստոսի 30-ին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՃՏՀ քննության բաժնում նախաձեռնվել է թիվ 60242823 քրեական վարույթը:
2024 թվականի օգոստոսի 09-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության պետի հանձնարարությամբ թիվ 60242823 քրեական վարույթն ուղարկվել է ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի քննչական բաժին՝ նախաքննությունը շարունակելու նպատակով:
2024 թվականի դեկտեմբերի 17-ին Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազության դատախազ Ռ.Դոխոյանի որոշմամբ՝ թիվ 60242823 քրեական վարույթով Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
2024 թվականի դեկտեմբերի 18-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի քննչական բաժնի քննիչ Ա.Գևորգյանի որոշմամբ՝ թիվ 60242823 քրեական վարույթով մեղադրյալ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի նկատմամբ կիրառվել է այլընտրանքային խափանման միջոց՝ բացակայելու արգելքը:
2025 թվականի հունվարի 10-ին Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազության դատախազ Ռ.Դոխոյանի որոշմամբ՝ թիվ 60242823 քրեական վարույթով մեղադրական եզրակացությունը չի հաստատվել և քրեական վարույթի նյութերը վերադարձվել է՝ նախաքննությունը շարունակելու նպատակով:
Թիվ 60242823 քրեական վարույթի նյութերն ըստ մեղադրանքի Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով, 2025 թվականի փետրվարի 19-ի գրությամբ Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազությունից ուղարկվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան, մուտքագրվել է 19.02.2025 թվականին և նույն օրն էլ համակարգչային ծրագրի միջոցով իրականացվող գործերի բաշխմամբ, գործը մակագրվել է դատավոր Տիգրան Ոսկանյանին:
Քրեական գործին շնորհվել է թիվ ԵԴ1/0593/01/25 համարը:
Քրեական գործը դատավորին հանձնվել է 2025 թվականի փետրվարի 20-ին։
2025 թվականի փետրվարի 24-ին որոշում է կայացվել Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով թիվ ԵԴ1/0593/01/25 քրեական գործը վարույթ ստանձնելու և նախնական դատալսումների նշանակելու մասին:
Նախնական դատալսումների ընթացքում Դատարանը, անդրադառնալով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 316-րդ հոդվածով նախատեսված հարցին, որոշում է կայացրել մեղադրյալի նկատմամբ մինչդատական վարույթի ընթացքում ընտրված խափանման միջոցը` բացակայելու արգելքը թողնել անփոփոխ:
2. Մեղադրանքի փաստական նկարագրությունը.
Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել այն բանի համար, որ նա տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված վիճակում վարել է տրանսպորտային միջոց։
Այսպես
Ալեքսանդր Ալեքսանյանը տեղեկացված լինելով օրենքով սահմանված կարգով` վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180152570 որոշման հիման վրա, տրանսպորտային միջոցներ վարելու իր իրավունքից 1 տարի ժամկետով՝ 2022 թվականի հուլիսի 20-ից մինչև 2023 թվականի հուլիսի 20-ն ընկած ժամանակահատվածում զրկված լինելու մասին 2023 թվականի մարտի 22-ին՝ ժամը 13:35-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Գ. Նժդեհի փողոցում վարել է «Պորշ» մակնիշի 880 XX 88 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը, որի համար Ալեքսանդր Ալեքսանյանի նկատմամբ կազմվել է վարչական իրավախախտման թիվ 8180245783 արձանագրությունը:
3.Դատաքննությամբ հետազոտված թույլատրելի ապացույցները.
Մեղադրյալ Ալեքսանդր Ալեքսանյանը հիմնական դատալսումների ընթացքում ցուցմունք տվեց այն մասին, որ ինքն աշխատանքի բերումով շատ մեքենա չի վարում, կոնկրետ այս դեպքում ինքը մեքենան վարել է ալկոհոլ օգտագործած վիճակում, ավելացրեց, որ առողջական խնդիրներ ունենալու պատճառով ինքը շատ քիչ է ալկոհոլ օգտագործում, եթե ինքը չափն անցնի, ապա չի նստի ղեկին։ Նշեց, որ պարեկային ծառայության աշխատակիցը հայտնեց իր ցուցմունքով, որ ինքը անկանոն է մեքենան վարել այդ պատճառով են իրեն կանգնեցրել, սակայն նման բան չի եղել, ուղակի իր մեքենան կանգնեցրել են` պատճառաբանելով բարձր երաժշտությունը, ինքն էլ հարցրել է, թե հարգելի ոստիկան ինչպես եք չափել երաժշտության բարձրության աստիճանը, իսկ պարեկային ծառայության աշխատակիցը իրեն հարցրել է թե հնարավոր է ալկոհոլ է օգտագործել, ինքը պատասխանել է, որ մեկ-երկու բաժակ խմել է, վերջինիս նույնպես հայտնել է, որ ինքը շատ մեքենա չի վարում։ Հետո իրեն ստուգաչափման են ենթարկել և ասել, որ իր մեքենան տանելու են տուգանային հրապարակ, ինքն էլ պատասխանել է, որ իր մեքենան էլեկտրական մեքենա է և լիցքավորման չափը բավականին քիչ է և ինքը մեքենան որտեղ պետք է տանի և լիցքավորի այդ ճանապարհը ավելի կարճ է, քան դեպի տուգանային հրապարակ տանող ճանապարհը։ Նշեց, որ ոչ թե իր մեքենան է այդ պատճառով չի թողել, որ պարեկային ծառայության աշխատակիցը վարի, այլ այն պատճառով, որ իր մեքենան ունեցել է քիչ լիցքավորում, ուստի խնդրել է, որ մեքենան տանեն էվակուատրի միջոցով, իր խոսակցությունն այդքանն է եղել պարեկային ծառայության աշխատակցի հետ։ Եթե ինքը լիներ պարեկային ծառայության աշխատակից, ապա իր համար կլինեին պարտավորություններ, որոնք ինքը պետք է սրբության նման պահպաներ, այդ թվում նաև՝ ոչ սթափ վիճակում գտնվող վարորդին ծանուցելու պարտավորությունը։ Ամբողջ խնդիրն այն է, որ իր ամբողջ խոսակցությունը պարեկի հետ եղել է մեքենան տուգանային հրապարակ տանելու կամ չտանելու հարցի հետ կապված, իսկ վերջիններս ցանկացել են մեքենան վարել, ինքն էլ ասել է, որ չեն կարող վարել, լիցքավորումը քիչ է, խնդրել է էվակուատրով տանել, այսինքն պարեկային ծառայության աշխատակիցները իրեն չեն էլ ասել, որ արձանագրություն են կազմում և ինքը պետք է ստորագրի կամ չստորագրի, այլ ասել են, որ ինքն այդ մասին նամակով կստանա և կարող է վիճարկել։ Նշեց, որ բոլորն էլ պետք է ճշմարիտ խոսեն, բացի այդ վկան էլ այլևս պարեկային ծառայության աշխատակից չէ, ուստի պետք է ճշմարտությունն ասի։ Ինքն անգամ շատ ժամանակ իր հետ վարորդական վկայական չի վերցնում, քանի որ այժմ համակարգչի միջոցով նույնացնում են, այդ ութ ամիսների ընթացքում հնարավոր չէ ինքը գիտակցեր, որ զրկված է վարորդական իրավունքից և մեքենա վարեր և այն էլ այն դեպքում, որ վարորդ ունի, ով 90% վարում է իր մեքենան, քանի որ իր գրաֆիկը շատ ծանրաբեռնված է և հիմնականում ինքը երեկոյան ժամերին է վարում իր մեքենան։ Եղել են նախկինում դեպքեր, որ ինքն ամրագոտին կապած է եղել, իրեն կանգնեցրել և ասել են, որ ինքն ամրագոտին չի կապել, ինքը սկզբունքորեն 5000 դրամը չկարևորելով՝ վիճարկել է այդ հանգամանքը և դատարանում ունեցել է արդյունք։ Պետք է չնայեն, որ ինքը եղել է քաղաքացի, իսկ վկան՝ պարեկային ծառայության աշխատակից, այլ որ թե՛ ինքը և թե՛ վկան խոսում են նույն բանի մասին, հիմա վկան ասում է, որ ինքը 100% ծանուցել է, արձանագրություն է կազմել, որը իր կողմից չի ստորագրվել, սակայն նման բան չի եղել, ինքը ոչ սթափ վիճակում է եղել, պետք է իրեն ծանուցեին այդ մասին, որպեսզի ինքն իմանար ու չվարեր մեքենան։ Ինքը իմացել է, որ զրկված է վարորդական իրավունքից, երբ տարին լրացել է, ինքը գնացել և հանձնել է քննությունը ու իր վարորդական վկայականը վերցրել է, այսինքն ինքն ունեցել է այդ հնարավորությունը, որպեսզի սույն քրեական գործի շրջանակներում մեղադրյալի դատավարական կարգավիճակով չանցներ։ Իր և պարեկային ծառայության աշխատակցի միջև հիմնական խոսակցությունը եղել է այն, որ ինքը խմած է և պետք է մեքենան տանեն տուգանային հրապարակ, պարեկային ծառայության աշխատակիցը բացել է մեքենայի դուռը, նստել է մեքենան ու իրենք ունեցել են վիճաբանություն, ինքն ասել է, որ վթար կլինի պետք չէ մեքենան վարել, որովհետև մեքենան քիչ լիցքավորում է ունեցել, իսկ այդ մեքենան լիզինգով գնված, իրեն պատկանող ընկերության մեքենան է։ Հնարավոր է, որ ինքը մտածած լինի, որ տուգանվել է և այդ տուգանքը հարկադիր ծառայությունը ընկերության գումարներից է քաշել, քանի որ դա ընկերության մեքենա է, և այդպես եղել է, որ իրենք մոռացել են գումարը վճարել և հարկադիր ծառայությունը այդ գումարը քաշել է, քանի որ ընկերությունը մի քանի մեքենա ունի և հաճախ իրենք մոռանում են վճարել տուգանքը։ Ինքն այդպես է վստահ եղել, որ մեկ-երկու բաժակ խմել է և դա չէր կարող հանգեցնել վարորդական իրավունքից զրկման կամ հակառակ դեպքում, եթե ինքն իմանար, որ զրկված է վարորդական իրավունքից ինչու պետք է նստեր ղեկին, եթե ինքը հնարավորություն ուներ անձամբ չվարելու մեքենան։ Նշեց, որ, երբ պարեկային ծառայության աշխատակիցները իրեն զրկել են վարորդական իրավունքից, իր վարորդական վկայականը իր մոտից չեն վերցրել, բացի այդ կարծես թե իր մոտ չի էլ եղել իր վկայականը, քանի որ այժմ նույնականացնում են։ Ինքը չի հիշում, թե պարեկային ծառայության աշխատակցի մոտ տեսանկարահանող սարքեր եղել են, թե ոչ։ Ինքն ընդունում է այն հանգամանքը, որ այդ դեպքի օրը ինքն օգտագործել է ալկոհոլ, սակայն ինքն այդ օրը առաջին անգամ է ստուգաչափվել, իսկ ինչ վերաբերում է իր չափն իմանալու, ապա ինքն ունի լյարդի հետ կապված առողջական խնդիրներ և քիչ է ալկոհոլ օգտագործում ու այն քանակի օգտագործեր, որ զրկվեր վարորդական իրավունքից, ինքն այդպես ալկոհոլ չի օգտագործում։ Նշեց, որ բոլորս էլ գիտենք, որ եթե շատ ես ալկոհոլ օգտագործում, ապա որոշակի իմունիտետ ես ձեռք բերում սթափության առումով, օրինակ՝ մարդը կարող է մեկ շիշ ալկոհոլ օգտագործել և ավելի սթափ լինել քան մեկ բաժակ ալկոհոլ օգտագործած անձը, քանի որ ռեգուլյար ձևով է ալկոհոլ օգտագործում, սակայն ինչ վերաբերում է իր չափն իմանալուն, ապա դա սուբյեկտիվ և անձնական մոտեցում է։ Նշեց, որ որտեղ որ իրեն կանգնեցրել են պարեկային ծառայության աշխատակիցները այդտեղից մինչև լիցքավորման կետ հասնելը 3 կիլոմետր է եղել, իսկ եթե մեքենան տանեին տուգանային հրապարակ դա գտնվում է «Փոսի գայի»-ում, այդտեղ մեքենան չէր կարող հասնել, քանի որ լիցքավորումը քիչ էր և եթե օրինակ այդ մեքենան երրորդ գծում կամ խաչմերուկում գտնվեր և լիցքավորումն ամբողջությամբ վերջանար, մեկ այլ մեքենա գար և բախվեր, ինչ էր լինելու։ Իր կարծիքով տվյալ դեպքի օրն ինքն ի վիճակի է եղել վարելու և կառավարելու իր մեքենան։ Թե ինչու ինքը իր անհամաձայնությունը տեղում չի հայտնել, որ համաձայն չէ կազմված արձանագրության հետ, սպա կարող է ասել, որ այդտեղ, իր աչքի առաջ արձանագրություն չի կազմվել, այսինքն՝ այդպիսի խոսակցություն չի եղել, որ ինքը հրաժարվի ստորագրելուց, իր կարծիքով արձանագրությունը հետագայում է կազմվել, որպեսզի համապատասխանեցվի ամբողջ ընթացակարգին։ Այն հարցին, թե ինչու ինքը պարեկային ծառայության աշխատակցին չի հարցրել, թե ինչու արձանագրություն չեն կազմում, պատասխանեց, որ քանի որ ինքն առաջին անգամ է իր կյանքի ընթացքում ստուգաչափման ենթարկվել, ուստի այդ ընթացակարգին ինքը լավ չի տիրապետել, բացի այդ գիշերային ուշ ժամ է եղել, ինքը բավականին շատ հոգնած է եղել և մի քիչ էլ խմած, ուստի իր առաջին ցանկությունը շուտ տուն հասնելն է եղել, որպեսզի պառկի և քնի։ Արձանագրությունը իր աչքի առաջ չի կազմվել, պարեկային ծառայության աշխատակիցը իրեն ասել է, որ կծանուցեն, նամակ կստանա և կիմանա։ Երբ իրեն ստուգաչափել են, ինքը մի քանի անգամ փչել է, քանի որ փորձ չի ունեցել ստուգաչափման ենթարկվելու հետ կապված, հետո իրեն ասել են, որ ինքը գտնվում է ոչ սթափ վիճակում, մեքենան տանում են տուգանային հրապարակ, այդտեղ արձանագրություն չի կազմվել։ Ավելացրեց, որ եթե մարդը ոչ սթափ վիճակում մեքենա է վարում, ապա դա քրեական պատասխանատվության չի հանգեցնում, սակայն եթե ոչ սթափ վիճակում և առանց վարորդական վկայականի է մեքենա վարում, ապա ենթարկվում է քրեական պատասխանատվության, եթե ինքը պատշաճ ծանուցված լիներ, ապա ուներ հնարավորություն այդ 12 ամիսների ընթացքում մեքենայով կազմակերպելու ինքն իր անձի տեղափոխումը։ Նշեց, որ եղել է դեպք, որ ճանապարհային ոստիկանը իրեն կանգնեցնի և տուգանի, այդ արձանագրությունը միշտ իրեն տվել են, չի եղել որ իրեն չտրամադրեն, թե ինչ տարբերություն, որ այն ժամանակ միշտ իրեն տրվել է արձանագրություն, իսկ այժմ չի տրվել, պատասխանեց, որ ինքը համաձայն է, սակայն քանի որ ինքն առաջին անգամ է ստուգաչափվել, իսկ իր և պարեկային ծառայության աշխատակցի խոսակցությունը եղել է տուգանային հրապարակ տանելու հետ կապված և հետո իրենք բոլորով գնացել են տուգանային հրապարակ, իր կարծիքն է ասում, որ, հավանաբար, պարեկի քիչ փորձը, մասնավորապես՝ որպես վկա ցուցմունք տալու ժամանակ պարեկը հայտնեց, որ իր պրակտիկայի ընթացքում դա առաջին դեպքն էր երբ մեքենան ոչ սթափ վարորդի պահանջով էվակուատրի միջոցով տարել են տուգանային հրապարակ, իր կարծիքով պարեկի ուղեղը առաջինը դա է մտածել, թե ոնց պետք է դա անի, փորձը չի հերիքել, խառնվել են, թե ինչպես պետք է այդ գործողությունները կատարեր։ Եթե ամփոփենք իր ցուցմունքը, ապա կստացվի, որ ինքը եղել է ադեկվատ վիճակում կարողացել է իր մեքենան վարել, մեքենան վարել է ալկոհոլ օգտագործած վիճակում, պարեկային ծառայության աշխատակիցը իրեն ստուգաչափել է, ասել է, որ ինքը ոչ սթափ վիճակում է գտնվում, պետք է մեքենան տանեն տուգանային հրապարակ, սակայն ինքն այդ դեպքից ութ ամիս անց էլ չի իմացել, որ զրկված է վարորդական իրավունքից, ինքը ընդունում է, որ ստուգաչափվել է և հավաստվել է, որ ոչ սթափ վիճակում է գտնվում, սակայն իրեն չափի վերաբերյալ չեն հայտնել, չեն ասել, որ ինքը վարչական պատասխանատվության է ենթարկվում և զրկվում է վարորդական իրավունքի վկայականից, հաստատ որևէ իրավունք ու պարտականություն պարեկային ծառայության աշխատակիցները իրեն չեն պարզաբանել, այլ ասել են, որ իր մեքենան տանում են տուգանային հրապարակ։
(Տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն)
Վկա Գերասիմ Շահինյանը հիմնական դատալսումների ընթացքում ցուցմունք տվեց այն մասին, որ ինքն աշխատել է ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայությունում` 2-րդ գումարտակի 3-րդ վաշտում։ Նշված դեպքի հետ կապված ինքը հիշում է, որ իրենք կանգնեցրել են տրանսպորտային միջոց, ստուգել են վարորդի սթափության աստիճանը և վերջինս զրկվել է վարորդական վկայականից, մեքենան տեղափոխվել է հատուկ պահպանվող տարածք։ Եթե ինքը ճիշտ է հիշում «Պորշ» մակնիշի ավտոմեքենա է եղել, սակայն պետհամարանիշները չի կարող հիշել։ Իր հիշելով մեքենան երթևեկելիս է եղել անկանոն ձևով, որն իրենց մոտ կասկած է առաջացրել, ուստի իրենք կանգնեցրել են մեքենան, հարցրել են վարորդին թե վերջինս արդյոք ալկոհոլ օգտագործել է, թե ոչ, որին վարորդը տվել է դրական պատասխան, սթափության վիճակի զննությունն անցնելուց հետո իրենք մեղադրյալին ասել են, որ ինքը զրկվում է վարորդական իրավունքից։ Մինչ դա մեղադրյալը իրենց հարցրել է, թե ինչի կարող է հանգեցնել իր ալկոհոլ օգտագործած լինելու հանգամանքը, իրենք պատասխանել են, որ կախված չափից հնարավոր է տուգանք լինի կամ առաջացնի վարորդական իրավունքից զրկման, հնարավոր է և որ թույլատրելի չափ լինի, դա իրենք չեն որոշում, այլ սարքն է որոշում։ Այդ ամենից հետո, եթե ճիշտ է հիշում, իրենցից մեկը պետք է մեքենան տաներ տուգանային հրապարակ, սակայն վարորդը ասել է, որ իրենք չնստեն մեքենայի ղեկին, այդ պատճառով մեքենան տեղափոխել են էվակուատրի միջոցով։ Երբ իրենք ստուգման են ենթարկել մեղադրյալը ալկոհոլ օգտագործած վիճակում է եղել, բացի այդ վերջինս էլ չի ժխտել, որ ինքը գտնվում է ալկոհոլի ազդեցության տակ, իր հիշելով վերջինիս խմածության աստիճանը եղել է վարորդական իրավունքից զրկման աստիճանի, այսինքն՝ մեղադրյալը զրկվել է վարորդական վկայականից։ Նշեց, որ իր կողմից է կազմվել արձանագրությունը, որը առկա է քրեական գործի նյութերում։ Ի պատասխան այն հարցին, թե ինչով է պայմանավորված եղել, որ վարորդը հրաժարվել է բացատրություն տալուց և ստորագրելուց, վկան պատասխանեց, որ վարորդական իրավունքից զրկվելու մասին տեղեկությունը ստանալուց հետո մեղադրյալի վերաբերմունքը և պահվածքը փոխվել է, որը իր կարծիքով նորմալ է, քանի որ դա հոգեբանական վիճակ է և, սովորաբար, երբ վարորդները զրկվում են վարորդական իրավունքից այդպես են իրենց դրսևորում, որ չեն ստորագրի և այլն։ Ինչ վերաբերում է այն հանգամանքին, որ վարորդը չի վստահել իր մեքենան իրենց, որ վարեն, ապա դրան էլ են իրենք նորմալ վերաբերվում և դրա համար են էվակուատր կանչել, քանի որ մարդը իր իրավունքից է օգտվում, կարող է և թույլ չտալ, որ պարեկային ծառայության աշխատակիցները վարեն իր մեքենան։ Նշեց, որ իր կարծիքով, քանի որ իրենք վարորդին հայտնել են, որ զրկվում է վարորդական իրավունքից, վերջինս այդ պատճառով է հրաժարվել ստորագրելուց, ինքը միանշանակ պնդում է, որ հենց այդտեղ իրենք վարորդին հայտնել են, որ վերջինս զրկվում է վարորդական իրավունքից, այդտեղ ուրիշ տարբերակ չէր կարող լինել։ Իրենք հենց սթափության վիճակի զննության արդյունքը տեսնում են, այսինքն՝ թիվը հենց տեսնում են, վարորդին միանգամից՝ հենց տեղում հայտնում են, որ այս չափը նախատեսում է վարորդական իրավունքից մեկ տարի ժամկետով զրկում, այսինքն այդ ամենն արվում է նախքան արձանագրությունը իրենց կողմից կազմելը կամ այլ գործողություններ կատարելը։ Նշեց, որ եթե համապատասխան սարքավորումը վարորդի սթափության աստիճանը ցույց է տալիս 0,560-ից բարձր, ապա դա առաջացնում է վարորդական իրավունքից զրկման։ Ինքը տեղյակ չէ, թե իրենց կողմից երբ վարորդին տեղեկացվում է, որ վերջինս զրկվել է վարորդական իրավունքից, դրանից հետո արդյոք որոշում ուղարկվում է, թե ոչ, իր գործառույթը վարորդին տեղեկացնելով ավարտվում է։ Բացի այն, որ բոլոր դեպքերում անխտիր ու առանց բացառության, վստահաբար, իրենք պարտադիր վարորդին տեղեկացնում են, որ վերջինս զրկվել է վարորդական իրավունքից, կոնկրետ Ալեքսանդր Ալեքսանյանի դեպքում իր մեջ տպավորվել է այն հանգամանքը, որ վարորդին այդ մասին տեղեկացնելուց հետո, վերջինիս պահվածքը փոխվել է, մի փոքր ագրեսիվություն է ցուցաբերել, նույնիսկ դա միակ դեպքն է եղել իր պրակտիկայում, որ վարորդը չի թողել, որ ինքը նստի և վերջինիս մեքենան վարի և տանի տուգանային հրապարակ և այդ հանգամանքով պայմանավորված այս դեպքը տպավորվել է իր մեջ, նույնիսկ դրա վերաբերյալ ինքը հիշում է, որ վարորդին ասել է, որ պետք չէ «պրինցիպ ընգնել», իսկ վարորդը ասել է, որ դա իր մեքենան է և ինքը չի ցանկանում, որ իրենք վարեն։ Իրենք, երբ վարորդին տեղեկացնում են, որ ինքը զրկվել է վարորդական իրավունքից, հետո այդ մասին տեղեկացնում են իրենց ակտերի բաժնին, որպեսզի վերջիններս իրականացնեն իրենց գործառույթը։ Իրենք, միանշանակ, թե' արձանագրությանը, թե' որոշմանը և թե՛ իրավունքներն ու պարտականությունները վարորդին ծանոթացնելու պարտականություն ունեն և այդ ամենն իրենք կատարում են՝ անկախ այն հանգամանքից թե վարորդը ոչ սթափ է, կամ լսում է իրենց թե ոչ, հնարավոր է և վարորդը իրենց հետ զուգահեռ խոսի, սակայն իրենք իրենց պարտականությունը կատարում են և պարզաբանել են, հնարավոր է և վարորդը այդ պահին հեռախոսով խոսի, հնարավոր է և իրենցից հեռու գնա, սակայն իրենք փորձում են հնարավորինս բարձրաձայն կրկնել։ Կոնկրետ այս դեպքի ժամանակ, ինքը չի հիշում տեսաձայնագրող սարքավորում եղել է իրենց մոտ, թե ոչ, քանի որ դեպքը շատ շուտ է եղել։
(Տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն)
Հետազոտվել են.
Արտավարույթային փաստաթուղթ ճանաչված հետևյալ փաստաթղերը՝
22.03.2023թ.-ին ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության 1-ին գումարտակի 1-ին վաշտի պարեկ Անդրանիկ Հարոյանի կողմից ժամը 13:44-ին Երևան քաղաքի Գարեգին Նժդեհ փողոցում Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի նկատմամբ կազմված վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180245783 արձանագրությունը, համաձայն որի՝ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանը՝ զրկված վարորդական իրավունքի վկայականով նույն օրը ժամը՝ 13:35-ին Երևան քաղաքի Գարեգին Նժդեհ փողոցում վարել է «Պորշ» մակնիշի 880 XX 88 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը։ Արձանագրության վարչական իրավախախտում կատարած անձի բացատրությունը և դիտողությունը նշելու հատվածում առկա է իրավախախտում կատարած անձի ստորագրությունը, արձանագրությանը ծանոթացա, իմ իրավունքների ու պարտականությունների մասին քաղվածքը և խախտման քննարկման վայրի ու ժամանակի վերաբերյալ ծանուցումը ստանալու հատվածում նույնպես առկա է վերջինիս ստորագրությունը և «Ստեփանյան» ձեռագիր գրառումը: Արձանագրության ներքևի ձախ հատվածում առկա է արձանագրությունը կազմողի ստորագրությունը, որպես խախտման ծածկագիր նշված է՝ 201․1։
ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության «Ճանապարհային ոստիկանություն» ծառայության էլեկտրոնային ռեգիստրից ստացված տեղեկատվությունը, համաձայն որի՝ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի անվամբ առկա է զրկված վարորդական իրավունքի վկայական՝ 20․07․2022 թվականից մինչև 20․07․2023 թվականը։
20․07․2022 թվականին ժամը 03։20-ին, ՀՀ ՆԳՆ ՊԾ 2-րդ գումարտակի 3-րդ վաշտի ավագ պարեկ Գերասիմ Շահինյանի կողմից Ալեքսանդր Ալեքսանյանի նկատմամբ կազմված վարչական իրավախախտման վերաբերյալ արձանագրությունը, համաձայն որի՝ վերջինս նույն օրը՝ Մոսկովյան փողոցում ժամը 02:40-ին ոչ սթափ վիճակում վարել է «Պորշ» մակնիշի 880 XX 88 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան, որի վերաբերյալ կազմվել է վարչական իրավախախտման վերաբերյալ արձանագրություն։ Կից առկա է լրացված թիվ 8180152570 որոշումը, համաձայն որի՝ տրանսպորտային միջոցը ոչ սթափ վարելու հետևանքով Ալեքսանդր Ալեքսանյանը զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից մեկ տարի ժամկետով։ Որոշման պատճենը և կատարման կարգի մասին քաղվածքը ստանալու հատվածում առկա է հասցեատերը հրաժարվեց որոշման կտրոնը ստանալուց և ստորագրելուց` 20.07․2022 թվական։
Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանին ստուգաչափման ենթարկելու վերաբերյալ կտրոնի պատճենը, համաձայն որի՝ ստուգաչափման սարքի համարն է 91100626, զննման համարը՝ 01996, զննման ամսաթիվը՝ 20.07.2022թ., ստուգումը կատարվել է ավտոմատ, ժամը 02:47-ին, ալկոհոլի պարունակությունը՝ 0.590 մգ/լ, վարորդի անունը Ալեքսանդր, վարորդի ազգանունը՝ Ալեքսանյան, տրանսպորտային միջոցի համարանիշը՝ 880 XX 88, տեսուչ Ֆախուրյան, կրծքանշանի համար՝ 01034։
Սթափության սարքի ստուգաչափման թիվ 060013 վկայականի պատճենը, համաձայն որի՝ ստուգաչափման թվականն է` 17․11․2021թ., այն ուժի մեջ է մինչև 17.11.2022թ.: Չափման միջոցի անվանումը և տեսակը՝ ալկոտեստեր, գործարանային համարը` 91100626, տեսակը՝ «Jupiter X/RP» չափման տիրույթը՝ 0․000-1․200 մգ/լ., ճշտության դասը՝ +-10%։
Սթափության սարքի ստուգաչափման թիվ 072014 վկայականի պատճենը, համաձայն որի՝ ստուգաչափման թվականն է` 20.06.2022թ., այն ուժի մեջ է մինչև 20.06.2023թ.։ Չափման միջոցի անվանումը և տեսակը՝ ալկոտեստեր, գործարանային համարը՝ 91100626, տեսակը՝ «Jupiter X/RP» չափման տիրույթը՝ 0.000-1․200 մգ/լ, ճշտության դասը՝ +-10%։
(Տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն, գ.թ 3, 4, 5, 6, 7, 22, 25-26, 27-28, 64-65)
17․01․2025 թվականին կազմված տեղեկատվության պահանջ վերտառությամբ փաստաթուղթը, համաձայն որի՝ թիվ 60242823 քրեական վարույթի նախաքննության անհրաժեշտությունից ելնելով խնդրվել է եռօրյա ժամկետում հայտնել, թե Ալեքսանդր Ալեքսանյանը փոստային կամ ճանապարհային ոստիկանության ծանուցումների էլեկտրոնային համակարգի միջոցով, թիվ 8180152570 որոշման մասին ծանուցվել է, թե՝ ոչ։
(Տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն, գ.թ 63)
4.Դատարանի փաստական վերլուծությունները և Դատարանի կողմից հաստատված փաստական հանգամանքները:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Հանցագործության համար մեղադրվողը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունն ապացուցված չէ սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով՝ դատարանի՝ օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով:
2. Չապացուցված մեղավորությունը հավասարազոր է ապացուցված անմեղությանը:
3. Մեղադրյալը պարտավոր չէ ապացուցել իր անմեղությունը կամ քրեական վարույթն իրականացնող մարմնին ցույց տալ որևէ աջակցություն: Մեղադրյալի անմեղության ապացուցման պարտականությունը չի կարող դրվել նաև նրա պաշտպանի, օրինական ներկայացուցչի, գույքային պատասխանողի և նրա ներկայացուցչի վրա: Մեղադրանքի ապացուցման և ի պաշտպանություն մեղադրյալի բերված փաստարկների հերքման պարտականությունը հանրային քրեական հետապնդման դեպքում կրում է դատախազը, իսկ մինչդատական վարույթում` նաև քննիչը: Մասնավոր քրեական հետապնդման դեպքում այդ պարտականությունը կրում են տուժողը և նրա ներկայացուցիչը:
4. Մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր ողջամիտ կասկածները, որոնք չեն փարատվել սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի:»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 22-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Քրեական վարույթի համար նշանակություն ունեցող ցանկացած հանգամանք պետք է հաստատվի պատշաճ ապացույցների բավարար համակցությամբ:
2. Եզրափակիչ դատավարական ակտը պետք է հիմնվի հետազոտված ապացույցների ազատ և բարեխիղճ գնահատման վրա:
3. Մեղադրական դատավճռի հիմքում դրվող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած հիմնավոր կասկած: Դատավճիռ կայացնելիս պետք է հաշվի առնվի անհրաժեշտ և հնարավոր ապացույցների բացակայությունը:
4. Վարույթն իրականացնող մարմինը պարտավոր է հանգամանորեն ստուգել ի պաշտպանություն մեղադրյալի բերված և պատշաճ ձևակերպված փաստարկները:
5. Հանցագործության համար անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա. այն պետք է հաստատվի փոխկապակցված վերաբերելի, թույլատրելի, հավաստի ապացույցների ամբողջությամբ:
(...)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 102-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«1. Քրեական վարույթի ընթացքում ապացուցման ենթակա են՝
1) դեպքը և դրա հանգամանքները (ժամանակը, տեղը, եղանակը և այլն).
2) մեղադրյալի առնչությունը դեպքին.
3) ենթադրյալ հանցագործության՝ քրեական օրենքով նախատեսված հատկանիշները.
4) մեղադրյալի մեղավորությունը ենթադրյալ հանցանքը կատարելու մեջ.
5) քրեական պատասխանատվությունը կամ պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները.
6) մեղադրյալի անձը բնութագրող հանգամանքները.
7) ենթադրյալ հանցագործությամբ պատճառված վնասը.
8) այն հանգամանքները, որոնք թույլ են տալիս անձին ազատել քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից.
9) այն հանգամանքները, որոնցով անձը հիմնավորում է վարույթի ընթացքում իր գույքային պահանջները.
10) այն հանգամանքները, որոնցով վարույթի մասնակիցը կամ այլ անձը հիմնավորում է իր պահանջները:
(...)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 105-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման՝ վերաբերելիության, թույլատրելիության, հավաստիության, իսկ բոլոր ապացույցների համակցությունը՝ հիմնավոր եզրափակիչ դատավարական ակտ կայացնելու համար բավարարության տեսանկյունից:
2. Քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով քրեադատավարական օրենսդրությամբ, ներառյալ ապացուցման չափանիշների մասին վերաբերելի կանոններով, ապացույցները գնահատում են դրանց պատշաճ հետազոտման և վերլուծության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ:
3. Ոչ մի տվյալ նախապես հավաստի ապացույցի ուժ չունի: Դատավորը, ինչպես նաև քննիչը և դատախազը չպետք է կանխակալ վերաբերմունք դրսևորեն ապացույցներին, չպետք է դրանց որոշ մասին մյուսների նկատմամբ առավել կամ նվազ նշանակություն տան, քանի դեռ պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դրանք չեն գնահատվել:»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 347-րդ հոդվածի համաձայն՝
«4. Դատավճիռը հիմնավոր է, եթե՝
1) դատարանի հետևությունները հիմնված են միայն հետազոտված թույլատրելի ապացույցների վրա.
2) դատարանի կողմից հաստատված կամ հերքված համարված փաստական հանգամանքները համապատասխանում են դատարանում հետազոտված ապացույցներին.
3) դատավճռում շարադրվող բոլոր հետևությունները և որոշումները պատշաճ պատճառաբանված են:
(...)
7. Մեղադրական դատավճիռը կայացվում է մեղադրական վերդիկտի հիման վրա և բովանդակում է հանցանքի կատարման մեջ մեղադրյալին մեղավոր ճանաչելու և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակելու, պատժից ազատելու, իսկ սույն օրենսգրքով նախատեսված դեպքերում` պատիժ չնշանակելու մասին դատարանի որոշումը:»:
«Ապացույցների բավարարություն» հասկացության էությունը, ապացույցների բավարարությունը որոշելու ընդհանուր չափանիշները, դրանցից յուրաքանչյուրի բնութագիրը Վճռաբեկ դատարանը քննարկել և վերլուծել է Ս.Սաքանյանի վերաբերյալ գործով կայացրած որոշման շրջանակներում:
Մասնավորապես, վկայակոչված որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանը, համեմատական վերլուծության ենթարկելով «ապացուցման առարկա» և «ապացույցների բավարարություն» հասկացությունները, նշել է. «(…)եթե ապացուցման առարկան ցույց է տալիս, թե ինչ է անհրաժեշտ է պարզել յուրաքանչյուր քրեական գործով, ապա ապացույցների բավարարությունը կապված է այն ապացուցողական նյութի հետ, որը վերաբերում է ապացուցման առարկային և թույլ է տալիս այդ հանգամանքների մասին գալ արժանահավատ հետևության: Որոշելով ապացույցների բավարարությունը` վարույթն իրականացնող մարմինները լուծում են քրեական գործի համար էական նշանակություն ունեցող հանգամանքների հետազոտման խորության աստիճանի հետ կապված հարցերը, մասնավորապես այն, թե ի՞նչ աստիճանի պետք է մանրացվի յուրաքանչյուր հանգամանքը, և ի՞նչ ծավալի ապացույցներ են անհրաժեշտ այդ հանգամանքները հավաստի պարզելու և դրա հիման վրա այս կամ այն դատավարական որոշումը կայացնելու համար:
Այսպիսով, ապացույցների բավարարությունը ենթադրում է կոնկրետ գործով ապացուցման շրջանակների այնպիսի որոշումը, որպեսզի հավաքված ապացույցները որակական կողմից ապահովեն ապացուցման առարկայի յուրաքանչյուր տարրի պարզումը, իսկ քանակական կողմից` այդ հանգամանքների բացահայտման արժանահավատությունը և դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունն ու պատճառաբանվածությունը:
Ի տարբերություն ապացուցման առարկայի, ապացույցների բավարարություն հասկացության բովանդակությունը քրեական դատավարության օրենսդրությամբ բացահայտված չէ, այսինքն` օրենքում հստակ նշում չկա այն մասին, թե մինչև ե՞րբ պետք է հավաքվեն և հետազոտվեն ապացույցները, որպեսզի յուրաքանչյուր գործով պարզվի ապացուցման առարկան ամբողջությամբ կամ նրա տարրերն առանձին վերցրած: Բացի այդ, օրենքում սահմանված չէ միասնական չափանիշ առ այն, թե ե՞րբ են ի հայտ գալիս յուրաքանչյուր քրեական գործով ապացուցման առարկան բացահայտված համարելու հիմքերը:
Անդրադառնալով «ապացույցների բավարարությունը» որոշելու չափանիշներին՝ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի վերաբերյալ թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշման մեջ արձանագրել, որ այդպիսիք են.
1)անմեղության կանխավարկածը,
2)վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունքը,
3)դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունը և պատճառաբանվածությունը:
Անդրադառնալով անմեղության կանխավարկածի սկզբունքին` Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ քրեական դատավարությունում կանխավարկածը օրենքով կամ նախադեպային իրավունքով հաստատված այն կանոնն է, որի համաձայն՝ որոշակի հանգամանք համարվում է հաստատված, քանի դեռ օրենքով սահմանված կարգով չի ապացուցվել հակառակը: Մարդու անմեղությունը քրեական դատավարության կարևորագույն կանխավարկածներից է, որն ամրագրված է ինչպես ՀՀ Սահմանադրությամբ, միջազգային պայմանագրերով և օրենքներով, այնպես էլ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի և Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային իրավունքով: Հանցանք կատարելու մեջ անձի մեղավորությունը հաստատված համարելը ոչ այլ ինչ է, քան անմեղության կանխավարկածի հաղթահարում: Միևնույն ժամանակ, անձին դատապարտելու համար համարժեք ապացույցների բավարար համակցության բացակայությունը նշանակում է, որ անձի անմեղության կանխավարկածը հաղթահարված չէ: Այլ խոսքով՝ քրեական դատավարության ընթացքում չապացուցված մեղավորությունը հավասարազոր է ապացուցված անմեղության:
Հարկ է նշել նաև, որ անմեղության կանխավարկածն ամրագրող նորմերը, ինչպես նաև նախադեպային իրավունքը սահմանում են ոչ միայն այդ սկզբունքի բուն էությունը, այլև՝ դրա հաղթահարման, նույնն է, թե անձի մեղավորության հաստատման համար անհրաժեշտ դատավարական չափորոշիչները:
Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը Մ.Հակոբյանի գործով որոշման մեջ շեշտել է. «(…) ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը դատարաններին պարտավորեցնում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածում թվարկված՝ ապացուցման ենթակա հանգամանքների, այդ թվում՝ կոնկրետ հանցանքի հատկանիշների և այդ հանցանքի մեջ անձի մեղավորության վերաբերյալ իր հետևությունները հիմնավորել վերաբերելի, փոխկապակցված, հավաստի ապացույցներով և ոչ թե ենթադրություններով: Այլ խոսքով՝ հանցանքի մեջ մեղադրվող յուրաքանչյուր անձի վերաբերյալ` ապացուցման ենթակա յուրաքանչյուր հանգամանքի կապակցությամբ դատարանի հետևությունը պետք է հիմնված լինի ոչ թե գնահատողական դատողությունների, կանխատեսումների կամ կարծիքների, այլ կոնկրետ գործով օրենքով սահմանված կարգով ձեռք բերված փաստական տվյալների վրա: Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ մեղսագրվող հանցագործության և դրա հատկանիշների ապացուցման բեռը կրում է մեղադրանքի կողմը, իսկ չփարատված կասկածները պետք է մեկնաբանվեն հօգուտ մեղադրյալի: Դրանից հետևում է, որ մեղադրանքի կողմը կրում է անձի մեղքը հաստատելու համար բավարար ապացույցներ ներկայացնելու պարտականությունը (…)» (տե՛ս Մարգար Հակոբյանի վերաբերյալ 2013 թվականի մայիսի 8-ի թիվ ԵԿԴ/0168/01/12 որոշման 13-րդ կետը): Անմեղության կանխավարկածի սկզբունքին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել և իրավական դիրքորոշում է արտահայտել նաև Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի գործով որոշման մեջ (տե՛ս Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0044/01/11 որոշման 14-րդ կետը):
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի ուսումնասիրությունը ևս ցույց է տալիս, որ Եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 2-րդ կետով երաշխավորված անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը, ի թիվս այլոց, ենթադրում է մեղադրանքի կողմի պարտականությունը ներկայացնելու անձին դատապարտելու համար բավարար ապացույցներ (տե՛ս, ի թիվս այլոց, Barbera Messegue and Jabardo v. Spain, գանգատ թիվ 10590/83, 1988 թվականի դեկտեմբերի 6-ի վճիռ, 77-րդ կետ, Janosevic v. Sweden, գանգատ թիվ 34619/97, 2002 թվականի հուլիսի 23-ի վճիռ, 97-րդ կետ):
Այսպիսով, անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը ենթադրում է ապացույցների այնպիսի ամբողջության առկայություն, որն անհրաժեշտ է անձի մեղավորությունը ողջամիտ (հիմնավոր) կասկածից վեր ապացուցված համարելու, այլ ոչ թե անձի մեղավորության մասին ենթադրություններ անելու համար:
Ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս չափանիշին՝ ներքին համոզմունքին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Մ.Հովհաննիսյանի և Ա.Մարտիրոսյանի վերաբերյալ որոշման մեջ և դիրքորոշում ձևավորել այն մասին, որ «(…) Ներքին համոզմունքը, որպես ապացույցների գնահատման արդյունք, բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոնների անխզելի կապով. այն, մի կողմից, պետք է բխի հետազոտվող ապացույցների բավարար համակցությունից և հիմնվի դրանց վրա, իսկ մյուս կողմից, անկողմնակալ դիտորդի մոտ պետք է առաջացնի այն վստահությունը, որ ապացույցները հետազոտվել են արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ:
Ապացույցները, որոնք հավաքվել և ստուգվել են օրենքին համապատասխան, կազմում են ներքին համոզմունքի այն օբյեկտիվ հիմքը, որն իր դրսևորումն է գտնում ընդունվող որոշումներում: Թեպետ ապացույցների գնահատումը կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա, այն չի կարող լինել կամայական: Դրա հիմքում պետք է դրված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննությունը: (…)» (տե՛ս Մակար Հովհաննիսյանի և Աշոտ Մարտիրոսյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի փետրվարի 12-ի թիվ ԵՔՐԴ/0632/01/08 որոշման 14-րդ կետը):
Այսպիսով, «ներքին համոզմունքը» սուբյեկտիվ-օբյեկտիվ կատեգորիա է: Այն ապացույցների գնահատումն իրականացնող սուբյեկտի գիտակցված և ողջամիտ համոզվածությունն է իր իսկ կողմից կայացված որոշման հիմնավորվածության մեջ (սուբյեկտիվ բնույթ): Այդպիսի համոզվածությունը պետք է ձևավորված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննության արդյունքում և հիմնվի թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների բավարար համակցությամբ հաստատված փաստերի վրա, որոնք անկողմնակալ դիտորդի մոտ ողջամտորեն կձևավորեն նույն համոզվածությունը (օբյեկտիվ բնույթ):
Ելնելով այն հանգամանքից, որ ներքին համոզմունքն ունի օբյեկտիվ հիմքեր, անհրաժեշտ է այն տարբերակել ինտուիցիայից, ենթադրություններից և այլ անհաշվետու զգացմունքներից: Ի տարբերություն դրանց, ներքին համոզմունքը չի կարող ձևավորվել առանց օբյեկտիվ հիմքի և հիմնվել անթույլատրելի, ոչ վերաբերելի, անարժանահավատ ապացույցների վրա: Այլ խոսքով, ներքին համոզմունքը հիմնվում է ողջամիտ կարծիքի, գիտելիքի վրա, այլ ոչ թե ենթադրությունների, երևակայության, համակրանքի, հակակրանքի կամ կանխակալ կարծիքի վրա:
Ներքին համոզմունքի՝ որպես ապացույցների գնահատման արդյունքի օբյեկտիվ հիմքը քրեական գործով ձեռք բերված, բազմակողմանի և օբյեկտիվ հետազոտված ապացույցների բավարար համակցությունն է: Այս առումով անհրաժեշտ է վերլուծել ապացույցների թույլատրելիության, վերաբերելիության և արժանահավատության հատկանիշները, որոնց տեսանկյունից ապացույցները ենթակա են գնահատման:
Վերաբերելիությունն ապացույցի կարողությունն է իր բովանդակությամբ ծառայելու ապացուցման առարկայի մեջ մտնող հանգամանքները, գործի քննության և լուծման համար նշանակություն ունեցող այլ տվյալները բացահայտելուն և հաստատելուն: Այլ խոսքով՝ ապացույցի վերաբերելիության հատկանիշն արտացոլում է ապացույցի և գործի քննության ու լուծման համար նշանակություն ունեցող հանգամանքների միջև կապը: Ապացույցը կհամարվի վերաբերելի, եթե տեղեկություններ պարունակի գործի համար որևէ նշանակություն ունեցող փաստի մասին:
Ապացույցի արժանահավատության հատկանիշը նույնպես վերաբերում է ապացույցի բովանդակային գնահատմանը: Արժանահավատ է այն ապացույցը, որի ճշմարտացիությունը կասկած չի հարուցում: Ապացույցն արժանահավատության տեսանկյունից գնահատելիս դատարանը պետք է հիմք ընդունի հետևյալ հանգամանքները.
ա) ապացույցի աղբյուրի հատկանիշները (օրինակ՝ փորձագետի ձեռնհասությունը, ցուցմունք տվող անձի շահագրգռվածությունը, որոշ դեպքերում հոգեբանական և ֆիզիոլոգիական հատկանիշները, վիճակը, ինչպես նաև անձին վերաբերող այլ հատկանիշներ, որոնք կարող են ազդեցություն ունենալ այդ անձի կողմից գործի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքներն ընկալելու, մտապահելու, վերարտադրելու գործընթացի վրա),
բ) ապացույցի ձևավորման հանգամանքները (օրինակ՝ վկայի կողմից կոնկրետ հանգամանքն ընկալելու պայմանները, պաշտպանի, ներկայացուցչի ներկայությունը և այլն),
գ) ապացուցողական տեղեկությունը ձեռք բերելու միջոցը,
դ) ապացույցի բովանդակությունը կազմող տեղեկությունը հաստատող կամ հերքող հանգամանքների առկայությունը,
ե) նույն տեղեկության ստացումն այլ աղբյուրից:
Յուրաքանչյուր ապացույց արժանահավատության տեսանկյունից պետք է գնահատվի ապացույցների համակցության մեջ՝ բազմակողմանի և մանրամասն գնահատելով փաստական տվյալների ստացման աղբյուրները և ապացույցի ձևավորման ամբողջ ընթացքը: Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ վերջնական որոշում կարող է կայացվել դրա բովանդակությունն այլ աղբյուրներից ստացված տեղեկությունների հետ համադրելու արդյունքում: Որոշակի փաստի վերաբերյալ այս կամ այն աղբյուրից ստացված տեղեկությունների արժանահավատությունը գնահատելու համար անհրաժեշտ է վերլուծել ստացված տեղեկությունների բովանդակությունը, համադրել դրանք այլ ապացույցների հետ, պարզել դրանց համապատասխանությունը կամ հակասությունը, հակասության դեպքում` դրա պատճառները:
Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ դատարանի եզրահանգումները պետք է հիմնվեն գործում առկա փաստական տվյալների վրա:
Ապացույցների գնահատման արդյունքում ձևավորված ներքին համոզմունքն իրավական նշանակություն է ստանում և օբյեկտիվացվում ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս՝ դատավարական որոշումների հիմնավորման և պատճառաբանման չափանիշի միջոցով (սույն չափանիշի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումների մասին տե՛ս նաև Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 18-րդ կետը): Ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը ենթադրում է ապացույցները բարեխիղճ վերլուծության ենթարկելու պարտականություն:
Վերջին դիրքորոշումը բխում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 347-րդ հոդվածի 4-րդ մասի 3-րդ կետից՝ «4. Դատավճիռը հիմնավոր է, եթե՝ 3) դատավճռում շարադրվող բոլոր հետևությունները և որոշումները պատշաճ պատճառաբանված են»:
Դատական ակտի պատճառաբանվածության հարցին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Ֆ.Գալստյանի գործով որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(…) Դատական ակտի պատճառաբանվածությունը կոչված է պարզաբանելու, թե ինչու է դատարանը եկել այս կամ այն հետևության, որ իրավանորմերով է ղեկավարվել նման որոշում կայացնելիս և միևնույն ժամանակ հնարավորություն է ստեղծում վերադաս դատարանի կողմից դատական ակտի օրինականության և հիմնավորվածության ստուգման համար:
(…) Պատճառաբանված որոշման բացակայությունն արդեն իսկ օբյեկտիվորեն սահմանափակում է վերադաս դատական ատյանի հնարավորությունը` լիարժեք դատական ստուգման ենթարկելու բողոքարկվող դատական ակտի օրինականությունն ու հիմնավորվածությունը և կայացնելու արդարացի որոշում, հետևաբար դատական ակտի չպատճառաբանված լինելը հանգեցնում է քրեական դատավարության կարևորագույն սկզբունքներից մեկի` ՀՀ Սահմանադրությամբ և քրեադատավարական օրենքով երաշխավորված արդար դատական քննության իրավունքի խախտման:
(…) Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանն իր մի շարք որոշումներում՝ ներպետական դատարանների կողմից կայացված որոշումների չպատճառաբանվածությունը կամ ոչ բավարար պատճառաբանվածությունը դիտել [է] «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասով երաշխավորված` անձի արդար դատական քննության իրավունքի խախտում (տե՛ս Սալովն ընդդեմ Ուկրաինայի (Salov v. Սkraine) 06.09.2005 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 65518/01, Բոլդեան ընդդեմ Ռումինիայի (Boldea v. Romania) 15.02.2007 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 19997/02, Գրադինարն ընդդեմ Մոլդովայի (Gradinar v. Moldova) 08.04.2008 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 7170/02)» (տե՛ս Ֆրունզիկ Գալստյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի մարտի 26-ի թիվ ԵԿԴ/0058/11/09 որոշման 18-20-րդ կետերը):
Վերահաստատելով Ֆ.Գալստյանի գործով որոշմամբ ձևավորած իրավական դիրքորոշումը՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ դատարանը պարտավոր է իր դատական ակտում ամրագրել և թույլատրելիության, վերաբերելիության ու արժանահավատության տեսանկյունից գնահատման ենթարկել այն ապացույցները, որոնց վրա հիմնված են դատարանի հետևությունները, ինչպես նաև նշել այս կամ այն ապացույցն անարժանահավատ համարելու փաստարկները: Հակառակ դեպքում ապացույցների գնահատումը, դրա արդյունքում դատարանի համապատասխան ներքին համոզմունքի ձևավորումը կկրեն սուբյեկտիվ բնույթ, կհանգեցնեն կամայականության և անձի արդար դատաքննության իրավունքի խախտման՝ սահմանափակելով նաև դատական ակտի օրինականությունը և հիմնավորվածությունը ստուգելու վերադաս դատարանի հնարավորությունը:
Գործի լուծման համար ապացույցների բավարարությունը որոշելու չափանիշները սերտորեն փոխկապակցված են և փոխադարձաբար պայմանավորում են միմյանց: Գործի լուծման համար բավարար ապացույցներ ասելով` պետք է հասկանալ թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների համակցություն, որը, հաղթահարելով անմեղության կանխավարկածը, անաչառ դիտորդի մոտ կձևավորի հիմնավոր կասկածից վեր համոզվածություն անձի մեղավորության վերաբերյալ, ինչպես նաև կհաստատի գործով ապացուցման առարկան կազմող մյուս հանգամանքները և հնարավորություն կտա կայացնել հիմնավորված և պատճառաբանված որոշում:
Ս.Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանը նաև արձանագրել է. «Ապացույցների բավարարությունը չի կարող որոշվել թվաբանական ցուցանիշով (…) : Ակնհայտ է, որ ապացույցները բավարար չեն, եթե`
1) գործում բացակայում է որևէ ապացույց գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող որևէ հանգամանքի պարզման համար,
2) եղած ապացույցը թույլ չի տալիս պարզել այդ հանգամանքը անհրաժեշտ խորությամբ և լրիվությամբ,
3) այդ հանգամանքի ապացուցվածությունը կասկած է հարուցում:» (տե՛ս Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 17-րդ կետը):
Այսպիսով, քրեական դատավարությունում մեղքի հարցը լուծելիս որպես ապացույցների բավարարության շեմ պետք է գործի «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշը: Ընդ որում, «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշ ասելով, պետք է հասկանալ փաստական տվյալների (ապացույցների) այնպիսի համակցություն, որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը: Այլ խոսքով՝ մեղադրանքը կազմող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած (տե՛ս ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի վերաբերյալ թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշումը):
Թեև ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վերոգրյալ իրավական դիրքորոշումները արտահայտել է 1998 թվականի հուլիսի 01-ին ընդունված քրեական դատավարության օրենսգրքի իրավակարգավորումների համատեքստում, սակայն Դատարանն արձանագրում է, որ այն վերաբերելի մասով կիրառելի է նաև 2022 թվականի հուլիսի 01-ից գործող քրեական դատավարության օրենսգրքի պայմաններում:
Հիմնական դատալսումների ընթացքում պատշաճ իրավական ընթացակարգով հետազոտված ապացույցների հիման վրա, դրանց ձևի և բովանդակության վերլուծության, այլ ապացույցների հետ համադրելու միջոցով, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, հավաստիության, իսկ բոլոր ապացույցների համակցությունը՝ հիմնավոր եզրափակիչ դատավարական ակտ կայացնելու համար բավարարության տեսանկյունից, դրանց պատշաճ հետազոտման և վերլուծության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ, մեղադրյալի մեղավորության վերաբերյալ չփարատվող բոլոր ողջամիտ կասկածները նրա օգտին մեկնաբանելով, Դատարանը հանգում է հետևության, որ ապացուցված է Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով վերագրվող արարքի կատարումը, այդ արարքի քրեական հակաիրավականությունը, այդ արարքը մեղադրյալի կողմից կատարելը, ինչպես նաև նրա մեղավորությունը տվյալ արարքի կատարման մեջ:
Անդրադառնալով Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի կողմից ի պաշտպանություն իրեն բերված փաստարկներին առ այն, որ ինքը տեղյակ չի եղել, որ զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից, Դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված կամ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված անձի կողմից տրանսպորտային միջոց վարելը՝
պատժվում է տուգանքով` առավելագույնը տասնապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով` առավելագույնը հարյուր ժամ տևողությամբ, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը մեկ ամիս ժամկետով: (…)»:
Դատարանը գնահատելով Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի արարքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցակազմի առկայության հարցը, արձանագրում է, որ քրեական գործով հաստատված հանգամանքներին տրվել է ճիշտ իրավական գնահատական, Ա.Ալեքսանյանին մեղսագրվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված վիճակում տրանսպորտային միջոց վարելու հանցակազմը, քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցներով ողջամիտ կասկածից վեր ապացուցողական չափանիշով հիմնավորվում է մեղադրյալի մեղքը՝ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված վիճակում տրանսպորտային միջոց վարելու մեջ:
Դատարանը հարկ է համարում արձանագրել, որ մեղադրյալի կողմից նշված արարքի կատարումը հաստատվում է ինչպես վկա Գ․Շահինյանի դատաքննական ցուցմունքով, այնպես էլ սույն դատավճռի 3-րդ բաժնում թվարկված թույլատրելի ապացույցներով:
Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի դիսպոզիցիան հանդիսանում է բլանկետային, ուստի սույն հոդվածի կոնկրետ բովանդակությունը և դրանում առկա հատկանիշները բացահայտելու համար Դատարանը հարկ է համարում անդրադառնալ հասարակական կյանքի տվյալ ոլորտը կարգավորող օրենսդրական դրույթներին: Այսպես.
Համաձայն Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի 128-րդ հոդվածի՝
«(...) 7.Սույն օրենսգրքի իմաստով՝
1) անձը համարվում է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված, եթե նա օրենքով սահմանված կարգով զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից, և զրկման ժամկետը չի լրացել.(...)»:
Նույն օրենսգրքի 283-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(...) Որոշման պատճենը երեք աշխատանքային օրվա ընթացքում անձամբ հանձնվում է այն անձին, որի վերաբերյալ այն ընդունվել է, ինչպես նաև տուժողին` նրա խնդրանքով: Որոշումը համարվում է անձամբ հանձնված, եթե՝
1) այն ստորագրությամբ առձեռն հանձնվել է հասցեատիրոջը, կամ հասցեատերը հրաժարվել է որոշումն ստանալուց, և առկա է որոշումը հանձնողի նշումն այդ մասին. (...)»:
Վերագրյալի համատեքստում Դատարանի համար իրատեսական չէ մեղադրյալ Ա․Ալեքսանյանի ի պաշտպանությունն իրեն բերված փաստարկն այն մասին, որ ինքը տեղյակ չի եղել, որ զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից և այդ մասին իրեն պետք է լրացուցիչ ծանուցում ուղարկեին։
Դատարանն արձանագրում է, որ նշված դեպքում որոշումը Ա․Ալեքսանյանին ուղարկելու անհրաժեշտություն չի եղել, քանի որ վերջինս հրաժարվել է վարչական իրավախախտման արձանագրությունը և դրա հիման վրա կայացված որոշումը ստանալուց և ստորագրելուց, որի վերաբերյալ առկա է որոշումը հանձնողի նշումն այդ մասին, հակառակ դեպքում կստացվի մի իրավիճակ, երբ ցանկացած անձի նկատմամբ վարչական իրավախախտման վերաբերյալ արձանագրություն կազմելու դեպքում, եթե վերջինս հրաժարվի որոշումը ստանալուց և ստորագրելուց, ապա վերջինս կհամարվի տվյալ որոշման մասին չիրազեկված, ինչը Դատարանի գնահատմամբ որևէ պայմանում չի կարող իրավաչափ համարվել։ Ավելին՝ մեղադրյալը իր ցուցմունքով հայտնել է, որ ինքն ընդունում է, որ ալկոհոլ է օգտագործել և նստել է ղեկին, ինչը հաստատվել է նաև վկա Գ․Շահինյանի ցուցմունքով, ով հայտնել է, որ իրենց հարցին ի պատասխան մեղադրյալը նշել է, որ մեկ-երկու բաժակ խմել է։ Ուշադրության է արժանի նաև այն հանգամանքը, որ վկա Գ․Շահինյանը իր ցուցմունքով հայտնել է, որ մինչև մեղադրյալ Ա․Ալեքսանյանին տեղեկացնելը, որ ինքը զրկվել է վարորդական իրավունքից, վերջինս իրենց հարցրել է, թե ինչի կարող է հանգեցնել իր ալկոհոլ օգտագործած լինելու հանգամանքը, իրենք պատասխանել են, որ կախված չափից հնարավոր է տուգանք լինի կամ առաջացնի վարորդական իրավունքից զրկում, հնարավոր է և թույլատրելի չափ լինի։ Այսինքն՝ մեղադրյալն իսկզբանե գիտակցել է, որ ինքը գտնվել է ալկոհոլի ազդեցության տակ և վերջինիս պարզաբանել են նաև, որ կախված չափից հնարավոր է և վերջինս զրկվի վարորդական իրավունքից։ Բացի այդ ի պատասխան Դատարանի հարցադրման մեղադրյալը նշեց, որ եղել են դեպքեր, որ ճանապարհային ոստիկանը իրեն կանգնեցրել, տուգանել է և միշտ իրեն տրամադրվել է համապատասխան արձանագրությունը և թե որն է տարբերությունը, որ այս անգամ իրեն չի տրամադրվել արձանագրությունը, մեղադրյալ նշեց, որ համաձայն է դիտարկման հետ, հավանաբար պարեկային ծառայության աշխատակցի փորձը չի հերիքել։ Դատարանի համար իրատեսական չէ նաև այն հանգամանքը, որ մեղադրյալը նշում է, որ ինքը եղել է ադեկվատ վիճակում, կարողացել է կառավարել իր մեքենան, ավելին պարեկային ծառայության աշխատակցից պահանջել է, որ իր մեքենան «էվակուատրի» միջոցով տեղափոխեն տուգանային հրապարակ, սակայն տեղյակ չի եղել, որ ստուգաչափման արդյունքում ինքը զրկվել է տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից։
Միաժամանակ հարկ է արձանագրել, որ մեղադրյալ Ա․Ալեքսանյանի նկատմամբ 20․07․2022 թվականին կազմվել է վարչական իրավախախտման վերաբերյալ արձանագրություն և դրա հիման վրա վարչական իրավախախտման գործով թիվ 8180152570 որոշումը և վերջինս 20․07․2022 թվականից մինչև 20․07․2023 թվականը զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից, իսկ սույն արարքը կատարել է 2023 թվականի մարտի 22-ին, այսինքն ութ ամիս անց, սակայն այդ ութ ամիսների ընթացքում 20․07․2022 թվականին կազմված վարչական իրավախախտման գործով որոշումը վերջինիս կողմից չի վիճարկվել։ Ինչ վերաբերվում է պաշտպանության կողմի այն հարցադրմանը, թե արդյոք պարեկային ծառայության աշխատակիցների մոտ չի եղել համապատասխան տեսաձայնագրող սարքավորում, ապա Դատարանն արձանագրում է, որ եթե անգամ առկա լիներ տեսաձայնագրող սարք, ապա 2023 թվականի մարտի 22-ի դրությամբ դրանք իրավաչափորեն պահպանված չէին լինի և այն էլ այն պարագայում, երբ Ա․Ալեքսանյանի կողմից 20․07․2022 թվականին կազմված վարչական իրավախախտման գործով որոշումը չի վիճարկվել։
Դատարանը հաշվի առնելով, որ սույն գործով հիմնական դատալսումների ընթացքում ցուցմունք տված միակ վկան Գերասիմ Շահինյանն է, ով հանդիսացել է ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության աշխատակից, իսկ պաշտպանության կողմը վիճարկել է վկայի ցուցմունքը, ապա հարկ է համարում արձանագրել հետևյալը․
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանն (այսուհետ նաև՝ ՄԻԵԴ) նախադեպային դիրքորոշում է հայտնել առ այն, որ «Դատարանի խնդիրն է հաստատել, թե արդյոք վարույթը, ընդհանուր առմամբ, ներառյալ այն եղանակը, որով ձեռք են բերվել ապացույցները, արդար է եղել: Որոշելու համար, թե արդյոք վարույթն ընդհանուր առմամբ արդար է եղել, թե՝ ոչ, պետք է նաև հաշվի առնել, թե արդյոք պահպանվել են պաշտպանության կողմի իրավունքները, և արդյոք դիմումատուին հնարավորություն է տրվել վիճարկելու ապացույցների իսկությունը եւ առարկելու դրանց օգտագործման դեմ։ Ի լրումն, ապացույցների որակը պետք է քննարկման առարկա հանդիսանա, ներառյալ` արդյոք այդ ապացույցների ձեռքբերման հանգամանքները կասկած չեն առաջացնում դրանց վստահելիության եւ ճշգրտության վերաբերյալ» (տե՛ս Բիկովն ընդդեմ Ռուսաստանի [ՄՊ] [Bykov v. Russia [GC]], թիվ 4378/02, §§ 89-90, 2009 թվականի մարտի 10, ու Հուսեյնը եւ այլք ընդդեմ Ադրբեջանի [Huseyn and Others v. Azerbaijan], թիվ 35485/05 եւ եւս 3-ը, §§ 199-200, 2011 թվականի հուլիսի 26):
«206. Դատարանը սույն գործով ի սկզբանե նշում է, որ Կառավարությունը վիճարկել է դիմումատուի բողոքն առ այն, որ իր դատապարտումը հիմնված է եղել միայն ոստիկանության ցուցմունքների վրա։ Դատարանն այս առնչությամբ նշում է, որ դիմումատուն դատապարտվել է երեք կետերով՝ ա) Ազատության հրապարակում ոստիկանության ծառայող Ա. Արշ.-ի վրա հարձակում, բ) դրանից կարճ ժամանակ անց Արշակունյաց փողոցում ոստիկանության ծառայող Ա.Առ.-ի վրա հարձակում, եւ գ) ապօրինի սառը զենք՝ մասնավորապես դանակ կրելը։ Չնայած դիմումատուին դատապարտելիս ներպետական դատարանները, ոստիկանության ծառայողների ցուցմունքներից բացի, հղում են կատարել այլ ապացույցների, միակ ապացույցը, որով ուղղակիորեն ենթադրվում էր դիմումատուի մասնակցությունն այդ արարքների կատարմանը, եւ որով տրամադրվում էր դրանց մանրամասները, տվյալ ցուցմունքներն էին, այդ թվում՝ Ա.Արշ.-ի, Ա.Առ.-ի, Հ.Ս.-ի, Է.Ռ.-ի եւ Ա.Ա.-ի ցուցմունքները։ Բոլոր մյուս ապացույցները, որոնց դատարանները հղում են կատարել, անուղղակի ապացույցներ են, եւ չի կարելի ասել, որ դրանք ուղղակիորեն ցույց են տալիս դիմումատուի առնչությունը մեղսագրվող արարքներին։» (Տե՛ս Mushegh Saghatelyan v. Armenia գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նշված վճիռը, 206-րդ կետ։)
«Դատարանը նշում է, որ արդեն քննել է մի շարք գործեր, որոնց դեպքում հրապարակային միջոցառման ժամանակ անհատին իր պահվածքի պատճառով քրեական հետապնդման են ենթարկել և դատապարտել՝ հիմնվելով բացառապես այն ոստիկանության ծառայողների ցուցմունքների վրա, որոնք ակտիվորեն ներգրավված են եղել վիճարկվող իրադարձություններում։ Գտել է, որ այդ վարույթներում դատարանները պատրաստակամորեն եւ անվերապահորեն ընդունել են ոստիկանության ծառայողների ցուցմունքները և դիմումատուին որևէ հնարավորություն չեն տվել հակառակ ապացույցներ ներկայացնելու։ Այն վճռել է, որ այս մեղադրանքների հիմքում ընկած այն հիմնական փաստերի վերաբերյալ վեճի դեպքում, երբ մեղադրանքի կողմի միակ վկաներն այն ոստիկանության ծառայողներն են եղել, որոնք ակտիվ դեր են ունեցել վիճարկվող իրադարձություններում, դատարանները պետք է պարտադիր օգտագործեին յուրաքանչյուր ողջամիտ հնարավորություն՝ ստուգելու նրանց մեղադրական ցուցմունքները։» (Տե՛ս Կասպարովի եւ այլոց գործը՝ վերեւում հիշատակված, § 64, Նավալնին եւ Յաշինն ընդդեմ Ռուսաստանի [Navalnyy and Yashin v. Russia], թիվ 76204/11, § 83, 2014 թվականի դեկտեմբերի 4, եւ Ֆրամկինն ընդդեմ Ռուսաստանի [Frumkin v. Russia], թիվ 74568/12, § 165, ՄԻԵԴ 2016 (քաղվածքներ))։
Դատարանը վկայակոչված նախադեպային դիրքորոշումները կիրառելով սույն գործում առկա փաստական հանգամանքների նկատմամբ, արձանագրում է հետևյալը՝
- մեղադրյալի դեմ ցուցմունք տված ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության 2-րդ գումարտակի 3-րդ վաշտի պարեկ Գ․Շահինյանի տված ցուցմունքը հաստատվել է նաև սույն դատավճռի 3-րդ բաժնում թվարկված թույլատրելի ապացույցներով,
- մեղադրյալի դեմ ցուցմունք տված ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության 2-րդ գումարտակի 3-րդ վաշտի պարեկ Գ․Շահինյանն ակտիվ դեր չի ունեցել վիճարկվող իրադարձություններում, մասնավորապես, մեղադրյալի կողմից կատարված ենթադրյալ արարքը ուղղված չի եղել ցուցմունք տված պարեկային ծառայողի կյանքի, առողջության կամ օրինական ծառայողական կամ քաղաքական գործունեության իրականացման դեմ կամ վտանգ չի ներկայացրել վերջինիս կյանքի կամ առողջության համար, կամ ենթադրյալ արարքը կատարողի գործողությունների կարգավորմանն ուղղված, իրենց լիազորությունների շրջանակում կատարված գործողություններով անմիջականորեն մեղադրյալի դեմ ցուցմունք տված պարեկային ծառայողը ներգրավված չի եղել այն իրադարձություններին և իրավիճակներին, որի ընթացքում ծագել և զարգացել և իր որոշակի դրսևորումն է ունեցել ենթադրյալ հանցանքը և միաժամանակ վիճարկվող իրավիճակը չի առաջացել մեղադրյալի դեմ ցուցմունք տված պարեկային ծառայողի որոշակի ակտիվ գործողությունների կատարմամբ,
- չկան ծանրակշիռ փաստեր այն մասին, որ Գ․Շահինյանն ունեցել է այնպիսի շահագրգռվածություն ենթադրյալ արարքը մեղադրյալին վերագրելու կապակցությամբ, որ սուտ ցուցմունք տալու համար նախատեսված քրեական պատասխանատվության գիտակցմամբ՝ այդուհանդերձ ի վնաս մեղադրյալի ցուցմունք է տվել,
- Գ․Շահինյանի ցուցմունքը գործի կարևոր և(կամ) ակնառու հանգամանքների վերաբերյալ չի պարունակել էական հակասակություններ, անհամապատասխանություններ կամ անհիմն անհստակություններ,
- վկա Գ․Շահինյանը նախաքննության ընթացքում հարցաքննվել է, իսկ վերջինիս դատաքննության ընթացքում տված ցուցմունքի և նախկինում տված ցուցմունքի միջև հակասություններ չեն եղել։
Վերոշարադրյալի համատեքստում Դատարանը գտնում է, որ գործով ձեռք բերված ապացույցներով, ներառյալ վկա Գ․Շահինյանի ցուցմունքով, հիմնավորվում է այն հանգամանքը, որ մեղադրյալ Ա․Ալեքսանյանը տեղյակ լինելով, որ ինքը զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից, այնուամենայնիվ 2023 թվականի մարտի 22-ին, ժամը՝ 13։35-ի սահմաններում վարել է տրանսպորտային միջոց։
Հետևաբար՝ քրեաիրավական գնահատականն արդարացիորեն է տրվել՝ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված վիճակում տրանսպորտային միջոց վարելու շրջանակներում, իսկ պաշտպանության կողմի պնդումներն այն մասին, որ Ա.Ալեքսանյանը չի իմացել, որ ինքը զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից, որևէ կերպ չի հաստատվում քրեական գործի նյութերով:
Վերոգրյալով պայմանավորված՝ Դատարանը հանգում է այն հետևության, որ մեղադրյալ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանը կատարել է իրեն մեղսագրված արարքը, որի նկատմամբ կիրառելի է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասը և հետազոտված ապացույցների հիման վրա Դատարանի կողմից հաստատված են համարվում հետևյալ փաստական հանգամանքները.
- Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանը վարչական իրավախախտման գործով թիվ 8180152570 որոշման հիման վրա մեկ տարի ժամկետով՝ 2022 թվականի հուլիսի 20-ից մինչև 2023 թվականի հուլիսի 20-ն ընկած ժամանակահատվածում զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իր իրավունքից,
- Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանը ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության ծառայողի կողմից 2022 թվականի հուլիսի 20-ին վարչական իրավախախտման գործով կայացված թիվ 8180152570 որոշմամբ իրազեկվել է, որ ենթարկվել է վարչական պատասխանատվության՝ տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից մեկ տարի ժամկետով զրկվելու ձևով,
- Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանը 2023 թվականի մարտի 22-ին՝ ժամը 13:35-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Գ. Նժդեհի փողոցում վարել է «Պորշ» մակնիշի 880 XX 88 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը, որի համար Ալեքսանդր Ալեքսանյանի նկատմամբ կազմվել է վարչական իրավախախտման թիվ 8180245783 արձանագրությունը,
5.Դատարանի իրավական վերլուծությունը.
Դատարանը հաստատված համարելով հանցագործության և դրա կատարման մեջ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի մեղքի ապացուցված լինելը, գտնում է, որ նա ենթակա են պատժի կատարած հանցանքի համար:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 348-րդ հոդվածի համաձայն՝ ի թիվս այլի դատավճռում պետք է շարադրվեն հետևյալ հարցերի պատասխանները․
-ապացուցված են արդյո՞ք դատապարտված մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները.
- ինչ պատիժ պետք է նշանակվի դատապարտված մեղադրյալի նկատմամբ.
- դատապարտված մեղադրյալը արդյո՞ք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը։
Նշված հարցերի լուծման ընթացքում դատարանը պետք է ղեկավարվի ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր մասի մի շարք դրույթներով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «2. Պատժի նպատակներն են` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ:
3. Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները»:
Դատարանի համոզմամբ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ: Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից: Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման: Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են: Հետևաբար, կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա: Նշված հանգամանքների գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից:
Վերոգրյալի հաշվառմամբ՝ Դատարանը, որպես մեղադրյալ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի անձը բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ է արձանագրում՝ խնամքին երկու անչափահաս երեխաների, ինչպես նաև թոշակառու ծնողների առկայությունը: Դատարանի գնահատմանն է ներկայացվել նաև անդորրագիր առ այն, որ Ա․Ալեքսանյանը որպես դրամական օգնություն 1․000․000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամ փոխանցում է կատարել Հայաստան համահայկական հիմնադրամին։
Միաժամանակ Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ առկա չեն։
Վերոգրյալ իրավական նորմերի լույսի ներքո անդրադառնալով մեղադրյալ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի նկատմամբ նշանակվող պատժի տեսակի և չափի հարցերին, Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության համար ենթակա է պատժի՝ տուգանքի ձևով: Սահմանված պատիժը տվյալ դեպքում համաչափ է կատարված կոնկրետ հանցագործության բնույթին, վտանգավորության աստիճանին, այն կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձին և բավարար է պատժի նպատակների նվաճման տեսանկյունից:
Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի 2023 թվականի մարտի 22-ին նախորդող 12 ամիսների ընթացքում աշխատավարձի և դրան հավասարեցված այլ վճարների ուսումնասիրության արդյունքում պարզ է դարձել, որ 2022 թվականի մարտ ամսից մինչև 2023 թվականի փետրվար ամիսը Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանը ստացել է աշխատավարձ, որի ընդհանուր գումարը հաշվարկված եկամտային հարկի, սոցիալական վճարի և/կամ կուտակային վճարի, ինչպես նաև դրոշմանիշային վճարի՝ կազմել է 5.625.000 (հինգ միլիոն վեց հարյուր քսանհինգ հազար) ՀՀ դրամ, իսկ հաշվի առնելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի 6-րդ մասով սահմանված իրավակարգավորումները՝ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի ստացած եկամուտը առանց վճարվող հարկերի, տուրքերի կամ այլ վճարների կազմել է 4.089.200 (չորս միլիոն ութսունինը հազար երկու հարյուր) ՀՀ դրամ, որպիսի պարագայում Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի միջին ամսական եկամտի 35 (երեսունհինգ) տոկոսը կազմում է 119.260 (հարյուր տասնինը հազար երկու հարյուր վաթսուն) ՀՀ դրամ և ստացվում է, որ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի ամսական եկամուտն ավելի է քան արարքի կատարման պահին գործող «Նվազագույն ամսական աշխատավարձի մասին» ՀՀ օրենքով սահմանված չափը:
Անդրադառնալով մեղադրյալ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի նկատմամբ նշանակվող պատժի չափի հարցին, Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի նկատմամբ պատիժ պետք է նշանակել տուգանք՝ նվազագույն ամսական աշխատավարձի հնգապատիկի՝ 596․300 (հինգ հարյուր իննսունվեց հազար երեք հարյուր) ՀՀ դրամի չափով: Սահմանված պատիժը տվյալ դեպքում համաչափ է կատարված կոնկրետ հանցագործության բնույթին, վտանգավորության աստիճանին, այն կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձին և բավարար է պատժի նպատակների նվաճման տեսանկյունից:
ՀՀ քրեական դատավարության 348-րդ հոդվածի համաձայն դատավճռում պետք է շարադրվեն նաև հետևյալ հարցերի պատասխանները․
-գույքային հայցը ենթակա է արդյոք բավարարման, ում օգտին և ինչ չափով, ինչպես նաև պատճառված գույքային վնասը ենթակա է արդյոք հատուցման, եթե գույքային հայց չի հարուցվել.
-որ գույքն է ենթակա բռնագրավման, ինչ չափով և ինչպիսի հիմքով․
-վերացվելու է արդյոք կիրառված գույքի արգելադրումը, իսկ եթե այդպիսին կիրառված չէ, ապա ենթակա է արդյոք կիրառման.
-ինչպես պետք է պահպանվեն և տնօրինվեն ապացույցները.
-դատապարտված մեղադրյալի նկատմամբ վերացվելու, փոխվելու կամ կիրառվելու է արդյոք որևէ խափանման միջոց.
-ում վրա և ինչ չափով պետք է դրվեն վարութային ծախսերը։
Քննարկելով մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցի հարցը՝ դրա համատեքստում պաշտպանության կողմի ներկայացրած միջնորդությունը, Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված բացակայելու արգելքը պետք է փոխել և որպես խափանման միջոց կիրառել գրավը՝ 600․000 (վեց հարյուր հազար) ՀՀ դրամի չափով։
Նկատի ունենալով, որ սույն քրեական գործով գույքային հայց, գույք բռնագրավելու անհրաժեշտություն, արգելադրված գույք, վարութային ծախսեր, ապացույցների պահպանման և տնօրինման հարցեր առկա չեն, դատարանը այդ հարցերին չի անդրադառնում:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքի 30-31-րդ, 100-րդ, 167-րդ, 347-350-րդ, 352-353-րդ, 364-րդ հոդվածներով, Դատարանը`
Վ Ճ Ռ Ե Ց
Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել տուգանք՝ ամսական եկամտի հնգապատիկի՝ 596․300 (հինգ հարյուր իննսունվեց հազար երեք հարյուր) ՀՀ դրամի չափով:
Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի նկատմամբ ընտրված բացակայելու արգելք խափանման միջոցը վերացնել և որպես խափանման միջոց կիրառել գրավը՝ 600․000 (վեց հարյուր հազար) ՀՀ դրամի չափով, որն ենթակա է վճարման Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի արտաբյուջետային` 900013298014 դեպոզիտ հաշվին։
Գրավը կիրառված համարել գրավի մուծված լինելը հավաստող փաստաթուղթը ներկայացնելու պահից։
Դատավճիռը օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո գրավի գումարը վերադարձնել գրավատուին։
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` այն ստանալու օրվանից հետո՝ մեկամսյա ժամկետում:
ԴԱՏԱՎՈՐ ՏԻԳՐԱՆ ՈՍԿԱՆՅԱՆ
ԵԴ1/0593/01/25
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի
ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան
Նախագահող դատավոր՝ Մ․Մելքոնյան
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան)` հետևյալ կազմով,
նախագահությամբ դատավոր` Ա․Ղուկասյանի
դատավորներ՝ Ա․ Բեկթաշյանի
Մ․Հարությունյանի
քարտուղարությամբ՝ Ա․Կարապետյանի
մասնակցությամբ`
պաշտպան` Վ․Վերդյանի
2025 թվականի դեկտեմբերի 18-ին ք. Երևանում
դռնբաց դատական նիստում, քննության առնելով Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի վերաբերյալ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի մայիսի 16-ի դատավճռի դեմ մեղադրյալ Ալեքսանդր Ալեքսանյանի պաշտպան Վարդան Վերդյանի վերաքննիչ բողոքը,
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
1. Գործի դատավարական ընթացքը.
2023 թվականի օգոստոսի 30-ին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՃՏՀ քննության բաժնում նախաձեռնվել է թիվ 60242823 քրեական վարույթը:
2024 թվականի դեկտեմբերի 17-ին Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
2024 թվականի դեկտեմբերի 18-ին Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի նկատմամբ կիրառվել է այլընտրանքային խափանման միջոց՝ բացակայելու արգելքը:
2025 թվականի փետրվարի 19-ին քրեական վարույթը հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան (այսուհետ նաև՝ Առաջին ատյանի դատարան)։
Առաջին ատյանի դատարանը 2025 թվականի մայիսի 16-ին վճռել է․
«Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել տուգանք՝ ամսական եկամտի հնգապատիկի՝ 596․300 (հինգ հարյուր իննսունվեց հազար երեք հարյուր) ՀՀ դրամի չափով:
Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի նկատմամբ ընտրված բացակայելու արգելք խափանման միջոցը վերացնել և որպես խափանման միջոց կիրառել գրավը՝ 600․000 (վեց հարյուր հազար) ՀՀ դրամի չափով, որն ենթակա է վճարման Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի արտաբյուջետային` 900013298014 դեպոզիտ հաշվին։
(...)»։
Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի դեմ վերաքննիիչ բողոք է ներկայացրել մեղադրյալ Ալեքսանդր Ալեքսանյանի պաշտպան Վարդան Վերդյանը ( այսուհետ նաև՝ Բողոքաբեր)։
2025 թվականի հուլիսի 11-ին Վերաքննիչ դատարանի որոշմամբ վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ և նշանակվել դատաքննության:
2․ Վերաքննիչ բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
Ալեքսանդր Ալեքսանյանին մեղադրանք է ներկայացվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով այն բանի համար, որ «[Ն]ա, տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված վիճակում վարել է տրանսպորտային միջոց։
Այսպես
Ալեքսանդր Ալեքսանյանը տեղեկացված լինելով օրենքով սահմանված կարգով` վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180152570 որոշման հիման վրա, տրանսպորտային միջոցներ վարելու իր իրավունքից 1 տարի ժամկետով՝ 2022 թվականի հուլիսի 20-ից մինչև 2023 թվականի հուլիսի 20-ն ընկած ժամանակահատվածում զրկված լինելու մասին 2023 թվականի մարտի 22-ին՝ ժամը 13:35-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Գ. Նժդեհի փողոցում վարել է «Պորշ» մակնիշի 880 XX 88 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը, որի համար Ալեքսանդր Ալեքսանյանի նկատմամբ կազմվել է վարչական իրավախախտման թիվ 8180245783 արձանագրությունը:»։
Առաջին ատյանի դատարանի վիճարկվող դատավճռի համաձայն․ «(…) Հիմնական դատալսումների ընթացքում պատշաճ իրավական ընթացակարգով հետազոտված ապացույցների հիման վրա, դրանց ձևի և բովանդակության վերլուծության, այլ ապացույցների հետ համադրելու միջոցով, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, հավաստիության, իսկ բոլոր ապացույցների համակցությունը՝ հիմնավոր եզրափակիչ դատավարական ակտ կայացնելու համար բավարարության տեսանկյունից, դրանց պատշաճ հետազոտման և վերլուծության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ, մեղադրյալի մեղավորության վերաբերյալ չփարատվող բոլոր ողջամիտ կասկածները նրա օգտին մեկնաբանելով, Դատարանը հանգում է հետևության, որ ապացուցված է Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով վերագրվող արարքի կատարումը, այդ արարքի քրեական հակաիրավականությունը, այդ արարքը մեղադրյալի կողմից կատարելը, ինչպես նաև նրա մեղավորությունը տվյալ արարքի կատարման մեջ:
Անդրադառնալով Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի կողմից ի պաշտպանություն իրեն բերված փաստարկներին առ այն, որ ինքը տեղյակ չի եղել, որ զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից, Դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
(…)
Դատարանը գնահատելով Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի արարքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցակազմի առկայության հարցը, արձանագրում է, որ քրեական գործով հաստատված հանգամանքներին տրվել է ճիշտ իրավական գնահատական, Ա.Ալեքսանյանին մեղսագրվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված վիճակում տրանսպորտային միջոց վարելու հանցակազմը, քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցներով ողջամիտ կասկածից վեր ապացուցողական չափանիշով հիմնավորվում է մեղադրյալի մեղքը՝ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված վիճակում տրանսպորտային միջոց վարելու մեջ:
Դատարանը հարկ է համարում արձանագրել, որ մեղադրյալի կողմից նշված արարքի կատարումը հաստատվում է ինչպես վկա Գ․Շահինյանի դատաքննական ցուցմունքով, այնպես էլ սույն դատավճռի 3-րդ բաժնում թվարկված թույլատրելի ապացույցներով:
Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի դիսպոզիցիան հանդիսանում է բլանկետային, ուստի սույն հոդվածի կոնկրետ բովանդակությունը և դրանում առկա հատկանիշները բացահայտելու համար Դատարանը հարկ է համարում անդրադառնալ հասարակական կյանքի տվյալ ոլորտը կարգավորող օրենսդրական դրույթներին: Այսպես.
Համաձայն Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի 128-րդ հոդվածի՝
«(...) 7.Սույն օրենսգրքի իմաստով՝
1) անձը համարվում է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված, եթե նա օրենքով սահմանված կարգով զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից, և զրկման ժամկետը չի լրացել.(...)»:
Նույն օրենսգրքի 283-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(...) Որոշման պատճենը երեք աշխատանքային օրվա ընթացքում անձամբ հանձնվում է այն անձին, որի վերաբերյալ այն ընդունվել է, ինչպես նաև տուժողին` նրա խնդրանքով: Որոշումը համարվում է անձամբ հանձնված, եթե՝
1) այն ստորագրությամբ առձեռն հանձնվել է հասցեատիրոջը, կամ հասցեատերը հրաժարվել է որոշումն ստանալուց, և առկա է որոշումը հանձնողի նշումն այդ մասին. (...)»:
Վերագրյալի համատեքստում Դատարանի համար իրատեսական չէ մեղադրյալ Ա․Ալեքսանյանի ի պաշտպանությունն իրեն բերված փաստարկն այն մասին, որ ինքը տեղյակ չի եղել, որ զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից և այդ մասին իրեն պետք է լրացուցիչ ծանուցում ուղարկեին։
Դատարանն արձանագրում է, որ նշված դեպքում որոշումը Ա․Ալեքսանյանին ուղարկելու անհրաժեշտություն չի եղել, քանի որ վերջինս հրաժարվել է վարչական իրավախախտման արձանագրությունը և դրա հիման վրա կայացված որոշումը ստանալուց և ստորագրելուց, որի վերաբերյալ առկա է որոշումը հանձնողի նշումն այդ մասին, հակառակ դեպքում կստացվի մի իրավիճակ, երբ ցանկացած անձի նկատմամբ վարչական իրավախախտման վերաբերյալ արձանագրություն կազմելու դեպքում, եթե վերջինս հրաժարվի որոշումը ստանալուց և ստորագրելուց, ապա վերջինս կհամարվի տվյալ որոշման մասին չիրազեկված, ինչը Դատարանի գնահատմամբ որևէ պայմանում չի կարող իրավաչափ համարվել։ Ավելին՝ մեղադրյալը իր ցուցմունքով հայտնել է, որ ինքն ընդունում է, որ ալկոհոլ է օգտագործել և նստել է ղեկին, ինչը հաստատվել է նաև վկա Գ․Շահինյանի ցուցմունքով, ով հայտնել է, որ իրենց հարցին ի պատասխան մեղադրյալը նշել է, որ մեկ-երկու բաժակ խմել է։ Ուշադրության է արժանի նաև այն հանգամանքը, որ վկա Գ․Շահինյանը իր ցուցմունքով հայտնել է, որ մինչև մեղադրյալ Ա․Ալեքսանյանին տեղեկացնելը, որ ինքը զրկվել է վարորդական իրավունքից, վերջինս իրենց հարցրել է, թե ինչի կարող է հանգեցնել իր ալկոհոլ օգտագործած լինելու հանգամանքը, իրենք պատասխանել են, որ կախված չափից հնարավոր է տուգանք լինի կամ առաջացնի վարորդական իրավունքից զրկում, հնարավոր է և թույլատրելի չափ լինի։ Այսինքն՝ մեղադրյալն իսկզբանե գիտակցել է, որ ինքը գտնվել է ալկոհոլի ազդեցության տակ և վերջինիս պարզաբանել են նաև, որ կախված չափից հնարավոր է և վերջինս զրկվի վարորդական իրավունքից։ Բացի այդ ի պատասխան Դատարանի հարցադրման մեղադրյալը նշեց, որ եղել են դեպքեր, որ ճանապարհային ոստիկանը իրեն կանգնեցրել, տուգանել է և միշտ իրեն տրամադրվել է համապատասխան արձանագրությունը և թե որն է տարբերությունը, որ այս անգամ իրեն չի տրամադրվել արձանագրությունը, մեղադրյալ նշեց, որ համաձայն է դիտարկման հետ, հավանաբար պարեկային ծառայության աշխատակցի փորձը չի հերիքել։ Դատարանի համար իրատեսական չէ նաև այն հանգամանքը, որ մեղադրյալը նշում է, որ ինքը եղել է ադեկվատ վիճակում, կարողացել է կառավարել իր մեքենան, ավելին պարեկային ծառայության աշխատակցից պահանջել է, որ իր մեքենան «էվակուատրի» միջոցով տեղափոխեն տուգանային հրապարակ, սակայն տեղյակ չի եղել, որ ստուգաչափման արդյունքում ինքը զրկվել է տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից։
Միաժամանակ հարկ է արձանագրել, որ մեղադրյալ Ա․Ալեքսանյանի նկատմամբ 20․07․2022 թվականին կազմվել է վարչական իրավախախտման վերաբերյալ արձանագրություն և դրա հիման վրա վարչական իրավախախտման գործով թիվ 8180152570 որոշումը և վերջինս 20․07․2022 թվականից մինչև 20․07․2023 թվականը զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից, իսկ սույն արարքը կատարել է 2023 թվականի մարտի 22-ին, այսինքն ութ ամիս անց, սակայն այդ ութ ամիսների ընթացքում 20․07․2022 թվականին կազմված վարչական իրավախախտման գործով որոշումը վերջինիս կողմից չի վիճարկվել։ Ինչ վերաբերվում է պաշտպանության կողմի այն հարցադրմանը, թե արդյոք պարեկային ծառայության աշխատակիցների մոտ չի եղել համապատասխան տեսաձայնագրող սարքավորում, ապա Դատարանն արձանագրում է, որ եթե անգամ առկա լիներ տեսաձայնագրող սարք, ապա 2023 թվականի մարտի 22-ի դրությամբ դրանք իրավաչափորեն պահպանված չէին լինի և այն էլ այն պարագայում, երբ Ա․Ալեքսանյանի կողմից 20․07․2022 թվականին կազմված վարչական իրավախախտման գործով որոշումը չի վիճարկվել։
Դատարանը հաշվի առնելով, որ սույն գործով հիմնական դատալսումների ընթացքում ցուցմունք տված միակ վկան Գերասիմ Շահինյանն է, ով հանդիսացել է ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության աշխատակից, իսկ պաշտպանության կողմը վիճարկել է վկայի ցուցմունքը, ապա հարկ է համարում արձանագրել հետևյալը․
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանն (այսուհետ նաև՝ ՄԻԵԴ) նախադեպային դիրքորոշում է հայտնել առ այն, որ «Դատարանի խնդիրն է հաստատել, թե արդյոք վարույթը, ընդհանուր առմամբ, ներառյալ այն եղանակը, որով ձեռք են բերվել ապացույցները, արդար է եղել: Որոշելու համար, թե արդյոք վարույթն ընդհանուր առմամբ արդար է եղել, թե՝ ոչ, պետք է նաև հաշվի առնել, թե արդյոք պահպանվել են պաշտպանության կողմի իրավունքները, և արդյոք դիմումատուին հնարավորություն է տրվել վիճարկելու ապացույցների իսկությունը եւ առարկելու դրանց օգտագործման դեմ։ Ի լրումն, ապացույցների որակը պետք է քննարկման առարկա հանդիսանա, ներառյալ` արդյոք այդ ապացույցների ձեռքբերման հանգամանքները կասկած չեն առաջացնում դրանց վստահելիության եւ ճշգրտության վերաբերյալ»։
(…)
Դատարանը վկայակոչված նախադեպային դիրքորոշումները կիրառելով սույն գործում առկա փաստական հանգամանքների նկատմամբ, արձանագրում է հետևյալը՝
- մեղադրյալի դեմ ցուցմունք տված ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության 2-րդ գումարտակի 3-րդ վաշտի պարեկ Գ․Շահինյանի տված ցուցմունքը հաստատվել է նաև սույն դատավճռի 3-րդ բաժնում թվարկված թույլատրելի ապացույցներով,
- մեղադրյալի դեմ ցուցմունք տված ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության 2-րդ գումարտակի 3-րդ վաշտի պարեկ Գ․Շահինյանն ակտիվ դեր չի ունեցել վիճարկվող իրադարձություններում, մասնավորապես, մեղադրյալի կողմից կատարված ենթադրյալ արարքը ուղղված չի եղել ցուցմունք տված պարեկային ծառայողի կյանքի, առողջության կամ օրինական ծառայողական կամ քաղաքական գործունեության իրականացման դեմ կամ վտանգ չի ներկայացրել վերջինիս կյանքի կամ առողջության համար, կամ ենթադրյալ արարքը կատարողի գործողությունների կարգավորմանն ուղղված, իրենց լիազորությունների շրջանակում կատարված գործողություններով անմիջականորեն մեղադրյալի դեմ ցուցմունք տված պարեկային ծառայողը ներգրավված չի եղել այն իրադարձություններին և իրավիճակներին, որի ընթացքում ծագել և զարգացել և իր որոշակի դրսևորումն է ունեցել ենթադրյալ հանցանքը և միաժամանակ վիճարկվող իրավիճակը չի առաջացել մեղադրյալի դեմ ցուցմունք տված պարեկային ծառայողի որոշակի ակտիվ գործողությունների կատարմամբ,
- չկան ծանրակշիռ փաստեր այն մասին, որ Գ․Շահինյանն ունեցել է այնպիսի շահագրգռվածություն ենթադրյալ արարքը մեղադրյալին վերագրելու կապակցությամբ, որ սուտ ցուցմունք տալու համար նախատեսված քրեական պատասխանատվության գիտակցմամբ՝ այդուհանդերձ ի վնաս մեղադրյալի ցուցմունք է տվել,
- Գ․Շահինյանի ցուցմունքը գործի կարևոր և(կամ) ակնառու հանգամանքների վերաբերյալ չի պարունակել էական հակասակություններ, անհամապատասխանություններ կամ անհիմն անհստակություններ,
- վկա Գ․Շահինյանը նախաքննության ընթացքում հարցաքննվել է, իսկ վերջինիս դատաքննության ընթացքում տված ցուցմունքի և նախկինում տված ցուցմունքի միջև հակասություններ չեն եղել։
Վերոշարադրյալի համատեքստում Դատարանը գտնում է, որ գործով ձեռք բերված ապացույցներով, ներառյալ վկա Գ․Շահինյանի ցուցմունքով, հիմնավորվում է այն հանգամանքը, որ մեղադրյալ Ա․Ալեքսանյանը տեղյակ լինելով, որ ինքը զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից, այնուամենայնիվ 2023 թվականի մարտի 22-ին, ժամը՝ 13։35-ի սահմաններում վարել է տրանսպորտային միջոց։
Հետևաբար՝ քրեաիրավական գնահատականն արդարացիորեն է տրվել՝ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված վիճակում տրանսպորտային միջոց վարելու շրջանակներում, իսկ պաշտպանության կողմի պնդումներն այն մասին, որ Ա.Ալեքսանյանը չի իմացել, որ ինքը զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից, որևէ կերպ չի հաստատվում քրեական գործի նյութերով:
Վերոգրյալով պայմանավորված՝ Դատարանը հանգում է այն հետևության, որ մեղադրյալ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանը կատարել է իրեն մեղսագրված արարքը, որի նկատմամբ կիրառելի է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասը և հետազոտված ապացույցների հիման վրա Դատարանի կողմից հաստատված են համարվում հետևյալ փաստական հանգամանքները.
- Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանը վարչական իրավախախտման գործով թիվ 8180152570 որոշման հիման վրա մեկ տարի ժամկետով՝ 2022 թվականի հուլիսի 20-ից մինչև 2023 թվականի հուլիսի 20-ն ընկած ժամանակահատվածում զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իր իրավունքից,
- Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանը ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության ծառայողի կողմից 2022 թվականի հուլիսի 20-ին վարչական իրավախախտման գործով կայացված թիվ 8180152570 որոշմամբ իրազեկվել է, որ ենթարկվել է վարչական պատասխանատվության՝ տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից մեկ տարի ժամկետով զրկվելու ձևով,
- Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանը 2023 թվականի մարտի 22-ին՝ ժամը 13:35-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Գ. Նժդեհի փողոցում վարել է «Պորշ» մակնիշի 880 XX 88 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը, որի համար Ալեքսանդր Ալեքսանյանի նկատմամբ կազմվել է վարչական իրավախախտման թիվ 8180245783 արձանագրությունը,
(…)
Դատարանը հաստատված համարելով հանցագործության և դրա կատարման մեջ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի մեղքի ապացուցված լինելը, գտնում է, որ նա ենթակա են պատժի կատարած հանցանքի համար:
(…)
Վերոգրյալի հաշվառմամբ՝ Դատարանը, որպես մեղադրյալ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի անձը բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ է արձանագրում՝ խնամքին երկու անչափահաս երեխաների, ինչպես նաև թոշակառու ծնողների առկայությունը: Դատարանի գնահատմանն է ներկայացվել նաև անդորրագիր առ այն, որ Ա․Ալեքսանյանը որպես դրամական օգնություն 1․000․000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամ փոխանցում է կատարել Հայաստան համահայկական հիմնադրամին։
Միաժամանակ Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ առկա չեն։
Վերոգրյալ իրավական նորմերի լույսի ներքո անդրադառնալով մեղադրյալ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի նկատմամբ նշանակվող պատժի տեսակի և չափի հարցերին, Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության համար ենթակա է պատժի՝ տուգանքի ձևով: Սահմանված պատիժը տվյալ դեպքում համաչափ է կատարված կոնկրետ հանցագործության բնույթին, վտանգավորության աստիճանին, այն կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձին և բավարար է պատժի նպատակների նվաճման տեսանկյունից:
Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի 2023 թվականի մարտի 22-ին նախորդող 12 ամիսների ընթացքում աշխատավարձի և դրան հավասարեցված այլ վճարների ուսումնասիրության արդյունքում պարզ է դարձել, որ 2022 թվականի մարտ ամսից մինչև 2023 թվականի փետրվար ամիսը Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանը ստացել է աշխատավարձ, որի ընդհանուր գումարը հաշվարկված եկամտային հարկի, սոցիալական վճարի և/կամ կուտակային վճարի, ինչպես նաև դրոշմանիշային վճարի՝ կազմել է 5.625.000 (հինգ միլիոն վեց հարյուր քսանհինգ հազար) ՀՀ դրամ, իսկ հաշվի առնելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի 6-րդ մասով սահմանված իրավակարգավորումները՝ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի ստացած եկամուտը առանց վճարվող հարկերի, տուրքերի կամ այլ վճարների կազմել է 4.089.200 (չորս միլիոն ութսունինը հազար երկու հարյուր) ՀՀ դրամ, որպիսի պարագայում Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի միջին ամսական եկամտի 35 (երեսունհինգ) տոկոսը կազմում է 119.260 (հարյուր տասնինը հազար երկու հարյուր վաթսուն) ՀՀ դրամ և ստացվում է, որ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի ամսական եկամուտն ավելի է քան արարքի կատարման պահին գործող «Նվազագույն ամսական աշխատավարձի մասին» ՀՀ օրենքով սահմանված չափը:
Անդրադառնալով մեղադրյալ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի նկատմամբ նշանակվող պատժի չափի հարցին, Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի նկատմամբ պատիժ պետք է նշանակել տուգանք՝ նվազագույն ամսական աշխատավարձի հնգապատիկի՝ 596․300 (հինգ հարյուր իննսունվեց հազար երեք հարյուր) ՀՀ դրամի չափով: Սահմանված պատիժը տվյալ դեպքում համաչափ է կատարված կոնկրետ հանցագործության բնույթին, վտանգավորության աստիճանին, այն կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձին և բավարար է պատժի նպատակների նվաճման տեսանկյունից:
(…)»։
3․ Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, այն հաստատող փաստերը, պահանջները, ինչպես նաև դրանք հիմնավորող փաստարկները.
Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի և դրանք հաստատող փաստերի սահմաններում.
Բողոքաբերը ներկայացված վերաքննիչ բողոքում նշել է․ «(…) Դատարանի կողմից կայացված Դատավճիռը հիմնավոր և պատճառաբանված չէ հետևյալ նկատառումներով
(…)
Սույն դեպքում հանցագործության անմիջական օբյեկտը ճանապարհային երթևեկության և տրանսպորտային միջոցների շահագործման կանոնների խախտման կապակցությամբ մարդու, հասարակության և պետության անվտանգության պաշտպանությանն ուղղված հասարակական հարաբերություններն են։
Հանցագործության օբյեկտիվ կողմը դրսևորվում է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված կամ այդ իրավունքը կասեցված անձի կողմից տրանսպորտային միջոց վարելով։
Հանցագործության սուբյեկտը 16 տարին լրացած, մեղսունակ ֆիզիկական անձն է։ Ընդ որում՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասում, սուբյեկտը պետք է պարտադիր ստացված լինի տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունք, այսինքն, այդ դեպքում նաև անհրաժեշտ է, որ լրացած լինի նրա 18 տարին։
Մինչդեռ հանցագործության սուբյեկտիվ կողմը բնութագրվում է ուղղակի դիտավորությամբ։ Եվ այս առումով հատկանշական է, որ անձը պետք է գիտակցի, որ ինքը տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված է կամ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իր իրավունքը կասեցված է և այդ պայմաններում վարի տրանսպորտային միջոց։
(…)
Այսինքն՝ երկու դեպքում էլ Օրենսդիրը դիտավորության առկայությունը պայմանանվորում է անձի կողմից արարքի փաստական հանգամանքները գիտակցելու հետ, այսինքն վերջինս հանդիսանում է հանցակազմի պարտադիր հատկանիշ։
Նման դեպքում անձի կողմից գիտակցված լինելու համար անհրաժեշտ նախապայման է, որպեսզի վերջինս պատշաճ կարգով ծանուցված, տեղեկացված լինի, որ ինքը հստակ ժամանակահատվածով զրկված է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից կամ վերջինիս տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված է։ Հակառակ պարագայում սույն հանցակազմի սուբյեկտիվ կողմը հնարավոր չի լինի հաստատված համարել։
Մեջբերված իրավական վերլուծությունները համադրելով քրեական գործում առկա փաստական հանգամանքների հետ՝ հարկ է արձանագրել, որ Ալեքսանդր Ալեքսանյանը պատշաճ կարգով չի տեղեկացվել տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից 1 տարի ժամկետով զրկված լինելու հանգամանքի վերաբերյալ հետևյալ հիմնավորումնեով.
Կատարված նախաքննության ընթացքում հսկողություն իրականացնող դատախազը 2025 թվականի հունիսի 10-ին կայացրել է նախաքննությունը շարունակելու նպատակով թիվ 60242823 քրեական վարույթի նյութերը նախաքննական մարմին վերադարձնելու մասին որոշում: Կայացված որոշմամբ վերջինս արձանագրել է իրականացված նախաքննության թերությունները, մասնավորապես՝ քրեական վարույթով միջոցներ չէին ձեռնարկվել պարզելու Ալեքսանդր Ալեքսանյանը այլ եղանակով՝ փոստային կամ ճանապարհային ոստիկանության ծանուցումների, էլեկտրոնային համակարգի միջոցով թիվ 8180152570 որոշման մասին ծանուցվել է, թե՝ ոչ: Նշված բովանդակությամբ ներկայացված տեղեկատվության պահանջին ի պատասխան՝ ստացվել է տեղեկատվություն, որ Ալեքսանդր Ալեքսանյանին փոստային եղանակով ծանուցում չի ուղարկվել, ճանապարհային ոստիկանության ծանուցումների, էլեկտրոնային համակարգի միջոցով թիվ 8180152570 որոշման ծանուցումները բացակայել են:
Կայացված դատավճռի հիմքում դրվել է միայն այն, որ ըստ պարեկային աշխատակցի ցուցմունքի վերջինս բանավոր կերպով ծանուցել է տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից զրկելու վերաբերյալ, մինչդեռ անձին մեղսագրվում է հանցավոր արարքի ենթադրյալ կատարում և սույն պարագայում գործ ունենք քրեական դատավարության առումով պատշաճ ծանուցելու պարտականություն, և միայն դրանից հետո հնարավոր կլիներ եզրահանգում կատարելու, որ անձը արարքը կատարելիս դրսևորվել է դիտավորություն: Նմանօրինակ իրավիճակ է այն դեպքը, երբ վարչական դատավարության կարգավորման պարագայում «Ազդարար» էլեկտրոնային հարթակի միջոցով իրականացված ծանուցումները համարվում են պատշաճ, սակայն նույն հարթակի միջոցով պատշաճ ծանուցված անձինք չեն ենթարկվում քրեական պատասխանատվության, քանի դեռ քրեական դատավարության կարգավորումները պատշաճ ծանուցված լինելու վերաբերյալ այլ են և նման դեպքերում հնարավոր չի լինում հաստատված համարելու անձի կողմից կատարված ենթադրյալ հանցավոր արարքում ուղղակի դիտավորության առկայությունը: Եթե Ալեքսանդր Ալեքսանյանին ծանուցած լինեին «Ազդարար» էլեկտրոնային համակարգի միջոցով, Դատարանը, պաշտպանական կողմից համոզմամբ, վարչական դատավարություն պատշաճ համարվող ծանուցումը քրեական դատավարության համատեքստում չէր գնահատի բավարար, և կարձանագրեր, որ անձը փաստացի տեղեկացված չի եղել իր իրավունքի զրկման մասին, ուստի՝ քրեական դատավարության համատեքստում չի դրսևորել դիտավորություն: Սույն պարագայում ևս, եթե անգամ Ալեքսանդր Ալեքսանյանը հրաժարվել է որոշումը ստանալուց, գուցե դա համարվում է պատշաճ ծանուցում վարչական դատավարության կարգավորումների պարագայում, սակայն դա չի վկայում առ այն, որ վերջինս փաստացի տեղյակ է եղել, որ զրկվել է տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից: Այլկերպ, պատկերացնենք, որ անձը գտնվում է ոչ սթափ վիճակում, իսկ հաջորդ առավոտյան աղոտ է հիշում նախօրդ օրվա իրադարձությունները: Անհերքելի է այն հանգամանքը, որ ալկոհոլ օգտագործած անձանց մոտ հաջորդ օրը շատ դեպքերում լինում է հիշողության կորուստ, և սա համարել պատշաճ ծանուցում անձին մեղադրել հանցավոր արարք կատարելու մեջ առնվազն ոչ իրավաչափ է: Այս համատեքստում ուշագրավ է այն, որ Ալեքսանդր Ալեքսանյանի տրանսպորտային միջոց վարելու վկայագիրը դեպքից հետո մշտապես գտնվել է իր մոտ, ինչը ևս համոզմունք է առաջացնում առ այն, որ Ալեքսանդր Ալեքսանյանը փաստացի տեղեկացված չի եղել տրանսպորտային միջոց վարելու իր իրավունքի զրկման վերաբերյալ, հակառակ պարագայում՝ վկայագիրը ևս չէր գտնվի իր տիրապետման ներքո:
Հատկանշական է այն հանգամանքը, որ անգամ բանավոր կերպով ծանուցված լինելը չհիմնավորվեց հիմնական դատալսումների ընթացքում.
Ալեքսանդր Ալեքսանյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, ինքը պարեկային աշխատակցի հետ զրույց է ունեցել միայն իրեն պատկանող տրանսպորտային միջոցը տուգանային հրապարակ տեղափոխելու եղանակի մասին, մասնավորապես՝ տրանսպորտային միջոցը հանդիսացել է էլեկտրոմոբիլ, որում էլեկտրական խնայողությունը ավատվելիս է եղել, ինչով էլ պայմանավորված՝ Ալեքսանդր Ալեքսանյանը խնդրել է մեքենան տեղափոխել քարշակի միջոցով, մինչդեռ պարեկային աշխատակիցը կարծել է, որ Ալեքսանդր Ալեքսանյանը պարզապես չի վստահում մեքենան իրենց, ինչի արդյունքում կողմերի միջև սկսել է խոսակցություն այդ հարցի կապակցությամբ: Նշվածից բացի, պարեկային աշխատակիցը չի հայտնել իրեն ոչինչ, մասնավորապես՝ խմածության առկայության, դրա աստիճանի և կայացվող որոշման բովանդակության մասին: Պնդեց, որ պարեկային ծառայողը անգամ բանավոր եղանակով չի ծանուցել դրա մասին, ուստի՝ ինքը չի էլ հրաժարվել կամզված փաստաթղթերը ստորագրելուց քանի որ անգամ տեղյակ չի եղել դրա մասին: Մեքենան տուգանային հրապարակ տեղափոխում են նաև մի շարք այլ դեպքերում, մասնավորապես, երբ խմածության աստիճան առկա է լինում, սակայն չի հանգեցնում տրանպորտային միջոց վարելու իրավունքի զրկման: Նման պայմաններում, միայն այն հանգամանքը, որ իրեն պատկանող տրանսպորտային միջոցը տեղափոխվել է տուգանային հրապարակ, չէր կարող վկայել իրեն տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից զրկման մասին:
Հատկանշական է, որ կազմված արձանագրության մեջ նշագրվել է «հրաժարվում է», եզրույթը, այսինքն՝ երրորդ դեմքով, այլ ոչ թե առաջին դեմքով՝ «հրաժարվում եմ», ինչպես նշվել է զննության արձանագրությամբ, որից հետևում է, որ հիշյալ գրառումը չի կատարվել Ալեքսանդր Ալեքսանյանի կողմից, որպիսի հանգամանքը պնդել են ինչպես վերջինս, այնպես էլ արձանագրությունը կազմող ոստիկանության աշխատակիցը։ Հետևաբար հնարավոր չէ նույնիսկ դրանով հաստատված համարել, որ Ալեքսանդր Ալեքսանյանը տեղեկացվել է վերոնշյալ վարչական արձանագրության բովանդակության մասին։ Այլ է խնդիրը, եթե վերջինս անձամբ կատարեր գրառում «հրաժարվելու» մասին, որի արդյունքում հնարավոր կլիներ հետևության հանգել, որ վերջինս ծանոթացել է հիշյալ արձանագրությանը, կամ առնվազն հնարավորություն ունեցել է այն ծանոթանալու և անհրաժեշտ նշագրում անելու, սակայն չի ցանկացել օգտվել իր իրավունքից։
(…)
Նույնական դիրքորոշում է հայտնել նաև Արարատի և Վայոց Ձորի մարզերի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանը՝ դատավոր Հայկ Պետրոսյանի նախագահությամբ, թիվ ԱՎԴ2/0049/01/23 քրեական գործով արդարացնելով մեղադրյալ Գևորգ Կարապետյանին: Կայացված դատական ակտը ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի կողմից թողնվել է անփոփոխ և մտել օրինական ուժի մեջ: Կայացված ակտով արձանագրվել է նաև այն, որ նման պայմաններում ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության կողմից բավարար միջոցներ չեն ձեռնարկվել, հիշյալ որոշումը վերջինիս էլեկտրոնային եղանակով, կամ փոստային ծառայության միջոցով ուղարկված լինելու վերաբերյալ որևէ փաստական տվյալներ առկա չեն, իսկ հիշյալ որոշումը կայացնելու պահին, այն առձեռն Գևորգ Կարապետյանին չի հանձնվել, կամ առնվազն Դատարան չեն ներկայացվել բավարար ապացույցներ առ այն, որ վերջինս պատշաճ իրազեկվել է վարելու իրավունքից ժամանակավորապես զրկվելու կամ այն կասեցված լինելու մասին։
Վերոգրյալից արդյունքում պարզ է դառնում, որ սույն գործով վճռորոշ ապացույցը, որով ըստ Դատարանի ուղղակիորեն հիմնավորվել է Ալեքսանդր Ալեքսանյանի մասնակցությունը նրան վերագրված արարքի կատարմանը, վիճարկվող իրադարձությունների անմիջական մասնակից` Պարեկային ծառայության աշխատակից վկա Գ․Շահինյանի ցուցմունքն է:
(…)
Հետևաբար, օգտագործելով այդպիսի ողջամիտ հնարավորությունը, փաստվում է, որ արժանահավատության և գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից վերոհիշյալ անձանց ցուցմունքները գնահատելիս և նրանց մեղադրական ցուցմունքները ստուգելիս կարևոր է դրանց բովանդակությունը հաստատող նույն տեղեկատվության ստացումը մեկ այլ անձից կամ այլ օբյեկտիվ աղբյուրից, որն առանց ներքին հակասությունների, գործում առկա մյուս ապացույցներին համահունչ կպարունակի ապացուցման ենթակա հանգամանքների, մասնավորապես՝ մեղադրյալ Ալեքսանդր Ալեքսանյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցակազմի սուբյեկտիվ կողմը բնութագրող գործողությունները կատարելու վերաբերյալ ճշմարտացի և արժանահավատ տեղեկատվություն: Այս համատեքստում հարկ է նշել, որ մեղադրանքի կողմի ներկայացրած մյուս ապացույցներով, մասնավորապես՝ մեղադրյալ Ալեքսանդր Ալեքսանյանի հարցաքննության, զննում կատարելու մասին արձանագրությամբ և արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչված փաստաթղթերից որևէ մեկում առկա չէ Ալեքսանդր Ալեքսանյանի կողմից տրանսպորտային միջոցներ վարելու իր իրավունքը կասեցված լինելու հանգամանքը իմանալը հավաստող որևէ օբյեկտիվ տվյալ:
Վերոգրյալի հիման վրա՝ պետք է արձանագրել, որ Ալեքսանդր Ալեքսանյանի կողմից տրանսպորտային միջոցներ վարելու իր իրավունքը զրկված լինելու մասին իրազեկված լինելու մասին հանգամանքը հաստատող փաստական տվյալ, բացի Պարեկային ծառայության աշխատակից վկա Գ․Շահինյանի ցուցմունքից, այլ օբյեկտիվ աղբյուր առկա չէ և այդպիսին մեղադրանքի կողմը դատարանին չի ներկայացրել:
Անդրադառնալով պարեկային ծառայողների կողմից դեպքը տեսանկարահանած լինելու հանգամանքին՝ Դատարանը արձանագրել է, որ եթե անգամ առկա լիներ տեսաձայնագրող սարք, ապա 2023 թվականի մարտի 22-ի դրությամբ դրանք իրավաչափորեն պահպանված չէին լինի: Այս կապակցությամբ հատկանշական է, որ հիշյալ տեսախցիկները չպետք է լինեին անջատված, քանի որ համաձայն 2020 թվականի սեպտեմբերի 23-ին հաստատված ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության կանոնագիրքի 26-րդ կետի՝ ծառայություն իրականացնող պարեկային ավտոմոբիլում տեղադրված տրանսպորտային միջոցի գտնվելու վայրը և այլ սարքավորումներով երթևեկության ուղղությունը ցույց տվող սարքավորումը և պարեկային ծառայության իրականացման հսկողական տեսախցիկը միացվում են ծառայության դուրս գալու պահին և չեն անջատվում (հսկողական տեսախցիկը` բացառությամբ ընդմիջման ժամանակի) մինչև ծառայության ավարտը: Նման պայմաններում տեսագրությունների պահպանման խնդիրը պատկանում է ՀՀ ՆԳՆ պարեկային ծառայությանը և ոչ մի պարագայում դրա բացակայության բացասական հետևանքները չպետք է մեկնաբանվեն ի վնաս Ալեքսանդր Ալեքսանյանի:
Այսպիսով, սույն պարագայում քրեական գործով ձեռք չի բերվել մեղադրյալին Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով դատապարտելու համար համարժեք ապացույցների բավարար համակցություն, որն անհրաժեշտ է անձի մեղավորությունը ողջամիտ (հիմնավոր) կասկածից վեր ապացուցված համարելու համար: Մեղադրյալ Ալեքսանդր Ալեքսանյանի մեղավորության վերաբերյալ Դատարանի հետևությունը կառուցված է հակասական բովանդակություն ունեցող ոչ բավարար շահագրգիռ անձ հանդիսացող (վերջինս ակտիվորեն ներգրավված է եղել վիճարկվող իրադարձություններում և չի կարող հայտնել, թե իրենք պատշաճ չեն իրականացրել վարորդին՝ իրավունքի զրկման իրազեկման գործընթացը) ոստիկանության աշխատակցի ցուցմունքի վրա, որը այլ՝ առավել օբյեկտիվ ապացույցներով չի ստուգվել և հաստատվել, ընդհակառակը՝ հաստատվել է այն հանգամանքը, որ Ալեքսանդր Ալեքսանյանին կայացված որոշման վերաբերյալ չեն ուղարկել հաղորդագրություն, կայացված որոշումը անգամ չեն էլ ուղարկել փոստային եղանակով, վերջինս չի օգտվել «roadpolice» էլեկտրոնային հարթակից, վերջինս չի ստորագրել կազմված արձանագրությունը, բացի այդ չի էլ հրաժարվել այն ստորագրելուց, ինչը նշանակում է, որ անձի անմեղության կանխավարկածը հաղթահարված չէ, ինչն էլ իր հերթին վկայում է այն մասին, որ նման պայմաններում պետք է փաստել Ալեքսանդր Ալեքսանյանի անմեղության ապացուցված լինելը:
(…)»։
Արդյունքում՝ Բողոքաբերը ներկայացված վերաքննիչ բողոքում խնդրել է ամբողջությամբ բեկանել Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի վերաբերյալ Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2025 թվականի մայիսի 16-ի թիվ ԵԴ1/0593/01/25 դատավճիռը և կայացնել նոր դատական ակտ՝ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանին ճանաչել և հռչակել անմեղ և արդարացնել՝ Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքում՝ իրեն մեղսագրվող արարքը չկատարելու հիմքով։
4․ Վերաքննիչ դատարանում կողմերի ներկայացրած բացատրությունները.
Պաշտպան Վ․Վերդյանը ներկայացնելով վերաքննիչ բողոքի հիմքերի ու հիմնավորումների վերաբերյալ իր բացատրությունները, պնդեց այն և խնդրեց բավարարել։
5․ Վերաքննիչ դատարանի հիմնավորումներն ու եզրահանգումը․
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն`
«Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Վերաքննությունը և վճռաբեկությունն իրականացվում են բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում։
2. Վերադաս դատարանն իրավասու է ի շահ մեղադրյալի դուրս գալու վերաքննիչ կամ վճռաբեկ բողոքի սահմաններից, եթե՝
1) ստորադաս դատարանի դատական ակտը հրապարակելուց հետո հայտնաբերվում է քրեական հետապնդումը բացառող հանգամանք.
2) հայտնաբերվում է, որ մեղադրյալի արարքին տրվել է սխալ իրավական գնահատական.
3) հայտնաբերվում են սույն օրենսգրքի 376-րդ հոդվածի 1-ին մասով սահմանված հանգամանքներ.
4) հայտնաբերվում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ նշանակվել է նրան վերագրվող հանցագործության համար օրենքով չնախատեսված պատժատեսակ, պատժաչափ, կամ նրա նկատմամբ նշանակված պատիժը սխալ է հաշվարկվել.
5) բողոքարկված դատական ակտի բեկանման կամ փոփոխման հիմքն ակնհայտորեն վերաբերում է նաև դատական ակտը չբողոքարկած մեղադրյալին:
(…)»:
Վերաքննիչ դատարանի առջև բարձրացված իրավական հարցը հետևյալն է․ հիմնավոր են արդյո՞ք մեղադրյալ Ալեքսանդր Ալեքսանյանին մեղսագրվող արարքի կատարման մեջ մեղավոր ճանարելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները։
ՀՀ Սահմանադրության 66-րդ հոդվածի համաձայն`
«Հանցագործության համար մեղադրվողը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղքն ապացուցված չէ օրենքով սահմանված կարգով` դատարանի` օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 16-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Հանցանք է համարվում սույն օրենսգրքով նախատեսված, պատժի սպառնալիքով արգելված, հանցագործության սուբյեկտի կողմից մեղավորությամբ կատարված արարքը»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Հանցագործության համար մեղադրվողը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունն ապացուցված չէ սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով՝ դատարանի՝ օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով:
2. Չապացուցված մեղավորությունը հավասարազոր է ապացուցված անմեղությանը:
3. Մեղադրյալը պարտավոր չէ ապացուցել իր անմեղությունը կամ քրեական վարույթն իրականացնող մարմնին ցույց տալ որևէ աջակցություն: Մեղադրյալի անմեղության ապացուցման պարտականությունը չի կարող դրվել նաև նրա պաշտպանի, օրինական ներկայացուցչի, գույքային պատասխանողի և նրա ներկայացուցչի վրա: Մեղադրանքի ապացուցման և ի պաշտպանություն մեղադրյալի բերված փաստարկների հերքման պարտականությունը հանրային քրեական հետապնդման դեպքում կրում է դատախազը, իսկ մինչդատական վարույթում` նաև քննիչը: Մասնավոր քրեական հետապնդման դեպքում այդ պարտականությունը կրում են տուժողը և նրա ներկայացուցիչը:
4. Մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր ողջամիտ կասկածները, որոնք չեն փարատվել սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 22-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1․ Քրեական վարույթի համար նշանակություն ունեցող ցանկացած հանգամանք պետք է հաստատվի պատշաճ ապացույցների բավարար համակցությամբ։
2. Եզրափակիչ դատավարական ակտը պետք է հիմնվի հետազոտված ապացույցների ազատ և բարեխիղճ գնահատման վրա:
3. Մեղադրական դատավճռի հիմքում դրվող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած հիմնավոր կասկած: Դատավճիռ կայացնելիս պետք է հաշվի առնվի անհրաժեշտ և հնարավոր ապացույցների բացակայությունը:
4. Վարույթն իրականացնող մարմինը պարտավոր է հանգամանորեն ստուգել ի պաշտպանություն մեղադրյալի բերված և պատշաճ ձևակերպված փաստարկները:
5. Հանցագործության համար անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա. այն պետք է հաստատվի փոխկապակցված վերաբերելի, թույլատրելի, հավաստի ապացույցների ամբողջությամբ:
(…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Քրեական վարույթի ընթացքում հավաքված ապացույցները ենթակա են պատշաճ ստուգման՝ ստացված ապացույցի ձևի և բովանդակության վերլուծության, այն այլ ապացույցների հետ համադրելու, նոր ապացույցներ հավաքելու, ապացույցների ստացման աղբյուրները վերհանելու միջոցով»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 105-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման՝ վերաբերելիության, թույլատրելիության, հավաստիության, իսկ բոլոր ապացույցների համակցությունը՝ հիմնավոր եզրափակիչ դատավարական ակտ կայացնելու համար բավարարության տեսանկյունից:
2. Քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով քրեադատավարական օրենսդրությամբ, ներառյալ ապացուցման չափանիշների մասին վերաբերելի կանոններով, ապացույցները գնահատում են դրանց պատշաճ հետազոտման և վերլուծության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ:
3. Ոչ մի տվյալ նախապես հավաստի ապացույցի ուժ չունի: Դատավորը, ինչպես նաև քննիչը և դատախազը չպետք է կանխակալ վերաբերմունք դրսևորեն ապացույցներին, չպետք է դրանց որոշ մասին մյուսների նկատմամբ առավել կամ նվազ նշանակություն տան, քանի դեռ պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դրանք չեն գնահատվել»։
Մեջբերված նորմերը վերլուծության ենթարկելիս ՀՀ վճռաբեկ դատարանը մշտապես ընդգծել է, որ ապացույցների գնահատումը կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա, ինչը՝ որպես ապացույցների գնահատման արդյունք, բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոնների անխզելի կապով. այն մի կողմից պետք է բխի հետազոտվող ապացույցների բավարար համակցությունից և հիմնվի դրանց վրա, իսկ մյուս կողմից անկողմնակալ դիտորդի մոտ պետք է առաջացնի այն վստահությունը, որ ապացույցները հետազոտվել են արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ։ Ընդ որում, թեև ապացույցները գնահատվում են ներքին համոզմունքի հիման վրա, այնուամենայնիվ, այն չի կարող կամայական լինել և պետք է բխի գործի հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննությունից։ Այլ կերպ՝ յուրաքանչյուր գործով ապացուցման ենթակա հանգամանքները հաստատելիս (հանցագործության դեպքը և հանգամանքները, կասկածյալի և մեղադրյալի առնչությունը դեպքին, անձի մեղավորությունը քրեական օրենքով չթույլատրված արարքը կատարելու մեջ և այլն) դատարանը կրում է առկա ապացույցները բարեխիղճ գնահատման ենթարկելու պարտականություն, ինչն էլ իր հերթին պետք է արտահայտվի պատճառաբանված եզրահանգումների տեսքով։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Մ.Հակոբյանի գործով անդրադառնալով անձի մեղավորության հաստատման համար հաղթահարման ենթակա անհրաժեշտ չափանիշներից մեկին` անմեղության կանխավարկածին, շեշտել է, որ. «[Ա]պացույցների կամայական գնահատման արգելքը դատարաններին պարտավորեցնում է (...) ապացուցման ենթակա հանգամանքների, այդ թվում` կոնկրետ հանցանքի հատկանիշների և այդ հանցանքի մեջ անձի մեղավորության վերաբերյալ իր հետևությունները հիմնավորել վերաբերելի, փոխկապակցված, հավաստի ապացույցներով և ոչ թե ենթադրություններով: Այլ խոսքով` հանցանքի մեջ մեղադրվող յուրաքանչյուր անձի վերաբերյալ` ապացուցման ենթակա յուրաքանչյուր հանգամանքի կապակցությամբ դատարանի հետևությունը պետք է հիմնված լինի ոչ թե գնահատողական դատողությունների, կանխատեսումների կամ կարծիքների, այլ կոնկրետ գործով օրենքով սահմանված կարգով ձեռք բերված փաստական տվյալների վրա: Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ մեղսագրվող հանցագործության և դրա հատկանիշների ապացուցման բեռը կրում է մեղադրանքի կողմը, իսկ չփարատված կասկածները պետք է մեկնաբանվեն հօգուտ մեղադրյալի: Դրանից հետևում է, որ մեղադրանքի կողմը կրում է անձի մեղքը հաստատելու համար բավարար ապացույցներ ներկայացնելու պարտականությունը (…)»:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի վերաբերյալ որոշման մեջ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(...) Արժանահավատ է այն ապացույցը, որի ճշմարտացիությունը կասկած չի հարուցում: Ապացույցն արժանահավատության տեսանկյունից գնահատելիս դատարանը պետք է հիմք ընդունի հետևյալ հանգամանքները.
ա) ապացույցի աղբյուրի հատկանիշները (օրինակ՝ փորձագետի ձեռնհասությունը, ցուցմունք տվող անձի շահագրգռվածությունը, որոշ դեպքերում հոգեբանական և ֆիզիոլոգիական հատկանիշները, վիճակը, ինչպես նաև անձին վերաբերող այլ հատկանիշներ, որոնք կարող են ազդեցություն ունենալ այդ անձի կողմից գործի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքներն ընկալելու, մտապահելու, վերարտադրելու գործընթացի վրա),
բ) ապացույցի ձևավորման հանգամանքները (օրինակ՝ վկայի կողմից կոնկրետ հանգամանքն ընկալելու պայմանները, պաշտպանի, ներկայացուցչի ներկայությունը և այլն),
գ) ապացուցողական տեղեկությունը ձեռք բերելու միջոցը,
դ) ապացույցի բովանդակությունը կազմող տեղեկությունը հաստատող կամ հերքող հանգամանքների առկայությունը,
ե) նույն տեղեկության ստացումն այլ աղբյուրից:
Յուրաքանչյուր ապացույց արժանահավատության տեսանկյունից պետք է գնահատվի ապացույցների համակցության մեջ՝ բազմակողմանի և մանրամասն գնահատելով փաստական տվյալների ստացման աղբյուրները և ապացույցի ձևավորման ամբողջ ընթացքը: Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ վերջնական որոշում կարող է կայացվել դրա բովանդակությունն այլ աղբյուրներից ստացված տեղեկությունների հետ համադրելու արդյունքում: Որոշակի փաստի վերաբերյալ այս կամ այն աղբյուրից ստացված տեղեկությունների արժանահավատությունը գնահատելու համար անհրաժեշտ է վերլուծել ստացված տեղեկությունների բովանդակությունը, համադրել դրանք այլ ապացույցների հետ, պարզել դրանց համապատասխանությունը կամ հակասությունը, հակասության դեպքում` դրա պատճառները:
Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ դատարանի եզրահանգումները պետք է հիմնվեն գործում առկա փաստական տվյալների վրա:
(…) [Դ]ատարանը պարտավոր է իր դատական ակտում ամրագրել և թույլատրելիության, վերաբերելիության ու արժանահավատության տեսանկյունից գնահատման ենթարկել այն ապացույցները, որոնց վրա հիմնված են դատարանի հետևությունները, ինչպես նաև նշել այս կամ այն ապացույցն անարժանահավատ համարելու փաստարկները (...): Հակառակ դեպքում՝ ապացույցների գնահատումը, դրա արդյունքում դատարանի համապատասխան ներքին համոզմունքի ձևավորումը կկրեն սուբյեկտիվ բնույթ, կհանգեցնեն կամայականության և անձի արդար դատաքննության իրավունքի խախտման...: (...)
(…) [Գ]ործի լուծման համար ապացույցների բավարարությունը որոշելու չափանիշները սերտորեն փոխկապակցված են և փոխադարձաբար պայմանավորում են միմյանց: Գործի լուծման համար բավարար ապացույցներ ասելով` պետք է հասկանալ թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների համակցություն, որը, հաղթահարելով անմեղության կանխավարկածը, անաչառ դիտորդի մոտ կձևավորի հիմնավոր կասկածից վեր համոզվածություն անձի մեղավորության վերաբերյալ, ինչպես նաև կհաստատի գործով ապացուցման առարկան կազմող մյուս հանգամանքները և հնարավորություն կտա կայացնել հիմնավորված և պատճառաբանված որոշում (…) »:
Անդրադառնալով ապացույցների բավարարությունը գնահատելու դատավարական որոշումների հիմնավորվածության և պատճառաբանվածության չափանիշին` Վճռաբեկ դատարանը, վերահաստատելով իր նախորդ իրավական դիքրորոշումները, փաստել է, որ. «Ապացույցների գնահատման արդյունքում ձևավորված ներքին համոզմունքն իրավական նշանակություն է ստանում և օբյեկտիվացվում ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս՝ դատավարական որոշումների հիմնավորման և պատճառաբանման չափանիշի միջոցով (…)։ Ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը ենթադրում է ապացույցները բարեխիղճ վերլուծության ենթարկելու պարտականություն։
(…) դատարանը պարտավոր է իր դատական ակտում ամրագրել և թույլատրելիության, վերաբերելիության ու արժանահավատության տեսանկյունից գնահատման ենթարկել այն ապացույցները, որոնց վրա հիմնված են դատարանի հետևությունները, ինչպես նաև նշել այս կամ այն ապացույցն անարժանահավատ համարելու փաստարկները։ Հակառակ դեպքում ապացույցների գնահատումը, դրա արդյունքում դատարանի համապատասխան ներքին համոզմունքի ձևավորումը կկրեն սուբյեկտիվ բնույթ, կհանգեցնեն կամայականության և անձի արդար դատաքննության իրավունքի խախտման՝ սահմանափակելով նաև դատական ակտի օրինականությունը և հիմնավորվածությունը ստուգելու վերադաս դատարանի հնարավորությունը»:
(…) քրեական դատավարությունում մեղքի հարցը լուծելիս որպես ապացույցների բավարարության շեմ պետք է գործի «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշը։ Ընդ որում, «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշ ասելով, պետք է հասկանալ փաստական տվյալների (ապացույցների) այնպիսի համակցություն, որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը։ Վերոգրյալը չի նշանակում, որ հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորությունն ընդհանրապես չի կարող առաջացնել որևէ կասկած, սակայն այդպիսի կասկածի հավանականության դեպքում դրա աստիճանը պետք է լինի աննշան (խիստ ցածր)։ Այլ խոսքով՝ մեղադրանքը կազմող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 347-րդ հոդվածը սահմանում է.
«(…)
2. Դատավճիռը պետք է լինի օրինական և հիմնավոր:
(…)
4. Դատավճիռը հիմնավոր է, եթե՝
(…)
3) դատավճռում շարադրվող բոլոր հետևությունները և որոշումները պատշաճ պատճառաբանված են:»։
Դատական ակտի պատճառաբանված լինելու հատկանիշի առնչությամբ Վճռաբեկ դատարանն իր նախադեպային իրավունքում մշտապես ընդգծել է, որ դատական ակտերի պատճառաբանման պահանջը ոչ միայն արդարացիության կարևոր բաղադրատարր է, այլև անձի արդար դատաքննության իրավունքի արդյունավետ իրացման կարևոր երաշխիք, ինչը դատավարության մասնակիցներին պաշտպանում է կամայականություններից:
Դատական ակտի պատճառաբանվածությունը կոչված է պարզաբանելու, թե ինչու է դատարանը եկել այս կամ այն հետևության, որ իրավանորմերով է ղեկավարվել նման որոշում կայացնելիս, և միևնույն ժամանակ հնարավորություն է ստեղծում վերադաս դատարանի կողմից դատական ակտի օրինականության և հիմնավորվածության ստուգման համար: Քրեական դատավարության ցանկացած փուլում դատարանի կողմից չհիմնավորված, չպատճառաբանված (կամ ոչ պատշաճ պատճառաբանված) որոշումների կայացումն անընդունելի է: Ընդ որում, դատական ակտի պատճառաբանությունների հիմքում չեն կարող դրվել վերացական, ընդհանուր բնույթի դատողություններ: Պատճառաբանությունը պետք է կառուցվի տրամաբանորեն կապված և գործի փաստական հանգամանքներից բխող հստակ, որոշակի և համոզիչ հետևությունների վրա, ուստի և դատական ակտի պատճառաբանությունների հիմքում վերացական, ընդհանրական դատողությունների առկայությունն անմիջականորեն վկայում է այդպիսի պատճառաբանության ոչ պատշաճ լինելու մասին :
Ընդհանրացնելով մեջբերված որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները` Վճռաբեկ դատարանը փաստել է, որ հանցագործության համար դատապարտումը չի կարող պայմանավորված լինել անձի հավանական մեղավորության վերաբերյալ հետևություններով կամ ենթադրություններով, այլ պետք է բխի նրա կողմից տվյալ արարքը կատարելու հարցում դատարանի համոզմունքից։ Միաժամանակ դատարանի համոզմունքը չի կարող կամայական և սուբյեկտիվ լինել. այն պետք է ձևավորվի պատշաճ ընթացակարգի շրջանակներում ապացույցների բազմակողմանի, լրիվ, օբյեկտիվ հետազոտման և գնահատման արդյունքում:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված կամ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված անձի կողմից տրանսպորտային միջոց վարելը կամ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունք չունեցող անձի կողմից տրանսպորտային միջոց վարելը նույն արարքի համար օրենքով սահմանված պատասխանատվության կիրառումից հետո` մեկ տարվա ընթացքում՝
(…)
3. Սույն օրենսգրքի իմաստով՝ անձը համարվում է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված, եթե նա օրենքով սահմանված կարգով զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից, և զրկման ժամկետը չի լրացել:
(…)»։
Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասը պատասխանատվություն է նախատեսում տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված կամ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված կամ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունք չունեցող անձի կողմից տրանսպորտային միջոց վարելու համար։ Նույն հոդվածը սահմանվում է նաև, որ օրենսգրքի իմաստով անձը համարվում է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված, եթե նա օրենքով սահմանված կարգով զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից, և զրկման ժամկետը չի լրացել: Քննարկվող հանցագործության անմիջական օբյեկտը ճանապարհային երթևեկության և տրանսպորտային միջոցների շահագործման կանոնների խախտման կապակցությամբ մարդու, հասարակության և պետության անվտանգության պաշտպանությանն ուղղված հասարակական հարաբերություններն են։ Հանցագործության օբյեկտիվ կողմը դրսևորվում է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված կամ այդ իրավունքը կասեցված կամ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունք չունեցող անձի կողմից տրանսպորտային միջոց վարելով։ Հանցագործության սուբյեկտը 16 տարին լրացած, մեղսունակ ֆիզիկական անձն է։ Հանցագործության սուբյեկտիվ կողմը բնութագրվում է ուղղակի դիտավորությամբ։ Եվ այս առումով հատկանշական է, որ անձը պետք է գիտակցի, որ ինքը տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված է կամ իր տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված է կամ չունի տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունք և այդ պայմաններում վարի տրանսպորտային միջոց։
Վերոգրյալի հաշվառմամբ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ մասնավորապես՝ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված կամ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված լինելը գիտակցված գնահատելու համար անհրաժեշտ նախապայման է, որպեսզի անձը պատշաճ կարգով ծանուցված, տեղեկացված լինի, որ ինքը հստակ ժամանակահատվածով զրկված է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից կամ վերջինիս տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված է։ Հակառակ պարագայում սույն հանցակազմի սուբյեկտիվ կողմը հնարավոր չի լինի հաստատված համարել։
Սույն գործի նյութերի ուսումնասիրությունից երևում է, որ Ալեքսանդր Ալեքսանյանի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով այն բանի համար, որ նա տեղեկացված լինելով օրենքով սահմանված կարգով՝ վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180152570 որոշման հիման վրա, տրանսպորտային միջոցներ վարելու իր իրավունքից 1 տարի ժամկետով՝ 2022 թվականի հուլիսի 20-ից մինչև 2023 թվականի հուլիսի 20-ն ընկած ժամանակահատվածում զրկված լինելու մասին 2023 թվականի մարտի 22-ին՝ ժամը 13:35-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Գ.Նժդեհի փողոցում վարել է «Պորշ» մակնիշի 880 XX 88 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը, որի համար Ալեքսանդր Ալեքսանյանի նկատմամբ կազմվել է վարչական իրավախախտման թիվ 8180245783 արձանագրությունը:
Վկայակոչված իրավադրույթների, արտահայտված իրավական դիրքորոշումների և փաստական հանգամանքների լույսի ներքո համակցության մեջ վերլուծելով հիմնական դատալսումների ընթացքում հետազոտված ապացույցները՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Ալեքսանդր Ալեքսանյանի արարքում տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված անձի կողմից տրանսպորտային միջոց վարելու հատկանիշների առկայության վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները հիմնավորված չեն:
Այսպես, քրեական գործով սահմանված կարգով ձեռք բերված և մեղադրական եզրակացության հիմքում դրված՝ Առաջին ատյանի դատարանում դատաքննության ընթացքում հետազոտված ապացույցների համակցության պայմաններում անդրադառնալով տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից զրկելու մասին ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության 2-րդ գումարտակի 3-րդ վաշտի պարեկ Գերասիմ Շահինյանի կողմից վարչական իրավախախտման վերաբերյալ գործով 2022 թվականի հուլիսի 20-ի թիվ 8180152570 որոշման մասին դրա հասցեատիրոջը՝ Ալեքսանդր Ալեքսանյանին իրազեկելու հարցին՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի նախատեսված հանցակազմի շրջանակներում հիշյալ հարցը կարևորվում է նրանով, որ առհասարակ իրավունքից զրկման մասին որոշման վերաբերյալ դրա հասցեատիրոջ իրազեկվածությունը հանրային շահի տեսանկյունից միտված է իրավունքի սահմանափակման նպատակների ապահովմանը, իսկ մասնավոր շահի տեսանկյունից ապահովում է հասցեատիրոջ իրավունքների պաշտպանությունը, ինչպես նաև հասցեատիրոջ համար իրավական հենք է ստեղծում գիտակցելու իր իրավունքների և ազատությունների իրացման թույլատրելի շրջանակը, հարմարեցնելու իր վարքագիծն այդ շրջանակներն ամրագրող պահանջներին և գնահատելու իր վարքագծի իրավաչափությունը՝ կանխատեսելով ոչ իրավաչափ վարքագիծ դրսևորելու դեպքում իր համար վրա հասնող հավանական հետևանքները։
Վերոգրյալի հաշվառմամբ՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Ալեքսանդր Ալեքսանյանի նկատմամբ կայացված՝ 2022 թվականի հուլիսի 7-ի արձանագրության և 2022 թվականի հուլիսի 20-ի թիվ 8180152570 որոշուման համաձայն՝ 2022 թվականի հուլիսի 20-ին վերջինիս զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից 1 (մեկ) տարի ժամկետով, որի վերաբերյալ իրազեկված լինելու հանգամանքը ապացուցված լինելու պայմաններում նոր միայն կարող է քննարկվել տրանսպորտային միջոց վարելու համար նրան քրեական պատասխանատվության ենթարկելու հարցը։
Անդրադառնալով վերոհիշյալ հանգամանքի ապացուցվածության հարցին՝ Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում արձանագրել, որ վարչական իրավախախտման մասին արձանագրությանը և դրա հիման վրա կայացված 2022 թվականի հուլիսի 20-ի թիվ 8180152570 որոշմանը Ալեքսանդր Ալեքսանյանին ծանոթացնելու ուղղությամբ ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության կողմից բավարար միջոցներ չեն ձեռնարկվել։ Հիշյալ որոշումը վերջինիս էլեկտրոնային եղանակով, կամ փոստային ծառայության միջոցով ուղարկված լինելու վերաբերյալ որևէ փաստական տվյալներ առկա չեն, իսկ հիշյալ որոշումը կայացնելու պահին, այն առձեռն Ալեքսանդր Ալեքսանյանին չի հանձնվել, կամ առնվազն չեն ներկայացվել բավարար ապացույցներ առ այն, որ վերջինս պատշաճ իրազեկվել է վարելու իրավունքից ժամանակավորապես զրկվելու մասին։
Մասնավորապես՝
- Ըստ Ալեքսանդր Ալեքսանյանի ցուցմունքի՝ պարեկային ծառայության աշխատակիցները իրեն չեն էլ ասել, որ արձանագրություն են կազմում և ինքը պետք է ստորագրի կամ չստորագրի, այլ ասել են, որ ինքն այդ մասին նամակով կստանա և կարող է վիճարկել, (...) Թե ինչու ինքը իր անհամաձայնությունը տեղում չի հայտնել, որ համաձայն չէ կազմված արձանագրության հետ, ապա կարող է ասել, որ այդտեղ, իր աչքի առաջ արձանագրություն չի կազմվել, այսինքն՝ այդպիսի խոսակցություն չի եղել, որ ինքը հրաժարվի ստորագրելուց, իր կարծիքով արձանագրությունը հետագայում է կազմվել, որպեսզի համապատասխանեցվի ամբողջ ընթացակարգին: (...) Արձանագրությունը իր աչքի առաջ չի կազմվել, պարեկային ծառայության աշխատակիցը իրեն ասել է, որ կծանուցեն, նամակ կստանա և կիմանա։ (...) հետո իրեն ասել են, որ ինքը գտնվում է ոչ սթափ վիճակում, մեքենան տանում են տուգանային հրապարակ, այդտեղ արձանագրություն չի կազմվել։ (...) իր և պարեկային ծառայության աշխատակցի խոսակցությունը եղել է տուգանային հրապարակ տանելու հետ կապված և հետո իրենք բոլորով գնացել են տուգանային հրապարակ (...) իրեն չափի վերաբերյալ չեն հայտնել, չեն ասել, որ ինքը վարչական պատասխանատվության է ենթարկվում և զրկվում է վարորդական իրավունքի վկայականից, հաստատ որևէ իրավունք ու պարտականություն պարեկային ծառայության աշխատակիցները իրեն չեն պարզաբանել, այլ ասել են, որ իր մեքենան տանում են տուգանային հրապարակ։ (...):
- Վկա Գերասիմ Շահինյանի ցուցմունքի համաձայն՝ սթափության վիճակի զննությունն անցնելուց հետո իրենք մեղադրյալին ասել են, որ ինքը զրկվում է վարորդական իրավունքից։ (...) Նշեց, որ իր կողմից է կազմվել արձանագրությունը, որը առկա է քրեական գործի նյութերում։ Ի պատասխան այն հարցին, թե ինչով է պայմանավորված եղել, որ վարորդը հրաժարվել է բացատրություն տալուց և ստորագրելուց, վկան պատասխանել է, որ վարորդական իրավունքից զրկվելու մասին տեղեկությունը ստանալուց հետո մեղադրյալի վերաբերմունքը և պահվածքը փոխվել է, որն իր կարծիքով նորմալ է, քանի որ դա հոգեբանական վիճակ է և, սովորաբար, երբ վարորդները զրկվում են վարորդական իրավունքից այդպես են իրենց դրսևորում, որ չեն ստորագրի և այլն։ (...) իր կարծիքով, քանի որ իրենք վարորդին հայտնել են, որ զրկվում է վարորդական իրավունքից, վերջինս այդ պատճառով է հրաժարվել ստորագրելուց, ինքը միանշանակ պնդում է, որ հենց այդտեղ իրենք վարորդին հայտնել են, որ վերջինս զրկվում է վարորդական իրավունքից, այդտեղ ուրիշ տարբերակ չէր կարող լինել։ (...) Ինքը տեղյակ չէ, թե իրենց կողմից երբ վարորդին տեղեկացվում է, որ վերջինս զրկվել է վարորդական իրավունքից, դրանից հետո արդյոք որոշում ուղարկվում է, թե ոչ, իր գործառույթը վարորդին տեղեկացնելով ավարտվում է։ (...)
- 2022 թվականի հուլիսի 7-ին կազմված վարչական իրավախախտման վերաբերյալ արձանագրության մեջ նշված է, որ «վարորդը հրաժարվեց բացատրություն տալուց և ստորագրելուց»։
- 2022 թվականի հուլիսի 7-ի թիվ 8180152570 որոշուման մեջ նշված է «հասցեատերը հրաժարվեց որոշման կտրոնը ստանալուց և ստորագրելուց»։
Վերաքննիչ դատարանը նախ փաստում է, որ վերոգրյալ արձանագրության և որոշման մեջ նշագրվել է «հրաժարվեց», եզրույթը, այսինքն՝ երրորդ դեմքով, այլ ոչ թե առաջին դեմքով՝ «հրաժարվում եմ», որից հետևում է, որ հիշյալ գրառումը չի կատարվել Ալեքսանդր Ալեքսանյանի կողմից։ Հետևաբար՝ հնարավոր չէ նույնիսկ դրանով հաստատված համարել, որ Ալեքսանդր Ալեքսանյանը տեղեկացվել է վերոնշյալ վարչական արձանագրության բովանդակության մասին։ Այլ կերպ՝ վերջինս անձամբ չի կատարել գրառում «հրաժարվելու» մասին, որի արդյունքում դատարանը չի կարող հանգել հետևության, որ վերջինս ծանոթացել է հիշյալ արձանագրությանը, կամ առնվազն հնարավորություն ունեցել է դրա հետ ծանոթանալու և անհրաժեշտ նշում անելու, սակայն չի ցանկացել օգտվել իր իրավունքից։
Ինչ վերաբերում է վկա Գերասիմ Շահինյանի ցուցմունքին, ապա Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները . «(…) չնայած դիմումատուին դատապարտելիս ներպետական դատարանները, ոստիկանության ծառայողների ցուցմունքներից բացի, հղում են կատարել այլ ապացույցների, միակ ապացույցը, որով ուղղակիորեն ենթադրվում էր դիմումատուի մասնակցությունն այդ արարքների կատարմանը, և որով տրամադրվում էր դրանց մանրամասները, տվյալ ցուցմունքներն էին։ Բոլոր մյուս ապացույցները, որոնց դատարանները հղում են կատարել, անուղղակի ապացույցներ են, և չի կարելի ասել, որ դրանք ուղղակիորեն ցույց են տալիս դիմումատուի առնչությունը մեղսագրվող արարքներին (...)
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը քննել է մի շարք գործեր, որոնց դեպքում հրապարակային միջոցառման ժամանակ անհատին իր պահվածքի պատճառով քրեական հետապնդման են ենթարկել և դատապարտել՝ հիմնվելով բացառապես այն ոստիկանության ծառայողների ցուցմունքների վրա, որոնք ակտիվորեն ներգրավված են եղել վիճարկվող իրադարձություններում։ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը գտել է, որ այդ վարույթներում դատարանները պատրաստակամորեն և անվերապահորեն ընդունել են ոստիկանության ծառայողների ցուցմունքները և դիմումատուին որևէ հնարավորություն չեն տվել հակառակ ապացույցներ ներկայացնելու։ Այն վճռել է, որ այս մեղադրանքների հիմքում ընկած այն հիմնական փաստերի վերաբերյալ վեճի դեպքում, երբ մեղադրանքի կողմի միակ վկաներն այն ոստիկանության ծառայողներն են եղել, որոնք ակտիվ դեր են ունեցել վիճարկվող իրադարձություններում, դատարանները պետք է պարտադիր օգտագործեին յուրաքանչյուր ողջամիտ հնարավորություն՝ ստուգելու նրանց մեղադրական ցուցմունքները: (...)»:
Այս կապակցությամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը , որ «(…) ստորադաս դատարանները Գ․Ջհանգիրյանի մեղադրանքը հիմնավորելիս առավելապես հիմնվելով ոստիկանության աշխատակիցների ցուցմունքների վրա` չեն ապահովվել Մուշեղ Սաղաթելյանն ընդդեմ Հայաստանի գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի կողմից մատնանշված՝ արդար դատաքննության իրավունքի երաշխիքները։ Դատարանները Գ․Ջհանգիրյանի մեղքը հիմնավորող ապացուցողական զամբյուղում ծանրակշիռ դեր հատկացնելով ոստիկանության աշխատակիցների ցուցմունքներին՝ պատշաճ գնահատման չեն ենթարկել այն, որ վերջիններս ակտիվորեն ներգրավված են եղել վիճարկվող իրադարձություններում, ինչը ողջամտորեն կասկածի տակ է դնում նրանց ցուցմունքների արժանահավատությունը։ Մասնավորապես, սույն գործով վճռորոշ ապացույցները, որոնցով ուղղակիորեն հիմնավորվել է Գ.Ջհանգիրյանի մասնակցությունը նրան վերագրված արարքի կատարմանը, վիճարկվող իրադարձությունների անմիջական մասնակից` տուժողներ՝ ՀՀ ոստիկանության կազմակերպված հանցավորության դեմ պայքարի գլխավոր վարչության կրտսեր տեսուչ Ա.Հարությունյանի և նույն վարչության օպերլիազոր Տ.Աղվանյանի ցուցմունքներն են։ Ինչ վերաբերում է այլ ապացույցներին, որոնց դատարանները հղում են կատարել, այն է` որպես վկա հարցաքննված ոստիկանության մյուս աշխատակիցների ցուցմունքները, իրեղեն ապացույցը, դրա առգրավման արձանագրությունն ու փորձագիտական եզրակացությունը, ապա դրանք անուղղակի ապացույցներ են և ուղղակիորեն չեն հաստատում Գ․Ջհանգիրյանի առնչությունը մեղսագրվող արարքին։
Նման պայմաններում, ստորադաս դատարանները չեն օգտագործել յուրաքանչյուր ողջամիտ հնարավորություն՝ ստուգելու այն ոստիկանության ծառայողների մեղադրական ցուցմունքները, որոնք ակտիվ դեր են ունեցել Գ.Ջհանգիրյանին մեղսագրվող արարքի կատարման ժամանակահատվածում: Ավելին, ինչպես նշվել է Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի կողմից Մուշեղ Սաղաթելյանն ընդդեմ Հայաստանի գործով վճռում, սույն գործով ևս պաշտպանական կողմին հնարավորություն չի ընձեռվել արդյունավետորեն վիճարկելու ոստիկանության աշխատակիցների ցուցմունքների իսկությունը և առարկելու դրանց օգտագործման դեմ։ Մասնավորապես, պաշտպանական կողմին լիարժեք հնարավորություն չի տրվել դատարան հրավիրելու մի շարք վկաների և ապացուցողական զանգվածում ներառելու նրանց ցուցմունքները, որոնք, ըստ պաշտպանների, կասկածի տակ էին դնում ոստիկանության աշխատակիցների կողմից ներկայացված տվյալները և հիմնավորում էին դեպքի հանգամանքների վերաբերյալ պաշտպանության կողմի առաջ քաշված վարկածը։ Այլ կերպ, ոստիկանության աշխատակիցների կողմից ներկայացված տվյալներն անվերապահորեն ընդունելը՝ առանց պաշտպանական կողմին լիարժեք հնարավորություն ընձեռելու մրցակցային դատավարության պայմաններում արդյունավետորեն վիճարկելու իր դեմ տրված ցուցմունքների արժանահավատությունը, ինչպես արձանագրել է Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը Մուշեղ Սաղաթելյանն ընդդեմ Հայաստանի գործով, այնպես էլ սույն գործով, հանգեցրել է Եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածով երաշխավորված՝ արդար դատաքննության իրավունքի խախտման: (...)»:
Ուստի՝ սույն գործով վկա Գերասիմ Շահինյանի ցուցմունքը հավաստող՝ ոստիկանության աշխատակիցների կամ ծառայողական մեքենայի տեսագրություններ գործի նյութերում առկա չեն, իսկ ոստիկանության աշխատակցի ցուցմունքը չի կրող գնահատվել բավարար՝ մեղադրյալին ծանուցված համարելու, այն է՝ վարորդական իրավունքից զրկելու փաստը հայտնի լինելու համար, ինչպես նշում է ոստիկանության աշխատակիցը։ Հետևաբար առկա է չփարատված կասկած, որն անհրաժեշտ է մեկնաբանել հօգուտ մեղադրյալի։ Այլ կերպ՝ 2022 թվականի հուլիսի 20-ի թիվ 8180152570 վարչական իրավախախտման գործով որոշումը կայացրած պարեկային ծառայության աշխատակից Գերասիմ Շահինյանի՝ հիմնական դատասլումների ընթացքում հայտնած այն հանգամանքը, որ ինքը Ալեքսանդր Ալեքսանյանին բանավոր հայտնել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից 1 տարի ժամկետով զրկելու մասին, ինքնին բավարար չէ Ալեքսանդր Ալեքսանյանի կողմից տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված լինելու մասին վերջինիս իրազեկվածությունը հաստատված համարելու համար, այն պայմաններում, երբ մեղադրյալ Ալեքսանդր Ալեքսանյանը հայտնել է, որ իրեն բանավոր կերպով նույնպես տեղյակ չեն պահել իր տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելու մասին։ Դեռ ավելին՝ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելու մասին պարեկային ծառայողների կողմից բանավոր հայտնած լինելու հանգամանքը քրեական գործում առկա որևէ փաստական տվյալով չի հիմնավորվում /քրեական վարույթին կցված չէ ոստիկանության աշխատակիցների ամրակցված տեսախցիկների ձայնագրությունները/։
Վերոգրյալի հիման վրա՝ Վերաքննիչ դատարանը գալիս է այն հետևության, որ Ալեքսանդր Ալեքսանյանի կողմից տրանսպորտային միջոցներ վարելու իր իրավունքից զրկված լինելու մասին իրազեկվածության հանգամանքը հաստատող փաստական տվյալ, բացի Պարեկային ծառայության աշխատակից Գերասիմ Շահինյանի ցուցմունքից, առկա չէ:
Ինչ վերաբերում է Առաջին ատյանի դատարանի այն դիրքորոշմանը, որ եթե անգամ առկա լիներ տեսաձայնագրող սարք, ապա 2023 թվականի մարտի 22-ի դրությամբ դրանք իրավաչափորեն պահպանված չէին լինի, ապա Վերաքննիչ դատարանն իր համաձայնությունն է հայտնում Բողոքաբերի այն պնդմանը, որ հիշյալ տեսախցիկները չպետք է լինեին անջատված, քանի որ համաձայն 2020 թվականի սեպտեմբերի 23-ին հաստատված ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության կանոնագիրքի 26-րդ կետի՝ ծառայություն իրականացնող պարեկային ավտոմոբիլում տեղադրված տրանսպորտային միջոցի գտնվելու վայրը և այլ սարքավորումներով երթևեկության ուղղությունը ցույց տվող սարքավորումը և պարեկային ծառայության իրականացման հսկողական տեսախցիկը միացվում են ծառայության դուրս գալու պահին և չեն անջատվում (հսկողական տեսախցիկը` բացառությամբ ընդմիջման ժամանակի) մինչև ծառայության ավարտը, որպիսի պայմաններում տեսագրությունների պահպանման խնդիրը պատկանում է ՀՀ ՆԳՆ պարեկային ծառայությանը և ոչ մի պարագայում դրա բացակայության բացասական հետևանքները չպետք է մեկնաբանվեն ի վնաս Ալեքսանդր Ալեքսանյանի:
Այսպիսով՝ քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցների բովանդակային վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ դրանք ինչպես առանձին, այնպես էլ համակցությամբ չեն հաստատում սույն քրեական գործով ապացուցման առարկան կազմող ելակետային այն հանգամանքը, ըստ որի` Ալեքսանդր Ալեքսանյանն իրազեկված է եղել տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքի զրկված լինելու մասին։
Այսպիսով, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական գործով ձեռք չի բերվել մեղադրյալ Ալեքսանդր Ալեքսանյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով դատապարտելու համար ապացույցների բավարար համակցություն, որն անհրաժեշտ է անձի մեղավորությունը հիմնավոր կասկածից վեր ապացուցված համարելու համար: Մեղադրյալ Ալեքսանդր Ալեքսանյանի մեղավորության վերաբերյալ հետևությունը կառուցված է ոչ բավարար՝ շահագրգիռ անձ հանդիսացող ոստիկանության աշխատակցի ցուցմունքի վրա, որը այլ՝ առավել օբյեկտիվ ապացույցներով չի ստուգվել և հաստատվել, ինչը նշանակում է, որ անձի անմեղության կանխավարկածը հաղթահարված չէ:
Վերոգրյալի հաշվառմամբ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ սույն քրեական գործով ձեռք չի բերվել թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների համակցություն, որը հաղթահարելով անմեղության կանխավարկածը և բացառելով հակառակի ողջամիտ հավանականությունը՝ անաչառ դիտորդի մոտ կձևավորի «հիմնավոր կասկածից վեր» համոզվածություն հանցագործության դեպքին Ալեքսանդր Ալեքսանյանի առնչության և քրեական օրենքով չթույլատրված ու վերջինիս մեղսագրված արարքը կատարելու մեջ նրա մեղավորության վերաբերյալ, ինչպես նաև կհաստատի գործով ապացուցման առարկան կազմող մյուս հանգամանքները և հնարավորություն կտա գալու այն եզրահանգման, որ կայացվել է հիմնավորված ու պատճառաբանված դատական ակտ:
Ամփոփելով վերոշարադրյալը՝ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ սույն գործով Առաջին ատյանի դատարանը, Ալեքսանդր Ալեքսանյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղավոր ճանաչելով խախտել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 104-րդ և 105-րդ հոդվածների պահանջները, որի արդյունքում թույլ է տվել դատական սխալ՝ նյութական օրենքի ոչ ճիշտ կիրառում, ինչն էլ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ հիմք է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2025 թվականի մայիսի 16-ի դատավճիռը բեկանելու և դրա փոխարեն նոր դատական ակտ կայացնելու համար։
Հետևաբար, վերոգրյալի հիման վրա Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ պետք է ճանաչել և հռչակել Ալեքսանդր Ալեքսանյանի անմեղությունը՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ և նրան արդարացնել՝ մեղսագրվող արարքը նրա կողմից կատարված չլինելու հիմքով։
Անդրադառնալով խափանման միջոցի հարցին՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Ալեքսանդր Ալեքսանյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց բացակայելու արգելքը պետք է թողնել անփոփոխ մինչև դատավճիռը օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 370-372-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը.
Վ Ճ Ռ Ե Ց
Մեղադրյալ Ալեքսանդր Ալեքսանյանի պաշտպան Վարդան Վերդյանի վերաքննիչ բողոքը բավարարել։
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2025 թվականի մայիսի 16-ի դատավճիռը բեկանել։
Ճանաչել և հռչակել Ալեքսանդր Ալեքսանյանի անմեղությունը՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ և նրան արդարացնել՝ մեղսագրվող արարքը նրա կողմից կատարված չլինելու հիմքով:
Ալեքսանդր Ալեքսանյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց բացակայելու արգելքը թողնել անփոփոխ մինչև դատավճիռը օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Սույն որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` այն ստանալու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում։
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` ԱԴՐԻՆԵ ՂՈՒԿԱՍՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` ԱՐՄԵՆ ԲԵԿԹԱՇՅԱՆ
ՄՆԱՑԱԿԱՆ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի
ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան
Նախագահող դատավոր՝ Մ․Մելքոնյան
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան)` հետևյալ կազմով,
նախագահությամբ դատավոր` Ա․Ղուկասյանի
դատավորներ՝ Ա․ Բեկթաշյանի
Մ․Հարությունյանի
քարտուղարությամբ՝ Ա․Կարապետյանի
մասնակցությամբ`
պաշտպան` Վ․Վերդյանի
2025 թվականի դեկտեմբերի 18-ին ք. Երևանում
դռնբաց դատական նիստում, քննության առնելով Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի վերաբերյալ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի մայիսի 16-ի դատավճռի դեմ մեղադրյալ Ալեքսանդր Ալեքսանյանի պաշտպան Վարդան Վերդյանի վերաքննիչ բողոքը,
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
1. Գործի դատավարական ընթացքը.
2023 թվականի օգոստոսի 30-ին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՃՏՀ քննության բաժնում նախաձեռնվել է թիվ 60242823 քրեական վարույթը:
2024 թվականի դեկտեմբերի 17-ին Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
2024 թվականի դեկտեմբերի 18-ին Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի նկատմամբ կիրառվել է այլընտրանքային խափանման միջոց՝ բացակայելու արգելքը:
2025 թվականի փետրվարի 19-ին քրեական վարույթը հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան (այսուհետ նաև՝ Առաջին ատյանի դատարան)։
Առաջին ատյանի դատարանը 2025 թվականի մայիսի 16-ին վճռել է․
«Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել տուգանք՝ ամսական եկամտի հնգապատիկի՝ 596․300 (հինգ հարյուր իննսունվեց հազար երեք հարյուր) ՀՀ դրամի չափով:
Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի նկատմամբ ընտրված բացակայելու արգելք խափանման միջոցը վերացնել և որպես խափանման միջոց կիրառել գրավը՝ 600․000 (վեց հարյուր հազար) ՀՀ դրամի չափով, որն ենթակա է վճարման Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի արտաբյուջետային` 900013298014 դեպոզիտ հաշվին։
(...)»։
Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի դեմ վերաքննիիչ բողոք է ներկայացրել մեղադրյալ Ալեքսանդր Ալեքսանյանի պաշտպան Վարդան Վերդյանը ( այսուհետ նաև՝ Բողոքաբեր)։
2025 թվականի հուլիսի 11-ին Վերաքննիչ դատարանի որոշմամբ վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ և նշանակվել դատաքննության:
2․ Վերաքննիչ բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
Ալեքսանդր Ալեքսանյանին մեղադրանք է ներկայացվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով այն բանի համար, որ «[Ն]ա, տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված վիճակում վարել է տրանսպորտային միջոց։
Այսպես
Ալեքսանդր Ալեքսանյանը տեղեկացված լինելով օրենքով սահմանված կարգով` վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180152570 որոշման հիման վրա, տրանսպորտային միջոցներ վարելու իր իրավունքից 1 տարի ժամկետով՝ 2022 թվականի հուլիսի 20-ից մինչև 2023 թվականի հուլիսի 20-ն ընկած ժամանակահատվածում զրկված լինելու մասին 2023 թվականի մարտի 22-ին՝ ժամը 13:35-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Գ. Նժդեհի փողոցում վարել է «Պորշ» մակնիշի 880 XX 88 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը, որի համար Ալեքսանդր Ալեքսանյանի նկատմամբ կազմվել է վարչական իրավախախտման թիվ 8180245783 արձանագրությունը:»։
Առաջին ատյանի դատարանի վիճարկվող դատավճռի համաձայն․ «(…) Հիմնական դատալսումների ընթացքում պատշաճ իրավական ընթացակարգով հետազոտված ապացույցների հիման վրա, դրանց ձևի և բովանդակության վերլուծության, այլ ապացույցների հետ համադրելու միջոցով, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, հավաստիության, իսկ բոլոր ապացույցների համակցությունը՝ հիմնավոր եզրափակիչ դատավարական ակտ կայացնելու համար բավարարության տեսանկյունից, դրանց պատշաճ հետազոտման և վերլուծության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ, մեղադրյալի մեղավորության վերաբերյալ չփարատվող բոլոր ողջամիտ կասկածները նրա օգտին մեկնաբանելով, Դատարանը հանգում է հետևության, որ ապացուցված է Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով վերագրվող արարքի կատարումը, այդ արարքի քրեական հակաիրավականությունը, այդ արարքը մեղադրյալի կողմից կատարելը, ինչպես նաև նրա մեղավորությունը տվյալ արարքի կատարման մեջ:
Անդրադառնալով Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի կողմից ի պաշտպանություն իրեն բերված փաստարկներին առ այն, որ ինքը տեղյակ չի եղել, որ զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից, Դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
(…)
Դատարանը գնահատելով Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի արարքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցակազմի առկայության հարցը, արձանագրում է, որ քրեական գործով հաստատված հանգամանքներին տրվել է ճիշտ իրավական գնահատական, Ա.Ալեքսանյանին մեղսագրվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված վիճակում տրանսպորտային միջոց վարելու հանցակազմը, քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցներով ողջամիտ կասկածից վեր ապացուցողական չափանիշով հիմնավորվում է մեղադրյալի մեղքը՝ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված վիճակում տրանսպորտային միջոց վարելու մեջ:
Դատարանը հարկ է համարում արձանագրել, որ մեղադրյալի կողմից նշված արարքի կատարումը հաստատվում է ինչպես վկա Գ․Շահինյանի դատաքննական ցուցմունքով, այնպես էլ սույն դատավճռի 3-րդ բաժնում թվարկված թույլատրելի ապացույցներով:
Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի դիսպոզիցիան հանդիսանում է բլանկետային, ուստի սույն հոդվածի կոնկրետ բովանդակությունը և դրանում առկա հատկանիշները բացահայտելու համար Դատարանը հարկ է համարում անդրադառնալ հասարակական կյանքի տվյալ ոլորտը կարգավորող օրենսդրական դրույթներին: Այսպես.
Համաձայն Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի 128-րդ հոդվածի՝
«(...) 7.Սույն օրենսգրքի իմաստով՝
1) անձը համարվում է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված, եթե նա օրենքով սահմանված կարգով զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից, և զրկման ժամկետը չի լրացել.(...)»:
Նույն օրենսգրքի 283-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(...) Որոշման պատճենը երեք աշխատանքային օրվա ընթացքում անձամբ հանձնվում է այն անձին, որի վերաբերյալ այն ընդունվել է, ինչպես նաև տուժողին` նրա խնդրանքով: Որոշումը համարվում է անձամբ հանձնված, եթե՝
1) այն ստորագրությամբ առձեռն հանձնվել է հասցեատիրոջը, կամ հասցեատերը հրաժարվել է որոշումն ստանալուց, և առկա է որոշումը հանձնողի նշումն այդ մասին. (...)»:
Վերագրյալի համատեքստում Դատարանի համար իրատեսական չէ մեղադրյալ Ա․Ալեքսանյանի ի պաշտպանությունն իրեն բերված փաստարկն այն մասին, որ ինքը տեղյակ չի եղել, որ զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից և այդ մասին իրեն պետք է լրացուցիչ ծանուցում ուղարկեին։
Դատարանն արձանագրում է, որ նշված դեպքում որոշումը Ա․Ալեքսանյանին ուղարկելու անհրաժեշտություն չի եղել, քանի որ վերջինս հրաժարվել է վարչական իրավախախտման արձանագրությունը և դրա հիման վրա կայացված որոշումը ստանալուց և ստորագրելուց, որի վերաբերյալ առկա է որոշումը հանձնողի նշումն այդ մասին, հակառակ դեպքում կստացվի մի իրավիճակ, երբ ցանկացած անձի նկատմամբ վարչական իրավախախտման վերաբերյալ արձանագրություն կազմելու դեպքում, եթե վերջինս հրաժարվի որոշումը ստանալուց և ստորագրելուց, ապա վերջինս կհամարվի տվյալ որոշման մասին չիրազեկված, ինչը Դատարանի գնահատմամբ որևէ պայմանում չի կարող իրավաչափ համարվել։ Ավելին՝ մեղադրյալը իր ցուցմունքով հայտնել է, որ ինքն ընդունում է, որ ալկոհոլ է օգտագործել և նստել է ղեկին, ինչը հաստատվել է նաև վկա Գ․Շահինյանի ցուցմունքով, ով հայտնել է, որ իրենց հարցին ի պատասխան մեղադրյալը նշել է, որ մեկ-երկու բաժակ խմել է։ Ուշադրության է արժանի նաև այն հանգամանքը, որ վկա Գ․Շահինյանը իր ցուցմունքով հայտնել է, որ մինչև մեղադրյալ Ա․Ալեքսանյանին տեղեկացնելը, որ ինքը զրկվել է վարորդական իրավունքից, վերջինս իրենց հարցրել է, թե ինչի կարող է հանգեցնել իր ալկոհոլ օգտագործած լինելու հանգամանքը, իրենք պատասխանել են, որ կախված չափից հնարավոր է տուգանք լինի կամ առաջացնի վարորդական իրավունքից զրկում, հնարավոր է և թույլատրելի չափ լինի։ Այսինքն՝ մեղադրյալն իսկզբանե գիտակցել է, որ ինքը գտնվել է ալկոհոլի ազդեցության տակ և վերջինիս պարզաբանել են նաև, որ կախված չափից հնարավոր է և վերջինս զրկվի վարորդական իրավունքից։ Բացի այդ ի պատասխան Դատարանի հարցադրման մեղադրյալը նշեց, որ եղել են դեպքեր, որ ճանապարհային ոստիկանը իրեն կանգնեցրել, տուգանել է և միշտ իրեն տրամադրվել է համապատասխան արձանագրությունը և թե որն է տարբերությունը, որ այս անգամ իրեն չի տրամադրվել արձանագրությունը, մեղադրյալ նշեց, որ համաձայն է դիտարկման հետ, հավանաբար պարեկային ծառայության աշխատակցի փորձը չի հերիքել։ Դատարանի համար իրատեսական չէ նաև այն հանգամանքը, որ մեղադրյալը նշում է, որ ինքը եղել է ադեկվատ վիճակում, կարողացել է կառավարել իր մեքենան, ավելին պարեկային ծառայության աշխատակցից պահանջել է, որ իր մեքենան «էվակուատրի» միջոցով տեղափոխեն տուգանային հրապարակ, սակայն տեղյակ չի եղել, որ ստուգաչափման արդյունքում ինքը զրկվել է տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից։
Միաժամանակ հարկ է արձանագրել, որ մեղադրյալ Ա․Ալեքսանյանի նկատմամբ 20․07․2022 թվականին կազմվել է վարչական իրավախախտման վերաբերյալ արձանագրություն և դրա հիման վրա վարչական իրավախախտման գործով թիվ 8180152570 որոշումը և վերջինս 20․07․2022 թվականից մինչև 20․07․2023 թվականը զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից, իսկ սույն արարքը կատարել է 2023 թվականի մարտի 22-ին, այսինքն ութ ամիս անց, սակայն այդ ութ ամիսների ընթացքում 20․07․2022 թվականին կազմված վարչական իրավախախտման գործով որոշումը վերջինիս կողմից չի վիճարկվել։ Ինչ վերաբերվում է պաշտպանության կողմի այն հարցադրմանը, թե արդյոք պարեկային ծառայության աշխատակիցների մոտ չի եղել համապատասխան տեսաձայնագրող սարքավորում, ապա Դատարանն արձանագրում է, որ եթե անգամ առկա լիներ տեսաձայնագրող սարք, ապա 2023 թվականի մարտի 22-ի դրությամբ դրանք իրավաչափորեն պահպանված չէին լինի և այն էլ այն պարագայում, երբ Ա․Ալեքսանյանի կողմից 20․07․2022 թվականին կազմված վարչական իրավախախտման գործով որոշումը չի վիճարկվել։
Դատարանը հաշվի առնելով, որ սույն գործով հիմնական դատալսումների ընթացքում ցուցմունք տված միակ վկան Գերասիմ Շահինյանն է, ով հանդիսացել է ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության աշխատակից, իսկ պաշտպանության կողմը վիճարկել է վկայի ցուցմունքը, ապա հարկ է համարում արձանագրել հետևյալը․
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանն (այսուհետ նաև՝ ՄԻԵԴ) նախադեպային դիրքորոշում է հայտնել առ այն, որ «Դատարանի խնդիրն է հաստատել, թե արդյոք վարույթը, ընդհանուր առմամբ, ներառյալ այն եղանակը, որով ձեռք են բերվել ապացույցները, արդար է եղել: Որոշելու համար, թե արդյոք վարույթն ընդհանուր առմամբ արդար է եղել, թե՝ ոչ, պետք է նաև հաշվի առնել, թե արդյոք պահպանվել են պաշտպանության կողմի իրավունքները, և արդյոք դիմումատուին հնարավորություն է տրվել վիճարկելու ապացույցների իսկությունը եւ առարկելու դրանց օգտագործման դեմ։ Ի լրումն, ապացույցների որակը պետք է քննարկման առարկա հանդիսանա, ներառյալ` արդյոք այդ ապացույցների ձեռքբերման հանգամանքները կասկած չեն առաջացնում դրանց վստահելիության եւ ճշգրտության վերաբերյալ»։
(…)
Դատարանը վկայակոչված նախադեպային դիրքորոշումները կիրառելով սույն գործում առկա փաստական հանգամանքների նկատմամբ, արձանագրում է հետևյալը՝
- մեղադրյալի դեմ ցուցմունք տված ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության 2-րդ գումարտակի 3-րդ վաշտի պարեկ Գ․Շահինյանի տված ցուցմունքը հաստատվել է նաև սույն դատավճռի 3-րդ բաժնում թվարկված թույլատրելի ապացույցներով,
- մեղադրյալի դեմ ցուցմունք տված ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության 2-րդ գումարտակի 3-րդ վաշտի պարեկ Գ․Շահինյանն ակտիվ դեր չի ունեցել վիճարկվող իրադարձություններում, մասնավորապես, մեղադրյալի կողմից կատարված ենթադրյալ արարքը ուղղված չի եղել ցուցմունք տված պարեկային ծառայողի կյանքի, առողջության կամ օրինական ծառայողական կամ քաղաքական գործունեության իրականացման դեմ կամ վտանգ չի ներկայացրել վերջինիս կյանքի կամ առողջության համար, կամ ենթադրյալ արարքը կատարողի գործողությունների կարգավորմանն ուղղված, իրենց լիազորությունների շրջանակում կատարված գործողություններով անմիջականորեն մեղադրյալի դեմ ցուցմունք տված պարեկային ծառայողը ներգրավված չի եղել այն իրադարձություններին և իրավիճակներին, որի ընթացքում ծագել և զարգացել և իր որոշակի դրսևորումն է ունեցել ենթադրյալ հանցանքը և միաժամանակ վիճարկվող իրավիճակը չի առաջացել մեղադրյալի դեմ ցուցմունք տված պարեկային ծառայողի որոշակի ակտիվ գործողությունների կատարմամբ,
- չկան ծանրակշիռ փաստեր այն մասին, որ Գ․Շահինյանն ունեցել է այնպիսի շահագրգռվածություն ենթադրյալ արարքը մեղադրյալին վերագրելու կապակցությամբ, որ սուտ ցուցմունք տալու համար նախատեսված քրեական պատասխանատվության գիտակցմամբ՝ այդուհանդերձ ի վնաս մեղադրյալի ցուցմունք է տվել,
- Գ․Շահինյանի ցուցմունքը գործի կարևոր և(կամ) ակնառու հանգամանքների վերաբերյալ չի պարունակել էական հակասակություններ, անհամապատասխանություններ կամ անհիմն անհստակություններ,
- վկա Գ․Շահինյանը նախաքննության ընթացքում հարցաքննվել է, իսկ վերջինիս դատաքննության ընթացքում տված ցուցմունքի և նախկինում տված ցուցմունքի միջև հակասություններ չեն եղել։
Վերոշարադրյալի համատեքստում Դատարանը գտնում է, որ գործով ձեռք բերված ապացույցներով, ներառյալ վկա Գ․Շահինյանի ցուցմունքով, հիմնավորվում է այն հանգամանքը, որ մեղադրյալ Ա․Ալեքսանյանը տեղյակ լինելով, որ ինքը զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից, այնուամենայնիվ 2023 թվականի մարտի 22-ին, ժամը՝ 13։35-ի սահմաններում վարել է տրանսպորտային միջոց։
Հետևաբար՝ քրեաիրավական գնահատականն արդարացիորեն է տրվել՝ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված վիճակում տրանսպորտային միջոց վարելու շրջանակներում, իսկ պաշտպանության կողմի պնդումներն այն մասին, որ Ա.Ալեքսանյանը չի իմացել, որ ինքը զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից, որևէ կերպ չի հաստատվում քրեական գործի նյութերով:
Վերոգրյալով պայմանավորված՝ Դատարանը հանգում է այն հետևության, որ մեղադրյալ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանը կատարել է իրեն մեղսագրված արարքը, որի նկատմամբ կիրառելի է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասը և հետազոտված ապացույցների հիման վրա Դատարանի կողմից հաստատված են համարվում հետևյալ փաստական հանգամանքները.
- Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանը վարչական իրավախախտման գործով թիվ 8180152570 որոշման հիման վրա մեկ տարի ժամկետով՝ 2022 թվականի հուլիսի 20-ից մինչև 2023 թվականի հուլիսի 20-ն ընկած ժամանակահատվածում զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իր իրավունքից,
- Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանը ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության ծառայողի կողմից 2022 թվականի հուլիսի 20-ին վարչական իրավախախտման գործով կայացված թիվ 8180152570 որոշմամբ իրազեկվել է, որ ենթարկվել է վարչական պատասխանատվության՝ տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից մեկ տարի ժամկետով զրկվելու ձևով,
- Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանը 2023 թվականի մարտի 22-ին՝ ժամը 13:35-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Գ. Նժդեհի փողոցում վարել է «Պորշ» մակնիշի 880 XX 88 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը, որի համար Ալեքսանդր Ալեքսանյանի նկատմամբ կազմվել է վարչական իրավախախտման թիվ 8180245783 արձանագրությունը,
(…)
Դատարանը հաստատված համարելով հանցագործության և դրա կատարման մեջ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի մեղքի ապացուցված լինելը, գտնում է, որ նա ենթակա են պատժի կատարած հանցանքի համար:
(…)
Վերոգրյալի հաշվառմամբ՝ Դատարանը, որպես մեղադրյալ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի անձը բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ է արձանագրում՝ խնամքին երկու անչափահաս երեխաների, ինչպես նաև թոշակառու ծնողների առկայությունը: Դատարանի գնահատմանն է ներկայացվել նաև անդորրագիր առ այն, որ Ա․Ալեքսանյանը որպես դրամական օգնություն 1․000․000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամ փոխանցում է կատարել Հայաստան համահայկական հիմնադրամին։
Միաժամանակ Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ առկա չեն։
Վերոգրյալ իրավական նորմերի լույսի ներքո անդրադառնալով մեղադրյալ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի նկատմամբ նշանակվող պատժի տեսակի և չափի հարցերին, Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության համար ենթակա է պատժի՝ տուգանքի ձևով: Սահմանված պատիժը տվյալ դեպքում համաչափ է կատարված կոնկրետ հանցագործության բնույթին, վտանգավորության աստիճանին, այն կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձին և բավարար է պատժի նպատակների նվաճման տեսանկյունից:
Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի 2023 թվականի մարտի 22-ին նախորդող 12 ամիսների ընթացքում աշխատավարձի և դրան հավասարեցված այլ վճարների ուսումնասիրության արդյունքում պարզ է դարձել, որ 2022 թվականի մարտ ամսից մինչև 2023 թվականի փետրվար ամիսը Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանը ստացել է աշխատավարձ, որի ընդհանուր գումարը հաշվարկված եկամտային հարկի, սոցիալական վճարի և/կամ կուտակային վճարի, ինչպես նաև դրոշմանիշային վճարի՝ կազմել է 5.625.000 (հինգ միլիոն վեց հարյուր քսանհինգ հազար) ՀՀ դրամ, իսկ հաշվի առնելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի 6-րդ մասով սահմանված իրավակարգավորումները՝ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի ստացած եկամուտը առանց վճարվող հարկերի, տուրքերի կամ այլ վճարների կազմել է 4.089.200 (չորս միլիոն ութսունինը հազար երկու հարյուր) ՀՀ դրամ, որպիսի պարագայում Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի միջին ամսական եկամտի 35 (երեսունհինգ) տոկոսը կազմում է 119.260 (հարյուր տասնինը հազար երկու հարյուր վաթսուն) ՀՀ դրամ և ստացվում է, որ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի ամսական եկամուտն ավելի է քան արարքի կատարման պահին գործող «Նվազագույն ամսական աշխատավարձի մասին» ՀՀ օրենքով սահմանված չափը:
Անդրադառնալով մեղադրյալ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի նկատմամբ նշանակվող պատժի չափի հարցին, Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի նկատմամբ պատիժ պետք է նշանակել տուգանք՝ նվազագույն ամսական աշխատավարձի հնգապատիկի՝ 596․300 (հինգ հարյուր իննսունվեց հազար երեք հարյուր) ՀՀ դրամի չափով: Սահմանված պատիժը տվյալ դեպքում համաչափ է կատարված կոնկրետ հանցագործության բնույթին, վտանգավորության աստիճանին, այն կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձին և բավարար է պատժի նպատակների նվաճման տեսանկյունից:
(…)»։
3․ Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, այն հաստատող փաստերը, պահանջները, ինչպես նաև դրանք հիմնավորող փաստարկները.
Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի և դրանք հաստատող փաստերի սահմաններում.
Բողոքաբերը ներկայացված վերաքննիչ բողոքում նշել է․ «(…) Դատարանի կողմից կայացված Դատավճիռը հիմնավոր և պատճառաբանված չէ հետևյալ նկատառումներով
(…)
Սույն դեպքում հանցագործության անմիջական օբյեկտը ճանապարհային երթևեկության և տրանսպորտային միջոցների շահագործման կանոնների խախտման կապակցությամբ մարդու, հասարակության և պետության անվտանգության պաշտպանությանն ուղղված հասարակական հարաբերություններն են։
Հանցագործության օբյեկտիվ կողմը դրսևորվում է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված կամ այդ իրավունքը կասեցված անձի կողմից տրանսպորտային միջոց վարելով։
Հանցագործության սուբյեկտը 16 տարին լրացած, մեղսունակ ֆիզիկական անձն է։ Ընդ որում՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասում, սուբյեկտը պետք է պարտադիր ստացված լինի տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունք, այսինքն, այդ դեպքում նաև անհրաժեշտ է, որ լրացած լինի նրա 18 տարին։
Մինչդեռ հանցագործության սուբյեկտիվ կողմը բնութագրվում է ուղղակի դիտավորությամբ։ Եվ այս առումով հատկանշական է, որ անձը պետք է գիտակցի, որ ինքը տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված է կամ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իր իրավունքը կասեցված է և այդ պայմաններում վարի տրանսպորտային միջոց։
(…)
Այսինքն՝ երկու դեպքում էլ Օրենսդիրը դիտավորության առկայությունը պայմանանվորում է անձի կողմից արարքի փաստական հանգամանքները գիտակցելու հետ, այսինքն վերջինս հանդիսանում է հանցակազմի պարտադիր հատկանիշ։
Նման դեպքում անձի կողմից գիտակցված լինելու համար անհրաժեշտ նախապայման է, որպեսզի վերջինս պատշաճ կարգով ծանուցված, տեղեկացված լինի, որ ինքը հստակ ժամանակահատվածով զրկված է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից կամ վերջինիս տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված է։ Հակառակ պարագայում սույն հանցակազմի սուբյեկտիվ կողմը հնարավոր չի լինի հաստատված համարել։
Մեջբերված իրավական վերլուծությունները համադրելով քրեական գործում առկա փաստական հանգամանքների հետ՝ հարկ է արձանագրել, որ Ալեքսանդր Ալեքսանյանը պատշաճ կարգով չի տեղեկացվել տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից 1 տարի ժամկետով զրկված լինելու հանգամանքի վերաբերյալ հետևյալ հիմնավորումնեով.
Կատարված նախաքննության ընթացքում հսկողություն իրականացնող դատախազը 2025 թվականի հունիսի 10-ին կայացրել է նախաքննությունը շարունակելու նպատակով թիվ 60242823 քրեական վարույթի նյութերը նախաքննական մարմին վերադարձնելու մասին որոշում: Կայացված որոշմամբ վերջինս արձանագրել է իրականացված նախաքննության թերությունները, մասնավորապես՝ քրեական վարույթով միջոցներ չէին ձեռնարկվել պարզելու Ալեքսանդր Ալեքսանյանը այլ եղանակով՝ փոստային կամ ճանապարհային ոստիկանության ծանուցումների, էլեկտրոնային համակարգի միջոցով թիվ 8180152570 որոշման մասին ծանուցվել է, թե՝ ոչ: Նշված բովանդակությամբ ներկայացված տեղեկատվության պահանջին ի պատասխան՝ ստացվել է տեղեկատվություն, որ Ալեքսանդր Ալեքսանյանին փոստային եղանակով ծանուցում չի ուղարկվել, ճանապարհային ոստիկանության ծանուցումների, էլեկտրոնային համակարգի միջոցով թիվ 8180152570 որոշման ծանուցումները բացակայել են:
Կայացված դատավճռի հիմքում դրվել է միայն այն, որ ըստ պարեկային աշխատակցի ցուցմունքի վերջինս բանավոր կերպով ծանուցել է տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից զրկելու վերաբերյալ, մինչդեռ անձին մեղսագրվում է հանցավոր արարքի ենթադրյալ կատարում և սույն պարագայում գործ ունենք քրեական դատավարության առումով պատշաճ ծանուցելու պարտականություն, և միայն դրանից հետո հնարավոր կլիներ եզրահանգում կատարելու, որ անձը արարքը կատարելիս դրսևորվել է դիտավորություն: Նմանօրինակ իրավիճակ է այն դեպքը, երբ վարչական դատավարության կարգավորման պարագայում «Ազդարար» էլեկտրոնային հարթակի միջոցով իրականացված ծանուցումները համարվում են պատշաճ, սակայն նույն հարթակի միջոցով պատշաճ ծանուցված անձինք չեն ենթարկվում քրեական պատասխանատվության, քանի դեռ քրեական դատավարության կարգավորումները պատշաճ ծանուցված լինելու վերաբերյալ այլ են և նման դեպքերում հնարավոր չի լինում հաստատված համարելու անձի կողմից կատարված ենթադրյալ հանցավոր արարքում ուղղակի դիտավորության առկայությունը: Եթե Ալեքսանդր Ալեքսանյանին ծանուցած լինեին «Ազդարար» էլեկտրոնային համակարգի միջոցով, Դատարանը, պաշտպանական կողմից համոզմամբ, վարչական դատավարություն պատշաճ համարվող ծանուցումը քրեական դատավարության համատեքստում չէր գնահատի բավարար, և կարձանագրեր, որ անձը փաստացի տեղեկացված չի եղել իր իրավունքի զրկման մասին, ուստի՝ քրեական դատավարության համատեքստում չի դրսևորել դիտավորություն: Սույն պարագայում ևս, եթե անգամ Ալեքսանդր Ալեքսանյանը հրաժարվել է որոշումը ստանալուց, գուցե դա համարվում է պատշաճ ծանուցում վարչական դատավարության կարգավորումների պարագայում, սակայն դա չի վկայում առ այն, որ վերջինս փաստացի տեղյակ է եղել, որ զրկվել է տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից: Այլկերպ, պատկերացնենք, որ անձը գտնվում է ոչ սթափ վիճակում, իսկ հաջորդ առավոտյան աղոտ է հիշում նախօրդ օրվա իրադարձությունները: Անհերքելի է այն հանգամանքը, որ ալկոհոլ օգտագործած անձանց մոտ հաջորդ օրը շատ դեպքերում լինում է հիշողության կորուստ, և սա համարել պատշաճ ծանուցում անձին մեղադրել հանցավոր արարք կատարելու մեջ առնվազն ոչ իրավաչափ է: Այս համատեքստում ուշագրավ է այն, որ Ալեքսանդր Ալեքսանյանի տրանսպորտային միջոց վարելու վկայագիրը դեպքից հետո մշտապես գտնվել է իր մոտ, ինչը ևս համոզմունք է առաջացնում առ այն, որ Ալեքսանդր Ալեքսանյանը փաստացի տեղեկացված չի եղել տրանսպորտային միջոց վարելու իր իրավունքի զրկման վերաբերյալ, հակառակ պարագայում՝ վկայագիրը ևս չէր գտնվի իր տիրապետման ներքո:
Հատկանշական է այն հանգամանքը, որ անգամ բանավոր կերպով ծանուցված լինելը չհիմնավորվեց հիմնական դատալսումների ընթացքում.
Ալեքսանդր Ալեքսանյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, ինքը պարեկային աշխատակցի հետ զրույց է ունեցել միայն իրեն պատկանող տրանսպորտային միջոցը տուգանային հրապարակ տեղափոխելու եղանակի մասին, մասնավորապես՝ տրանսպորտային միջոցը հանդիսացել է էլեկտրոմոբիլ, որում էլեկտրական խնայողությունը ավատվելիս է եղել, ինչով էլ պայմանավորված՝ Ալեքսանդր Ալեքսանյանը խնդրել է մեքենան տեղափոխել քարշակի միջոցով, մինչդեռ պարեկային աշխատակիցը կարծել է, որ Ալեքսանդր Ալեքսանյանը պարզապես չի վստահում մեքենան իրենց, ինչի արդյունքում կողմերի միջև սկսել է խոսակցություն այդ հարցի կապակցությամբ: Նշվածից բացի, պարեկային աշխատակիցը չի հայտնել իրեն ոչինչ, մասնավորապես՝ խմածության առկայության, դրա աստիճանի և կայացվող որոշման բովանդակության մասին: Պնդեց, որ պարեկային ծառայողը անգամ բանավոր եղանակով չի ծանուցել դրա մասին, ուստի՝ ինքը չի էլ հրաժարվել կամզված փաստաթղթերը ստորագրելուց քանի որ անգամ տեղյակ չի եղել դրա մասին: Մեքենան տուգանային հրապարակ տեղափոխում են նաև մի շարք այլ դեպքերում, մասնավորապես, երբ խմածության աստիճան առկա է լինում, սակայն չի հանգեցնում տրանպորտային միջոց վարելու իրավունքի զրկման: Նման պայմաններում, միայն այն հանգամանքը, որ իրեն պատկանող տրանսպորտային միջոցը տեղափոխվել է տուգանային հրապարակ, չէր կարող վկայել իրեն տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից զրկման մասին:
Հատկանշական է, որ կազմված արձանագրության մեջ նշագրվել է «հրաժարվում է», եզրույթը, այսինքն՝ երրորդ դեմքով, այլ ոչ թե առաջին դեմքով՝ «հրաժարվում եմ», ինչպես նշվել է զննության արձանագրությամբ, որից հետևում է, որ հիշյալ գրառումը չի կատարվել Ալեքսանդր Ալեքսանյանի կողմից, որպիսի հանգամանքը պնդել են ինչպես վերջինս, այնպես էլ արձանագրությունը կազմող ոստիկանության աշխատակիցը։ Հետևաբար հնարավոր չէ նույնիսկ դրանով հաստատված համարել, որ Ալեքսանդր Ալեքսանյանը տեղեկացվել է վերոնշյալ վարչական արձանագրության բովանդակության մասին։ Այլ է խնդիրը, եթե վերջինս անձամբ կատարեր գրառում «հրաժարվելու» մասին, որի արդյունքում հնարավոր կլիներ հետևության հանգել, որ վերջինս ծանոթացել է հիշյալ արձանագրությանը, կամ առնվազն հնարավորություն ունեցել է այն ծանոթանալու և անհրաժեշտ նշագրում անելու, սակայն չի ցանկացել օգտվել իր իրավունքից։
(…)
Նույնական դիրքորոշում է հայտնել նաև Արարատի և Վայոց Ձորի մարզերի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանը՝ դատավոր Հայկ Պետրոսյանի նախագահությամբ, թիվ ԱՎԴ2/0049/01/23 քրեական գործով արդարացնելով մեղադրյալ Գևորգ Կարապետյանին: Կայացված դատական ակտը ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի կողմից թողնվել է անփոփոխ և մտել օրինական ուժի մեջ: Կայացված ակտով արձանագրվել է նաև այն, որ նման պայմաններում ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության կողմից բավարար միջոցներ չեն ձեռնարկվել, հիշյալ որոշումը վերջինիս էլեկտրոնային եղանակով, կամ փոստային ծառայության միջոցով ուղարկված լինելու վերաբերյալ որևէ փաստական տվյալներ առկա չեն, իսկ հիշյալ որոշումը կայացնելու պահին, այն առձեռն Գևորգ Կարապետյանին չի հանձնվել, կամ առնվազն Դատարան չեն ներկայացվել բավարար ապացույցներ առ այն, որ վերջինս պատշաճ իրազեկվել է վարելու իրավունքից ժամանակավորապես զրկվելու կամ այն կասեցված լինելու մասին։
Վերոգրյալից արդյունքում պարզ է դառնում, որ սույն գործով վճռորոշ ապացույցը, որով ըստ Դատարանի ուղղակիորեն հիմնավորվել է Ալեքսանդր Ալեքսանյանի մասնակցությունը նրան վերագրված արարքի կատարմանը, վիճարկվող իրադարձությունների անմիջական մասնակից` Պարեկային ծառայության աշխատակից վկա Գ․Շահինյանի ցուցմունքն է:
(…)
Հետևաբար, օգտագործելով այդպիսի ողջամիտ հնարավորությունը, փաստվում է, որ արժանահավատության և գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից վերոհիշյալ անձանց ցուցմունքները գնահատելիս և նրանց մեղադրական ցուցմունքները ստուգելիս կարևոր է դրանց բովանդակությունը հաստատող նույն տեղեկատվության ստացումը մեկ այլ անձից կամ այլ օբյեկտիվ աղբյուրից, որն առանց ներքին հակասությունների, գործում առկա մյուս ապացույցներին համահունչ կպարունակի ապացուցման ենթակա հանգամանքների, մասնավորապես՝ մեղադրյալ Ալեքսանդր Ալեքսանյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցակազմի սուբյեկտիվ կողմը բնութագրող գործողությունները կատարելու վերաբերյալ ճշմարտացի և արժանահավատ տեղեկատվություն: Այս համատեքստում հարկ է նշել, որ մեղադրանքի կողմի ներկայացրած մյուս ապացույցներով, մասնավորապես՝ մեղադրյալ Ալեքսանդր Ալեքսանյանի հարցաքննության, զննում կատարելու մասին արձանագրությամբ և արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչված փաստաթղթերից որևէ մեկում առկա չէ Ալեքսանդր Ալեքսանյանի կողմից տրանսպորտային միջոցներ վարելու իր իրավունքը կասեցված լինելու հանգամանքը իմանալը հավաստող որևէ օբյեկտիվ տվյալ:
Վերոգրյալի հիման վրա՝ պետք է արձանագրել, որ Ալեքսանդր Ալեքսանյանի կողմից տրանսպորտային միջոցներ վարելու իր իրավունքը զրկված լինելու մասին իրազեկված լինելու մասին հանգամանքը հաստատող փաստական տվյալ, բացի Պարեկային ծառայության աշխատակից վկա Գ․Շահինյանի ցուցմունքից, այլ օբյեկտիվ աղբյուր առկա չէ և այդպիսին մեղադրանքի կողմը դատարանին չի ներկայացրել:
Անդրադառնալով պարեկային ծառայողների կողմից դեպքը տեսանկարահանած լինելու հանգամանքին՝ Դատարանը արձանագրել է, որ եթե անգամ առկա լիներ տեսաձայնագրող սարք, ապա 2023 թվականի մարտի 22-ի դրությամբ դրանք իրավաչափորեն պահպանված չէին լինի: Այս կապակցությամբ հատկանշական է, որ հիշյալ տեսախցիկները չպետք է լինեին անջատված, քանի որ համաձայն 2020 թվականի սեպտեմբերի 23-ին հաստատված ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության կանոնագիրքի 26-րդ կետի՝ ծառայություն իրականացնող պարեկային ավտոմոբիլում տեղադրված տրանսպորտային միջոցի գտնվելու վայրը և այլ սարքավորումներով երթևեկության ուղղությունը ցույց տվող սարքավորումը և պարեկային ծառայության իրականացման հսկողական տեսախցիկը միացվում են ծառայության դուրս գալու պահին և չեն անջատվում (հսկողական տեսախցիկը` բացառությամբ ընդմիջման ժամանակի) մինչև ծառայության ավարտը: Նման պայմաններում տեսագրությունների պահպանման խնդիրը պատկանում է ՀՀ ՆԳՆ պարեկային ծառայությանը և ոչ մի պարագայում դրա բացակայության բացասական հետևանքները չպետք է մեկնաբանվեն ի վնաս Ալեքսանդր Ալեքսանյանի:
Այսպիսով, սույն պարագայում քրեական գործով ձեռք չի բերվել մեղադրյալին Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով դատապարտելու համար համարժեք ապացույցների բավարար համակցություն, որն անհրաժեշտ է անձի մեղավորությունը ողջամիտ (հիմնավոր) կասկածից վեր ապացուցված համարելու համար: Մեղադրյալ Ալեքսանդր Ալեքսանյանի մեղավորության վերաբերյալ Դատարանի հետևությունը կառուցված է հակասական բովանդակություն ունեցող ոչ բավարար շահագրգիռ անձ հանդիսացող (վերջինս ակտիվորեն ներգրավված է եղել վիճարկվող իրադարձություններում և չի կարող հայտնել, թե իրենք պատշաճ չեն իրականացրել վարորդին՝ իրավունքի զրկման իրազեկման գործընթացը) ոստիկանության աշխատակցի ցուցմունքի վրա, որը այլ՝ առավել օբյեկտիվ ապացույցներով չի ստուգվել և հաստատվել, ընդհակառակը՝ հաստատվել է այն հանգամանքը, որ Ալեքսանդր Ալեքսանյանին կայացված որոշման վերաբերյալ չեն ուղարկել հաղորդագրություն, կայացված որոշումը անգամ չեն էլ ուղարկել փոստային եղանակով, վերջինս չի օգտվել «roadpolice» էլեկտրոնային հարթակից, վերջինս չի ստորագրել կազմված արձանագրությունը, բացի այդ չի էլ հրաժարվել այն ստորագրելուց, ինչը նշանակում է, որ անձի անմեղության կանխավարկածը հաղթահարված չէ, ինչն էլ իր հերթին վկայում է այն մասին, որ նման պայմաններում պետք է փաստել Ալեքսանդր Ալեքսանյանի անմեղության ապացուցված լինելը:
(…)»։
Արդյունքում՝ Բողոքաբերը ներկայացված վերաքննիչ բողոքում խնդրել է ամբողջությամբ բեկանել Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի վերաբերյալ Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2025 թվականի մայիսի 16-ի թիվ ԵԴ1/0593/01/25 դատավճիռը և կայացնել նոր դատական ակտ՝ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանին ճանաչել և հռչակել անմեղ և արդարացնել՝ Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքում՝ իրեն մեղսագրվող արարքը չկատարելու հիմքով։
4․ Վերաքննիչ դատարանում կողմերի ներկայացրած բացատրությունները.
Պաշտպան Վ․Վերդյանը ներկայացնելով վերաքննիչ բողոքի հիմքերի ու հիմնավորումների վերաբերյալ իր բացատրությունները, պնդեց այն և խնդրեց բավարարել։
5․ Վերաքննիչ դատարանի հիմնավորումներն ու եզրահանգումը․
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն`
«Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Վերաքննությունը և վճռաբեկությունն իրականացվում են բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում։
2. Վերադաս դատարանն իրավասու է ի շահ մեղադրյալի դուրս գալու վերաքննիչ կամ վճռաբեկ բողոքի սահմաններից, եթե՝
1) ստորադաս դատարանի դատական ակտը հրապարակելուց հետո հայտնաբերվում է քրեական հետապնդումը բացառող հանգամանք.
2) հայտնաբերվում է, որ մեղադրյալի արարքին տրվել է սխալ իրավական գնահատական.
3) հայտնաբերվում են սույն օրենսգրքի 376-րդ հոդվածի 1-ին մասով սահմանված հանգամանքներ.
4) հայտնաբերվում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ նշանակվել է նրան վերագրվող հանցագործության համար օրենքով չնախատեսված պատժատեսակ, պատժաչափ, կամ նրա նկատմամբ նշանակված պատիժը սխալ է հաշվարկվել.
5) բողոքարկված դատական ակտի բեկանման կամ փոփոխման հիմքն ակնհայտորեն վերաբերում է նաև դատական ակտը չբողոքարկած մեղադրյալին:
(…)»:
Վերաքննիչ դատարանի առջև բարձրացված իրավական հարցը հետևյալն է․ հիմնավոր են արդյո՞ք մեղադրյալ Ալեքսանդր Ալեքսանյանին մեղսագրվող արարքի կատարման մեջ մեղավոր ճանարելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները։
ՀՀ Սահմանադրության 66-րդ հոդվածի համաձայն`
«Հանցագործության համար մեղադրվողը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղքն ապացուցված չէ օրենքով սահմանված կարգով` դատարանի` օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 16-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Հանցանք է համարվում սույն օրենսգրքով նախատեսված, պատժի սպառնալիքով արգելված, հանցագործության սուբյեկտի կողմից մեղավորությամբ կատարված արարքը»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Հանցագործության համար մեղադրվողը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունն ապացուցված չէ սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով՝ դատարանի՝ օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով:
2. Չապացուցված մեղավորությունը հավասարազոր է ապացուցված անմեղությանը:
3. Մեղադրյալը պարտավոր չէ ապացուցել իր անմեղությունը կամ քրեական վարույթն իրականացնող մարմնին ցույց տալ որևէ աջակցություն: Մեղադրյալի անմեղության ապացուցման պարտականությունը չի կարող դրվել նաև նրա պաշտպանի, օրինական ներկայացուցչի, գույքային պատասխանողի և նրա ներկայացուցչի վրա: Մեղադրանքի ապացուցման և ի պաշտպանություն մեղադրյալի բերված փաստարկների հերքման պարտականությունը հանրային քրեական հետապնդման դեպքում կրում է դատախազը, իսկ մինչդատական վարույթում` նաև քննիչը: Մասնավոր քրեական հետապնդման դեպքում այդ պարտականությունը կրում են տուժողը և նրա ներկայացուցիչը:
4. Մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր ողջամիտ կասկածները, որոնք չեն փարատվել սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 22-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1․ Քրեական վարույթի համար նշանակություն ունեցող ցանկացած հանգամանք պետք է հաստատվի պատշաճ ապացույցների բավարար համակցությամբ։
2. Եզրափակիչ դատավարական ակտը պետք է հիմնվի հետազոտված ապացույցների ազատ և բարեխիղճ գնահատման վրա:
3. Մեղադրական դատավճռի հիմքում դրվող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած հիմնավոր կասկած: Դատավճիռ կայացնելիս պետք է հաշվի առնվի անհրաժեշտ և հնարավոր ապացույցների բացակայությունը:
4. Վարույթն իրականացնող մարմինը պարտավոր է հանգամանորեն ստուգել ի պաշտպանություն մեղադրյալի բերված և պատշաճ ձևակերպված փաստարկները:
5. Հանցագործության համար անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա. այն պետք է հաստատվի փոխկապակցված վերաբերելի, թույլատրելի, հավաստի ապացույցների ամբողջությամբ:
(…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Քրեական վարույթի ընթացքում հավաքված ապացույցները ենթակա են պատշաճ ստուգման՝ ստացված ապացույցի ձևի և բովանդակության վերլուծության, այն այլ ապացույցների հետ համադրելու, նոր ապացույցներ հավաքելու, ապացույցների ստացման աղբյուրները վերհանելու միջոցով»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 105-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման՝ վերաբերելիության, թույլատրելիության, հավաստիության, իսկ բոլոր ապացույցների համակցությունը՝ հիմնավոր եզրափակիչ դատավարական ակտ կայացնելու համար բավարարության տեսանկյունից:
2. Քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով քրեադատավարական օրենսդրությամբ, ներառյալ ապացուցման չափանիշների մասին վերաբերելի կանոններով, ապացույցները գնահատում են դրանց պատշաճ հետազոտման և վերլուծության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ:
3. Ոչ մի տվյալ նախապես հավաստի ապացույցի ուժ չունի: Դատավորը, ինչպես նաև քննիչը և դատախազը չպետք է կանխակալ վերաբերմունք դրսևորեն ապացույցներին, չպետք է դրանց որոշ մասին մյուսների նկատմամբ առավել կամ նվազ նշանակություն տան, քանի դեռ պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դրանք չեն գնահատվել»։
Մեջբերված նորմերը վերլուծության ենթարկելիս ՀՀ վճռաբեկ դատարանը մշտապես ընդգծել է, որ ապացույցների գնահատումը կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա, ինչը՝ որպես ապացույցների գնահատման արդյունք, բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոնների անխզելի կապով. այն մի կողմից պետք է բխի հետազոտվող ապացույցների բավարար համակցությունից և հիմնվի դրանց վրա, իսկ մյուս կողմից անկողմնակալ դիտորդի մոտ պետք է առաջացնի այն վստահությունը, որ ապացույցները հետազոտվել են արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ։ Ընդ որում, թեև ապացույցները գնահատվում են ներքին համոզմունքի հիման վրա, այնուամենայնիվ, այն չի կարող կամայական լինել և պետք է բխի գործի հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննությունից։ Այլ կերպ՝ յուրաքանչյուր գործով ապացուցման ենթակա հանգամանքները հաստատելիս (հանցագործության դեպքը և հանգամանքները, կասկածյալի և մեղադրյալի առնչությունը դեպքին, անձի մեղավորությունը քրեական օրենքով չթույլատրված արարքը կատարելու մեջ և այլն) դատարանը կրում է առկա ապացույցները բարեխիղճ գնահատման ենթարկելու պարտականություն, ինչն էլ իր հերթին պետք է արտահայտվի պատճառաբանված եզրահանգումների տեսքով։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Մ.Հակոբյանի գործով անդրադառնալով անձի մեղավորության հաստատման համար հաղթահարման ենթակա անհրաժեշտ չափանիշներից մեկին` անմեղության կանխավարկածին, շեշտել է, որ. «[Ա]պացույցների կամայական գնահատման արգելքը դատարաններին պարտավորեցնում է (...) ապացուցման ենթակա հանգամանքների, այդ թվում` կոնկրետ հանցանքի հատկանիշների և այդ հանցանքի մեջ անձի մեղավորության վերաբերյալ իր հետևությունները հիմնավորել վերաբերելի, փոխկապակցված, հավաստի ապացույցներով և ոչ թե ենթադրություններով: Այլ խոսքով` հանցանքի մեջ մեղադրվող յուրաքանչյուր անձի վերաբերյալ` ապացուցման ենթակա յուրաքանչյուր հանգամանքի կապակցությամբ դատարանի հետևությունը պետք է հիմնված լինի ոչ թե գնահատողական դատողությունների, կանխատեսումների կամ կարծիքների, այլ կոնկրետ գործով օրենքով սահմանված կարգով ձեռք բերված փաստական տվյալների վրա: Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ մեղսագրվող հանցագործության և դրա հատկանիշների ապացուցման բեռը կրում է մեղադրանքի կողմը, իսկ չփարատված կասկածները պետք է մեկնաբանվեն հօգուտ մեղադրյալի: Դրանից հետևում է, որ մեղադրանքի կողմը կրում է անձի մեղքը հաստատելու համար բավարար ապացույցներ ներկայացնելու պարտականությունը (…)»:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի վերաբերյալ որոշման մեջ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(...) Արժանահավատ է այն ապացույցը, որի ճշմարտացիությունը կասկած չի հարուցում: Ապացույցն արժանահավատության տեսանկյունից գնահատելիս դատարանը պետք է հիմք ընդունի հետևյալ հանգամանքները.
ա) ապացույցի աղբյուրի հատկանիշները (օրինակ՝ փորձագետի ձեռնհասությունը, ցուցմունք տվող անձի շահագրգռվածությունը, որոշ դեպքերում հոգեբանական և ֆիզիոլոգիական հատկանիշները, վիճակը, ինչպես նաև անձին վերաբերող այլ հատկանիշներ, որոնք կարող են ազդեցություն ունենալ այդ անձի կողմից գործի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքներն ընկալելու, մտապահելու, վերարտադրելու գործընթացի վրա),
բ) ապացույցի ձևավորման հանգամանքները (օրինակ՝ վկայի կողմից կոնկրետ հանգամանքն ընկալելու պայմանները, պաշտպանի, ներկայացուցչի ներկայությունը և այլն),
գ) ապացուցողական տեղեկությունը ձեռք բերելու միջոցը,
դ) ապացույցի բովանդակությունը կազմող տեղեկությունը հաստատող կամ հերքող հանգամանքների առկայությունը,
ե) նույն տեղեկության ստացումն այլ աղբյուրից:
Յուրաքանչյուր ապացույց արժանահավատության տեսանկյունից պետք է գնահատվի ապացույցների համակցության մեջ՝ բազմակողմանի և մանրամասն գնահատելով փաստական տվյալների ստացման աղբյուրները և ապացույցի ձևավորման ամբողջ ընթացքը: Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ վերջնական որոշում կարող է կայացվել դրա բովանդակությունն այլ աղբյուրներից ստացված տեղեկությունների հետ համադրելու արդյունքում: Որոշակի փաստի վերաբերյալ այս կամ այն աղբյուրից ստացված տեղեկությունների արժանահավատությունը գնահատելու համար անհրաժեշտ է վերլուծել ստացված տեղեկությունների բովանդակությունը, համադրել դրանք այլ ապացույցների հետ, պարզել դրանց համապատասխանությունը կամ հակասությունը, հակասության դեպքում` դրա պատճառները:
Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ դատարանի եզրահանգումները պետք է հիմնվեն գործում առկա փաստական տվյալների վրա:
(…) [Դ]ատարանը պարտավոր է իր դատական ակտում ամրագրել և թույլատրելիության, վերաբերելիության ու արժանահավատության տեսանկյունից գնահատման ենթարկել այն ապացույցները, որոնց վրա հիմնված են դատարանի հետևությունները, ինչպես նաև նշել այս կամ այն ապացույցն անարժանահավատ համարելու փաստարկները (...): Հակառակ դեպքում՝ ապացույցների գնահատումը, դրա արդյունքում դատարանի համապատասխան ներքին համոզմունքի ձևավորումը կկրեն սուբյեկտիվ բնույթ, կհանգեցնեն կամայականության և անձի արդար դատաքննության իրավունքի խախտման...: (...)
(…) [Գ]ործի լուծման համար ապացույցների բավարարությունը որոշելու չափանիշները սերտորեն փոխկապակցված են և փոխադարձաբար պայմանավորում են միմյանց: Գործի լուծման համար բավարար ապացույցներ ասելով` պետք է հասկանալ թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների համակցություն, որը, հաղթահարելով անմեղության կանխավարկածը, անաչառ դիտորդի մոտ կձևավորի հիմնավոր կասկածից վեր համոզվածություն անձի մեղավորության վերաբերյալ, ինչպես նաև կհաստատի գործով ապացուցման առարկան կազմող մյուս հանգամանքները և հնարավորություն կտա կայացնել հիմնավորված և պատճառաբանված որոշում (…) »:
Անդրադառնալով ապացույցների բավարարությունը գնահատելու դատավարական որոշումների հիմնավորվածության և պատճառաբանվածության չափանիշին` Վճռաբեկ դատարանը, վերահաստատելով իր նախորդ իրավական դիքրորոշումները, փաստել է, որ. «Ապացույցների գնահատման արդյունքում ձևավորված ներքին համոզմունքն իրավական նշանակություն է ստանում և օբյեկտիվացվում ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս՝ դատավարական որոշումների հիմնավորման և պատճառաբանման չափանիշի միջոցով (…)։ Ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը ենթադրում է ապացույցները բարեխիղճ վերլուծության ենթարկելու պարտականություն։
(…) դատարանը պարտավոր է իր դատական ակտում ամրագրել և թույլատրելիության, վերաբերելիության ու արժանահավատության տեսանկյունից գնահատման ենթարկել այն ապացույցները, որոնց վրա հիմնված են դատարանի հետևությունները, ինչպես նաև նշել այս կամ այն ապացույցն անարժանահավատ համարելու փաստարկները։ Հակառակ դեպքում ապացույցների գնահատումը, դրա արդյունքում դատարանի համապատասխան ներքին համոզմունքի ձևավորումը կկրեն սուբյեկտիվ բնույթ, կհանգեցնեն կամայականության և անձի արդար դատաքննության իրավունքի խախտման՝ սահմանափակելով նաև դատական ակտի օրինականությունը և հիմնավորվածությունը ստուգելու վերադաս դատարանի հնարավորությունը»:
(…) քրեական դատավարությունում մեղքի հարցը լուծելիս որպես ապացույցների բավարարության շեմ պետք է գործի «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշը։ Ընդ որում, «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշ ասելով, պետք է հասկանալ փաստական տվյալների (ապացույցների) այնպիսի համակցություն, որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը։ Վերոգրյալը չի նշանակում, որ հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորությունն ընդհանրապես չի կարող առաջացնել որևէ կասկած, սակայն այդպիսի կասկածի հավանականության դեպքում դրա աստիճանը պետք է լինի աննշան (խիստ ցածր)։ Այլ խոսքով՝ մեղադրանքը կազմող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 347-րդ հոդվածը սահմանում է.
«(…)
2. Դատավճիռը պետք է լինի օրինական և հիմնավոր:
(…)
4. Դատավճիռը հիմնավոր է, եթե՝
(…)
3) դատավճռում շարադրվող բոլոր հետևությունները և որոշումները պատշաճ պատճառաբանված են:»։
Դատական ակտի պատճառաբանված լինելու հատկանիշի առնչությամբ Վճռաբեկ դատարանն իր նախադեպային իրավունքում մշտապես ընդգծել է, որ դատական ակտերի պատճառաբանման պահանջը ոչ միայն արդարացիության կարևոր բաղադրատարր է, այլև անձի արդար դատաքննության իրավունքի արդյունավետ իրացման կարևոր երաշխիք, ինչը դատավարության մասնակիցներին պաշտպանում է կամայականություններից:
Դատական ակտի պատճառաբանվածությունը կոչված է պարզաբանելու, թե ինչու է դատարանը եկել այս կամ այն հետևության, որ իրավանորմերով է ղեկավարվել նման որոշում կայացնելիս, և միևնույն ժամանակ հնարավորություն է ստեղծում վերադաս դատարանի կողմից դատական ակտի օրինականության և հիմնավորվածության ստուգման համար: Քրեական դատավարության ցանկացած փուլում դատարանի կողմից չհիմնավորված, չպատճառաբանված (կամ ոչ պատշաճ պատճառաբանված) որոշումների կայացումն անընդունելի է: Ընդ որում, դատական ակտի պատճառաբանությունների հիմքում չեն կարող դրվել վերացական, ընդհանուր բնույթի դատողություններ: Պատճառաբանությունը պետք է կառուցվի տրամաբանորեն կապված և գործի փաստական հանգամանքներից բխող հստակ, որոշակի և համոզիչ հետևությունների վրա, ուստի և դատական ակտի պատճառաբանությունների հիմքում վերացական, ընդհանրական դատողությունների առկայությունն անմիջականորեն վկայում է այդպիսի պատճառաբանության ոչ պատշաճ լինելու մասին :
Ընդհանրացնելով մեջբերված որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները` Վճռաբեկ դատարանը փաստել է, որ հանցագործության համար դատապարտումը չի կարող պայմանավորված լինել անձի հավանական մեղավորության վերաբերյալ հետևություններով կամ ենթադրություններով, այլ պետք է բխի նրա կողմից տվյալ արարքը կատարելու հարցում դատարանի համոզմունքից։ Միաժամանակ դատարանի համոզմունքը չի կարող կամայական և սուբյեկտիվ լինել. այն պետք է ձևավորվի պատշաճ ընթացակարգի շրջանակներում ապացույցների բազմակողմանի, լրիվ, օբյեկտիվ հետազոտման և գնահատման արդյունքում:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված կամ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված անձի կողմից տրանսպորտային միջոց վարելը կամ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունք չունեցող անձի կողմից տրանսպորտային միջոց վարելը նույն արարքի համար օրենքով սահմանված պատասխանատվության կիրառումից հետո` մեկ տարվա ընթացքում՝
(…)
3. Սույն օրենսգրքի իմաստով՝ անձը համարվում է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված, եթե նա օրենքով սահմանված կարգով զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից, և զրկման ժամկետը չի լրացել:
(…)»։
Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասը պատասխանատվություն է նախատեսում տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված կամ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված կամ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունք չունեցող անձի կողմից տրանսպորտային միջոց վարելու համար։ Նույն հոդվածը սահմանվում է նաև, որ օրենսգրքի իմաստով անձը համարվում է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված, եթե նա օրենքով սահմանված կարգով զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից, և զրկման ժամկետը չի լրացել: Քննարկվող հանցագործության անմիջական օբյեկտը ճանապարհային երթևեկության և տրանսպորտային միջոցների շահագործման կանոնների խախտման կապակցությամբ մարդու, հասարակության և պետության անվտանգության պաշտպանությանն ուղղված հասարակական հարաբերություններն են։ Հանցագործության օբյեկտիվ կողմը դրսևորվում է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված կամ այդ իրավունքը կասեցված կամ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունք չունեցող անձի կողմից տրանսպորտային միջոց վարելով։ Հանցագործության սուբյեկտը 16 տարին լրացած, մեղսունակ ֆիզիկական անձն է։ Հանցագործության սուբյեկտիվ կողմը բնութագրվում է ուղղակի դիտավորությամբ։ Եվ այս առումով հատկանշական է, որ անձը պետք է գիտակցի, որ ինքը տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված է կամ իր տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված է կամ չունի տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունք և այդ պայմաններում վարի տրանսպորտային միջոց։
Վերոգրյալի հաշվառմամբ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ մասնավորապես՝ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված կամ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված լինելը գիտակցված գնահատելու համար անհրաժեշտ նախապայման է, որպեսզի անձը պատշաճ կարգով ծանուցված, տեղեկացված լինի, որ ինքը հստակ ժամանակահատվածով զրկված է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից կամ վերջինիս տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված է։ Հակառակ պարագայում սույն հանցակազմի սուբյեկտիվ կողմը հնարավոր չի լինի հաստատված համարել։
Սույն գործի նյութերի ուսումնասիրությունից երևում է, որ Ալեքսանդր Ալեքսանյանի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով այն բանի համար, որ նա տեղեկացված լինելով օրենքով սահմանված կարգով՝ վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180152570 որոշման հիման վրա, տրանսպորտային միջոցներ վարելու իր իրավունքից 1 տարի ժամկետով՝ 2022 թվականի հուլիսի 20-ից մինչև 2023 թվականի հուլիսի 20-ն ընկած ժամանակահատվածում զրկված լինելու մասին 2023 թվականի մարտի 22-ին՝ ժամը 13:35-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Գ.Նժդեհի փողոցում վարել է «Պորշ» մակնիշի 880 XX 88 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը, որի համար Ալեքսանդր Ալեքսանյանի նկատմամբ կազմվել է վարչական իրավախախտման թիվ 8180245783 արձանագրությունը:
Վկայակոչված իրավադրույթների, արտահայտված իրավական դիրքորոշումների և փաստական հանգամանքների լույսի ներքո համակցության մեջ վերլուծելով հիմնական դատալսումների ընթացքում հետազոտված ապացույցները՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Ալեքսանդր Ալեքսանյանի արարքում տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված անձի կողմից տրանսպորտային միջոց վարելու հատկանիշների առկայության վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները հիմնավորված չեն:
Այսպես, քրեական գործով սահմանված կարգով ձեռք բերված և մեղադրական եզրակացության հիմքում դրված՝ Առաջին ատյանի դատարանում դատաքննության ընթացքում հետազոտված ապացույցների համակցության պայմաններում անդրադառնալով տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից զրկելու մասին ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության 2-րդ գումարտակի 3-րդ վաշտի պարեկ Գերասիմ Շահինյանի կողմից վարչական իրավախախտման վերաբերյալ գործով 2022 թվականի հուլիսի 20-ի թիվ 8180152570 որոշման մասին դրա հասցեատիրոջը՝ Ալեքսանդր Ալեքսանյանին իրազեկելու հարցին՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի նախատեսված հանցակազմի շրջանակներում հիշյալ հարցը կարևորվում է նրանով, որ առհասարակ իրավունքից զրկման մասին որոշման վերաբերյալ դրա հասցեատիրոջ իրազեկվածությունը հանրային շահի տեսանկյունից միտված է իրավունքի սահմանափակման նպատակների ապահովմանը, իսկ մասնավոր շահի տեսանկյունից ապահովում է հասցեատիրոջ իրավունքների պաշտպանությունը, ինչպես նաև հասցեատիրոջ համար իրավական հենք է ստեղծում գիտակցելու իր իրավունքների և ազատությունների իրացման թույլատրելի շրջանակը, հարմարեցնելու իր վարքագիծն այդ շրջանակներն ամրագրող պահանջներին և գնահատելու իր վարքագծի իրավաչափությունը՝ կանխատեսելով ոչ իրավաչափ վարքագիծ դրսևորելու դեպքում իր համար վրա հասնող հավանական հետևանքները։
Վերոգրյալի հաշվառմամբ՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Ալեքսանդր Ալեքսանյանի նկատմամբ կայացված՝ 2022 թվականի հուլիսի 7-ի արձանագրության և 2022 թվականի հուլիսի 20-ի թիվ 8180152570 որոշուման համաձայն՝ 2022 թվականի հուլիսի 20-ին վերջինիս զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից 1 (մեկ) տարի ժամկետով, որի վերաբերյալ իրազեկված լինելու հանգամանքը ապացուցված լինելու պայմաններում նոր միայն կարող է քննարկվել տրանսպորտային միջոց վարելու համար նրան քրեական պատասխանատվության ենթարկելու հարցը։
Անդրադառնալով վերոհիշյալ հանգամանքի ապացուցվածության հարցին՝ Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում արձանագրել, որ վարչական իրավախախտման մասին արձանագրությանը և դրա հիման վրա կայացված 2022 թվականի հուլիսի 20-ի թիվ 8180152570 որոշմանը Ալեքսանդր Ալեքսանյանին ծանոթացնելու ուղղությամբ ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության կողմից բավարար միջոցներ չեն ձեռնարկվել։ Հիշյալ որոշումը վերջինիս էլեկտրոնային եղանակով, կամ փոստային ծառայության միջոցով ուղարկված լինելու վերաբերյալ որևէ փաստական տվյալներ առկա չեն, իսկ հիշյալ որոշումը կայացնելու պահին, այն առձեռն Ալեքսանդր Ալեքսանյանին չի հանձնվել, կամ առնվազն չեն ներկայացվել բավարար ապացույցներ առ այն, որ վերջինս պատշաճ իրազեկվել է վարելու իրավունքից ժամանակավորապես զրկվելու մասին։
Մասնավորապես՝
- Ըստ Ալեքսանդր Ալեքսանյանի ցուցմունքի՝ պարեկային ծառայության աշխատակիցները իրեն չեն էլ ասել, որ արձանագրություն են կազմում և ինքը պետք է ստորագրի կամ չստորագրի, այլ ասել են, որ ինքն այդ մասին նամակով կստանա և կարող է վիճարկել, (...) Թե ինչու ինքը իր անհամաձայնությունը տեղում չի հայտնել, որ համաձայն չէ կազմված արձանագրության հետ, ապա կարող է ասել, որ այդտեղ, իր աչքի առաջ արձանագրություն չի կազմվել, այսինքն՝ այդպիսի խոսակցություն չի եղել, որ ինքը հրաժարվի ստորագրելուց, իր կարծիքով արձանագրությունը հետագայում է կազմվել, որպեսզի համապատասխանեցվի ամբողջ ընթացակարգին: (...) Արձանագրությունը իր աչքի առաջ չի կազմվել, պարեկային ծառայության աշխատակիցը իրեն ասել է, որ կծանուցեն, նամակ կստանա և կիմանա։ (...) հետո իրեն ասել են, որ ինքը գտնվում է ոչ սթափ վիճակում, մեքենան տանում են տուգանային հրապարակ, այդտեղ արձանագրություն չի կազմվել։ (...) իր և պարեկային ծառայության աշխատակցի խոսակցությունը եղել է տուգանային հրապարակ տանելու հետ կապված և հետո իրենք բոլորով գնացել են տուգանային հրապարակ (...) իրեն չափի վերաբերյալ չեն հայտնել, չեն ասել, որ ինքը վարչական պատասխանատվության է ենթարկվում և զրկվում է վարորդական իրավունքի վկայականից, հաստատ որևէ իրավունք ու պարտականություն պարեկային ծառայության աշխատակիցները իրեն չեն պարզաբանել, այլ ասել են, որ իր մեքենան տանում են տուգանային հրապարակ։ (...):
- Վկա Գերասիմ Շահինյանի ցուցմունքի համաձայն՝ սթափության վիճակի զննությունն անցնելուց հետո իրենք մեղադրյալին ասել են, որ ինքը զրկվում է վարորդական իրավունքից։ (...) Նշեց, որ իր կողմից է կազմվել արձանագրությունը, որը առկա է քրեական գործի նյութերում։ Ի պատասխան այն հարցին, թե ինչով է պայմանավորված եղել, որ վարորդը հրաժարվել է բացատրություն տալուց և ստորագրելուց, վկան պատասխանել է, որ վարորդական իրավունքից զրկվելու մասին տեղեկությունը ստանալուց հետո մեղադրյալի վերաբերմունքը և պահվածքը փոխվել է, որն իր կարծիքով նորմալ է, քանի որ դա հոգեբանական վիճակ է և, սովորաբար, երբ վարորդները զրկվում են վարորդական իրավունքից այդպես են իրենց դրսևորում, որ չեն ստորագրի և այլն։ (...) իր կարծիքով, քանի որ իրենք վարորդին հայտնել են, որ զրկվում է վարորդական իրավունքից, վերջինս այդ պատճառով է հրաժարվել ստորագրելուց, ինքը միանշանակ պնդում է, որ հենց այդտեղ իրենք վարորդին հայտնել են, որ վերջինս զրկվում է վարորդական իրավունքից, այդտեղ ուրիշ տարբերակ չէր կարող լինել։ (...) Ինքը տեղյակ չէ, թե իրենց կողմից երբ վարորդին տեղեկացվում է, որ վերջինս զրկվել է վարորդական իրավունքից, դրանից հետո արդյոք որոշում ուղարկվում է, թե ոչ, իր գործառույթը վարորդին տեղեկացնելով ավարտվում է։ (...)
- 2022 թվականի հուլիսի 7-ին կազմված վարչական իրավախախտման վերաբերյալ արձանագրության մեջ նշված է, որ «վարորդը հրաժարվեց բացատրություն տալուց և ստորագրելուց»։
- 2022 թվականի հուլիսի 7-ի թիվ 8180152570 որոշուման մեջ նշված է «հասցեատերը հրաժարվեց որոշման կտրոնը ստանալուց և ստորագրելուց»։
Վերաքննիչ դատարանը նախ փաստում է, որ վերոգրյալ արձանագրության և որոշման մեջ նշագրվել է «հրաժարվեց», եզրույթը, այսինքն՝ երրորդ դեմքով, այլ ոչ թե առաջին դեմքով՝ «հրաժարվում եմ», որից հետևում է, որ հիշյալ գրառումը չի կատարվել Ալեքսանդր Ալեքսանյանի կողմից։ Հետևաբար՝ հնարավոր չէ նույնիսկ դրանով հաստատված համարել, որ Ալեքսանդր Ալեքսանյանը տեղեկացվել է վերոնշյալ վարչական արձանագրության բովանդակության մասին։ Այլ կերպ՝ վերջինս անձամբ չի կատարել գրառում «հրաժարվելու» մասին, որի արդյունքում դատարանը չի կարող հանգել հետևության, որ վերջինս ծանոթացել է հիշյալ արձանագրությանը, կամ առնվազն հնարավորություն ունեցել է դրա հետ ծանոթանալու և անհրաժեշտ նշում անելու, սակայն չի ցանկացել օգտվել իր իրավունքից։
Ինչ վերաբերում է վկա Գերասիմ Շահինյանի ցուցմունքին, ապա Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները . «(…) չնայած դիմումատուին դատապարտելիս ներպետական դատարանները, ոստիկանության ծառայողների ցուցմունքներից բացի, հղում են կատարել այլ ապացույցների, միակ ապացույցը, որով ուղղակիորեն ենթադրվում էր դիմումատուի մասնակցությունն այդ արարքների կատարմանը, և որով տրամադրվում էր դրանց մանրամասները, տվյալ ցուցմունքներն էին։ Բոլոր մյուս ապացույցները, որոնց դատարանները հղում են կատարել, անուղղակի ապացույցներ են, և չի կարելի ասել, որ դրանք ուղղակիորեն ցույց են տալիս դիմումատուի առնչությունը մեղսագրվող արարքներին (...)
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը քննել է մի շարք գործեր, որոնց դեպքում հրապարակային միջոցառման ժամանակ անհատին իր պահվածքի պատճառով քրեական հետապնդման են ենթարկել և դատապարտել՝ հիմնվելով բացառապես այն ոստիկանության ծառայողների ցուցմունքների վրա, որոնք ակտիվորեն ներգրավված են եղել վիճարկվող իրադարձություններում։ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը գտել է, որ այդ վարույթներում դատարանները պատրաստակամորեն և անվերապահորեն ընդունել են ոստիկանության ծառայողների ցուցմունքները և դիմումատուին որևէ հնարավորություն չեն տվել հակառակ ապացույցներ ներկայացնելու։ Այն վճռել է, որ այս մեղադրանքների հիմքում ընկած այն հիմնական փաստերի վերաբերյալ վեճի դեպքում, երբ մեղադրանքի կողմի միակ վկաներն այն ոստիկանության ծառայողներն են եղել, որոնք ակտիվ դեր են ունեցել վիճարկվող իրադարձություններում, դատարանները պետք է պարտադիր օգտագործեին յուրաքանչյուր ողջամիտ հնարավորություն՝ ստուգելու նրանց մեղադրական ցուցմունքները: (...)»:
Այս կապակցությամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը , որ «(…) ստորադաս դատարանները Գ․Ջհանգիրյանի մեղադրանքը հիմնավորելիս առավելապես հիմնվելով ոստիկանության աշխատակիցների ցուցմունքների վրա` չեն ապահովվել Մուշեղ Սաղաթելյանն ընդդեմ Հայաստանի գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի կողմից մատնանշված՝ արդար դատաքննության իրավունքի երաշխիքները։ Դատարանները Գ․Ջհանգիրյանի մեղքը հիմնավորող ապացուցողական զամբյուղում ծանրակշիռ դեր հատկացնելով ոստիկանության աշխատակիցների ցուցմունքներին՝ պատշաճ գնահատման չեն ենթարկել այն, որ վերջիններս ակտիվորեն ներգրավված են եղել վիճարկվող իրադարձություններում, ինչը ողջամտորեն կասկածի տակ է դնում նրանց ցուցմունքների արժանահավատությունը։ Մասնավորապես, սույն գործով վճռորոշ ապացույցները, որոնցով ուղղակիորեն հիմնավորվել է Գ.Ջհանգիրյանի մասնակցությունը նրան վերագրված արարքի կատարմանը, վիճարկվող իրադարձությունների անմիջական մասնակից` տուժողներ՝ ՀՀ ոստիկանության կազմակերպված հանցավորության դեմ պայքարի գլխավոր վարչության կրտսեր տեսուչ Ա.Հարությունյանի և նույն վարչության օպերլիազոր Տ.Աղվանյանի ցուցմունքներն են։ Ինչ վերաբերում է այլ ապացույցներին, որոնց դատարանները հղում են կատարել, այն է` որպես վկա հարցաքննված ոստիկանության մյուս աշխատակիցների ցուցմունքները, իրեղեն ապացույցը, դրա առգրավման արձանագրությունն ու փորձագիտական եզրակացությունը, ապա դրանք անուղղակի ապացույցներ են և ուղղակիորեն չեն հաստատում Գ․Ջհանգիրյանի առնչությունը մեղսագրվող արարքին։
Նման պայմաններում, ստորադաս դատարանները չեն օգտագործել յուրաքանչյուր ողջամիտ հնարավորություն՝ ստուգելու այն ոստիկանության ծառայողների մեղադրական ցուցմունքները, որոնք ակտիվ դեր են ունեցել Գ.Ջհանգիրյանին մեղսագրվող արարքի կատարման ժամանակահատվածում: Ավելին, ինչպես նշվել է Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի կողմից Մուշեղ Սաղաթելյանն ընդդեմ Հայաստանի գործով վճռում, սույն գործով ևս պաշտպանական կողմին հնարավորություն չի ընձեռվել արդյունավետորեն վիճարկելու ոստիկանության աշխատակիցների ցուցմունքների իսկությունը և առարկելու դրանց օգտագործման դեմ։ Մասնավորապես, պաշտպանական կողմին լիարժեք հնարավորություն չի տրվել դատարան հրավիրելու մի շարք վկաների և ապացուցողական զանգվածում ներառելու նրանց ցուցմունքները, որոնք, ըստ պաշտպանների, կասկածի տակ էին դնում ոստիկանության աշխատակիցների կողմից ներկայացված տվյալները և հիմնավորում էին դեպքի հանգամանքների վերաբերյալ պաշտպանության կողմի առաջ քաշված վարկածը։ Այլ կերպ, ոստիկանության աշխատակիցների կողմից ներկայացված տվյալներն անվերապահորեն ընդունելը՝ առանց պաշտպանական կողմին լիարժեք հնարավորություն ընձեռելու մրցակցային դատավարության պայմաններում արդյունավետորեն վիճարկելու իր դեմ տրված ցուցմունքների արժանահավատությունը, ինչպես արձանագրել է Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը Մուշեղ Սաղաթելյանն ընդդեմ Հայաստանի գործով, այնպես էլ սույն գործով, հանգեցրել է Եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածով երաշխավորված՝ արդար դատաքննության իրավունքի խախտման: (...)»:
Ուստի՝ սույն գործով վկա Գերասիմ Շահինյանի ցուցմունքը հավաստող՝ ոստիկանության աշխատակիցների կամ ծառայողական մեքենայի տեսագրություններ գործի նյութերում առկա չեն, իսկ ոստիկանության աշխատակցի ցուցմունքը չի կրող գնահատվել բավարար՝ մեղադրյալին ծանուցված համարելու, այն է՝ վարորդական իրավունքից զրկելու փաստը հայտնի լինելու համար, ինչպես նշում է ոստիկանության աշխատակիցը։ Հետևաբար առկա է չփարատված կասկած, որն անհրաժեշտ է մեկնաբանել հօգուտ մեղադրյալի։ Այլ կերպ՝ 2022 թվականի հուլիսի 20-ի թիվ 8180152570 վարչական իրավախախտման գործով որոշումը կայացրած պարեկային ծառայության աշխատակից Գերասիմ Շահինյանի՝ հիմնական դատասլումների ընթացքում հայտնած այն հանգամանքը, որ ինքը Ալեքսանդր Ալեքսանյանին բանավոր հայտնել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից 1 տարի ժամկետով զրկելու մասին, ինքնին բավարար չէ Ալեքսանդր Ալեքսանյանի կողմից տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված լինելու մասին վերջինիս իրազեկվածությունը հաստատված համարելու համար, այն պայմաններում, երբ մեղադրյալ Ալեքսանդր Ալեքսանյանը հայտնել է, որ իրեն բանավոր կերպով նույնպես տեղյակ չեն պահել իր տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելու մասին։ Դեռ ավելին՝ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելու մասին պարեկային ծառայողների կողմից բանավոր հայտնած լինելու հանգամանքը քրեական գործում առկա որևէ փաստական տվյալով չի հիմնավորվում /քրեական վարույթին կցված չէ ոստիկանության աշխատակիցների ամրակցված տեսախցիկների ձայնագրությունները/։
Վերոգրյալի հիման վրա՝ Վերաքննիչ դատարանը գալիս է այն հետևության, որ Ալեքսանդր Ալեքսանյանի կողմից տրանսպորտային միջոցներ վարելու իր իրավունքից զրկված լինելու մասին իրազեկվածության հանգամանքը հաստատող փաստական տվյալ, բացի Պարեկային ծառայության աշխատակից Գերասիմ Շահինյանի ցուցմունքից, առկա չէ:
Ինչ վերաբերում է Առաջին ատյանի դատարանի այն դիրքորոշմանը, որ եթե անգամ առկա լիներ տեսաձայնագրող սարք, ապա 2023 թվականի մարտի 22-ի դրությամբ դրանք իրավաչափորեն պահպանված չէին լինի, ապա Վերաքննիչ դատարանն իր համաձայնությունն է հայտնում Բողոքաբերի այն պնդմանը, որ հիշյալ տեսախցիկները չպետք է լինեին անջատված, քանի որ համաձայն 2020 թվականի սեպտեմբերի 23-ին հաստատված ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության կանոնագիրքի 26-րդ կետի՝ ծառայություն իրականացնող պարեկային ավտոմոբիլում տեղադրված տրանսպորտային միջոցի գտնվելու վայրը և այլ սարքավորումներով երթևեկության ուղղությունը ցույց տվող սարքավորումը և պարեկային ծառայության իրականացման հսկողական տեսախցիկը միացվում են ծառայության դուրս գալու պահին և չեն անջատվում (հսկողական տեսախցիկը` բացառությամբ ընդմիջման ժամանակի) մինչև ծառայության ավարտը, որպիսի պայմաններում տեսագրությունների պահպանման խնդիրը պատկանում է ՀՀ ՆԳՆ պարեկային ծառայությանը և ոչ մի պարագայում դրա բացակայության բացասական հետևանքները չպետք է մեկնաբանվեն ի վնաս Ալեքսանդր Ալեքսանյանի:
Այսպիսով՝ քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցների բովանդակային վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ դրանք ինչպես առանձին, այնպես էլ համակցությամբ չեն հաստատում սույն քրեական գործով ապացուցման առարկան կազմող ելակետային այն հանգամանքը, ըստ որի` Ալեքսանդր Ալեքսանյանն իրազեկված է եղել տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքի զրկված լինելու մասին։
Այսպիսով, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական գործով ձեռք չի բերվել մեղադրյալ Ալեքսանդր Ալեքսանյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով դատապարտելու համար ապացույցների բավարար համակցություն, որն անհրաժեշտ է անձի մեղավորությունը հիմնավոր կասկածից վեր ապացուցված համարելու համար: Մեղադրյալ Ալեքսանդր Ալեքսանյանի մեղավորության վերաբերյալ հետևությունը կառուցված է ոչ բավարար՝ շահագրգիռ անձ հանդիսացող ոստիկանության աշխատակցի ցուցմունքի վրա, որը այլ՝ առավել օբյեկտիվ ապացույցներով չի ստուգվել և հաստատվել, ինչը նշանակում է, որ անձի անմեղության կանխավարկածը հաղթահարված չէ:
Վերոգրյալի հաշվառմամբ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ սույն քրեական գործով ձեռք չի բերվել թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների համակցություն, որը հաղթահարելով անմեղության կանխավարկածը և բացառելով հակառակի ողջամիտ հավանականությունը՝ անաչառ դիտորդի մոտ կձևավորի «հիմնավոր կասկածից վեր» համոզվածություն հանցագործության դեպքին Ալեքսանդր Ալեքսանյանի առնչության և քրեական օրենքով չթույլատրված ու վերջինիս մեղսագրված արարքը կատարելու մեջ նրա մեղավորության վերաբերյալ, ինչպես նաև կհաստատի գործով ապացուցման առարկան կազմող մյուս հանգամանքները և հնարավորություն կտա գալու այն եզրահանգման, որ կայացվել է հիմնավորված ու պատճառաբանված դատական ակտ:
Ամփոփելով վերոշարադրյալը՝ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ սույն գործով Առաջին ատյանի դատարանը, Ալեքսանդր Ալեքսանյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղավոր ճանաչելով խախտել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 104-րդ և 105-րդ հոդվածների պահանջները, որի արդյունքում թույլ է տվել դատական սխալ՝ նյութական օրենքի ոչ ճիշտ կիրառում, ինչն էլ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ հիմք է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2025 թվականի մայիսի 16-ի դատավճիռը բեկանելու և դրա փոխարեն նոր դատական ակտ կայացնելու համար։
Հետևաբար, վերոգրյալի հիման վրա Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ պետք է ճանաչել և հռչակել Ալեքսանդր Ալեքսանյանի անմեղությունը՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ և նրան արդարացնել՝ մեղսագրվող արարքը նրա կողմից կատարված չլինելու հիմքով։
Անդրադառնալով խափանման միջոցի հարցին՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Ալեքսանդր Ալեքսանյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց բացակայելու արգելքը պետք է թողնել անփոփոխ մինչև դատավճիռը օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 370-372-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը.
Վ Ճ Ռ Ե Ց
Մեղադրյալ Ալեքսանդր Ալեքսանյանի պաշտպան Վարդան Վերդյանի վերաքննիչ բողոքը բավարարել։
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2025 թվականի մայիսի 16-ի դատավճիռը բեկանել։
Ճանաչել և հռչակել Ալեքսանդր Ալեքսանյանի անմեղությունը՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ և նրան արդարացնել՝ մեղսագրվող արարքը նրա կողմից կատարված չլինելու հիմքով:
Ալեքսանդր Ալեքսանյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց բացակայելու արգելքը թողնել անփոփոխ մինչև դատավճիռը օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Սույն որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` այն ստանալու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում։
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` ԱԴՐԻՆԵ ՂՈՒԿԱՍՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` ԱՐՄԵՆ ԲԵԿԹԱՇՅԱՆ
ՄՆԱՑԱԿԱՆ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ
Դատական գործ N: ԵԴ1/0593/01/25
Երևանի քրեական դատարան
Նոր քրեական գործ
| Երբ է գործը ստացվել | 19-02-2025 |
|---|---|
| Ինչ կարգով է գործը ստացվել | Առաջին անգամ |
| Դատախազություն | Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազություն |
| Նախաքննական գործի համարը | 60242823 |
| Մեղադրական եզրակացության համառոտ բովանդակություն | Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանին մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված վիճակում վարել է տրանսպորտային միջոց: |
| Մեղադրյալ | |
| Անձ | |
| Անուն | Ալեքսանդր |
| Ազգանուն | Ալեքսանյան |
| Հայրանուն | Սեյրանի |
| Հասցե | --------------- |
| Ծննդյան օր | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
| Վիճակագրական տողի համարը | 15.4 |
| Լրացուցիչ վիճակագրական տողի համար | Առկա չէ |
| Իրավական բարդության չափանիշ | 1.1 |
| Չափահաս | Այո |
Մակագրել
| Երբ | 19-02-2025 |
|---|---|
| Նախագահող դատավոր | |
| Անուն | Տիգրան |
| Ազգանուն | Ոսկանյան |
Նոր օրենսդրությամբ քննվող գործեր
| Ամսաթիվ | 24-02-2025 |
|---|
Վարույթը ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին որոշում
| Որոշման ամսաթիվ | 24-02-2025 |
|---|---|
| Որոշում | Ո Ր Ո Շ Ու Մ ՔՐԵԱԿԱՆ ԳՈՐԾԸ ՎԱՐՈՒՅԹ ՍՏԱՆՁՆԵԼՈՒ ԵՎ ՆԱԽՆԱԿԱՆ ԴԱՏԱԼՍՈՒՄՆԵՐ ՆՇԱՆԱԿԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ 24.02.2025 թվական ք. Երևան Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի դատավոր Տիգրան Ոսկանյանս, Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազությունից ստանալով թիվ ԵԴ1/0593/01/25 (նախաքննական համար՝ 60242823) քրեական գործը, Պ Ա Ր Զ Ե Ց Ի Թիվ ԵԴ1/0593/01/25 քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով, 2025 թվականի փետրվարի 19-ի գրությամբ Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազությունից ուղարկվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան, մուտքագրվել է 19.02.2025 թվականին և նույն օրն էլ համակարգչային ծրագրի միջոցով իրականացվող գործերի բաշխմամբ, գործը մակագրվել է դատավոր Տիգրան Ոսկանյանին: Քրեական գործը դատավորին հանձնվել է 2025 թվականի փետրվարի 20-ին։ Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 310-րդ հոդվածով՝ Ո Ր Ո Շ Ե Ց Ի Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով թիվ ԵԴ1/0593/01/25 քրեական գործը ստանձնել վարույթ և նշանակել նախնական դատալսումների՝ 2025 թվականի մարտի 07-ին՝ ժամը 14։00-ին՝ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի Աջափնյակ-1 նստավայրում (ք. Երևան, Նազարբեկյան թաղամաս 40, թիվ 3 դահլիճ)։ ԴԱՏԱՎՈՐ ՏԻԳՐԱՆ ՈՍԿԱՆՅԱՆ |
| Դատավարության կողմեր | Մեղադրյալ |
| Դատավարության կողմեր | Պաշտպան |
| Դատավարության կողմեր | Հանրային մեղադրող |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Ալեքսանդր |
| Ազգանուն | Ալեքսանյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Վարդան |
| Ազգանուն | Վարդանյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
| Դատավարության կողմեր | |
| Կազմակերպության անուն | Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազություն |
| Կազմակերպության հասցե | Ք.Երևան, Գ.Նժդեհի 27 |
| Կազմակերպության տեսակ | ԳԴ /ՀՀ գլխավոր դատախազություն եվ այլ դատախազություններ/ |
Նախնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 07-03-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 14:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 3 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 07-03-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Խափանման միջոցի հարցի քննարկում
| Մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոցի հարցի քննարկում | Խափանման միջոցը թողնվել է անփոփոխ |
|---|---|
| Որոշման բովանդակություն | Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ ՄԵՂԱԴՐՅԱԼԻ ՆԿԱՏՄԱՄԲ ԿԻՐԱՌՎԱԾ ԽԱՓԱՆՄԱՆ ՄԻՋՈՑԸ ՎԵՐԱՑՆԵԼՈՒ, ՓՈԽԵԼՈՒ, ԴՐԱ ԺԱՄԿԵՏԸ ԵՐԿԱՐԱՁԳԵԼՈՒ ԿԱՄ ԽԱՓԱՆՄԱՆ ՄԻՋՈՑ ԿԻՐԱՌԵԼՈՒ ՀԱՐՑԸ ՔՆՆԱՐԿԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ 07.03.2025թ. ք.Երևան Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը` (այսուհետ նաև` Դատարան) նախագահությամբ դատավոր Տիգրան Ոսկանյանի, քարտուղարությամբ Ս.Բադալյանի, մասնակցությամբ՝ հանրային մեղադրող Ռ.Դոխոյանի, պաշտպան Վ.Վերդյանի, մեղադրյալ Ա.Ալեքսանյանի, դռնբաց դատական նիստում քննության առնելով մեղադրյալ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի (ծնված՝ 01.08.1991 թվականին, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, միջնակարգ կրթությամբ, չի աշխատում, չամուսնացած, չդատված, հաշվառված և փաստացի բնակվող՝ քաղաք Երևան, Նոր Նորք վարչական շրջան, Բաղյան փողոց, 9 շենք, 25 բնակարան հասցեում)՝ նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցը, Պ Ա Ր Զ Ե Ց 2023 թվականի օգոստոսի 30-ին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՃՏՀ քննության բաժնում նախաձեռնվել է թիվ 60242823 քրեական վարույթը: 2024 թվականի օգոստոսի 09-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության պետի հանձնարարությամբ թիվ 60242823 քրեական վարույթն ուղարկվել է ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի քննչական բաժին՝ նախաքննությունը շարունակելու նպատակով: 2024 թվականի դեկտեմբերի 17-ին Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազության դատախազ Ռ.Դոխոյանի որոշմամբ՝ թիվ 60242823 քրեական վարույթով Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով: 2024 թվականի հոկտեմբերի 23-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի քննչական բաժնի քննիչ Ա.Գևորգյանի որոշմամբ՝ թիվ 60242823 քրեական վարույթով մեղադրյալ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի նկատմամբ կիրառվել է այլընտրանքային խափանման միջոց՝ բացակայելու արգելքը: 2025 թվականի հունվարի 10-ին Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազության դատախազ Ռ.Դոխոյանի որոշմամբ՝ թիվ 60242823 քրեական վարույթով մեղադրական եզրակացությունը չի հաստատվել և քրեական վարույթի նյութերը վերադարձվել է՝ նախաքննությունը շարունակելու նպատակով: Թիվ 60242823 քրեական վարույթի նյութերն ըստ մեղադրանքի Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով, 2025 թվականի փետրվարի 19-ի գրությամբ Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազությունից ուղարկվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան, մուտքագրվել է 19.02.2025 թվականին և նույն օրն էլ համակարգչային ծրագրի միջոցով իրականացվող գործերի բաշխմամբ, գործը մակագրվել է դատավոր Տիգրան Ոսկանյանին: Քրեական գործին շնորհվել է թիվ ԵԴ1/0593/01/25 համարը: Քրեական գործը դատավորին հանձնվել է 2025 թվականի փետրվարի 20-ին։ 2025 թվականի փետրվարի 24-ին որոշում է կայացվել Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով թիվ ԵԴ1/0593/01/25 քրեական գործը վարույթ ստանձնելու և նախնական դատալսումների նշանակելու մասին: Նախնական դատալսումների ընթացքում Դատարանը, անդրադառնալով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 316-րդ հոդվածով նախատեսված հարցին, լսելով կողմերի կարծիքը գտնում է, որ մեղադրյալ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի նկատմամբ մինչդատական վարույթի ընթացքում ընտրված խափանման միջոցը` բացակայելու արգելքը, անհրաժեշտ է թողնել անփոփոխ, քանի որ տվյալ խափանման միջոցը ի զորու է ապահովելու մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը: Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մաuին» Եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի 3-րդ մաuով, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 33-րդ, 116-րդ, 117-րդ, 127-րդ, 270-րդ, 316-րդ հոդվածներով, Դատարանը՝ Ո Ր Ո Շ Ե Ց Մեղադրյալ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված բացակայելու արգելքը թողնել անփոփոխ: ԴԱՏԱՎՈՐ ՏԻԳՐԱՆ ՈՍԿԱՆՅԱՆ |
Հիմնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 29-04-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 12:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 3 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 29-04-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Հիմնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 16-05-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 09:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 3 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 16-05-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Վերդիկտ
| Ամսաթիվ | 16-05-2025 |
|---|---|
| Ամբաստանյալ | |
| Անուն | Ալեքսանդր |
| Ազգանուն | Ալեքսանյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
| Կայացվել է վերդիկտ | Մեղադրական |
| Օրենսգիրք | Քրեական օրենսգիրք |
| Հոդված |
Լրացուցիչ դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 16-05-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 10:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 3 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 16-05-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Կայացվել է դատավճիռ
| Ամսաթիվ | 16-05-2025 |
|---|
Մեղադրական
| Մեղադրյալ | |
|---|---|
| Անուն | Ալեքսանդր |
| Ազգանուն | Ալեքսանյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Ամսաթիվ | 16-05-2025 |
| Օրենսգիրք | Քրեական օրենսգիրք |
| Առավել ծանր հանցագործության հոդված |
Դատական ակտ
| Դատական ակտի բովանդակությունը | ԵԴ1/0593/01/25 Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ 2025 թվականի մայիսի 16-ին Երևան քաղաքում Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Դատարան)` հետևյալ կազմով՝ Նախագահությամբ դատավոր՝ Տիգրան Ոսկանյանի Քարտուղարությամբ՝ Սյուզաննա Բադալյանի Մասնակցությամբ Մեղադրող՝ Ռաֆիկ Դոխոյանի Պաշտպան՝ Վարդան Վերդյանի Մեղադրյալ` Ալեքսանդր Ալեքսանյանի Դռնբաց դատական նիստում քննեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի (ծնված՝ 01.08.1991 թվականին՝ Երևան քաղաքում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, բարձրագույն կրթությամբ, ամուսնացած, խնամքին երկու անչափահաս երեխա, դատվածություն չունեցող, հաշվառված և փաստացի բնակվող՝ ք․Երևան, Նոր Նորք, Բաղյան փողոց, 9-րդ շենք, 25-րդ բնակարան հասցեում) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով, 1.Գործի դատավարական նախապատմությունը. 2023 թվականի օգոստոսի 30-ին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՃՏՀ քննության բաժնում նախաձեռնվել է թիվ 60242823 քրեական վարույթը: 2024 թվականի օգոստոսի 09-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության պետի հանձնարարությամբ թիվ 60242823 քրեական վարույթն ուղարկվել է ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի քննչական բաժին՝ նախաքննությունը շարունակելու նպատակով: 2024 թվականի դեկտեմբերի 17-ին Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազության դատախազ Ռ.Դոխոյանի որոշմամբ՝ թիվ 60242823 քրեական վարույթով Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով: 2024 թվականի դեկտեմբերի 18-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի քննչական բաժնի քննիչ Ա.Գևորգյանի որոշմամբ՝ թիվ 60242823 քրեական վարույթով մեղադրյալ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի նկատմամբ կիրառվել է այլընտրանքային խափանման միջոց՝ բացակայելու արգելքը: 2025 թվականի հունվարի 10-ին Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազության դատախազ Ռ.Դոխոյանի որոշմամբ՝ թիվ 60242823 քրեական վարույթով մեղադրական եզրակացությունը չի հաստատվել և քրեական վարույթի նյութերը վերադարձվել է՝ նախաքննությունը շարունակելու նպատակով: Թիվ 60242823 քրեական վարույթի նյութերն ըստ մեղադրանքի Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով, 2025 թվականի փետրվարի 19-ի գրությամբ Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազությունից ուղարկվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան, մուտքագրվել է 19.02.2025 թվականին և նույն օրն էլ համակարգչային ծրագրի միջոցով իրականացվող գործերի բաշխմամբ, գործը մակագրվել է դատավոր Տիգրան Ոսկանյանին: Քրեական գործին շնորհվել է թիվ ԵԴ1/0593/01/25 համարը: Քրեական գործը դատավորին հանձնվել է 2025 թվականի փետրվարի 20-ին։ 2025 թվականի փետրվարի 24-ին որոշում է կայացվել Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով թիվ ԵԴ1/0593/01/25 քրեական գործը վարույթ ստանձնելու և նախնական դատալսումների նշանակելու մասին: Նախնական դատալսումների ընթացքում Դատարանը, անդրադառնալով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 316-րդ հոդվածով նախատեսված հարցին, որոշում է կայացրել մեղադրյալի նկատմամբ մինչդատական վարույթի ընթացքում ընտրված խափանման միջոցը` բացակայելու արգելքը թողնել անփոփոխ: 2. Մեղադրանքի փաստական նկարագրությունը. Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել այն բանի համար, որ նա տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված վիճակում վարել է տրանսպորտային միջոց։ Այսպես Ալեքսանդր Ալեքսանյանը տեղեկացված լինելով օրենքով սահմանված կարգով` վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180152570 որոշման հիման վրա, տրանսպորտային միջոցներ վարելու իր իրավունքից 1 տարի ժամկետով՝ 2022 թվականի հուլիսի 20-ից մինչև 2023 թվականի հուլիսի 20-ն ընկած ժամանակահատվածում զրկված լինելու մասին 2023 թվականի մարտի 22-ին՝ ժամը 13:35-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Գ. Նժդեհի փողոցում վարել է «Պորշ» մակնիշի 880 XX 88 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը, որի համար Ալեքսանդր Ալեքսանյանի նկատմամբ կազմվել է վարչական իրավախախտման թիվ 8180245783 արձանագրությունը: 3.Դատաքննությամբ հետազոտված թույլատրելի ապացույցները. Մեղադրյալ Ալեքսանդր Ալեքսանյանը հիմնական դատալսումների ընթացքում ցուցմունք տվեց այն մասին, որ ինքն աշխատանքի բերումով շատ մեքենա չի վարում, կոնկրետ այս դեպքում ինքը մեքենան վարել է ալկոհոլ օգտագործած վիճակում, ավելացրեց, որ առողջական խնդիրներ ունենալու պատճառով ինքը շատ քիչ է ալկոհոլ օգտագործում, եթե ինքը չափն անցնի, ապա չի նստի ղեկին։ Նշեց, որ պարեկային ծառայության աշխատակիցը հայտնեց իր ցուցմունքով, որ ինքը անկանոն է մեքենան վարել այդ պատճառով են իրեն կանգնեցրել, սակայն նման բան չի եղել, ուղակի իր մեքենան կանգնեցրել են` պատճառաբանելով բարձր երաժշտությունը, ինքն էլ հարցրել է, թե հարգելի ոստիկան ինչպես եք չափել երաժշտության բարձրության աստիճանը, իսկ պարեկային ծառայության աշխատակիցը իրեն հարցրել է թե հնարավոր է ալկոհոլ է օգտագործել, ինքը պատասխանել է, որ մեկ-երկու բաժակ խմել է, վերջինիս նույնպես հայտնել է, որ ինքը շատ մեքենա չի վարում։ Հետո իրեն ստուգաչափման են ենթարկել և ասել, որ իր մեքենան տանելու են տուգանային հրապարակ, ինքն էլ պատասխանել է, որ իր մեքենան էլեկտրական մեքենա է և լիցքավորման չափը բավականին քիչ է և ինքը մեքենան որտեղ պետք է տանի և լիցքավորի այդ ճանապարհը ավելի կարճ է, քան դեպի տուգանային հրապարակ տանող ճանապարհը։ Նշեց, որ ոչ թե իր մեքենան է այդ պատճառով չի թողել, որ պարեկային ծառայության աշխատակիցը վարի, այլ այն պատճառով, որ իր մեքենան ունեցել է քիչ լիցքավորում, ուստի խնդրել է, որ մեքենան տանեն էվակուատրի միջոցով, իր խոսակցությունն այդքանն է եղել պարեկային ծառայության աշխատակցի հետ։ Եթե ինքը լիներ պարեկային ծառայության աշխատակից, ապա իր համար կլինեին պարտավորություններ, որոնք ինքը պետք է սրբության նման պահպաներ, այդ թվում նաև՝ ոչ սթափ վիճակում գտնվող վարորդին ծանուցելու պարտավորությունը։ Ամբողջ խնդիրն այն է, որ իր ամբողջ խոսակցությունը պարեկի հետ եղել է մեքենան տուգանային հրապարակ տանելու կամ չտանելու հարցի հետ կապված, իսկ վերջիններս ցանկացել են մեքենան վարել, ինքն էլ ասել է, որ չեն կարող վարել, լիցքավորումը քիչ է, խնդրել է էվակուատրով տանել, այսինքն պարեկային ծառայության աշխատակիցները իրեն չեն էլ ասել, որ արձանագրություն են կազմում և ինքը պետք է ստորագրի կամ չստորագրի, այլ ասել են, որ ինքն այդ մասին նամակով կստանա և կարող է վիճարկել։ Նշեց, որ բոլորն էլ պետք է ճշմարիտ խոսեն, բացի այդ վկան էլ այլևս պարեկային ծառայության աշխատակից չէ, ուստի պետք է ճշմարտությունն ասի։ Ինքն անգամ շատ ժամանակ իր հետ վարորդական վկայական չի վերցնում, քանի որ այժմ համակարգչի միջոցով նույնացնում են, այդ ութ ամիսների ընթացքում հնարավոր չէ ինքը գիտակցեր, որ զրկված է վարորդական իրավունքից և մեքենա վարեր և այն էլ այն դեպքում, որ վարորդ ունի, ով 90% վարում է իր մեքենան, քանի որ իր գրաֆիկը շատ ծանրաբեռնված է և հիմնականում ինքը երեկոյան ժամերին է վարում իր մեքենան։ Եղել են նախկինում դեպքեր, որ ինքն ամրագոտին կապած է եղել, իրեն կանգնեցրել և ասել են, որ ինքն ամրագոտին չի կապել, ինքը սկզբունքորեն 5000 դրամը չկարևորելով՝ վիճարկել է այդ հանգամանքը և դատարանում ունեցել է արդյունք։ Պետք է չնայեն, որ ինքը եղել է քաղաքացի, իսկ վկան՝ պարեկային ծառայության աշխատակից, այլ որ թե՛ ինքը և թե՛ վկան խոսում են նույն բանի մասին, հիմա վկան ասում է, որ ինքը 100% ծանուցել է, արձանագրություն է կազմել, որը իր կողմից չի ստորագրվել, սակայն նման բան չի եղել, ինքը ոչ սթափ վիճակում է եղել, պետք է իրեն ծանուցեին այդ մասին, որպեսզի ինքն իմանար ու չվարեր մեքենան։ Ինքը իմացել է, որ զրկված է վարորդական իրավունքից, երբ տարին լրացել է, ինքը գնացել և հանձնել է քննությունը ու իր վարորդական վկայականը վերցրել է, այսինքն ինքն ունեցել է այդ հնարավորությունը, որպեսզի սույն քրեական գործի շրջանակներում մեղադրյալի դատավարական կարգավիճակով չանցներ։ Իր և պարեկային ծառայության աշխատակցի միջև հիմնական խոսակցությունը եղել է այն, որ ինքը խմած է և պետք է մեքենան տանեն տուգանային հրապարակ, պարեկային ծառայության աշխատակիցը բացել է մեքենայի դուռը, նստել է մեքենան ու իրենք ունեցել են վիճաբանություն, ինքն ասել է, որ վթար կլինի պետք չէ մեքենան վարել, որովհետև մեքենան քիչ լիցքավորում է ունեցել, իսկ այդ մեքենան լիզինգով գնված, իրեն պատկանող ընկերության մեքենան է։ Հնարավոր է, որ ինքը մտածած լինի, որ տուգանվել է և այդ տուգանքը հարկադիր ծառայությունը ընկերության գումարներից է քաշել, քանի որ դա ընկերության մեքենա է, և այդպես եղել է, որ իրենք մոռացել են գումարը վճարել և հարկադիր ծառայությունը այդ գումարը քաշել է, քանի որ ընկերությունը մի քանի մեքենա ունի և հաճախ իրենք մոռանում են վճարել տուգանքը։ Ինքն այդպես է վստահ եղել, որ մեկ-երկու բաժակ խմել է և դա չէր կարող հանգեցնել վարորդական իրավունքից զրկման կամ հակառակ դեպքում, եթե ինքն իմանար, որ զրկված է վարորդական իրավունքից ինչու պետք է նստեր ղեկին, եթե ինքը հնարավորություն ուներ անձամբ չվարելու մեքենան։ Նշեց, որ, երբ պարեկային ծառայության աշխատակիցները իրեն զրկել են վարորդական իրավունքից, իր վարորդական վկայականը իր մոտից չեն վերցրել, բացի այդ կարծես թե իր մոտ չի էլ եղել իր վկայականը, քանի որ այժմ նույնականացնում են։ Ինքը չի հիշում, թե պարեկային ծառայության աշխատակցի մոտ տեսանկարահանող սարքեր եղել են, թե ոչ։ Ինքն ընդունում է այն հանգամանքը, որ այդ դեպքի օրը ինքն օգտագործել է ալկոհոլ, սակայն ինքն այդ օրը առաջին անգամ է ստուգաչափվել, իսկ ինչ վերաբերում է իր չափն իմանալու, ապա ինքն ունի լյարդի հետ կապված առողջական խնդիրներ և քիչ է ալկոհոլ օգտագործում ու այն քանակի օգտագործեր, որ զրկվեր վարորդական իրավունքից, ինքն այդպես ալկոհոլ չի օգտագործում։ Նշեց, որ բոլորս էլ գիտենք, որ եթե շատ ես ալկոհոլ օգտագործում, ապա որոշակի իմունիտետ ես ձեռք բերում սթափության առումով, օրինակ՝ մարդը կարող է մեկ շիշ ալկոհոլ օգտագործել և ավելի սթափ լինել քան մեկ բաժակ ալկոհոլ օգտագործած անձը, քանի որ ռեգուլյար ձևով է ալկոհոլ օգտագործում, սակայն ինչ վերաբերում է իր չափն իմանալուն, ապա դա սուբյեկտիվ և անձնական մոտեցում է։ Նշեց, որ որտեղ որ իրեն կանգնեցրել են պարեկային ծառայության աշխատակիցները այդտեղից մինչև լիցքավորման կետ հասնելը 3 կիլոմետր է եղել, իսկ եթե մեքենան տանեին տուգանային հրապարակ դա գտնվում է «Փոսի գայի»-ում, այդտեղ մեքենան չէր կարող հասնել, քանի որ լիցքավորումը քիչ էր և եթե օրինակ այդ մեքենան երրորդ գծում կամ խաչմերուկում գտնվեր և լիցքավորումն ամբողջությամբ վերջանար, մեկ այլ մեքենա գար և բախվեր, ինչ էր լինելու։ Իր կարծիքով տվյալ դեպքի օրն ինքն ի վիճակի է եղել վարելու և կառավարելու իր մեքենան։ Թե ինչու ինքը իր անհամաձայնությունը տեղում չի հայտնել, որ համաձայն չէ կազմված արձանագրության հետ, սպա կարող է ասել, որ այդտեղ, իր աչքի առաջ արձանագրություն չի կազմվել, այսինքն՝ այդպիսի խոսակցություն չի եղել, որ ինքը հրաժարվի ստորագրելուց, իր կարծիքով արձանագրությունը հետագայում է կազմվել, որպեսզի համապատասխանեցվի ամբողջ ընթացակարգին։ Այն հարցին, թե ինչու ինքը պարեկային ծառայության աշխատակցին չի հարցրել, թե ինչու արձանագրություն չեն կազմում, պատասխանեց, որ քանի որ ինքն առաջին անգամ է իր կյանքի ընթացքում ստուգաչափման ենթարկվել, ուստի այդ ընթացակարգին ինքը լավ չի տիրապետել, բացի այդ գիշերային ուշ ժամ է եղել, ինքը բավականին շատ հոգնած է եղել և մի քիչ էլ խմած, ուստի իր առաջին ցանկությունը շուտ տուն հասնելն է եղել, որպեսզի պառկի և քնի։ Արձանագրությունը իր աչքի առաջ չի կազմվել, պարեկային ծառայության աշխատակիցը իրեն ասել է, որ կծանուցեն, նամակ կստանա և կիմանա։ Երբ իրեն ստուգաչափել են, ինքը մի քանի անգամ փչել է, քանի որ փորձ չի ունեցել ստուգաչափման ենթարկվելու հետ կապված, հետո իրեն ասել են, որ ինքը գտնվում է ոչ սթափ վիճակում, մեքենան տանում են տուգանային հրապարակ, այդտեղ արձանագրություն չի կազմվել։ Ավելացրեց, որ եթե մարդը ոչ սթափ վիճակում մեքենա է վարում, ապա դա քրեական պատասխանատվության չի հանգեցնում, սակայն եթե ոչ սթափ վիճակում և առանց վարորդական վկայականի է մեքենա վարում, ապա ենթարկվում է քրեական պատասխանատվության, եթե ինքը պատշաճ ծանուցված լիներ, ապա ուներ հնարավորություն այդ 12 ամիսների ընթացքում մեքենայով կազմակերպելու ինքն իր անձի տեղափոխումը։ Նշեց, որ եղել է դեպք, որ ճանապարհային ոստիկանը իրեն կանգնեցնի և տուգանի, այդ արձանագրությունը միշտ իրեն տվել են, չի եղել որ իրեն չտրամադրեն, թե ինչ տարբերություն, որ այն ժամանակ միշտ իրեն տրվել է արձանագրություն, իսկ այժմ չի տրվել, պատասխանեց, որ ինքը համաձայն է, սակայն քանի որ ինքն առաջին անգամ է ստուգաչափվել, իսկ իր և պարեկային ծառայության աշխատակցի խոսակցությունը եղել է տուգանային հրապարակ տանելու հետ կապված և հետո իրենք բոլորով գնացել են տուգանային հրապարակ, իր կարծիքն է ասում, որ, հավանաբար, պարեկի քիչ փորձը, մասնավորապես՝ որպես վկա ցուցմունք տալու ժամանակ պարեկը հայտնեց, որ իր պրակտիկայի ընթացքում դա առաջին դեպքն էր երբ մեքենան ոչ սթափ վարորդի պահանջով էվակուատրի միջոցով տարել են տուգանային հրապարակ, իր կարծիքով պարեկի ուղեղը առաջինը դա է մտածել, թե ոնց պետք է դա անի, փորձը չի հերիքել, խառնվել են, թե ինչպես պետք է այդ գործողությունները կատարեր։ Եթե ամփոփենք իր ցուցմունքը, ապա կստացվի, որ ինքը եղել է ադեկվատ վիճակում կարողացել է իր մեքենան վարել, մեքենան վարել է ալկոհոլ օգտագործած վիճակում, պարեկային ծառայության աշխատակիցը իրեն ստուգաչափել է, ասել է, որ ինքը ոչ սթափ վիճակում է գտնվում, պետք է մեքենան տանեն տուգանային հրապարակ, սակայն ինքն այդ դեպքից ութ ամիս անց էլ չի իմացել, որ զրկված է վարորդական իրավունքից, ինքը ընդունում է, որ ստուգաչափվել է և հավաստվել է, որ ոչ սթափ վիճակում է գտնվում, սակայն իրեն չափի վերաբերյալ չեն հայտնել, չեն ասել, որ ինքը վարչական պատասխանատվության է ենթարկվում և զրկվում է վարորդական իրավունքի վկայականից, հաստատ որևէ իրավունք ու պարտականություն պարեկային ծառայության աշխատակիցները իրեն չեն պարզաբանել, այլ ասել են, որ իր մեքենան տանում են տուգանային հրապարակ։ (Տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն) Վկա Գերասիմ Շահինյանը հիմնական դատալսումների ընթացքում ցուցմունք տվեց այն մասին, որ ինքն աշխատել է ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայությունում` 2-րդ գումարտակի 3-րդ վաշտում։ Նշված դեպքի հետ կապված ինքը հիշում է, որ իրենք կանգնեցրել են տրանսպորտային միջոց, ստուգել են վարորդի սթափության աստիճանը և վերջինս զրկվել է վարորդական վկայականից, մեքենան տեղափոխվել է հատուկ պահպանվող տարածք։ Եթե ինքը ճիշտ է հիշում «Պորշ» մակնիշի ավտոմեքենա է եղել, սակայն պետհամարանիշները չի կարող հիշել։ Իր հիշելով մեքենան երթևեկելիս է եղել անկանոն ձևով, որն իրենց մոտ կասկած է առաջացրել, ուստի իրենք կանգնեցրել են մեքենան, հարցրել են վարորդին թե վերջինս արդյոք ալկոհոլ օգտագործել է, թե ոչ, որին վարորդը տվել է դրական պատասխան, սթափության վիճակի զննությունն անցնելուց հետո իրենք մեղադրյալին ասել են, որ ինքը զրկվում է վարորդական իրավունքից։ Մինչ դա մեղադրյալը իրենց հարցրել է, թե ինչի կարող է հանգեցնել իր ալկոհոլ օգտագործած լինելու հանգամանքը, իրենք պատասխանել են, որ կախված չափից հնարավոր է տուգանք լինի կամ առաջացնի վարորդական իրավունքից զրկման, հնարավոր է և որ թույլատրելի չափ լինի, դա իրենք չեն որոշում, այլ սարքն է որոշում։ Այդ ամենից հետո, եթե ճիշտ է հիշում, իրենցից մեկը պետք է մեքենան տաներ տուգանային հրապարակ, սակայն վարորդը ասել է, որ իրենք չնստեն մեքենայի ղեկին, այդ պատճառով մեքենան տեղափոխել են էվակուատրի միջոցով։ Երբ իրենք ստուգման են ենթարկել մեղադրյալը ալկոհոլ օգտագործած վիճակում է եղել, բացի այդ վերջինս էլ չի ժխտել, որ ինքը գտնվում է ալկոհոլի ազդեցության տակ, իր հիշելով վերջինիս խմածության աստիճանը եղել է վարորդական իրավունքից զրկման աստիճանի, այսինքն՝ մեղադրյալը զրկվել է վարորդական վկայականից։ Նշեց, որ իր կողմից է կազմվել արձանագրությունը, որը առկա է քրեական գործի նյութերում։ Ի պատասխան այն հարցին, թե ինչով է պայմանավորված եղել, որ վարորդը հրաժարվել է բացատրություն տալուց և ստորագրելուց, վկան պատասխանեց, որ վարորդական իրավունքից զրկվելու մասին տեղեկությունը ստանալուց հետո մեղադրյալի վերաբերմունքը և պահվածքը փոխվել է, որը իր կարծիքով նորմալ է, քանի որ դա հոգեբանական վիճակ է և, սովորաբար, երբ վարորդները զրկվում են վարորդական իրավունքից այդպես են իրենց դրսևորում, որ չեն ստորագրի և այլն։ Ինչ վերաբերում է այն հանգամանքին, որ վարորդը չի վստահել իր մեքենան իրենց, որ վարեն, ապա դրան էլ են իրենք նորմալ վերաբերվում և դրա համար են էվակուատր կանչել, քանի որ մարդը իր իրավունքից է օգտվում, կարող է և թույլ չտալ, որ պարեկային ծառայության աշխատակիցները վարեն իր մեքենան։ Նշեց, որ իր կարծիքով, քանի որ իրենք վարորդին հայտնել են, որ զրկվում է վարորդական իրավունքից, վերջինս այդ պատճառով է հրաժարվել ստորագրելուց, ինքը միանշանակ պնդում է, որ հենց այդտեղ իրենք վարորդին հայտնել են, որ վերջինս զրկվում է վարորդական իրավունքից, այդտեղ ուրիշ տարբերակ չէր կարող լինել։ Իրենք հենց սթափության վիճակի զննության արդյունքը տեսնում են, այսինքն՝ թիվը հենց տեսնում են, վարորդին միանգամից՝ հենց տեղում հայտնում են, որ այս չափը նախատեսում է վարորդական իրավունքից մեկ տարի ժամկետով զրկում, այսինքն այդ ամենն արվում է նախքան արձանագրությունը իրենց կողմից կազմելը կամ այլ գործողություններ կատարելը։ Նշեց, որ եթե համապատասխան սարքավորումը վարորդի սթափության աստիճանը ցույց է տալիս 0,560-ից բարձր, ապա դա առաջացնում է վարորդական իրավունքից զրկման։ Ինքը տեղյակ չէ, թե իրենց կողմից երբ վարորդին տեղեկացվում է, որ վերջինս զրկվել է վարորդական իրավունքից, դրանից հետո արդյոք որոշում ուղարկվում է, թե ոչ, իր գործառույթը վարորդին տեղեկացնելով ավարտվում է։ Բացի այն, որ բոլոր դեպքերում անխտիր ու առանց բացառության, վստահաբար, իրենք պարտադիր վարորդին տեղեկացնում են, որ վերջինս զրկվել է վարորդական իրավունքից, կոնկրետ Ալեքսանդր Ալեքսանյանի դեպքում իր մեջ տպավորվել է այն հանգամանքը, որ վարորդին այդ մասին տեղեկացնելուց հետո, վերջինիս պահվածքը փոխվել է, մի փոքր ագրեսիվություն է ցուցաբերել, նույնիսկ դա միակ դեպքն է եղել իր պրակտիկայում, որ վարորդը չի թողել, որ ինքը նստի և վերջինիս մեքենան վարի և տանի տուգանային հրապարակ և այդ հանգամանքով պայմանավորված այս դեպքը տպավորվել է իր մեջ, նույնիսկ դրա վերաբերյալ ինքը հիշում է, որ վարորդին ասել է, որ պետք չէ «պրինցիպ ընգնել», իսկ վարորդը ասել է, որ դա իր մեքենան է և ինքը չի ցանկանում, որ իրենք վարեն։ Իրենք, երբ վարորդին տեղեկացնում են, որ ինքը զրկվել է վարորդական իրավունքից, հետո այդ մասին տեղեկացնում են իրենց ակտերի բաժնին, որպեսզի վերջիններս իրականացնեն իրենց գործառույթը։ Իրենք, միանշանակ, թե' արձանագրությանը, թե' որոշմանը և թե՛ իրավունքներն ու պարտականությունները վարորդին ծանոթացնելու պարտականություն ունեն և այդ ամենն իրենք կատարում են՝ անկախ այն հանգամանքից թե վարորդը ոչ սթափ է, կամ լսում է իրենց թե ոչ, հնարավոր է և վարորդը իրենց հետ զուգահեռ խոսի, սակայն իրենք իրենց պարտականությունը կատարում են և պարզաբանել են, հնարավոր է և վարորդը այդ պահին հեռախոսով խոսի, հնարավոր է և իրենցից հեռու գնա, սակայն իրենք փորձում են հնարավորինս բարձրաձայն կրկնել։ Կոնկրետ այս դեպքի ժամանակ, ինքը չի հիշում տեսաձայնագրող սարքավորում եղել է իրենց մոտ, թե ոչ, քանի որ դեպքը շատ շուտ է եղել։ (Տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն) Հետազոտվել են. Արտավարույթային փաստաթուղթ ճանաչված հետևյալ փաստաթղերը՝ 22.03.2023թ.-ին ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության 1-ին գումարտակի 1-ին վաշտի պարեկ Անդրանիկ Հարոյանի կողմից ժամը 13:44-ին Երևան քաղաքի Գարեգին Նժդեհ փողոցում Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի նկատմամբ կազմված վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180245783 արձանագրությունը, համաձայն որի՝ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանը՝ զրկված վարորդական իրավունքի վկայականով նույն օրը ժամը՝ 13:35-ին Երևան քաղաքի Գարեգին Նժդեհ փողոցում վարել է «Պորշ» մակնիշի 880 XX 88 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը։ Արձանագրության վարչական իրավախախտում կատարած անձի բացատրությունը և դիտողությունը նշելու հատվածում առկա է իրավախախտում կատարած անձի ստորագրությունը, արձանագրությանը ծանոթացա, իմ իրավունքների ու պարտականությունների մասին քաղվածքը և խախտման քննարկման վայրի ու ժամանակի վերաբերյալ ծանուցումը ստանալու հատվածում նույնպես առկա է վերջինիս ստորագրությունը և «Ստեփանյան» ձեռագիր գրառումը: Արձանագրության ներքևի ձախ հատվածում առկա է արձանագրությունը կազմողի ստորագրությունը, որպես խախտման ծածկագիր նշված է՝ 201․1։ ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության «Ճանապարհային ոստիկանություն» ծառայության էլեկտրոնային ռեգիստրից ստացված տեղեկատվությունը, համաձայն որի՝ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի անվամբ առկա է զրկված վարորդական իրավունքի վկայական՝ 20․07․2022 թվականից մինչև 20․07․2023 թվականը։ 20․07․2022 թվականին ժամը 03։20-ին, ՀՀ ՆԳՆ ՊԾ 2-րդ գումարտակի 3-րդ վաշտի ավագ պարեկ Գերասիմ Շահինյանի կողմից Ալեքսանդր Ալեքսանյանի նկատմամբ կազմված վարչական իրավախախտման վերաբերյալ արձանագրությունը, համաձայն որի՝ վերջինս նույն օրը՝ Մոսկովյան փողոցում ժամը 02:40-ին ոչ սթափ վիճակում վարել է «Պորշ» մակնիշի 880 XX 88 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան, որի վերաբերյալ կազմվել է վարչական իրավախախտման վերաբերյալ արձանագրություն։ Կից առկա է լրացված թիվ 8180152570 որոշումը, համաձայն որի՝ տրանսպորտային միջոցը ոչ սթափ վարելու հետևանքով Ալեքսանդր Ալեքսանյանը զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից մեկ տարի ժամկետով։ Որոշման պատճենը և կատարման կարգի մասին քաղվածքը ստանալու հատվածում առկա է հասցեատերը հրաժարվեց որոշման կտրոնը ստանալուց և ստորագրելուց` 20.07․2022 թվական։ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանին ստուգաչափման ենթարկելու վերաբերյալ կտրոնի պատճենը, համաձայն որի՝ ստուգաչափման սարքի համարն է 91100626, զննման համարը՝ 01996, զննման ամսաթիվը՝ 20.07.2022թ., ստուգումը կատարվել է ավտոմատ, ժամը 02:47-ին, ալկոհոլի պարունակությունը՝ 0.590 մգ/լ, վարորդի անունը Ալեքսանդր, վարորդի ազգանունը՝ Ալեքսանյան, տրանսպորտային միջոցի համարանիշը՝ 880 XX 88, տեսուչ Ֆախուրյան, կրծքանշանի համար՝ 01034։ Սթափության սարքի ստուգաչափման թիվ 060013 վկայականի պատճենը, համաձայն որի՝ ստուգաչափման թվականն է` 17․11․2021թ., այն ուժի մեջ է մինչև 17.11.2022թ.: Չափման միջոցի անվանումը և տեսակը՝ ալկոտեստեր, գործարանային համարը` 91100626, տեսակը՝ «Jupiter X/RP» չափման տիրույթը՝ 0․000-1․200 մգ/լ., ճշտության դասը՝ +-10%։ Սթափության սարքի ստուգաչափման թիվ 072014 վկայականի պատճենը, համաձայն որի՝ ստուգաչափման թվականն է` 20.06.2022թ., այն ուժի մեջ է մինչև 20.06.2023թ.։ Չափման միջոցի անվանումը և տեսակը՝ ալկոտեստեր, գործարանային համարը՝ 91100626, տեսակը՝ «Jupiter X/RP» չափման տիրույթը՝ 0.000-1․200 մգ/լ, ճշտության դասը՝ +-10%։ (Տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն, գ.թ 3, 4, 5, 6, 7, 22, 25-26, 27-28, 64-65) 17․01․2025 թվականին կազմված տեղեկատվության պահանջ վերտառությամբ փաստաթուղթը, համաձայն որի՝ թիվ 60242823 քրեական վարույթի նախաքննության անհրաժեշտությունից ելնելով խնդրվել է եռօրյա ժամկետում հայտնել, թե Ալեքսանդր Ալեքսանյանը փոստային կամ ճանապարհային ոստիկանության ծանուցումների էլեկտրոնային համակարգի միջոցով, թիվ 8180152570 որոշման մասին ծանուցվել է, թե՝ ոչ։ (Տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն, գ.թ 63) 4.Դատարանի փաստական վերլուծությունները և Դատարանի կողմից հաստատված փաստական հանգամանքները: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Հանցագործության համար մեղադրվողը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունն ապացուցված չէ սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով՝ դատարանի՝ օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով: 2. Չապացուցված մեղավորությունը հավասարազոր է ապացուցված անմեղությանը: 3. Մեղադրյալը պարտավոր չէ ապացուցել իր անմեղությունը կամ քրեական վարույթն իրականացնող մարմնին ցույց տալ որևէ աջակցություն: Մեղադրյալի անմեղության ապացուցման պարտականությունը չի կարող դրվել նաև նրա պաշտպանի, օրինական ներկայացուցչի, գույքային պատասխանողի և նրա ներկայացուցչի վրա: Մեղադրանքի ապացուցման և ի պաշտպանություն մեղադրյալի բերված փաստարկների հերքման պարտականությունը հանրային քրեական հետապնդման դեպքում կրում է դատախազը, իսկ մինչդատական վարույթում` նաև քննիչը: Մասնավոր քրեական հետապնդման դեպքում այդ պարտականությունը կրում են տուժողը և նրա ներկայացուցիչը: 4. Մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր ողջամիտ կասկածները, որոնք չեն փարատվել սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի:»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 22-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Քրեական վարույթի համար նշանակություն ունեցող ցանկացած հանգամանք պետք է հաստատվի պատշաճ ապացույցների բավարար համակցությամբ: 2. Եզրափակիչ դատավարական ակտը պետք է հիմնվի հետազոտված ապացույցների ազատ և բարեխիղճ գնահատման վրա: 3. Մեղադրական դատավճռի հիմքում դրվող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած հիմնավոր կասկած: Դատավճիռ կայացնելիս պետք է հաշվի առնվի անհրաժեշտ և հնարավոր ապացույցների բացակայությունը: 4. Վարույթն իրականացնող մարմինը պարտավոր է հանգամանորեն ստուգել ի պաշտպանություն մեղադրյալի բերված և պատշաճ ձևակերպված փաստարկները: 5. Հանցագործության համար անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա. այն պետք է հաստատվի փոխկապակցված վերաբերելի, թույլատրելի, հավաստի ապացույցների ամբողջությամբ: (...)»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 102-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ «1. Քրեական վարույթի ընթացքում ապացուցման ենթակա են՝ 1) դեպքը և դրա հանգամանքները (ժամանակը, տեղը, եղանակը և այլն). 2) մեղադրյալի առնչությունը դեպքին. 3) ենթադրյալ հանցագործության՝ քրեական օրենքով նախատեսված հատկանիշները. 4) մեղադրյալի մեղավորությունը ենթադրյալ հանցանքը կատարելու մեջ. 5) քրեական պատասխանատվությունը կամ պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները. 6) մեղադրյալի անձը բնութագրող հանգամանքները. 7) ենթադրյալ հանցագործությամբ պատճառված վնասը. 8) այն հանգամանքները, որոնք թույլ են տալիս անձին ազատել քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից. 9) այն հանգամանքները, որոնցով անձը հիմնավորում է վարույթի ընթացքում իր գույքային պահանջները. 10) այն հանգամանքները, որոնցով վարույթի մասնակիցը կամ այլ անձը հիմնավորում է իր պահանջները: (...)»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 105-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման՝ վերաբերելիության, թույլատրելիության, հավաստիության, իսկ բոլոր ապացույցների համակցությունը՝ հիմնավոր եզրափակիչ դատավարական ակտ կայացնելու համար բավարարության տեսանկյունից: 2. Քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով քրեադատավարական օրենսդրությամբ, ներառյալ ապացուցման չափանիշների մասին վերաբերելի կանոններով, ապացույցները գնահատում են դրանց պատշաճ հետազոտման և վերլուծության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ: 3. Ոչ մի տվյալ նախապես հավաստի ապացույցի ուժ չունի: Դատավորը, ինչպես նաև քննիչը և դատախազը չպետք է կանխակալ վերաբերմունք դրսևորեն ապացույցներին, չպետք է դրանց որոշ մասին մյուսների նկատմամբ առավել կամ նվազ նշանակություն տան, քանի դեռ պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դրանք չեն գնահատվել:»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 347-րդ հոդվածի համաձայն՝ «4. Դատավճիռը հիմնավոր է, եթե՝ 1) դատարանի հետևությունները հիմնված են միայն հետազոտված թույլատրելի ապացույցների վրա. 2) դատարանի կողմից հաստատված կամ հերքված համարված փաստական հանգամանքները համապատասխանում են դատարանում հետազոտված ապացույցներին. 3) դատավճռում շարադրվող բոլոր հետևությունները և որոշումները պատշաճ պատճառաբանված են: (...) 7. Մեղադրական դատավճիռը կայացվում է մեղադրական վերդիկտի հիման վրա և բովանդակում է հանցանքի կատարման մեջ մեղադրյալին մեղավոր ճանաչելու և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակելու, պատժից ազատելու, իսկ սույն օրենսգրքով նախատեսված դեպքերում` պատիժ չնշանակելու մասին դատարանի որոշումը:»: «Ապացույցների բավարարություն» հասկացության էությունը, ապացույցների բավարարությունը որոշելու ընդհանուր չափանիշները, դրանցից յուրաքանչյուրի բնութագիրը Վճռաբեկ դատարանը քննարկել և վերլուծել է Ս.Սաքանյանի վերաբերյալ գործով կայացրած որոշման շրջանակներում: Մասնավորապես, վկայակոչված որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանը, համեմատական վերլուծության ենթարկելով «ապացուցման առարկա» և «ապացույցների բավարարություն» հասկացությունները, նշել է. «(…)եթե ապացուցման առարկան ցույց է տալիս, թե ինչ է անհրաժեշտ է պարզել յուրաքանչյուր քրեական գործով, ապա ապացույցների բավարարությունը կապված է այն ապացուցողական նյութի հետ, որը վերաբերում է ապացուցման առարկային և թույլ է տալիս այդ հանգամանքների մասին գալ արժանահավատ հետևության: Որոշելով ապացույցների բավարարությունը` վարույթն իրականացնող մարմինները լուծում են քրեական գործի համար էական նշանակություն ունեցող հանգամանքների հետազոտման խորության աստիճանի հետ կապված հարցերը, մասնավորապես այն, թե ի՞նչ աստիճանի պետք է մանրացվի յուրաքանչյուր հանգամանքը, և ի՞նչ ծավալի ապացույցներ են անհրաժեշտ այդ հանգամանքները հավաստի պարզելու և դրա հիման վրա այս կամ այն դատավարական որոշումը կայացնելու համար: Այսպիսով, ապացույցների բավարարությունը ենթադրում է կոնկրետ գործով ապացուցման շրջանակների այնպիսի որոշումը, որպեսզի հավաքված ապացույցները որակական կողմից ապահովեն ապացուցման առարկայի յուրաքանչյուր տարրի պարզումը, իսկ քանակական կողմից` այդ հանգամանքների բացահայտման արժանահավատությունը և դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունն ու պատճառաբանվածությունը: Ի տարբերություն ապացուցման առարկայի, ապացույցների բավարարություն հասկացության բովանդակությունը քրեական դատավարության օրենսդրությամբ բացահայտված չէ, այսինքն` օրենքում հստակ նշում չկա այն մասին, թե մինչև ե՞րբ պետք է հավաքվեն և հետազոտվեն ապացույցները, որպեսզի յուրաքանչյուր գործով պարզվի ապացուցման առարկան ամբողջությամբ կամ նրա տարրերն առանձին վերցրած: Բացի այդ, օրենքում սահմանված չէ միասնական չափանիշ առ այն, թե ե՞րբ են ի հայտ գալիս յուրաքանչյուր քրեական գործով ապացուցման առարկան բացահայտված համարելու հիմքերը: Անդրադառնալով «ապացույցների բավարարությունը» որոշելու չափանիշներին՝ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի վերաբերյալ թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշման մեջ արձանագրել, որ այդպիսիք են. 1)անմեղության կանխավարկածը, 2)վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունքը, 3)դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունը և պատճառաբանվածությունը: Անդրադառնալով անմեղության կանխավարկածի սկզբունքին` Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ քրեական դատավարությունում կանխավարկածը օրենքով կամ նախադեպային իրավունքով հաստատված այն կանոնն է, որի համաձայն՝ որոշակի հանգամանք համարվում է հաստատված, քանի դեռ օրենքով սահմանված կարգով չի ապացուցվել հակառակը: Մարդու անմեղությունը քրեական դատավարության կարևորագույն կանխավարկածներից է, որն ամրագրված է ինչպես ՀՀ Սահմանադրությամբ, միջազգային պայմանագրերով և օրենքներով, այնպես էլ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի և Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային իրավունքով: Հանցանք կատարելու մեջ անձի մեղավորությունը հաստատված համարելը ոչ այլ ինչ է, քան անմեղության կանխավարկածի հաղթահարում: Միևնույն ժամանակ, անձին դատապարտելու համար համարժեք ապացույցների բավարար համակցության բացակայությունը նշանակում է, որ անձի անմեղության կանխավարկածը հաղթահարված չէ: Այլ խոսքով՝ քրեական դատավարության ընթացքում չապացուցված մեղավորությունը հավասարազոր է ապացուցված անմեղության: Հարկ է նշել նաև, որ անմեղության կանխավարկածն ամրագրող նորմերը, ինչպես նաև նախադեպային իրավունքը սահմանում են ոչ միայն այդ սկզբունքի բուն էությունը, այլև՝ դրա հաղթահարման, նույնն է, թե անձի մեղավորության հաստատման համար անհրաժեշտ դատավարական չափորոշիչները: Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը Մ.Հակոբյանի գործով որոշման մեջ շեշտել է. «(…) ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը դատարաններին պարտավորեցնում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածում թվարկված՝ ապացուցման ենթակա հանգամանքների, այդ թվում՝ կոնկրետ հանցանքի հատկանիշների և այդ հանցանքի մեջ անձի մեղավորության վերաբերյալ իր հետևությունները հիմնավորել վերաբերելի, փոխկապակցված, հավաստի ապացույցներով և ոչ թե ենթադրություններով: Այլ խոսքով՝ հանցանքի մեջ մեղադրվող յուրաքանչյուր անձի վերաբերյալ` ապացուցման ենթակա յուրաքանչյուր հանգամանքի կապակցությամբ դատարանի հետևությունը պետք է հիմնված լինի ոչ թե գնահատողական դատողությունների, կանխատեսումների կամ կարծիքների, այլ կոնկրետ գործով օրենքով սահմանված կարգով ձեռք բերված փաստական տվյալների վրա: Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ մեղսագրվող հանցագործության և դրա հատկանիշների ապացուցման բեռը կրում է մեղադրանքի կողմը, իսկ չփարատված կասկածները պետք է մեկնաբանվեն հօգուտ մեղադրյալի: Դրանից հետևում է, որ մեղադրանքի կողմը կրում է անձի մեղքը հաստատելու համար բավարար ապացույցներ ներկայացնելու պարտականությունը (…)» (տե՛ս Մարգար Հակոբյանի վերաբերյալ 2013 թվականի մայիսի 8-ի թիվ ԵԿԴ/0168/01/12 որոշման 13-րդ կետը): Անմեղության կանխավարկածի սկզբունքին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել և իրավական դիրքորոշում է արտահայտել նաև Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի գործով որոշման մեջ (տե՛ս Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0044/01/11 որոշման 14-րդ կետը): Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի ուսումնասիրությունը ևս ցույց է տալիս, որ Եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 2-րդ կետով երաշխավորված անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը, ի թիվս այլոց, ենթադրում է մեղադրանքի կողմի պարտականությունը ներկայացնելու անձին դատապարտելու համար բավարար ապացույցներ (տե՛ս, ի թիվս այլոց, Barbera Messegue and Jabardo v. Spain, գանգատ թիվ 10590/83, 1988 թվականի դեկտեմբերի 6-ի վճիռ, 77-րդ կետ, Janosevic v. Sweden, գանգատ թիվ 34619/97, 2002 թվականի հուլիսի 23-ի վճիռ, 97-րդ կետ): Այսպիսով, անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը ենթադրում է ապացույցների այնպիսի ամբողջության առկայություն, որն անհրաժեշտ է անձի մեղավորությունը ողջամիտ (հիմնավոր) կասկածից վեր ապացուցված համարելու, այլ ոչ թե անձի մեղավորության մասին ենթադրություններ անելու համար: Ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս չափանիշին՝ ներքին համոզմունքին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Մ.Հովհաննիսյանի և Ա.Մարտիրոսյանի վերաբերյալ որոշման մեջ և դիրքորոշում ձևավորել այն մասին, որ «(…) Ներքին համոզմունքը, որպես ապացույցների գնահատման արդյունք, բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոնների անխզելի կապով. այն, մի կողմից, պետք է բխի հետազոտվող ապացույցների բավարար համակցությունից և հիմնվի դրանց վրա, իսկ մյուս կողմից, անկողմնակալ դիտորդի մոտ պետք է առաջացնի այն վստահությունը, որ ապացույցները հետազոտվել են արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ: Ապացույցները, որոնք հավաքվել և ստուգվել են օրենքին համապատասխան, կազմում են ներքին համոզմունքի այն օբյեկտիվ հիմքը, որն իր դրսևորումն է գտնում ընդունվող որոշումներում: Թեպետ ապացույցների գնահատումը կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա, այն չի կարող լինել կամայական: Դրա հիմքում պետք է դրված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննությունը: (…)» (տե՛ս Մակար Հովհաննիսյանի և Աշոտ Մարտիրոսյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի փետրվարի 12-ի թիվ ԵՔՐԴ/0632/01/08 որոշման 14-րդ կետը): Այսպիսով, «ներքին համոզմունքը» սուբյեկտիվ-օբյեկտիվ կատեգորիա է: Այն ապացույցների գնահատումն իրականացնող սուբյեկտի գիտակցված և ողջամիտ համոզվածությունն է իր իսկ կողմից կայացված որոշման հիմնավորվածության մեջ (սուբյեկտիվ բնույթ): Այդպիսի համոզվածությունը պետք է ձևավորված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննության արդյունքում և հիմնվի թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների բավարար համակցությամբ հաստատված փաստերի վրա, որոնք անկողմնակալ դիտորդի մոտ ողջամտորեն կձևավորեն նույն համոզվածությունը (օբյեկտիվ բնույթ): Ելնելով այն հանգամանքից, որ ներքին համոզմունքն ունի օբյեկտիվ հիմքեր, անհրաժեշտ է այն տարբերակել ինտուիցիայից, ենթադրություններից և այլ անհաշվետու զգացմունքներից: Ի տարբերություն դրանց, ներքին համոզմունքը չի կարող ձևավորվել առանց օբյեկտիվ հիմքի և հիմնվել անթույլատրելի, ոչ վերաբերելի, անարժանահավատ ապացույցների վրա: Այլ խոսքով, ներքին համոզմունքը հիմնվում է ողջամիտ կարծիքի, գիտելիքի վրա, այլ ոչ թե ենթադրությունների, երևակայության, համակրանքի, հակակրանքի կամ կանխակալ կարծիքի վրա: Ներքին համոզմունքի՝ որպես ապացույցների գնահատման արդյունքի օբյեկտիվ հիմքը քրեական գործով ձեռք բերված, բազմակողմանի և օբյեկտիվ հետազոտված ապացույցների բավարար համակցությունն է: Այս առումով անհրաժեշտ է վերլուծել ապացույցների թույլատրելիության, վերաբերելիության և արժանահավատության հատկանիշները, որոնց տեսանկյունից ապացույցները ենթակա են գնահատման: Վերաբերելիությունն ապացույցի կարողությունն է իր բովանդակությամբ ծառայելու ապացուցման առարկայի մեջ մտնող հանգամանքները, գործի քննության և լուծման համար նշանակություն ունեցող այլ տվյալները բացահայտելուն և հաստատելուն: Այլ խոսքով՝ ապացույցի վերաբերելիության հատկանիշն արտացոլում է ապացույցի և գործի քննության ու լուծման համար նշանակություն ունեցող հանգամանքների միջև կապը: Ապացույցը կհամարվի վերաբերելի, եթե տեղեկություններ պարունակի գործի համար որևէ նշանակություն ունեցող փաստի մասին: Ապացույցի արժանահավատության հատկանիշը նույնպես վերաբերում է ապացույցի բովանդակային գնահատմանը: Արժանահավատ է այն ապացույցը, որի ճշմարտացիությունը կասկած չի հարուցում: Ապացույցն արժանահավատության տեսանկյունից գնահատելիս դատարանը պետք է հիմք ընդունի հետևյալ հանգամանքները. ա) ապացույցի աղբյուրի հատկանիշները (օրինակ՝ փորձագետի ձեռնհասությունը, ցուցմունք տվող անձի շահագրգռվածությունը, որոշ դեպքերում հոգեբանական և ֆիզիոլոգիական հատկանիշները, վիճակը, ինչպես նաև անձին վերաբերող այլ հատկանիշներ, որոնք կարող են ազդեցություն ունենալ այդ անձի կողմից գործի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքներն ընկալելու, մտապահելու, վերարտադրելու գործընթացի վրա), բ) ապացույցի ձևավորման հանգամանքները (օրինակ՝ վկայի կողմից կոնկրետ հանգամանքն ընկալելու պայմանները, պաշտպանի, ներկայացուցչի ներկայությունը և այլն), գ) ապացուցողական տեղեկությունը ձեռք բերելու միջոցը, դ) ապացույցի բովանդակությունը կազմող տեղեկությունը հաստատող կամ հերքող հանգամանքների առկայությունը, ե) նույն տեղեկության ստացումն այլ աղբյուրից: Յուրաքանչյուր ապացույց արժանահավատության տեսանկյունից պետք է գնահատվի ապացույցների համակցության մեջ՝ բազմակողմանի և մանրամասն գնահատելով փաստական տվյալների ստացման աղբյուրները և ապացույցի ձևավորման ամբողջ ընթացքը: Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ վերջնական որոշում կարող է կայացվել դրա բովանդակությունն այլ աղբյուրներից ստացված տեղեկությունների հետ համադրելու արդյունքում: Որոշակի փաստի վերաբերյալ այս կամ այն աղբյուրից ստացված տեղեկությունների արժանահավատությունը գնահատելու համար անհրաժեշտ է վերլուծել ստացված տեղեկությունների բովանդակությունը, համադրել դրանք այլ ապացույցների հետ, պարզել դրանց համապատասխանությունը կամ հակասությունը, հակասության դեպքում` դրա պատճառները: Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ դատարանի եզրահանգումները պետք է հիմնվեն գործում առկա փաստական տվյալների վրա: Ապացույցների գնահատման արդյունքում ձևավորված ներքին համոզմունքն իրավական նշանակություն է ստանում և օբյեկտիվացվում ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս՝ դատավարական որոշումների հիմնավորման և պատճառաբանման չափանիշի միջոցով (սույն չափանիշի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումների մասին տե՛ս նաև Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 18-րդ կետը): Ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը ենթադրում է ապացույցները բարեխիղճ վերլուծության ենթարկելու պարտականություն: Վերջին դիրքորոշումը բխում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 347-րդ հոդվածի 4-րդ մասի 3-րդ կետից՝ «4. Դատավճիռը հիմնավոր է, եթե՝ 3) դատավճռում շարադրվող բոլոր հետևությունները և որոշումները պատշաճ պատճառաբանված են»: Դատական ակտի պատճառաբանվածության հարցին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Ֆ.Գալստյանի գործով որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(…) Դատական ակտի պատճառաբանվածությունը կոչված է պարզաբանելու, թե ինչու է դատարանը եկել այս կամ այն հետևության, որ իրավանորմերով է ղեկավարվել նման որոշում կայացնելիս և միևնույն ժամանակ հնարավորություն է ստեղծում վերադաս դատարանի կողմից դատական ակտի օրինականության և հիմնավորվածության ստուգման համար: (…) Պատճառաբանված որոշման բացակայությունն արդեն իսկ օբյեկտիվորեն սահմանափակում է վերադաս դատական ատյանի հնարավորությունը` լիարժեք դատական ստուգման ենթարկելու բողոքարկվող դատական ակտի օրինականությունն ու հիմնավորվածությունը և կայացնելու արդարացի որոշում, հետևաբար դատական ակտի չպատճառաբանված լինելը հանգեցնում է քրեական դատավարության կարևորագույն սկզբունքներից մեկի` ՀՀ Սահմանադրությամբ և քրեադատավարական օրենքով երաշխավորված արդար դատական քննության իրավունքի խախտման: (…) Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանն իր մի շարք որոշումներում՝ ներպետական դատարանների կողմից կայացված որոշումների չպատճառաբանվածությունը կամ ոչ բավարար պատճառաբանվածությունը դիտել [է] «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասով երաշխավորված` անձի արդար դատական քննության իրավունքի խախտում (տե՛ս Սալովն ընդդեմ Ուկրաինայի (Salov v. Սkraine) 06.09.2005 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 65518/01, Բոլդեան ընդդեմ Ռումինիայի (Boldea v. Romania) 15.02.2007 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 19997/02, Գրադինարն ընդդեմ Մոլդովայի (Gradinar v. Moldova) 08.04.2008 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 7170/02)» (տե՛ս Ֆրունզիկ Գալստյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի մարտի 26-ի թիվ ԵԿԴ/0058/11/09 որոշման 18-20-րդ կետերը): Վերահաստատելով Ֆ.Գալստյանի գործով որոշմամբ ձևավորած իրավական դիրքորոշումը՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ դատարանը պարտավոր է իր դատական ակտում ամրագրել և թույլատրելիության, վերաբերելիության ու արժանահավատության տեսանկյունից գնահատման ենթարկել այն ապացույցները, որոնց վրա հիմնված են դատարանի հետևությունները, ինչպես նաև նշել այս կամ այն ապացույցն անարժանահավատ համարելու փաստարկները: Հակառակ դեպքում ապացույցների գնահատումը, դրա արդյունքում դատարանի համապատասխան ներքին համոզմունքի ձևավորումը կկրեն սուբյեկտիվ բնույթ, կհանգեցնեն կամայականության և անձի արդար դատաքննության իրավունքի խախտման՝ սահմանափակելով նաև դատական ակտի օրինականությունը և հիմնավորվածությունը ստուգելու վերադաս դատարանի հնարավորությունը: Գործի լուծման համար ապացույցների բավարարությունը որոշելու չափանիշները սերտորեն փոխկապակցված են և փոխադարձաբար պայմանավորում են միմյանց: Գործի լուծման համար բավարար ապացույցներ ասելով` պետք է հասկանալ թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների համակցություն, որը, հաղթահարելով անմեղության կանխավարկածը, անաչառ դիտորդի մոտ կձևավորի հիմնավոր կասկածից վեր համոզվածություն անձի մեղավորության վերաբերյալ, ինչպես նաև կհաստատի գործով ապացուցման առարկան կազմող մյուս հանգամանքները և հնարավորություն կտա կայացնել հիմնավորված և պատճառաբանված որոշում: Ս.Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանը նաև արձանագրել է. «Ապացույցների բավարարությունը չի կարող որոշվել թվաբանական ցուցանիշով (…) : Ակնհայտ է, որ ապացույցները բավարար չեն, եթե` 1) գործում բացակայում է որևէ ապացույց գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող որևէ հանգամանքի պարզման համար, 2) եղած ապացույցը թույլ չի տալիս պարզել այդ հանգամանքը անհրաժեշտ խորությամբ և լրիվությամբ, 3) այդ հանգամանքի ապացուցվածությունը կասկած է հարուցում:» (տե՛ս Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 17-րդ կետը): Այսպիսով, քրեական դատավարությունում մեղքի հարցը լուծելիս որպես ապացույցների բավարարության շեմ պետք է գործի «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշը: Ընդ որում, «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշ ասելով, պետք է հասկանալ փաստական տվյալների (ապացույցների) այնպիսի համակցություն, որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը: Այլ խոսքով՝ մեղադրանքը կազմող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած (տե՛ս ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի վերաբերյալ թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշումը): Թեև ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վերոգրյալ իրավական դիրքորոշումները արտահայտել է 1998 թվականի հուլիսի 01-ին ընդունված քրեական դատավարության օրենսգրքի իրավակարգավորումների համատեքստում, սակայն Դատարանն արձանագրում է, որ այն վերաբերելի մասով կիրառելի է նաև 2022 թվականի հուլիսի 01-ից գործող քրեական դատավարության օրենսգրքի պայմաններում: Հիմնական դատալսումների ընթացքում պատշաճ իրավական ընթացակարգով հետազոտված ապացույցների հիման վրա, դրանց ձևի և բովանդակության վերլուծության, այլ ապացույցների հետ համադրելու միջոցով, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, հավաստիության, իսկ բոլոր ապացույցների համակցությունը՝ հիմնավոր եզրափակիչ դատավարական ակտ կայացնելու համար բավարարության տեսանկյունից, դրանց պատշաճ հետազոտման և վերլուծության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ, մեղադրյալի մեղավորության վերաբերյալ չփարատվող բոլոր ողջամիտ կասկածները նրա օգտին մեկնաբանելով, Դատարանը հանգում է հետևության, որ ապացուցված է Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով վերագրվող արարքի կատարումը, այդ արարքի քրեական հակաիրավականությունը, այդ արարքը մեղադրյալի կողմից կատարելը, ինչպես նաև նրա մեղավորությունը տվյալ արարքի կատարման մեջ: Անդրադառնալով Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի կողմից ի պաշտպանություն իրեն բերված փաստարկներին առ այն, որ ինքը տեղյակ չի եղել, որ զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից, Դատարանն արձանագրում է հետևյալը. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված կամ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված անձի կողմից տրանսպորտային միջոց վարելը՝ պատժվում է տուգանքով` առավելագույնը տասնապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով` առավելագույնը հարյուր ժամ տևողությամբ, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը մեկ ամիս ժամկետով: (…)»: Դատարանը գնահատելով Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի արարքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցակազմի առկայության հարցը, արձանագրում է, որ քրեական գործով հաստատված հանգամանքներին տրվել է ճիշտ իրավական գնահատական, Ա.Ալեքսանյանին մեղսագրվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված վիճակում տրանսպորտային միջոց վարելու հանցակազմը, քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցներով ողջամիտ կասկածից վեր ապացուցողական չափանիշով հիմնավորվում է մեղադրյալի մեղքը՝ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված վիճակում տրանսպորտային միջոց վարելու մեջ: Դատարանը հարկ է համարում արձանագրել, որ մեղադրյալի կողմից նշված արարքի կատարումը հաստատվում է ինչպես վկա Գ․Շահինյանի դատաքննական ցուցմունքով, այնպես էլ սույն դատավճռի 3-րդ բաժնում թվարկված թույլատրելի ապացույցներով: Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի դիսպոզիցիան հանդիսանում է բլանկետային, ուստի սույն հոդվածի կոնկրետ բովանդակությունը և դրանում առկա հատկանիշները բացահայտելու համար Դատարանը հարկ է համարում անդրադառնալ հասարակական կյանքի տվյալ ոլորտը կարգավորող օրենսդրական դրույթներին: Այսպես. Համաձայն Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի 128-րդ հոդվածի՝ «(...) 7.Սույն օրենսգրքի իմաստով՝ 1) անձը համարվում է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված, եթե նա օրենքով սահմանված կարգով զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից, և զրկման ժամկետը չի լրացել.(...)»: Նույն օրենսգրքի 283-րդ հոդվածի համաձայն՝ «(...) Որոշման պատճենը երեք աշխատանքային օրվա ընթացքում անձամբ հանձնվում է այն անձին, որի վերաբերյալ այն ընդունվել է, ինչպես նաև տուժողին` նրա խնդրանքով: Որոշումը համարվում է անձամբ հանձնված, եթե՝ 1) այն ստորագրությամբ առձեռն հանձնվել է հասցեատիրոջը, կամ հասցեատերը հրաժարվել է որոշումն ստանալուց, և առկա է որոշումը հանձնողի նշումն այդ մասին. (...)»: Վերագրյալի համատեքստում Դատարանի համար իրատեսական չէ մեղադրյալ Ա․Ալեքսանյանի ի պաշտպանությունն իրեն բերված փաստարկն այն մասին, որ ինքը տեղյակ չի եղել, որ զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից և այդ մասին իրեն պետք է լրացուցիչ ծանուցում ուղարկեին։ Դատարանն արձանագրում է, որ նշված դեպքում որոշումը Ա․Ալեքսանյանին ուղարկելու անհրաժեշտություն չի եղել, քանի որ վերջինս հրաժարվել է վարչական իրավախախտման արձանագրությունը և դրա հիման վրա կայացված որոշումը ստանալուց և ստորագրելուց, որի վերաբերյալ առկա է որոշումը հանձնողի նշումն այդ մասին, հակառակ դեպքում կստացվի մի իրավիճակ, երբ ցանկացած անձի նկատմամբ վարչական իրավախախտման վերաբերյալ արձանագրություն կազմելու դեպքում, եթե վերջինս հրաժարվի որոշումը ստանալուց և ստորագրելուց, ապա վերջինս կհամարվի տվյալ որոշման մասին չիրազեկված, ինչը Դատարանի գնահատմամբ որևէ պայմանում չի կարող իրավաչափ համարվել։ Ավելին՝ մեղադրյալը իր ցուցմունքով հայտնել է, որ ինքն ընդունում է, որ ալկոհոլ է օգտագործել և նստել է ղեկին, ինչը հաստատվել է նաև վկա Գ․Շահինյանի ցուցմունքով, ով հայտնել է, որ իրենց հարցին ի պատասխան մեղադրյալը նշել է, որ մեկ-երկու բաժակ խմել է։ Ուշադրության է արժանի նաև այն հանգամանքը, որ վկա Գ․Շահինյանը իր ցուցմունքով հայտնել է, որ մինչև մեղադրյալ Ա․Ալեքսանյանին տեղեկացնելը, որ ինքը զրկվել է վարորդական իրավունքից, վերջինս իրենց հարցրել է, թե ինչի կարող է հանգեցնել իր ալկոհոլ օգտագործած լինելու հանգամանքը, իրենք պատասխանել են, որ կախված չափից հնարավոր է տուգանք լինի կամ առաջացնի վարորդական իրավունքից զրկում, հնարավոր է և թույլատրելի չափ լինի։ Այսինքն՝ մեղադրյալն իսկզբանե գիտակցել է, որ ինքը գտնվել է ալկոհոլի ազդեցության տակ և վերջինիս պարզաբանել են նաև, որ կախված չափից հնարավոր է և վերջինս զրկվի վարորդական իրավունքից։ Բացի այդ ի պատասխան Դատարանի հարցադրման մեղադրյալը նշեց, որ եղել են դեպքեր, որ ճանապարհային ոստիկանը իրեն կանգնեցրել, տուգանել է և միշտ իրեն տրամադրվել է համապատասխան արձանագրությունը և թե որն է տարբերությունը, որ այս անգամ իրեն չի տրամադրվել արձանագրությունը, մեղադրյալ նշեց, որ համաձայն է դիտարկման հետ, հավանաբար պարեկային ծառայության աշխատակցի փորձը չի հերիքել։ Դատարանի համար իրատեսական չէ նաև այն հանգամանքը, որ մեղադրյալը նշում է, որ ինքը եղել է ադեկվատ վիճակում, կարողացել է կառավարել իր մեքենան, ավելին պարեկային ծառայության աշխատակցից պահանջել է, որ իր մեքենան «էվակուատրի» միջոցով տեղափոխեն տուգանային հրապարակ, սակայն տեղյակ չի եղել, որ ստուգաչափման արդյունքում ինքը զրկվել է տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից։ Միաժամանակ հարկ է արձանագրել, որ մեղադրյալ Ա․Ալեքսանյանի նկատմամբ 20․07․2022 թվականին կազմվել է վարչական իրավախախտման վերաբերյալ արձանագրություն և դրա հիման վրա վարչական իրավախախտման գործով թիվ 8180152570 որոշումը և վերջինս 20․07․2022 թվականից մինչև 20․07․2023 թվականը զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից, իսկ սույն արարքը կատարել է 2023 թվականի մարտի 22-ին, այսինքն ութ ամիս անց, սակայն այդ ութ ամիսների ընթացքում 20․07․2022 թվականին կազմված վարչական իրավախախտման գործով որոշումը վերջինիս կողմից չի վիճարկվել։ Ինչ վերաբերվում է պաշտպանության կողմի այն հարցադրմանը, թե արդյոք պարեկային ծառայության աշխատակիցների մոտ չի եղել համապատասխան տեսաձայնագրող սարքավորում, ապա Դատարանն արձանագրում է, որ եթե անգամ առկա լիներ տեսաձայնագրող սարք, ապա 2023 թվականի մարտի 22-ի դրությամբ դրանք իրավաչափորեն պահպանված չէին լինի և այն էլ այն պարագայում, երբ Ա․Ալեքսանյանի կողմից 20․07․2022 թվականին կազմված վարչական իրավախախտման գործով որոշումը չի վիճարկվել։ Դատարանը հաշվի առնելով, որ սույն գործով հիմնական դատալսումների ընթացքում ցուցմունք տված միակ վկան Գերասիմ Շահինյանն է, ով հանդիսացել է ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության աշխատակից, իսկ պաշտպանության կողմը վիճարկել է վկայի ցուցմունքը, ապա հարկ է համարում արձանագրել հետևյալը․ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանն (այսուհետ նաև՝ ՄԻԵԴ) նախադեպային դիրքորոշում է հայտնել առ այն, որ «Դատարանի խնդիրն է հաստատել, թե արդյոք վարույթը, ընդհանուր առմամբ, ներառյալ այն եղանակը, որով ձեռք են բերվել ապացույցները, արդար է եղել: Որոշելու համար, թե արդյոք վարույթն ընդհանուր առմամբ արդար է եղել, թե՝ ոչ, պետք է նաև հաշվի առնել, թե արդյոք պահպանվել են պաշտպանության կողմի իրավունքները, և արդյոք դիմումատուին հնարավորություն է տրվել վիճարկելու ապացույցների իսկությունը եւ առարկելու դրանց օգտագործման դեմ։ Ի լրումն, ապացույցների որակը պետք է քննարկման առարկա հանդիսանա, ներառյալ` արդյոք այդ ապացույցների ձեռքբերման հանգամանքները կասկած չեն առաջացնում դրանց վստահելիության եւ ճշգրտության վերաբերյալ» (տե՛ս Բիկովն ընդդեմ Ռուսաստանի [ՄՊ] [Bykov v. Russia [GC]], թիվ 4378/02, §§ 89-90, 2009 թվականի մարտի 10, ու Հուսեյնը եւ այլք ընդդեմ Ադրբեջանի [Huseyn and Others v. Azerbaijan], թիվ 35485/05 եւ եւս 3-ը, §§ 199-200, 2011 թվականի հուլիսի 26): «206. Դատարանը սույն գործով ի սկզբանե նշում է, որ Կառավարությունը վիճարկել է դիմումատուի բողոքն առ այն, որ իր դատապարտումը հիմնված է եղել միայն ոստիկանության ցուցմունքների վրա։ Դատարանն այս առնչությամբ նշում է, որ դիմումատուն դատապարտվել է երեք կետերով՝ ա) Ազատության հրապարակում ոստիկանության ծառայող Ա. Արշ.-ի վրա հարձակում, բ) դրանից կարճ ժամանակ անց Արշակունյաց փողոցում ոստիկանության ծառայող Ա.Առ.-ի վրա հարձակում, եւ գ) ապօրինի սառը զենք՝ մասնավորապես դանակ կրելը։ Չնայած դիմումատուին դատապարտելիս ներպետական դատարանները, ոստիկանության ծառայողների ցուցմունքներից բացի, հղում են կատարել այլ ապացույցների, միակ ապացույցը, որով ուղղակիորեն ենթադրվում էր դիմումատուի մասնակցությունն այդ արարքների կատարմանը, եւ որով տրամադրվում էր դրանց մանրամասները, տվյալ ցուցմունքներն էին, այդ թվում՝ Ա.Արշ.-ի, Ա.Առ.-ի, Հ.Ս.-ի, Է.Ռ.-ի եւ Ա.Ա.-ի ցուցմունքները։ Բոլոր մյուս ապացույցները, որոնց դատարանները հղում են կատարել, անուղղակի ապացույցներ են, եւ չի կարելի ասել, որ դրանք ուղղակիորեն ցույց են տալիս դիմումատուի առնչությունը մեղսագրվող արարքներին։» (Տե՛ս Mushegh Saghatelyan v. Armenia գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նշված վճիռը, 206-րդ կետ։) «Դատարանը նշում է, որ արդեն քննել է մի շարք գործեր, որոնց դեպքում հրապարակային միջոցառման ժամանակ անհատին իր պահվածքի պատճառով քրեական հետապնդման են ենթարկել և դատապարտել՝ հիմնվելով բացառապես այն ոստիկանության ծառայողների ցուցմունքների վրա, որոնք ակտիվորեն ներգրավված են եղել վիճարկվող իրադարձություններում։ Գտել է, որ այդ վարույթներում դատարանները պատրաստակամորեն եւ անվերապահորեն ընդունել են ոստիկանության ծառայողների ցուցմունքները և դիմումատուին որևէ հնարավորություն չեն տվել հակառակ ապացույցներ ներկայացնելու։ Այն վճռել է, որ այս մեղադրանքների հիմքում ընկած այն հիմնական փաստերի վերաբերյալ վեճի դեպքում, երբ մեղադրանքի կողմի միակ վկաներն այն ոստիկանության ծառայողներն են եղել, որոնք ակտիվ դեր են ունեցել վիճարկվող իրադարձություններում, դատարանները պետք է պարտադիր օգտագործեին յուրաքանչյուր ողջամիտ հնարավորություն՝ ստուգելու նրանց մեղադրական ցուցմունքները։» (Տե՛ս Կասպարովի եւ այլոց գործը՝ վերեւում հիշատակված, § 64, Նավալնին եւ Յաշինն ընդդեմ Ռուսաստանի [Navalnyy and Yashin v. Russia], թիվ 76204/11, § 83, 2014 թվականի դեկտեմբերի 4, եւ Ֆրամկինն ընդդեմ Ռուսաստանի [Frumkin v. Russia], թիվ 74568/12, § 165, ՄԻԵԴ 2016 (քաղվածքներ))։ Դատարանը վկայակոչված նախադեպային դիրքորոշումները կիրառելով սույն գործում առկա փաստական հանգամանքների նկատմամբ, արձանագրում է հետևյալը՝ - մեղադրյալի դեմ ցուցմունք տված ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության 2-րդ գումարտակի 3-րդ վաշտի պարեկ Գ․Շահինյանի տված ցուցմունքը հաստատվել է նաև սույն դատավճռի 3-րդ բաժնում թվարկված թույլատրելի ապացույցներով, - մեղադրյալի դեմ ցուցմունք տված ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության 2-րդ գումարտակի 3-րդ վաշտի պարեկ Գ․Շահինյանն ակտիվ դեր չի ունեցել վիճարկվող իրադարձություններում, մասնավորապես, մեղադրյալի կողմից կատարված ենթադրյալ արարքը ուղղված չի եղել ցուցմունք տված պարեկային ծառայողի կյանքի, առողջության կամ օրինական ծառայողական կամ քաղաքական գործունեության իրականացման դեմ կամ վտանգ չի ներկայացրել վերջինիս կյանքի կամ առողջության համար, կամ ենթադրյալ արարքը կատարողի գործողությունների կարգավորմանն ուղղված, իրենց լիազորությունների շրջանակում կատարված գործողություններով անմիջականորեն մեղադրյալի դեմ ցուցմունք տված պարեկային ծառայողը ներգրավված չի եղել այն իրադարձություններին և իրավիճակներին, որի ընթացքում ծագել և զարգացել և իր որոշակի դրսևորումն է ունեցել ենթադրյալ հանցանքը և միաժամանակ վիճարկվող իրավիճակը չի առաջացել մեղադրյալի դեմ ցուցմունք տված պարեկային ծառայողի որոշակի ակտիվ գործողությունների կատարմամբ, - չկան ծանրակշիռ փաստեր այն մասին, որ Գ․Շահինյանն ունեցել է այնպիսի շահագրգռվածություն ենթադրյալ արարքը մեղադրյալին վերագրելու կապակցությամբ, որ սուտ ցուցմունք տալու համար նախատեսված քրեական պատասխանատվության գիտակցմամբ՝ այդուհանդերձ ի վնաս մեղադրյալի ցուցմունք է տվել, - Գ․Շահինյանի ցուցմունքը գործի կարևոր և(կամ) ակնառու հանգամանքների վերաբերյալ չի պարունակել էական հակասակություններ, անհամապատասխանություններ կամ անհիմն անհստակություններ, - վկա Գ․Շահինյանը նախաքննության ընթացքում հարցաքննվել է, իսկ վերջինիս դատաքննության ընթացքում տված ցուցմունքի և նախկինում տված ցուցմունքի միջև հակասություններ չեն եղել։ Վերոշարադրյալի համատեքստում Դատարանը գտնում է, որ գործով ձեռք բերված ապացույցներով, ներառյալ վկա Գ․Շահինյանի ցուցմունքով, հիմնավորվում է այն հանգամանքը, որ մեղադրյալ Ա․Ալեքսանյանը տեղյակ լինելով, որ ինքը զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից, այնուամենայնիվ 2023 թվականի մարտի 22-ին, ժամը՝ 13։35-ի սահմաններում վարել է տրանսպորտային միջոց։ Հետևաբար՝ քրեաիրավական գնահատականն արդարացիորեն է տրվել՝ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված վիճակում տրանսպորտային միջոց վարելու շրջանակներում, իսկ պաշտպանության կողմի պնդումներն այն մասին, որ Ա.Ալեքսանյանը չի իմացել, որ ինքը զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից, որևէ կերպ չի հաստատվում քրեական գործի նյութերով: Վերոգրյալով պայմանավորված՝ Դատարանը հանգում է այն հետևության, որ մեղադրյալ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանը կատարել է իրեն մեղսագրված արարքը, որի նկատմամբ կիրառելի է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասը և հետազոտված ապացույցների հիման վրա Դատարանի կողմից հաստատված են համարվում հետևյալ փաստական հանգամանքները. - Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանը վարչական իրավախախտման գործով թիվ 8180152570 որոշման հիման վրա մեկ տարի ժամկետով՝ 2022 թվականի հուլիսի 20-ից մինչև 2023 թվականի հուլիսի 20-ն ընկած ժամանակահատվածում զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իր իրավունքից, - Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանը ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության ծառայողի կողմից 2022 թվականի հուլիսի 20-ին վարչական իրավախախտման գործով կայացված թիվ 8180152570 որոշմամբ իրազեկվել է, որ ենթարկվել է վարչական պատասխանատվության՝ տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից մեկ տարի ժամկետով զրկվելու ձևով, - Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանը 2023 թվականի մարտի 22-ին՝ ժամը 13:35-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Գ. Նժդեհի փողոցում վարել է «Պորշ» մակնիշի 880 XX 88 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը, որի համար Ալեքսանդր Ալեքսանյանի նկատմամբ կազմվել է վարչական իրավախախտման թիվ 8180245783 արձանագրությունը, 5.Դատարանի իրավական վերլուծությունը. Դատարանը հաստատված համարելով հանցագործության և դրա կատարման մեջ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի մեղքի ապացուցված լինելը, գտնում է, որ նա ենթակա են պատժի կատարած հանցանքի համար: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 348-րդ հոդվածի համաձայն՝ ի թիվս այլի դատավճռում պետք է շարադրվեն հետևյալ հարցերի պատասխանները․ -ապացուցված են արդյո՞ք դատապարտված մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները. - ինչ պատիժ պետք է նշանակվի դատապարտված մեղադրյալի նկատմամբ. - դատապարտված մեղադրյալը արդյո՞ք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը։ Նշված հարցերի լուծման ընթացքում դատարանը պետք է ղեկավարվի ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր մասի մի շարք դրույթներով: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը»: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «2. Պատժի նպատակներն են` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները»: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները: 2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ: 3. Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները»: Դատարանի համոզմամբ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ: Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից: Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման: Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են: Հետևաբար, կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա: Նշված հանգամանքների գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից: Վերոգրյալի հաշվառմամբ՝ Դատարանը, որպես մեղադրյալ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի անձը բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ է արձանագրում՝ խնամքին երկու անչափահաս երեխաների, ինչպես նաև թոշակառու ծնողների առկայությունը: Դատարանի գնահատմանն է ներկայացվել նաև անդորրագիր առ այն, որ Ա․Ալեքսանյանը որպես դրամական օգնություն 1․000․000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամ փոխանցում է կատարել Հայաստան համահայկական հիմնադրամին։ Միաժամանակ Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ առկա չեն։ Վերոգրյալ իրավական նորմերի լույսի ներքո անդրադառնալով մեղադրյալ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի նկատմամբ նշանակվող պատժի տեսակի և չափի հարցերին, Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության համար ենթակա է պատժի՝ տուգանքի ձևով: Սահմանված պատիժը տվյալ դեպքում համաչափ է կատարված կոնկրետ հանցագործության բնույթին, վտանգավորության աստիճանին, այն կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձին և բավարար է պատժի նպատակների նվաճման տեսանկյունից: Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի 2023 թվականի մարտի 22-ին նախորդող 12 ամիսների ընթացքում աշխատավարձի և դրան հավասարեցված այլ վճարների ուսումնասիրության արդյունքում պարզ է դարձել, որ 2022 թվականի մարտ ամսից մինչև 2023 թվականի փետրվար ամիսը Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանը ստացել է աշխատավարձ, որի ընդհանուր գումարը հաշվարկված եկամտային հարկի, սոցիալական վճարի և/կամ կուտակային վճարի, ինչպես նաև դրոշմանիշային վճարի՝ կազմել է 5.625.000 (հինգ միլիոն վեց հարյուր քսանհինգ հազար) ՀՀ դրամ, իսկ հաշվի առնելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի 6-րդ մասով սահմանված իրավակարգավորումները՝ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի ստացած եկամուտը առանց վճարվող հարկերի, տուրքերի կամ այլ վճարների կազմել է 4.089.200 (չորս միլիոն ութսունինը հազար երկու հարյուր) ՀՀ դրամ, որպիսի պարագայում Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի միջին ամսական եկամտի 35 (երեսունհինգ) տոկոսը կազմում է 119.260 (հարյուր տասնինը հազար երկու հարյուր վաթսուն) ՀՀ դրամ և ստացվում է, որ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի ամսական եկամուտն ավելի է քան արարքի կատարման պահին գործող «Նվազագույն ամսական աշխատավարձի մասին» ՀՀ օրենքով սահմանված չափը: Անդրադառնալով մեղադրյալ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի նկատմամբ նշանակվող պատժի չափի հարցին, Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի նկատմամբ պատիժ պետք է նշանակել տուգանք՝ նվազագույն ամսական աշխատավարձի հնգապատիկի՝ 596․300 (հինգ հարյուր իննսունվեց հազար երեք հարյուր) ՀՀ դրամի չափով: Սահմանված պատիժը տվյալ դեպքում համաչափ է կատարված կոնկրետ հանցագործության բնույթին, վտանգավորության աստիճանին, այն կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձին և բավարար է պատժի նպատակների նվաճման տեսանկյունից: ՀՀ քրեական դատավարության 348-րդ հոդվածի համաձայն դատավճռում պետք է շարադրվեն նաև հետևյալ հարցերի պատասխանները․ -գույքային հայցը ենթակա է արդյոք բավարարման, ում օգտին և ինչ չափով, ինչպես նաև պատճառված գույքային վնասը ենթակա է արդյոք հատուցման, եթե գույքային հայց չի հարուցվել. -որ գույքն է ենթակա բռնագրավման, ինչ չափով և ինչպիսի հիմքով․ -վերացվելու է արդյոք կիրառված գույքի արգելադրումը, իսկ եթե այդպիսին կիրառված չէ, ապա ենթակա է արդյոք կիրառման. -ինչպես պետք է պահպանվեն և տնօրինվեն ապացույցները. -դատապարտված մեղադրյալի նկատմամբ վերացվելու, փոխվելու կամ կիրառվելու է արդյոք որևէ խափանման միջոց. -ում վրա և ինչ չափով պետք է դրվեն վարութային ծախսերը։ Քննարկելով մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցի հարցը՝ դրա համատեքստում պաշտպանության կողմի ներկայացրած միջնորդությունը, Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված բացակայելու արգելքը պետք է փոխել և որպես խափանման միջոց կիրառել գրավը՝ 600․000 (վեց հարյուր հազար) ՀՀ դրամի չափով։ Նկատի ունենալով, որ սույն քրեական գործով գույքային հայց, գույք բռնագրավելու անհրաժեշտություն, արգելադրված գույք, վարութային ծախսեր, ապացույցների պահպանման և տնօրինման հարցեր առկա չեն, դատարանը այդ հարցերին չի անդրադառնում: Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքի 30-31-րդ, 100-րդ, 167-րդ, 347-350-րդ, 352-353-րդ, 364-րդ հոդվածներով, Դատարանը` Վ Ճ Ռ Ե Ց Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել տուգանք՝ ամսական եկամտի հնգապատիկի՝ 596․300 (հինգ հարյուր իննսունվեց հազար երեք հարյուր) ՀՀ դրամի չափով: Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի նկատմամբ ընտրված բացակայելու արգելք խափանման միջոցը վերացնել և որպես խափանման միջոց կիրառել գրավը՝ 600․000 (վեց հարյուր հազար) ՀՀ դրամի չափով, որն ենթակա է վճարման Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի արտաբյուջետային` 900013298014 դեպոզիտ հաշվին։ Գրավը կիրառված համարել գրավի մուծված լինելը հավաստող փաստաթուղթը ներկայացնելու պահից։ Դատավճիռը օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո գրավի գումարը վերադարձնել գրավատուին։ Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` այն ստանալու օրվանից հետո՝ մեկամսյա ժամկետում: ԴԱՏԱՎՈՐ ՏԻԳՐԱՆ ՈՍԿԱՆՅԱՆ |
|---|---|
| Դատական ակտի ամսաթիվը | 16-05-2025 |
Գործը հանձնվել է գրասենյակ
| Գործը հանձնվել է գրասենյակ | 01-07-2025 |
|---|---|
| Էջերի քանակ | 1-ին հատոր՝ 85 թերթ, 2-րդ հատոր՝ 184 թերթ։ |
Բողոքարկվել է
| Բողոքարկվել է | Ըստ էության լուծող դատական ակտը |
|---|---|
| Ամսաթիվ | 30-06-2025 |
Գործն ուղարկվել է
| Գործը ուղարկվել է | 01-07-2025 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 1-ին հատոր՝ 85 թերթ, 2-րդ հատոր՝ 184 թերթ։ |
| ՈՒր(դատարան) | Քրեական վերաքննիչ |
| Ելքի գրության համարը | Ե-75917/25 |
Գործը ստացվել է փոփոխվելուց հետո
| Ամսաթիվ | 08-07-2026 |
|---|
Դատական գործ N: ԵԴ1/0593/01/25
Քրեական վերաքննիչ
Ստացվել է վերաքննիչ բողոք
| Ամսաթիվ | 30-06-2025 |
|---|---|
| Ամսաթիվ | 25-06-2025 |
| Ում կողմից է բերվել բողոքը | Պաշտպան |
| Բողոքը բերող անձը | |
| Անուն | Վարդան |
| Ազգանուն | Վերդյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Բողոքի բովանդակությունը | Ալեքսանդր Ալեքսանյան Բողոքն ընդունել վարույթ : Ամբողջությամբ բեկանել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի /Աջափնյակ/ 16.05.2025թ. դատավճիռը ՝ կայացնել նոր դատական ակտ՝ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանին ճանաչել և հռչակել անմեղ և արդարացնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքում : |
| Բողոքի ստացման կարգը | Հանձնվել է փոստին |
| Չափահաս | Այո |
Գործը ստացվել է
| Գործի ստացման ամսաթիվ | 03-07-2025 |
|---|---|
| Վիճակագրական տողի համարը | 15.4 |
| Գործը ստացվել է | Երևանի քրեական դատարան |
Գործն ըստ էության լուծող դատական ակտի դեմ
| Ըստ էության լուծող դատական ակտեր | Դատավճիռ (արդարացման/մեղադրական) |
|---|
Մակագրել
| Ամսաթիվ | 03-07-2025 |
|---|---|
| Նախագահող դատավոր | |
| Անուն | Ադրինե |
| Ազգանուն | Ղուկասյան |
| Դատավոր | |
| Անուն | Արմեն |
| Ազգանուն | Բեկթաշյան |
| Դատավոր | |
| Անուն | Մնացական |
| Ազգանուն | Հարությունյան |
Ընդունվել է վարույթ
| Ամսաթիվ | 14-07-2025 |
|---|
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 24-07-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 16:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 5 |
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 10-09-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 12:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 5 |
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 15-10-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 14:50 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 5 |
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 25-11-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 12:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 5 |
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 17-12-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 17:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 5 |
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 18-12-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 12:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 5 |
Վերաքննիչ բողոքը բավարարվել է ամբողջությամբ
| Ամսաթիվ | 18-12-2025 |
|---|---|
| Ստորադաս դատարանի դատական ակտը բեկանվել է | Բեկանվել է մեղադրական դատավճիռը և կայացվել է արդարացնող դատական ակտ |
| Ամբաստանյալ | |
| Անուն | Ալեքսանդր |
| Ազգանուն | Ալեքսանյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Քր. դատ. օր. հոդված | |
| Քր. դատ. օր. հոդված | |
| Քր. դատ. օր. հոդված | |
| Քր. օր. հոդված |
Դատական ակտ
| Դատական ակտ | ԵԴ1/0593/01/25 ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան Նախագահող դատավոր՝ Մ․Մելքոնյան ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան)` հետևյալ կազմով, նախագահությամբ դատավոր` Ա․Ղուկասյանի դատավորներ՝ Ա․ Բեկթաշյանի Մ․Հարությունյանի քարտուղարությամբ՝ Ա․Կարապետյանի մասնակցությամբ` պաշտպան` Վ․Վերդյանի 2025 թվականի դեկտեմբերի 18-ին ք. Երևանում դռնբաց դատական նիստում, քննության առնելով Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի վերաբերյալ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի մայիսի 16-ի դատավճռի դեմ մեղադրյալ Ալեքսանդր Ալեքսանյանի պաշտպան Վարդան Վերդյանի վերաքննիչ բողոքը, Պ Ա Ր Զ Ե Ց 1. Գործի դատավարական ընթացքը. 2023 թվականի օգոստոսի 30-ին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՃՏՀ քննության բաժնում նախաձեռնվել է թիվ 60242823 քրեական վարույթը: 2024 թվականի դեկտեմբերի 17-ին Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով: 2024 թվականի դեկտեմբերի 18-ին Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի նկատմամբ կիրառվել է այլընտրանքային խափանման միջոց՝ բացակայելու արգելքը: 2025 թվականի փետրվարի 19-ին քրեական վարույթը հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան (այսուհետ նաև՝ Առաջին ատյանի դատարան)։ Առաջին ատյանի դատարանը 2025 թվականի մայիսի 16-ին վճռել է․ «Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել տուգանք՝ ամսական եկամտի հնգապատիկի՝ 596․300 (հինգ հարյուր իննսունվեց հազար երեք հարյուր) ՀՀ դրամի չափով: Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի նկատմամբ ընտրված բացակայելու արգելք խափանման միջոցը վերացնել և որպես խափանման միջոց կիրառել գրավը՝ 600․000 (վեց հարյուր հազար) ՀՀ դրամի չափով, որն ենթակա է վճարման Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի արտաբյուջետային` 900013298014 դեպոզիտ հաշվին։ (...)»։ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի դեմ վերաքննիիչ բողոք է ներկայացրել մեղադրյալ Ալեքսանդր Ալեքսանյանի պաշտպան Վարդան Վերդյանը ( այսուհետ նաև՝ Բողոքաբեր)։ 2025 թվականի հուլիսի 11-ին Վերաքննիչ դատարանի որոշմամբ վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ և նշանակվել դատաքննության: 2․ Վերաքննիչ բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը. Ալեքսանդր Ալեքսանյանին մեղադրանք է ներկայացվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով այն բանի համար, որ «[Ն]ա, տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված վիճակում վարել է տրանսպորտային միջոց։ Այսպես Ալեքսանդր Ալեքսանյանը տեղեկացված լինելով օրենքով սահմանված կարգով` վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180152570 որոշման հիման վրա, տրանսպորտային միջոցներ վարելու իր իրավունքից 1 տարի ժամկետով՝ 2022 թվականի հուլիսի 20-ից մինչև 2023 թվականի հուլիսի 20-ն ընկած ժամանակահատվածում զրկված լինելու մասին 2023 թվականի մարտի 22-ին՝ ժամը 13:35-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Գ. Նժդեհի փողոցում վարել է «Պորշ» մակնիշի 880 XX 88 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը, որի համար Ալեքսանդր Ալեքսանյանի նկատմամբ կազմվել է վարչական իրավախախտման թիվ 8180245783 արձանագրությունը:»։ Առաջին ատյանի դատարանի վիճարկվող դատավճռի համաձայն․ «(…) Հիմնական դատալսումների ընթացքում պատշաճ իրավական ընթացակարգով հետազոտված ապացույցների հիման վրա, դրանց ձևի և բովանդակության վերլուծության, այլ ապացույցների հետ համադրելու միջոցով, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, հավաստիության, իսկ բոլոր ապացույցների համակցությունը՝ հիմնավոր եզրափակիչ դատավարական ակտ կայացնելու համար բավարարության տեսանկյունից, դրանց պատշաճ հետազոտման և վերլուծության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ, մեղադրյալի մեղավորության վերաբերյալ չփարատվող բոլոր ողջամիտ կասկածները նրա օգտին մեկնաբանելով, Դատարանը հանգում է հետևության, որ ապացուցված է Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով վերագրվող արարքի կատարումը, այդ արարքի քրեական հակաիրավականությունը, այդ արարքը մեղադրյալի կողմից կատարելը, ինչպես նաև նրա մեղավորությունը տվյալ արարքի կատարման մեջ: Անդրադառնալով Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի կողմից ի պաշտպանություն իրեն բերված փաստարկներին առ այն, որ ինքը տեղյակ չի եղել, որ զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից, Դատարանն արձանագրում է հետևյալը. (…) Դատարանը գնահատելով Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի արարքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցակազմի առկայության հարցը, արձանագրում է, որ քրեական գործով հաստատված հանգամանքներին տրվել է ճիշտ իրավական գնահատական, Ա.Ալեքսանյանին մեղսագրվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված վիճակում տրանսպորտային միջոց վարելու հանցակազմը, քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցներով ողջամիտ կասկածից վեր ապացուցողական չափանիշով հիմնավորվում է մեղադրյալի մեղքը՝ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված վիճակում տրանսպորտային միջոց վարելու մեջ: Դատարանը հարկ է համարում արձանագրել, որ մեղադրյալի կողմից նշված արարքի կատարումը հաստատվում է ինչպես վկա Գ․Շահինյանի դատաքննական ցուցմունքով, այնպես էլ սույն դատավճռի 3-րդ բաժնում թվարկված թույլատրելի ապացույցներով: Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի դիսպոզիցիան հանդիսանում է բլանկետային, ուստի սույն հոդվածի կոնկրետ բովանդակությունը և դրանում առկա հատկանիշները բացահայտելու համար Դատարանը հարկ է համարում անդրադառնալ հասարակական կյանքի տվյալ ոլորտը կարգավորող օրենսդրական դրույթներին: Այսպես. Համաձայն Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի 128-րդ հոդվածի՝ «(...) 7.Սույն օրենսգրքի իմաստով՝ 1) անձը համարվում է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված, եթե նա օրենքով սահմանված կարգով զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից, և զրկման ժամկետը չի լրացել.(...)»: Նույն օրենսգրքի 283-րդ հոդվածի համաձայն՝ «(...) Որոշման պատճենը երեք աշխատանքային օրվա ընթացքում անձամբ հանձնվում է այն անձին, որի վերաբերյալ այն ընդունվել է, ինչպես նաև տուժողին` նրա խնդրանքով: Որոշումը համարվում է անձամբ հանձնված, եթե՝ 1) այն ստորագրությամբ առձեռն հանձնվել է հասցեատիրոջը, կամ հասցեատերը հրաժարվել է որոշումն ստանալուց, և առկա է որոշումը հանձնողի նշումն այդ մասին. (...)»: Վերագրյալի համատեքստում Դատարանի համար իրատեսական չէ մեղադրյալ Ա․Ալեքսանյանի ի պաշտպանությունն իրեն բերված փաստարկն այն մասին, որ ինքը տեղյակ չի եղել, որ զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից և այդ մասին իրեն պետք է լրացուցիչ ծանուցում ուղարկեին։ Դատարանն արձանագրում է, որ նշված դեպքում որոշումը Ա․Ալեքսանյանին ուղարկելու անհրաժեշտություն չի եղել, քանի որ վերջինս հրաժարվել է վարչական իրավախախտման արձանագրությունը և դրա հիման վրա կայացված որոշումը ստանալուց և ստորագրելուց, որի վերաբերյալ առկա է որոշումը հանձնողի նշումն այդ մասին, հակառակ դեպքում կստացվի մի իրավիճակ, երբ ցանկացած անձի նկատմամբ վարչական իրավախախտման վերաբերյալ արձանագրություն կազմելու դեպքում, եթե վերջինս հրաժարվի որոշումը ստանալուց և ստորագրելուց, ապա վերջինս կհամարվի տվյալ որոշման մասին չիրազեկված, ինչը Դատարանի գնահատմամբ որևէ պայմանում չի կարող իրավաչափ համարվել։ Ավելին՝ մեղադրյալը իր ցուցմունքով հայտնել է, որ ինքն ընդունում է, որ ալկոհոլ է օգտագործել և նստել է ղեկին, ինչը հաստատվել է նաև վկա Գ․Շահինյանի ցուցմունքով, ով հայտնել է, որ իրենց հարցին ի պատասխան մեղադրյալը նշել է, որ մեկ-երկու բաժակ խմել է։ Ուշադրության է արժանի նաև այն հանգամանքը, որ վկա Գ․Շահինյանը իր ցուցմունքով հայտնել է, որ մինչև մեղադրյալ Ա․Ալեքսանյանին տեղեկացնելը, որ ինքը զրկվել է վարորդական իրավունքից, վերջինս իրենց հարցրել է, թե ինչի կարող է հանգեցնել իր ալկոհոլ օգտագործած լինելու հանգամանքը, իրենք պատասխանել են, որ կախված չափից հնարավոր է տուգանք լինի կամ առաջացնի վարորդական իրավունքից զրկում, հնարավոր է և թույլատրելի չափ լինի։ Այսինքն՝ մեղադրյալն իսկզբանե գիտակցել է, որ ինքը գտնվել է ալկոհոլի ազդեցության տակ և վերջինիս պարզաբանել են նաև, որ կախված չափից հնարավոր է և վերջինս զրկվի վարորդական իրավունքից։ Բացի այդ ի պատասխան Դատարանի հարցադրման մեղադրյալը նշեց, որ եղել են դեպքեր, որ ճանապարհային ոստիկանը իրեն կանգնեցրել, տուգանել է և միշտ իրեն տրամադրվել է համապատասխան արձանագրությունը և թե որն է տարբերությունը, որ այս անգամ իրեն չի տրամադրվել արձանագրությունը, մեղադրյալ նշեց, որ համաձայն է դիտարկման հետ, հավանաբար պարեկային ծառայության աշխատակցի փորձը չի հերիքել։ Դատարանի համար իրատեսական չէ նաև այն հանգամանքը, որ մեղադրյալը նշում է, որ ինքը եղել է ադեկվատ վիճակում, կարողացել է կառավարել իր մեքենան, ավելին պարեկային ծառայության աշխատակցից պահանջել է, որ իր մեքենան «էվակուատրի» միջոցով տեղափոխեն տուգանային հրապարակ, սակայն տեղյակ չի եղել, որ ստուգաչափման արդյունքում ինքը զրկվել է տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից։ Միաժամանակ հարկ է արձանագրել, որ մեղադրյալ Ա․Ալեքսանյանի նկատմամբ 20․07․2022 թվականին կազմվել է վարչական իրավախախտման վերաբերյալ արձանագրություն և դրա հիման վրա վարչական իրավախախտման գործով թիվ 8180152570 որոշումը և վերջինս 20․07․2022 թվականից մինչև 20․07․2023 թվականը զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից, իսկ սույն արարքը կատարել է 2023 թվականի մարտի 22-ին, այսինքն ութ ամիս անց, սակայն այդ ութ ամիսների ընթացքում 20․07․2022 թվականին կազմված վարչական իրավախախտման գործով որոշումը վերջինիս կողմից չի վիճարկվել։ Ինչ վերաբերվում է պաշտպանության կողմի այն հարցադրմանը, թե արդյոք պարեկային ծառայության աշխատակիցների մոտ չի եղել համապատասխան տեսաձայնագրող սարքավորում, ապա Դատարանն արձանագրում է, որ եթե անգամ առկա լիներ տեսաձայնագրող սարք, ապա 2023 թվականի մարտի 22-ի դրությամբ դրանք իրավաչափորեն պահպանված չէին լինի և այն էլ այն պարագայում, երբ Ա․Ալեքսանյանի կողմից 20․07․2022 թվականին կազմված վարչական իրավախախտման գործով որոշումը չի վիճարկվել։ Դատարանը հաշվի առնելով, որ սույն գործով հիմնական դատալսումների ընթացքում ցուցմունք տված միակ վկան Գերասիմ Շահինյանն է, ով հանդիսացել է ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության աշխատակից, իսկ պաշտպանության կողմը վիճարկել է վկայի ցուցմունքը, ապա հարկ է համարում արձանագրել հետևյալը․ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանն (այսուհետ նաև՝ ՄԻԵԴ) նախադեպային դիրքորոշում է հայտնել առ այն, որ «Դատարանի խնդիրն է հաստատել, թե արդյոք վարույթը, ընդհանուր առմամբ, ներառյալ այն եղանակը, որով ձեռք են բերվել ապացույցները, արդար է եղել: Որոշելու համար, թե արդյոք վարույթն ընդհանուր առմամբ արդար է եղել, թե՝ ոչ, պետք է նաև հաշվի առնել, թե արդյոք պահպանվել են պաշտպանության կողմի իրավունքները, և արդյոք դիմումատուին հնարավորություն է տրվել վիճարկելու ապացույցների իսկությունը եւ առարկելու դրանց օգտագործման դեմ։ Ի լրումն, ապացույցների որակը պետք է քննարկման առարկա հանդիսանա, ներառյալ` արդյոք այդ ապացույցների ձեռքբերման հանգամանքները կասկած չեն առաջացնում դրանց վստահելիության եւ ճշգրտության վերաբերյալ»։ (…) Դատարանը վկայակոչված նախադեպային դիրքորոշումները կիրառելով սույն գործում առկա փաստական հանգամանքների նկատմամբ, արձանագրում է հետևյալը՝ - մեղադրյալի դեմ ցուցմունք տված ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության 2-րդ գումարտակի 3-րդ վաշտի պարեկ Գ․Շահինյանի տված ցուցմունքը հաստատվել է նաև սույն դատավճռի 3-րդ բաժնում թվարկված թույլատրելի ապացույցներով, - մեղադրյալի դեմ ցուցմունք տված ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության 2-րդ գումարտակի 3-րդ վաշտի պարեկ Գ․Շահինյանն ակտիվ դեր չի ունեցել վիճարկվող իրադարձություններում, մասնավորապես, մեղադրյալի կողմից կատարված ենթադրյալ արարքը ուղղված չի եղել ցուցմունք տված պարեկային ծառայողի կյանքի, առողջության կամ օրինական ծառայողական կամ քաղաքական գործունեության իրականացման դեմ կամ վտանգ չի ներկայացրել վերջինիս կյանքի կամ առողջության համար, կամ ենթադրյալ արարքը կատարողի գործողությունների կարգավորմանն ուղղված, իրենց լիազորությունների շրջանակում կատարված գործողություններով անմիջականորեն մեղադրյալի դեմ ցուցմունք տված պարեկային ծառայողը ներգրավված չի եղել այն իրադարձություններին և իրավիճակներին, որի ընթացքում ծագել և զարգացել և իր որոշակի դրսևորումն է ունեցել ենթադրյալ հանցանքը և միաժամանակ վիճարկվող իրավիճակը չի առաջացել մեղադրյալի դեմ ցուցմունք տված պարեկային ծառայողի որոշակի ակտիվ գործողությունների կատարմամբ, - չկան ծանրակշիռ փաստեր այն մասին, որ Գ․Շահինյանն ունեցել է այնպիսի շահագրգռվածություն ենթադրյալ արարքը մեղադրյալին վերագրելու կապակցությամբ, որ սուտ ցուցմունք տալու համար նախատեսված քրեական պատասխանատվության գիտակցմամբ՝ այդուհանդերձ ի վնաս մեղադրյալի ցուցմունք է տվել, - Գ․Շահինյանի ցուցմունքը գործի կարևոր և(կամ) ակնառու հանգամանքների վերաբերյալ չի պարունակել էական հակասակություններ, անհամապատասխանություններ կամ անհիմն անհստակություններ, - վկա Գ․Շահինյանը նախաքննության ընթացքում հարցաքննվել է, իսկ վերջինիս դատաքննության ընթացքում տված ցուցմունքի և նախկինում տված ցուցմունքի միջև հակասություններ չեն եղել։ Վերոշարադրյալի համատեքստում Դատարանը գտնում է, որ գործով ձեռք բերված ապացույցներով, ներառյալ վկա Գ․Շահինյանի ցուցմունքով, հիմնավորվում է այն հանգամանքը, որ մեղադրյալ Ա․Ալեքսանյանը տեղյակ լինելով, որ ինքը զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից, այնուամենայնիվ 2023 թվականի մարտի 22-ին, ժամը՝ 13։35-ի սահմաններում վարել է տրանսպորտային միջոց։ Հետևաբար՝ քրեաիրավական գնահատականն արդարացիորեն է տրվել՝ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված վիճակում տրանսպորտային միջոց վարելու շրջանակներում, իսկ պաշտպանության կողմի պնդումներն այն մասին, որ Ա.Ալեքսանյանը չի իմացել, որ ինքը զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից, որևէ կերպ չի հաստատվում քրեական գործի նյութերով: Վերոգրյալով պայմանավորված՝ Դատարանը հանգում է այն հետևության, որ մեղադրյալ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանը կատարել է իրեն մեղսագրված արարքը, որի նկատմամբ կիրառելի է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասը և հետազոտված ապացույցների հիման վրա Դատարանի կողմից հաստատված են համարվում հետևյալ փաստական հանգամանքները. - Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանը վարչական իրավախախտման գործով թիվ 8180152570 որոշման հիման վրա մեկ տարի ժամկետով՝ 2022 թվականի հուլիսի 20-ից մինչև 2023 թվականի հուլիսի 20-ն ընկած ժամանակահատվածում զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իր իրավունքից, - Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանը ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության ծառայողի կողմից 2022 թվականի հուլիսի 20-ին վարչական իրավախախտման գործով կայացված թիվ 8180152570 որոշմամբ իրազեկվել է, որ ենթարկվել է վարչական պատասխանատվության՝ տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից մեկ տարի ժամկետով զրկվելու ձևով, - Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանը 2023 թվականի մարտի 22-ին՝ ժամը 13:35-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Գ. Նժդեհի փողոցում վարել է «Պորշ» մակնիշի 880 XX 88 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը, որի համար Ալեքսանդր Ալեքսանյանի նկատմամբ կազմվել է վարչական իրավախախտման թիվ 8180245783 արձանագրությունը, (…) Դատարանը հաստատված համարելով հանցագործության և դրա կատարման մեջ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի մեղքի ապացուցված լինելը, գտնում է, որ նա ենթակա են պատժի կատարած հանցանքի համար: (…) Վերոգրյալի հաշվառմամբ՝ Դատարանը, որպես մեղադրյալ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի անձը բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ է արձանագրում՝ խնամքին երկու անչափահաս երեխաների, ինչպես նաև թոշակառու ծնողների առկայությունը: Դատարանի գնահատմանն է ներկայացվել նաև անդորրագիր առ այն, որ Ա․Ալեքսանյանը որպես դրամական օգնություն 1․000․000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամ փոխանցում է կատարել Հայաստան համահայկական հիմնադրամին։ Միաժամանակ Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ առկա չեն։ Վերոգրյալ իրավական նորմերի լույսի ներքո անդրադառնալով մեղադրյալ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի նկատմամբ նշանակվող պատժի տեսակի և չափի հարցերին, Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության համար ենթակա է պատժի՝ տուգանքի ձևով: Սահմանված պատիժը տվյալ դեպքում համաչափ է կատարված կոնկրետ հանցագործության բնույթին, վտանգավորության աստիճանին, այն կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձին և բավարար է պատժի նպատակների նվաճման տեսանկյունից: Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի 2023 թվականի մարտի 22-ին նախորդող 12 ամիսների ընթացքում աշխատավարձի և դրան հավասարեցված այլ վճարների ուսումնասիրության արդյունքում պարզ է դարձել, որ 2022 թվականի մարտ ամսից մինչև 2023 թվականի փետրվար ամիսը Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանը ստացել է աշխատավարձ, որի ընդհանուր գումարը հաշվարկված եկամտային հարկի, սոցիալական վճարի և/կամ կուտակային վճարի, ինչպես նաև դրոշմանիշային վճարի՝ կազմել է 5.625.000 (հինգ միլիոն վեց հարյուր քսանհինգ հազար) ՀՀ դրամ, իսկ հաշվի առնելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի 6-րդ մասով սահմանված իրավակարգավորումները՝ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի ստացած եկամուտը առանց վճարվող հարկերի, տուրքերի կամ այլ վճարների կազմել է 4.089.200 (չորս միլիոն ութսունինը հազար երկու հարյուր) ՀՀ դրամ, որպիսի պարագայում Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի միջին ամսական եկամտի 35 (երեսունհինգ) տոկոսը կազմում է 119.260 (հարյուր տասնինը հազար երկու հարյուր վաթսուն) ՀՀ դրամ և ստացվում է, որ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի ամսական եկամուտն ավելի է քան արարքի կատարման պահին գործող «Նվազագույն ամսական աշխատավարձի մասին» ՀՀ օրենքով սահմանված չափը: Անդրադառնալով մեղադրյալ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի նկատմամբ նշանակվող պատժի չափի հարցին, Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի նկատմամբ պատիժ պետք է նշանակել տուգանք՝ նվազագույն ամսական աշխատավարձի հնգապատիկի՝ 596․300 (հինգ հարյուր իննսունվեց հազար երեք հարյուր) ՀՀ դրամի չափով: Սահմանված պատիժը տվյալ դեպքում համաչափ է կատարված կոնկրետ հանցագործության բնույթին, վտանգավորության աստիճանին, այն կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձին և բավարար է պատժի նպատակների նվաճման տեսանկյունից: (…)»։ 3․ Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, այն հաստատող փաստերը, պահանջները, ինչպես նաև դրանք հիմնավորող փաստարկները. Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի և դրանք հաստատող փաստերի սահմաններում. Բողոքաբերը ներկայացված վերաքննիչ բողոքում նշել է․ «(…) Դատարանի կողմից կայացված Դատավճիռը հիմնավոր և պատճառաբանված չէ հետևյալ նկատառումներով (…) Սույն դեպքում հանցագործության անմիջական օբյեկտը ճանապարհային երթևեկության և տրանսպորտային միջոցների շահագործման կանոնների խախտման կապակցությամբ մարդու, հասարակության և պետության անվտանգության պաշտպանությանն ուղղված հասարակական հարաբերություններն են։ Հանցագործության օբյեկտիվ կողմը դրսևորվում է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված կամ այդ իրավունքը կասեցված անձի կողմից տրանսպորտային միջոց վարելով։ Հանցագործության սուբյեկտը 16 տարին լրացած, մեղսունակ ֆիզիկական անձն է։ Ընդ որում՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասում, սուբյեկտը պետք է պարտադիր ստացված լինի տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունք, այսինքն, այդ դեպքում նաև անհրաժեշտ է, որ լրացած լինի նրա 18 տարին։ Մինչդեռ հանցագործության սուբյեկտիվ կողմը բնութագրվում է ուղղակի դիտավորությամբ։ Եվ այս առումով հատկանշական է, որ անձը պետք է գիտակցի, որ ինքը տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված է կամ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իր իրավունքը կասեցված է և այդ պայմաններում վարի տրանսպորտային միջոց։ (…) Այսինքն՝ երկու դեպքում էլ Օրենսդիրը դիտավորության առկայությունը պայմանանվորում է անձի կողմից արարքի փաստական հանգամանքները գիտակցելու հետ, այսինքն վերջինս հանդիսանում է հանցակազմի պարտադիր հատկանիշ։ Նման դեպքում անձի կողմից գիտակցված լինելու համար անհրաժեշտ նախապայման է, որպեսզի վերջինս պատշաճ կարգով ծանուցված, տեղեկացված լինի, որ ինքը հստակ ժամանակահատվածով զրկված է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից կամ վերջինիս տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված է։ Հակառակ պարագայում սույն հանցակազմի սուբյեկտիվ կողմը հնարավոր չի լինի հաստատված համարել։ Մեջբերված իրավական վերլուծությունները համադրելով քրեական գործում առկա փաստական հանգամանքների հետ՝ հարկ է արձանագրել, որ Ալեքսանդր Ալեքսանյանը պատշաճ կարգով չի տեղեկացվել տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից 1 տարի ժամկետով զրկված լինելու հանգամանքի վերաբերյալ հետևյալ հիմնավորումնեով. Կատարված նախաքննության ընթացքում հսկողություն իրականացնող դատախազը 2025 թվականի հունիսի 10-ին կայացրել է նախաքննությունը շարունակելու նպատակով թիվ 60242823 քրեական վարույթի նյութերը նախաքննական մարմին վերադարձնելու մասին որոշում: Կայացված որոշմամբ վերջինս արձանագրել է իրականացված նախաքննության թերությունները, մասնավորապես՝ քրեական վարույթով միջոցներ չէին ձեռնարկվել պարզելու Ալեքսանդր Ալեքսանյանը այլ եղանակով՝ փոստային կամ ճանապարհային ոստիկանության ծանուցումների, էլեկտրոնային համակարգի միջոցով թիվ 8180152570 որոշման մասին ծանուցվել է, թե՝ ոչ: Նշված բովանդակությամբ ներկայացված տեղեկատվության պահանջին ի պատասխան՝ ստացվել է տեղեկատվություն, որ Ալեքսանդր Ալեքսանյանին փոստային եղանակով ծանուցում չի ուղարկվել, ճանապարհային ոստիկանության ծանուցումների, էլեկտրոնային համակարգի միջոցով թիվ 8180152570 որոշման ծանուցումները բացակայել են: Կայացված դատավճռի հիմքում դրվել է միայն այն, որ ըստ պարեկային աշխատակցի ցուցմունքի վերջինս բանավոր կերպով ծանուցել է տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից զրկելու վերաբերյալ, մինչդեռ անձին մեղսագրվում է հանցավոր արարքի ենթադրյալ կատարում և սույն պարագայում գործ ունենք քրեական դատավարության առումով պատշաճ ծանուցելու պարտականություն, և միայն դրանից հետո հնարավոր կլիներ եզրահանգում կատարելու, որ անձը արարքը կատարելիս դրսևորվել է դիտավորություն: Նմանօրինակ իրավիճակ է այն դեպքը, երբ վարչական դատավարության կարգավորման պարագայում «Ազդարար» էլեկտրոնային հարթակի միջոցով իրականացված ծանուցումները համարվում են պատշաճ, սակայն նույն հարթակի միջոցով պատշաճ ծանուցված անձինք չեն ենթարկվում քրեական պատասխանատվության, քանի դեռ քրեական դատավարության կարգավորումները պատշաճ ծանուցված լինելու վերաբերյալ այլ են և նման դեպքերում հնարավոր չի լինում հաստատված համարելու անձի կողմից կատարված ենթադրյալ հանցավոր արարքում ուղղակի դիտավորության առկայությունը: Եթե Ալեքսանդր Ալեքսանյանին ծանուցած լինեին «Ազդարար» էլեկտրոնային համակարգի միջոցով, Դատարանը, պաշտպանական կողմից համոզմամբ, վարչական դատավարություն պատշաճ համարվող ծանուցումը քրեական դատավարության համատեքստում չէր գնահատի բավարար, և կարձանագրեր, որ անձը փաստացի տեղեկացված չի եղել իր իրավունքի զրկման մասին, ուստի՝ քրեական դատավարության համատեքստում չի դրսևորել դիտավորություն: Սույն պարագայում ևս, եթե անգամ Ալեքսանդր Ալեքսանյանը հրաժարվել է որոշումը ստանալուց, գուցե դա համարվում է պատշաճ ծանուցում վարչական դատավարության կարգավորումների պարագայում, սակայն դա չի վկայում առ այն, որ վերջինս փաստացի տեղյակ է եղել, որ զրկվել է տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից: Այլկերպ, պատկերացնենք, որ անձը գտնվում է ոչ սթափ վիճակում, իսկ հաջորդ առավոտյան աղոտ է հիշում նախօրդ օրվա իրադարձությունները: Անհերքելի է այն հանգամանքը, որ ալկոհոլ օգտագործած անձանց մոտ հաջորդ օրը շատ դեպքերում լինում է հիշողության կորուստ, և սա համարել պատշաճ ծանուցում անձին մեղադրել հանցավոր արարք կատարելու մեջ առնվազն ոչ իրավաչափ է: Այս համատեքստում ուշագրավ է այն, որ Ալեքսանդր Ալեքսանյանի տրանսպորտային միջոց վարելու վկայագիրը դեպքից հետո մշտապես գտնվել է իր մոտ, ինչը ևս համոզմունք է առաջացնում առ այն, որ Ալեքսանդր Ալեքսանյանը փաստացի տեղեկացված չի եղել տրանսպորտային միջոց վարելու իր իրավունքի զրկման վերաբերյալ, հակառակ պարագայում՝ վկայագիրը ևս չէր գտնվի իր տիրապետման ներքո: Հատկանշական է այն հանգամանքը, որ անգամ բանավոր կերպով ծանուցված լինելը չհիմնավորվեց հիմնական դատալսումների ընթացքում. Ալեքսանդր Ալեքսանյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, ինքը պարեկային աշխատակցի հետ զրույց է ունեցել միայն իրեն պատկանող տրանսպորտային միջոցը տուգանային հրապարակ տեղափոխելու եղանակի մասին, մասնավորապես՝ տրանսպորտային միջոցը հանդիսացել է էլեկտրոմոբիլ, որում էլեկտրական խնայողությունը ավատվելիս է եղել, ինչով էլ պայմանավորված՝ Ալեքսանդր Ալեքսանյանը խնդրել է մեքենան տեղափոխել քարշակի միջոցով, մինչդեռ պարեկային աշխատակիցը կարծել է, որ Ալեքսանդր Ալեքսանյանը պարզապես չի վստահում մեքենան իրենց, ինչի արդյունքում կողմերի միջև սկսել է խոսակցություն այդ հարցի կապակցությամբ: Նշվածից բացի, պարեկային աշխատակիցը չի հայտնել իրեն ոչինչ, մասնավորապես՝ խմածության առկայության, դրա աստիճանի և կայացվող որոշման բովանդակության մասին: Պնդեց, որ պարեկային ծառայողը անգամ բանավոր եղանակով չի ծանուցել դրա մասին, ուստի՝ ինքը չի էլ հրաժարվել կամզված փաստաթղթերը ստորագրելուց քանի որ անգամ տեղյակ չի եղել դրա մասին: Մեքենան տուգանային հրապարակ տեղափոխում են նաև մի շարք այլ դեպքերում, մասնավորապես, երբ խմածության աստիճան առկա է լինում, սակայն չի հանգեցնում տրանպորտային միջոց վարելու իրավունքի զրկման: Նման պայմաններում, միայն այն հանգամանքը, որ իրեն պատկանող տրանսպորտային միջոցը տեղափոխվել է տուգանային հրապարակ, չէր կարող վկայել իրեն տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից զրկման մասին: Հատկանշական է, որ կազմված արձանագրության մեջ նշագրվել է «հրաժարվում է», եզրույթը, այսինքն՝ երրորդ դեմքով, այլ ոչ թե առաջին դեմքով՝ «հրաժարվում եմ», ինչպես նշվել է զննության արձանագրությամբ, որից հետևում է, որ հիշյալ գրառումը չի կատարվել Ալեքսանդր Ալեքսանյանի կողմից, որպիսի հանգամանքը պնդել են ինչպես վերջինս, այնպես էլ արձանագրությունը կազմող ոստիկանության աշխատակիցը։ Հետևաբար հնարավոր չէ նույնիսկ դրանով հաստատված համարել, որ Ալեքսանդր Ալեքսանյանը տեղեկացվել է վերոնշյալ վարչական արձանագրության բովանդակության մասին։ Այլ է խնդիրը, եթե վերջինս անձամբ կատարեր գրառում «հրաժարվելու» մասին, որի արդյունքում հնարավոր կլիներ հետևության հանգել, որ վերջինս ծանոթացել է հիշյալ արձանագրությանը, կամ առնվազն հնարավորություն ունեցել է այն ծանոթանալու և անհրաժեշտ նշագրում անելու, սակայն չի ցանկացել օգտվել իր իրավունքից։ (…) Նույնական դիրքորոշում է հայտնել նաև Արարատի և Վայոց Ձորի մարզերի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանը՝ դատավոր Հայկ Պետրոսյանի նախագահությամբ, թիվ ԱՎԴ2/0049/01/23 քրեական գործով արդարացնելով մեղադրյալ Գևորգ Կարապետյանին: Կայացված դատական ակտը ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի կողմից թողնվել է անփոփոխ և մտել օրինական ուժի մեջ: Կայացված ակտով արձանագրվել է նաև այն, որ նման պայմաններում ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության կողմից բավարար միջոցներ չեն ձեռնարկվել, հիշյալ որոշումը վերջինիս էլեկտրոնային եղանակով, կամ փոստային ծառայության միջոցով ուղարկված լինելու վերաբերյալ որևէ փաստական տվյալներ առկա չեն, իսկ հիշյալ որոշումը կայացնելու պահին, այն առձեռն Գևորգ Կարապետյանին չի հանձնվել, կամ առնվազն Դատարան չեն ներկայացվել բավարար ապացույցներ առ այն, որ վերջինս պատշաճ իրազեկվել է վարելու իրավունքից ժամանակավորապես զրկվելու կամ այն կասեցված լինելու մասին։ Վերոգրյալից արդյունքում պարզ է դառնում, որ սույն գործով վճռորոշ ապացույցը, որով ըստ Դատարանի ուղղակիորեն հիմնավորվել է Ալեքսանդր Ալեքսանյանի մասնակցությունը նրան վերագրված արարքի կատարմանը, վիճարկվող իրադարձությունների անմիջական մասնակից` Պարեկային ծառայության աշխատակից վկա Գ․Շահինյանի ցուցմունքն է: (…) Հետևաբար, օգտագործելով այդպիսի ողջամիտ հնարավորությունը, փաստվում է, որ արժանահավատության և գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից վերոհիշյալ անձանց ցուցմունքները գնահատելիս և նրանց մեղադրական ցուցմունքները ստուգելիս կարևոր է դրանց բովանդակությունը հաստատող նույն տեղեկատվության ստացումը մեկ այլ անձից կամ այլ օբյեկտիվ աղբյուրից, որն առանց ներքին հակասությունների, գործում առկա մյուս ապացույցներին համահունչ կպարունակի ապացուցման ենթակա հանգամանքների, մասնավորապես՝ մեղադրյալ Ալեքսանդր Ալեքսանյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցակազմի սուբյեկտիվ կողմը բնութագրող գործողությունները կատարելու վերաբերյալ ճշմարտացի և արժանահավատ տեղեկատվություն: Այս համատեքստում հարկ է նշել, որ մեղադրանքի կողմի ներկայացրած մյուս ապացույցներով, մասնավորապես՝ մեղադրյալ Ալեքսանդր Ալեքսանյանի հարցաքննության, զննում կատարելու մասին արձանագրությամբ և արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչված փաստաթղթերից որևէ մեկում առկա չէ Ալեքսանդր Ալեքսանյանի կողմից տրանսպորտային միջոցներ վարելու իր իրավունքը կասեցված լինելու հանգամանքը իմանալը հավաստող որևէ օբյեկտիվ տվյալ: Վերոգրյալի հիման վրա՝ պետք է արձանագրել, որ Ալեքսանդր Ալեքսանյանի կողմից տրանսպորտային միջոցներ վարելու իր իրավունքը զրկված լինելու մասին իրազեկված լինելու մասին հանգամանքը հաստատող փաստական տվյալ, բացի Պարեկային ծառայության աշխատակից վկա Գ․Շահինյանի ցուցմունքից, այլ օբյեկտիվ աղբյուր առկա չէ և այդպիսին մեղադրանքի կողմը դատարանին չի ներկայացրել: Անդրադառնալով պարեկային ծառայողների կողմից դեպքը տեսանկարահանած լինելու հանգամանքին՝ Դատարանը արձանագրել է, որ եթե անգամ առկա լիներ տեսաձայնագրող սարք, ապա 2023 թվականի մարտի 22-ի դրությամբ դրանք իրավաչափորեն պահպանված չէին լինի: Այս կապակցությամբ հատկանշական է, որ հիշյալ տեսախցիկները չպետք է լինեին անջատված, քանի որ համաձայն 2020 թվականի սեպտեմբերի 23-ին հաստատված ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության կանոնագիրքի 26-րդ կետի՝ ծառայություն իրականացնող պարեկային ավտոմոբիլում տեղադրված տրանսպորտային միջոցի գտնվելու վայրը և այլ սարքավորումներով երթևեկության ուղղությունը ցույց տվող սարքավորումը և պարեկային ծառայության իրականացման հսկողական տեսախցիկը միացվում են ծառայության դուրս գալու պահին և չեն անջատվում (հսկողական տեսախցիկը` բացառությամբ ընդմիջման ժամանակի) մինչև ծառայության ավարտը: Նման պայմաններում տեսագրությունների պահպանման խնդիրը պատկանում է ՀՀ ՆԳՆ պարեկային ծառայությանը և ոչ մի պարագայում դրա բացակայության բացասական հետևանքները չպետք է մեկնաբանվեն ի վնաս Ալեքսանդր Ալեքսանյանի: Այսպիսով, սույն պարագայում քրեական գործով ձեռք չի բերվել մեղադրյալին Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով դատապարտելու համար համարժեք ապացույցների բավարար համակցություն, որն անհրաժեշտ է անձի մեղավորությունը ողջամիտ (հիմնավոր) կասկածից վեր ապացուցված համարելու համար: Մեղադրյալ Ալեքսանդր Ալեքսանյանի մեղավորության վերաբերյալ Դատարանի հետևությունը կառուցված է հակասական բովանդակություն ունեցող ոչ բավարար շահագրգիռ անձ հանդիսացող (վերջինս ակտիվորեն ներգրավված է եղել վիճարկվող իրադարձություններում և չի կարող հայտնել, թե իրենք պատշաճ չեն իրականացրել վարորդին՝ իրավունքի զրկման իրազեկման գործընթացը) ոստիկանության աշխատակցի ցուցմունքի վրա, որը այլ՝ առավել օբյեկտիվ ապացույցներով չի ստուգվել և հաստատվել, ընդհակառակը՝ հաստատվել է այն հանգամանքը, որ Ալեքսանդր Ալեքսանյանին կայացված որոշման վերաբերյալ չեն ուղարկել հաղորդագրություն, կայացված որոշումը անգամ չեն էլ ուղարկել փոստային եղանակով, վերջինս չի օգտվել «roadpolice» էլեկտրոնային հարթակից, վերջինս չի ստորագրել կազմված արձանագրությունը, բացի այդ չի էլ հրաժարվել այն ստորագրելուց, ինչը նշանակում է, որ անձի անմեղության կանխավարկածը հաղթահարված չէ, ինչն էլ իր հերթին վկայում է այն մասին, որ նման պայմաններում պետք է փաստել Ալեքսանդր Ալեքսանյանի անմեղության ապացուցված լինելը: (…)»։ Արդյունքում՝ Բողոքաբերը ներկայացված վերաքննիչ բողոքում խնդրել է ամբողջությամբ բեկանել Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանի վերաբերյալ Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2025 թվականի մայիսի 16-ի թիվ ԵԴ1/0593/01/25 դատավճիռը և կայացնել նոր դատական ակտ՝ Ալեքսանդր Սեյրանի Ալեքսանյանին ճանաչել և հռչակել անմեղ և արդարացնել՝ Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքում՝ իրեն մեղսագրվող արարքը չկատարելու հիմքով։ 4․ Վերաքննիչ դատարանում կողմերի ներկայացրած բացատրությունները. Պաշտպան Վ․Վերդյանը ներկայացնելով վերաքննիչ բողոքի հիմքերի ու հիմնավորումների վերաբերյալ իր բացատրությունները, պնդեց այն և խնդրեց բավարարել։ 5․ Վերաքննիչ դատարանի հիմնավորումներն ու եզրահանգումը․ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն` «Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Վերաքննությունը և վճռաբեկությունն իրականացվում են բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում։ 2. Վերադաս դատարանն իրավասու է ի շահ մեղադրյալի դուրս գալու վերաքննիչ կամ վճռաբեկ բողոքի սահմաններից, եթե՝ 1) ստորադաս դատարանի դատական ակտը հրապարակելուց հետո հայտնաբերվում է քրեական հետապնդումը բացառող հանգամանք. 2) հայտնաբերվում է, որ մեղադրյալի արարքին տրվել է սխալ իրավական գնահատական. 3) հայտնաբերվում են սույն օրենսգրքի 376-րդ հոդվածի 1-ին մասով սահմանված հանգամանքներ. 4) հայտնաբերվում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ նշանակվել է նրան վերագրվող հանցագործության համար օրենքով չնախատեսված պատժատեսակ, պատժաչափ, կամ նրա նկատմամբ նշանակված պատիժը սխալ է հաշվարկվել. 5) բողոքարկված դատական ակտի բեկանման կամ փոփոխման հիմքն ակնհայտորեն վերաբերում է նաև դատական ակտը չբողոքարկած մեղադրյալին: (…)»: Վերաքննիչ դատարանի առջև բարձրացված իրավական հարցը հետևյալն է․ հիմնավոր են արդյո՞ք մեղադրյալ Ալեքսանդր Ալեքսանյանին մեղսագրվող արարքի կատարման մեջ մեղավոր ճանարելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները։ ՀՀ Սահմանադրության 66-րդ հոդվածի համաձայն` «Հանցագործության համար մեղադրվողը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղքն ապացուցված չէ օրենքով սահմանված կարգով` դատարանի` օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով»: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 16-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «Հանցանք է համարվում սույն օրենսգրքով նախատեսված, պատժի սպառնալիքով արգելված, հանցագործության սուբյեկտի կողմից մեղավորությամբ կատարված արարքը»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Հանցագործության համար մեղադրվողը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունն ապացուցված չէ սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով՝ դատարանի՝ օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով: 2. Չապացուցված մեղավորությունը հավասարազոր է ապացուցված անմեղությանը: 3. Մեղադրյալը պարտավոր չէ ապացուցել իր անմեղությունը կամ քրեական վարույթն իրականացնող մարմնին ցույց տալ որևէ աջակցություն: Մեղադրյալի անմեղության ապացուցման պարտականությունը չի կարող դրվել նաև նրա պաշտպանի, օրինական ներկայացուցչի, գույքային պատասխանողի և նրա ներկայացուցչի վրա: Մեղադրանքի ապացուցման և ի պաշտպանություն մեղադրյալի բերված փաստարկների հերքման պարտականությունը հանրային քրեական հետապնդման դեպքում կրում է դատախազը, իսկ մինչդատական վարույթում` նաև քննիչը: Մասնավոր քրեական հետապնդման դեպքում այդ պարտականությունը կրում են տուժողը և նրա ներկայացուցիչը: 4. Մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր ողջամիտ կասկածները, որոնք չեն փարատվել սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 22-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1․ Քրեական վարույթի համար նշանակություն ունեցող ցանկացած հանգամանք պետք է հաստատվի պատշաճ ապացույցների բավարար համակցությամբ։ 2. Եզրափակիչ դատավարական ակտը պետք է հիմնվի հետազոտված ապացույցների ազատ և բարեխիղճ գնահատման վրա: 3. Մեղադրական դատավճռի հիմքում դրվող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած հիմնավոր կասկած: Դատավճիռ կայացնելիս պետք է հաշվի առնվի անհրաժեշտ և հնարավոր ապացույցների բացակայությունը: 4. Վարույթն իրականացնող մարմինը պարտավոր է հանգամանորեն ստուգել ի պաշտպանություն մեղադրյալի բերված և պատշաճ ձևակերպված փաստարկները: 5. Հանցագործության համար անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա. այն պետք է հաստատվի փոխկապակցված վերաբերելի, թույլատրելի, հավաստի ապացույցների ամբողջությամբ: (…)»։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Քրեական վարույթի ընթացքում հավաքված ապացույցները ենթակա են պատշաճ ստուգման՝ ստացված ապացույցի ձևի և բովանդակության վերլուծության, այն այլ ապացույցների հետ համադրելու, նոր ապացույցներ հավաքելու, ապացույցների ստացման աղբյուրները վերհանելու միջոցով»։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 105-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման՝ վերաբերելիության, թույլատրելիության, հավաստիության, իսկ բոլոր ապացույցների համակցությունը՝ հիմնավոր եզրափակիչ դատավարական ակտ կայացնելու համար բավարարության տեսանկյունից: 2. Քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով քրեադատավարական օրենսդրությամբ, ներառյալ ապացուցման չափանիշների մասին վերաբերելի կանոններով, ապացույցները գնահատում են դրանց պատշաճ հետազոտման և վերլուծության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ: 3. Ոչ մի տվյալ նախապես հավաստի ապացույցի ուժ չունի: Դատավորը, ինչպես նաև քննիչը և դատախազը չպետք է կանխակալ վերաբերմունք դրսևորեն ապացույցներին, չպետք է դրանց որոշ մասին մյուսների նկատմամբ առավել կամ նվազ նշանակություն տան, քանի դեռ պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դրանք չեն գնահատվել»։ Մեջբերված նորմերը վերլուծության ենթարկելիս ՀՀ վճռաբեկ դատարանը մշտապես ընդգծել է, որ ապացույցների գնահատումը կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա, ինչը՝ որպես ապացույցների գնահատման արդյունք, բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոնների անխզելի կապով. այն մի կողմից պետք է բխի հետազոտվող ապացույցների բավարար համակցությունից և հիմնվի դրանց վրա, իսկ մյուս կողմից անկողմնակալ դիտորդի մոտ պետք է առաջացնի այն վստահությունը, որ ապացույցները հետազոտվել են արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ։ Ընդ որում, թեև ապացույցները գնահատվում են ներքին համոզմունքի հիման վրա, այնուամենայնիվ, այն չի կարող կամայական լինել և պետք է բխի գործի հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննությունից։ Այլ կերպ՝ յուրաքանչյուր գործով ապացուցման ենթակա հանգամանքները հաստատելիս (հանցագործության դեպքը և հանգամանքները, կասկածյալի և մեղադրյալի առնչությունը դեպքին, անձի մեղավորությունը քրեական օրենքով չթույլատրված արարքը կատարելու մեջ և այլն) դատարանը կրում է առկա ապացույցները բարեխիղճ գնահատման ենթարկելու պարտականություն, ինչն էլ իր հերթին պետք է արտահայտվի պատճառաբանված եզրահանգումների տեսքով։ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Մ.Հակոբյանի գործով անդրադառնալով անձի մեղավորության հաստատման համար հաղթահարման ենթակա անհրաժեշտ չափանիշներից մեկին` անմեղության կանխավարկածին, շեշտել է, որ. «[Ա]պացույցների կամայական գնահատման արգելքը դատարաններին պարտավորեցնում է (...) ապացուցման ենթակա հանգամանքների, այդ թվում` կոնկրետ հանցանքի հատկանիշների և այդ հանցանքի մեջ անձի մեղավորության վերաբերյալ իր հետևությունները հիմնավորել վերաբերելի, փոխկապակցված, հավաստի ապացույցներով և ոչ թե ենթադրություններով: Այլ խոսքով` հանցանքի մեջ մեղադրվող յուրաքանչյուր անձի վերաբերյալ` ապացուցման ենթակա յուրաքանչյուր հանգամանքի կապակցությամբ դատարանի հետևությունը պետք է հիմնված լինի ոչ թե գնահատողական դատողությունների, կանխատեսումների կամ կարծիքների, այլ կոնկրետ գործով օրենքով սահմանված կարգով ձեռք բերված փաստական տվյալների վրա: Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ մեղսագրվող հանցագործության և դրա հատկանիշների ապացուցման բեռը կրում է մեղադրանքի կողմը, իսկ չփարատված կասկածները պետք է մեկնաբանվեն հօգուտ մեղադրյալի: Դրանից հետևում է, որ մեղադրանքի կողմը կրում է անձի մեղքը հաստատելու համար բավարար ապացույցներ ներկայացնելու պարտականությունը (…)»: ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի վերաբերյալ որոշման մեջ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(...) Արժանահավատ է այն ապացույցը, որի ճշմարտացիությունը կասկած չի հարուցում: Ապացույցն արժանահավատության տեսանկյունից գնահատելիս դատարանը պետք է հիմք ընդունի հետևյալ հանգամանքները. ա) ապացույցի աղբյուրի հատկանիշները (օրինակ՝ փորձագետի ձեռնհասությունը, ցուցմունք տվող անձի շահագրգռվածությունը, որոշ դեպքերում հոգեբանական և ֆիզիոլոգիական հատկանիշները, վիճակը, ինչպես նաև անձին վերաբերող այլ հատկանիշներ, որոնք կարող են ազդեցություն ունենալ այդ անձի կողմից գործի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքներն ընկալելու, մտապահելու, վերարտադրելու գործընթացի վրա), բ) ապացույցի ձևավորման հանգամանքները (օրինակ՝ վկայի կողմից կոնկրետ հանգամանքն ընկալելու պայմանները, պաշտպանի, ներկայացուցչի ներկայությունը և այլն), գ) ապացուցողական տեղեկությունը ձեռք բերելու միջոցը, դ) ապացույցի բովանդակությունը կազմող տեղեկությունը հաստատող կամ հերքող հանգամանքների առկայությունը, ե) նույն տեղեկության ստացումն այլ աղբյուրից: Յուրաքանչյուր ապացույց արժանահավատության տեսանկյունից պետք է գնահատվի ապացույցների համակցության մեջ՝ բազմակողմանի և մանրամասն գնահատելով փաստական տվյալների ստացման աղբյուրները և ապացույցի ձևավորման ամբողջ ընթացքը: Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ վերջնական որոշում կարող է կայացվել դրա բովանդակությունն այլ աղբյուրներից ստացված տեղեկությունների հետ համադրելու արդյունքում: Որոշակի փաստի վերաբերյալ այս կամ այն աղբյուրից ստացված տեղեկությունների արժանահավատությունը գնահատելու համար անհրաժեշտ է վերլուծել ստացված տեղեկությունների բովանդակությունը, համադրել դրանք այլ ապացույցների հետ, պարզել դրանց համապատասխանությունը կամ հակասությունը, հակասության դեպքում` դրա պատճառները: Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ դատարանի եզրահանգումները պետք է հիմնվեն գործում առկա փաստական տվյալների վրա: (…) [Դ]ատարանը պարտավոր է իր դատական ակտում ամրագրել և թույլատրելիության, վերաբերելիության ու արժանահավատության տեսանկյունից գնահատման ենթարկել այն ապացույցները, որոնց վրա հիմնված են դատարանի հետևությունները, ինչպես նաև նշել այս կամ այն ապացույցն անարժանահավատ համարելու փաստարկները (...): Հակառակ դեպքում՝ ապացույցների գնահատումը, դրա արդյունքում դատարանի համապատասխան ներքին համոզմունքի ձևավորումը կկրեն սուբյեկտիվ բնույթ, կհանգեցնեն կամայականության և անձի արդար դատաքննության իրավունքի խախտման...: (...) (…) [Գ]ործի լուծման համար ապացույցների բավարարությունը որոշելու չափանիշները սերտորեն փոխկապակցված են և փոխադարձաբար պայմանավորում են միմյանց: Գործի լուծման համար բավարար ապացույցներ ասելով` պետք է հասկանալ թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների համակցություն, որը, հաղթահարելով անմեղության կանխավարկածը, անաչառ դիտորդի մոտ կձևավորի հիմնավոր կասկածից վեր համոզվածություն անձի մեղավորության վերաբերյալ, ինչպես նաև կհաստատի գործով ապացուցման առարկան կազմող մյուս հանգամանքները և հնարավորություն կտա կայացնել հիմնավորված և պատճառաբանված որոշում (…) »: Անդրադառնալով ապացույցների բավարարությունը գնահատելու դատավարական որոշումների հիմնավորվածության և պատճառաբանվածության չափանիշին` Վճռաբեկ դատարանը, վերահաստատելով իր նախորդ իրավական դիքրորոշումները, փաստել է, որ. «Ապացույցների գնահատման արդյունքում ձևավորված ներքին համոզմունքն իրավական նշանակություն է ստանում և օբյեկտիվացվում ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս՝ դատավարական որոշումների հիմնավորման և պատճառաբանման չափանիշի միջոցով (…)։ Ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը ենթադրում է ապացույցները բարեխիղճ վերլուծության ենթարկելու պարտականություն։ (…) դատարանը պարտավոր է իր դատական ակտում ամրագրել և թույլատրելիության, վերաբերելիության ու արժանահավատության տեսանկյունից գնահատման ենթարկել այն ապացույցները, որոնց վրա հիմնված են դատարանի հետևությունները, ինչպես նաև նշել այս կամ այն ապացույցն անարժանահավատ համարելու փաստարկները։ Հակառակ դեպքում ապացույցների գնահատումը, դրա արդյունքում դատարանի համապատասխան ներքին համոզմունքի ձևավորումը կկրեն սուբյեկտիվ բնույթ, կհանգեցնեն կամայականության և անձի արդար դատաքննության իրավունքի խախտման՝ սահմանափակելով նաև դատական ակտի օրինականությունը և հիմնավորվածությունը ստուգելու վերադաս դատարանի հնարավորությունը»: (…) քրեական դատավարությունում մեղքի հարցը լուծելիս որպես ապացույցների բավարարության շեմ պետք է գործի «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշը։ Ընդ որում, «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշ ասելով, պետք է հասկանալ փաստական տվյալների (ապացույցների) այնպիսի համակցություն, որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը։ Վերոգրյալը չի նշանակում, որ հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորությունն ընդհանրապես չի կարող առաջացնել որևէ կասկած, սակայն այդպիսի կասկածի հավանականության դեպքում դրա աստիճանը պետք է լինի աննշան (խիստ ցածր)։ Այլ խոսքով՝ մեղադրանքը կազմող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 347-րդ հոդվածը սահմանում է. «(…) 2. Դատավճիռը պետք է լինի օրինական և հիմնավոր: (…) 4. Դատավճիռը հիմնավոր է, եթե՝ (…) 3) դատավճռում շարադրվող բոլոր հետևությունները և որոշումները պատշաճ պատճառաբանված են:»։ Դատական ակտի պատճառաբանված լինելու հատկանիշի առնչությամբ Վճռաբեկ դատարանն իր նախադեպային իրավունքում մշտապես ընդգծել է, որ դատական ակտերի պատճառաբանման պահանջը ոչ միայն արդարացիության կարևոր բաղադրատարր է, այլև անձի արդար դատաքննության իրավունքի արդյունավետ իրացման կարևոր երաշխիք, ինչը դատավարության մասնակիցներին պաշտպանում է կամայականություններից: Դատական ակտի պատճառաբանվածությունը կոչված է պարզաբանելու, թե ինչու է դատարանը եկել այս կամ այն հետևության, որ իրավանորմերով է ղեկավարվել նման որոշում կայացնելիս, և միևնույն ժամանակ հնարավորություն է ստեղծում վերադաս դատարանի կողմից դատական ակտի օրինականության և հիմնավորվածության ստուգման համար: Քրեական դատավարության ցանկացած փուլում դատարանի կողմից չհիմնավորված, չպատճառաբանված (կամ ոչ պատշաճ պատճառաբանված) որոշումների կայացումն անընդունելի է: Ընդ որում, դատական ակտի պատճառաբանությունների հիմքում չեն կարող դրվել վերացական, ընդհանուր բնույթի դատողություններ: Պատճառաբանությունը պետք է կառուցվի տրամաբանորեն կապված և գործի փաստական հանգամանքներից բխող հստակ, որոշակի և համոզիչ հետևությունների վրա, ուստի և դատական ակտի պատճառաբանությունների հիմքում վերացական, ընդհանրական դատողությունների առկայությունն անմիջականորեն վկայում է այդպիսի պատճառաբանության ոչ պատշաճ լինելու մասին : Ընդհանրացնելով մեջբերված որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները` Վճռաբեկ դատարանը փաստել է, որ հանցագործության համար դատապարտումը չի կարող պայմանավորված լինել անձի հավանական մեղավորության վերաբերյալ հետևություններով կամ ենթադրություններով, այլ պետք է բխի նրա կողմից տվյալ արարքը կատարելու հարցում դատարանի համոզմունքից։ Միաժամանակ դատարանի համոզմունքը չի կարող կամայական և սուբյեկտիվ լինել. այն պետք է ձևավորվի պատշաճ ընթացակարգի շրջանակներում ապացույցների բազմակողմանի, լրիվ, օբյեկտիվ հետազոտման և գնահատման արդյունքում: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված կամ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված անձի կողմից տրանսպորտային միջոց վարելը կամ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունք չունեցող անձի կողմից տրանսպորտային միջոց վարելը նույն արարքի համար օրենքով սահմանված պատասխանատվության կիրառումից հետո` մեկ տարվա ընթացքում՝ (…) 3. Սույն օրենսգրքի իմաստով՝ անձը համարվում է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված, եթե նա օրենքով սահմանված կարգով զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից, և զրկման ժամկետը չի լրացել: (…)»։ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասը պատասխանատվություն է նախատեսում տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված կամ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված կամ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունք չունեցող անձի կողմից տրանսպորտային միջոց վարելու համար։ Նույն հոդվածը սահմանվում է նաև, որ օրենսգրքի իմաստով անձը համարվում է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված, եթե նա օրենքով սահմանված կարգով զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից, և զրկման ժամկետը չի լրացել: Քննարկվող հանցագործության անմիջական օբյեկտը ճանապարհային երթևեկության և տրանսպորտային միջոցների շահագործման կանոնների խախտման կապակցությամբ մարդու, հասարակության և պետության անվտանգության պաշտպանությանն ուղղված հասարակական հարաբերություններն են։ Հանցագործության օբյեկտիվ կողմը դրսևորվում է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված կամ այդ իրավունքը կասեցված կամ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունք չունեցող անձի կողմից տրանսպորտային միջոց վարելով։ Հանցագործության սուբյեկտը 16 տարին լրացած, մեղսունակ ֆիզիկական անձն է։ Հանցագործության սուբյեկտիվ կողմը բնութագրվում է ուղղակի դիտավորությամբ։ Եվ այս առումով հատկանշական է, որ անձը պետք է գիտակցի, որ ինքը տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված է կամ իր տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված է կամ չունի տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունք և այդ պայմաններում վարի տրանսպորտային միջոց։ Վերոգրյալի հաշվառմամբ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ մասնավորապես՝ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված կամ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված լինելը գիտակցված գնահատելու համար անհրաժեշտ նախապայման է, որպեսզի անձը պատշաճ կարգով ծանուցված, տեղեկացված լինի, որ ինքը հստակ ժամանակահատվածով զրկված է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից կամ վերջինիս տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված է։ Հակառակ պարագայում սույն հանցակազմի սուբյեկտիվ կողմը հնարավոր չի լինի հաստատված համարել։ Սույն գործի նյութերի ուսումնասիրությունից երևում է, որ Ալեքսանդր Ալեքսանյանի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով այն բանի համար, որ նա տեղեկացված լինելով օրենքով սահմանված կարգով՝ վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180152570 որոշման հիման վրա, տրանսպորտային միջոցներ վարելու իր իրավունքից 1 տարի ժամկետով՝ 2022 թվականի հուլիսի 20-ից մինչև 2023 թվականի հուլիսի 20-ն ընկած ժամանակահատվածում զրկված լինելու մասին 2023 թվականի մարտի 22-ին՝ ժամը 13:35-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Գ.Նժդեհի փողոցում վարել է «Պորշ» մակնիշի 880 XX 88 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը, որի համար Ալեքսանդր Ալեքսանյանի նկատմամբ կազմվել է վարչական իրավախախտման թիվ 8180245783 արձանագրությունը: Վկայակոչված իրավադրույթների, արտահայտված իրավական դիրքորոշումների և փաստական հանգամանքների լույսի ներքո համակցության մեջ վերլուծելով հիմնական դատալսումների ընթացքում հետազոտված ապացույցները՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Ալեքսանդր Ալեքսանյանի արարքում տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված անձի կողմից տրանսպորտային միջոց վարելու հատկանիշների առկայության վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները հիմնավորված չեն: Այսպես, քրեական գործով սահմանված կարգով ձեռք բերված և մեղադրական եզրակացության հիմքում դրված՝ Առաջին ատյանի դատարանում դատաքննության ընթացքում հետազոտված ապացույցների համակցության պայմաններում անդրադառնալով տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից զրկելու մասին ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության 2-րդ գումարտակի 3-րդ վաշտի պարեկ Գերասիմ Շահինյանի կողմից վարչական իրավախախտման վերաբերյալ գործով 2022 թվականի հուլիսի 20-ի թիվ 8180152570 որոշման մասին դրա հասցեատիրոջը՝ Ալեքսանդր Ալեքսանյանին իրազեկելու հարցին՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի նախատեսված հանցակազմի շրջանակներում հիշյալ հարցը կարևորվում է նրանով, որ առհասարակ իրավունքից զրկման մասին որոշման վերաբերյալ դրա հասցեատիրոջ իրազեկվածությունը հանրային շահի տեսանկյունից միտված է իրավունքի սահմանափակման նպատակների ապահովմանը, իսկ մասնավոր շահի տեսանկյունից ապահովում է հասցեատիրոջ իրավունքների պաշտպանությունը, ինչպես նաև հասցեատիրոջ համար իրավական հենք է ստեղծում գիտակցելու իր իրավունքների և ազատությունների իրացման թույլատրելի շրջանակը, հարմարեցնելու իր վարքագիծն այդ շրջանակներն ամրագրող պահանջներին և գնահատելու իր վարքագծի իրավաչափությունը՝ կանխատեսելով ոչ իրավաչափ վարքագիծ դրսևորելու դեպքում իր համար վրա հասնող հավանական հետևանքները։ Վերոգրյալի հաշվառմամբ՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Ալեքսանդր Ալեքսանյանի նկատմամբ կայացված՝ 2022 թվականի հուլիսի 7-ի արձանագրության և 2022 թվականի հուլիսի 20-ի թիվ 8180152570 որոշուման համաձայն՝ 2022 թվականի հուլիսի 20-ին վերջինիս զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից 1 (մեկ) տարի ժամկետով, որի վերաբերյալ իրազեկված լինելու հանգամանքը ապացուցված լինելու պայմաններում նոր միայն կարող է քննարկվել տրանսպորտային միջոց վարելու համար նրան քրեական պատասխանատվության ենթարկելու հարցը։ Անդրադառնալով վերոհիշյալ հանգամանքի ապացուցվածության հարցին՝ Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում արձանագրել, որ վարչական իրավախախտման մասին արձանագրությանը և դրա հիման վրա կայացված 2022 թվականի հուլիսի 20-ի թիվ 8180152570 որոշմանը Ալեքսանդր Ալեքսանյանին ծանոթացնելու ուղղությամբ ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության կողմից բավարար միջոցներ չեն ձեռնարկվել։ Հիշյալ որոշումը վերջինիս էլեկտրոնային եղանակով, կամ փոստային ծառայության միջոցով ուղարկված լինելու վերաբերյալ որևէ փաստական տվյալներ առկա չեն, իսկ հիշյալ որոշումը կայացնելու պահին, այն առձեռն Ալեքսանդր Ալեքսանյանին չի հանձնվել, կամ առնվազն չեն ներկայացվել բավարար ապացույցներ առ այն, որ վերջինս պատշաճ իրազեկվել է վարելու իրավունքից ժամանակավորապես զրկվելու մասին։ Մասնավորապես՝ - Ըստ Ալեքսանդր Ալեքսանյանի ցուցմունքի՝ պարեկային ծառայության աշխատակիցները իրեն չեն էլ ասել, որ արձանագրություն են կազմում և ինքը պետք է ստորագրի կամ չստորագրի, այլ ասել են, որ ինքն այդ մասին նամակով կստանա և կարող է վիճարկել, (...) Թե ինչու ինքը իր անհամաձայնությունը տեղում չի հայտնել, որ համաձայն չէ կազմված արձանագրության հետ, ապա կարող է ասել, որ այդտեղ, իր աչքի առաջ արձանագրություն չի կազմվել, այսինքն՝ այդպիսի խոսակցություն չի եղել, որ ինքը հրաժարվի ստորագրելուց, իր կարծիքով արձանագրությունը հետագայում է կազմվել, որպեսզի համապատասխանեցվի ամբողջ ընթացակարգին: (...) Արձանագրությունը իր աչքի առաջ չի կազմվել, պարեկային ծառայության աշխատակիցը իրեն ասել է, որ կծանուցեն, նամակ կստանա և կիմանա։ (...) հետո իրեն ասել են, որ ինքը գտնվում է ոչ սթափ վիճակում, մեքենան տանում են տուգանային հրապարակ, այդտեղ արձանագրություն չի կազմվել։ (...) իր և պարեկային ծառայության աշխատակցի խոսակցությունը եղել է տուգանային հրապարակ տանելու հետ կապված և հետո իրենք բոլորով գնացել են տուգանային հրապարակ (...) իրեն չափի վերաբերյալ չեն հայտնել, չեն ասել, որ ինքը վարչական պատասխանատվության է ենթարկվում և զրկվում է վարորդական իրավունքի վկայականից, հաստատ որևէ իրավունք ու պարտականություն պարեկային ծառայության աշխատակիցները իրեն չեն պարզաբանել, այլ ասել են, որ իր մեքենան տանում են տուգանային հրապարակ։ (...): - Վկա Գերասիմ Շահինյանի ցուցմունքի համաձայն՝ սթափության վիճակի զննությունն անցնելուց հետո իրենք մեղադրյալին ասել են, որ ինքը զրկվում է վարորդական իրավունքից։ (...) Նշեց, որ իր կողմից է կազմվել արձանագրությունը, որը առկա է քրեական գործի նյութերում։ Ի պատասխան այն հարցին, թե ինչով է պայմանավորված եղել, որ վարորդը հրաժարվել է բացատրություն տալուց և ստորագրելուց, վկան պատասխանել է, որ վարորդական իրավունքից զրկվելու մասին տեղեկությունը ստանալուց հետո մեղադրյալի վերաբերմունքը և պահվածքը փոխվել է, որն իր կարծիքով նորմալ է, քանի որ դա հոգեբանական վիճակ է և, սովորաբար, երբ վարորդները զրկվում են վարորդական իրավունքից այդպես են իրենց դրսևորում, որ չեն ստորագրի և այլն։ (...) իր կարծիքով, քանի որ իրենք վարորդին հայտնել են, որ զրկվում է վարորդական իրավունքից, վերջինս այդ պատճառով է հրաժարվել ստորագրելուց, ինքը միանշանակ պնդում է, որ հենց այդտեղ իրենք վարորդին հայտնել են, որ վերջինս զրկվում է վարորդական իրավունքից, այդտեղ ուրիշ տարբերակ չէր կարող լինել։ (...) Ինքը տեղյակ չէ, թե իրենց կողմից երբ վարորդին տեղեկացվում է, որ վերջինս զրկվել է վարորդական իրավունքից, դրանից հետո արդյոք որոշում ուղարկվում է, թե ոչ, իր գործառույթը վարորդին տեղեկացնելով ավարտվում է։ (...) - 2022 թվականի հուլիսի 7-ին կազմված վարչական իրավախախտման վերաբերյալ արձանագրության մեջ նշված է, որ «վարորդը հրաժարվեց բացատրություն տալուց և ստորագրելուց»։ - 2022 թվականի հուլիսի 7-ի թիվ 8180152570 որոշուման մեջ նշված է «հասցեատերը հրաժարվեց որոշման կտրոնը ստանալուց և ստորագրելուց»։ Վերաքննիչ դատարանը նախ փաստում է, որ վերոգրյալ արձանագրության և որոշման մեջ նշագրվել է «հրաժարվեց», եզրույթը, այսինքն՝ երրորդ դեմքով, այլ ոչ թե առաջին դեմքով՝ «հրաժարվում եմ», որից հետևում է, որ հիշյալ գրառումը չի կատարվել Ալեքսանդր Ալեքսանյանի կողմից։ Հետևաբար՝ հնարավոր չէ նույնիսկ դրանով հաստատված համարել, որ Ալեքսանդր Ալեքսանյանը տեղեկացվել է վերոնշյալ վարչական արձանագրության բովանդակության մասին։ Այլ կերպ՝ վերջինս անձամբ չի կատարել գրառում «հրաժարվելու» մասին, որի արդյունքում դատարանը չի կարող հանգել հետևության, որ վերջինս ծանոթացել է հիշյալ արձանագրությանը, կամ առնվազն հնարավորություն ունեցել է դրա հետ ծանոթանալու և անհրաժեշտ նշում անելու, սակայն չի ցանկացել օգտվել իր իրավունքից։ Ինչ վերաբերում է վկա Գերասիմ Շահինյանի ցուցմունքին, ապա Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները . «(…) չնայած դիմումատուին դատապարտելիս ներպետական դատարանները, ոստիկանության ծառայողների ցուցմունքներից բացի, հղում են կատարել այլ ապացույցների, միակ ապացույցը, որով ուղղակիորեն ենթադրվում էր դիմումատուի մասնակցությունն այդ արարքների կատարմանը, և որով տրամադրվում էր դրանց մանրամասները, տվյալ ցուցմունքներն էին։ Բոլոր մյուս ապացույցները, որոնց դատարանները հղում են կատարել, անուղղակի ապացույցներ են, և չի կարելի ասել, որ դրանք ուղղակիորեն ցույց են տալիս դիմումատուի առնչությունը մեղսագրվող արարքներին (...) Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը քննել է մի շարք գործեր, որոնց դեպքում հրապարակային միջոցառման ժամանակ անհատին իր պահվածքի պատճառով քրեական հետապնդման են ենթարկել և դատապարտել՝ հիմնվելով բացառապես այն ոստիկանության ծառայողների ցուցմունքների վրա, որոնք ակտիվորեն ներգրավված են եղել վիճարկվող իրադարձություններում։ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը գտել է, որ այդ վարույթներում դատարանները պատրաստակամորեն և անվերապահորեն ընդունել են ոստիկանության ծառայողների ցուցմունքները և դիմումատուին որևէ հնարավորություն չեն տվել հակառակ ապացույցներ ներկայացնելու։ Այն վճռել է, որ այս մեղադրանքների հիմքում ընկած այն հիմնական փաստերի վերաբերյալ վեճի դեպքում, երբ մեղադրանքի կողմի միակ վկաներն այն ոստիկանության ծառայողներն են եղել, որոնք ակտիվ դեր են ունեցել վիճարկվող իրադարձություններում, դատարանները պետք է պարտադիր օգտագործեին յուրաքանչյուր ողջամիտ հնարավորություն՝ ստուգելու նրանց մեղադրական ցուցմունքները: (...)»: Այս կապակցությամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը , որ «(…) ստորադաս դատարանները Գ․Ջհանգիրյանի մեղադրանքը հիմնավորելիս առավելապես հիմնվելով ոստիկանության աշխատակիցների ցուցմունքների վրա` չեն ապահովվել Մուշեղ Սաղաթելյանն ընդդեմ Հայաստանի գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի կողմից մատնանշված՝ արդար դատաքննության իրավունքի երաշխիքները։ Դատարանները Գ․Ջհանգիրյանի մեղքը հիմնավորող ապացուցողական զամբյուղում ծանրակշիռ դեր հատկացնելով ոստիկանության աշխատակիցների ցուցմունքներին՝ պատշաճ գնահատման չեն ենթարկել այն, որ վերջիններս ակտիվորեն ներգրավված են եղել վիճարկվող իրադարձություններում, ինչը ողջամտորեն կասկածի տակ է դնում նրանց ցուցմունքների արժանահավատությունը։ Մասնավորապես, սույն գործով վճռորոշ ապացույցները, որոնցով ուղղակիորեն հիմնավորվել է Գ.Ջհանգիրյանի մասնակցությունը նրան վերագրված արարքի կատարմանը, վիճարկվող իրադարձությունների անմիջական մասնակից` տուժողներ՝ ՀՀ ոստիկանության կազմակերպված հանցավորության դեմ պայքարի գլխավոր վարչության կրտսեր տեսուչ Ա.Հարությունյանի և նույն վարչության օպերլիազոր Տ.Աղվանյանի ցուցմունքներն են։ Ինչ վերաբերում է այլ ապացույցներին, որոնց դատարանները հղում են կատարել, այն է` որպես վկա հարցաքննված ոստիկանության մյուս աշխատակիցների ցուցմունքները, իրեղեն ապացույցը, դրա առգրավման արձանագրությունն ու փորձագիտական եզրակացությունը, ապա դրանք անուղղակի ապացույցներ են և ուղղակիորեն չեն հաստատում Գ․Ջհանգիրյանի առնչությունը մեղսագրվող արարքին։ Նման պայմաններում, ստորադաս դատարանները չեն օգտագործել յուրաքանչյուր ողջամիտ հնարավորություն՝ ստուգելու այն ոստիկանության ծառայողների մեղադրական ցուցմունքները, որոնք ակտիվ դեր են ունեցել Գ.Ջհանգիրյանին մեղսագրվող արարքի կատարման ժամանակահատվածում: Ավելին, ինչպես նշվել է Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի կողմից Մուշեղ Սաղաթելյանն ընդդեմ Հայաստանի գործով վճռում, սույն գործով ևս պաշտպանական կողմին հնարավորություն չի ընձեռվել արդյունավետորեն վիճարկելու ոստիկանության աշխատակիցների ցուցմունքների իսկությունը և առարկելու դրանց օգտագործման դեմ։ Մասնավորապես, պաշտպանական կողմին լիարժեք հնարավորություն չի տրվել դատարան հրավիրելու մի շարք վկաների և ապացուցողական զանգվածում ներառելու նրանց ցուցմունքները, որոնք, ըստ պաշտպանների, կասկածի տակ էին դնում ոստիկանության աշխատակիցների կողմից ներկայացված տվյալները և հիմնավորում էին դեպքի հանգամանքների վերաբերյալ պաշտպանության կողմի առաջ քաշված վարկածը։ Այլ կերպ, ոստիկանության աշխատակիցների կողմից ներկայացված տվյալներն անվերապահորեն ընդունելը՝ առանց պաշտպանական կողմին լիարժեք հնարավորություն ընձեռելու մրցակցային դատավարության պայմաններում արդյունավետորեն վիճարկելու իր դեմ տրված ցուցմունքների արժանահավատությունը, ինչպես արձանագրել է Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը Մուշեղ Սաղաթելյանն ընդդեմ Հայաստանի գործով, այնպես էլ սույն գործով, հանգեցրել է Եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածով երաշխավորված՝ արդար դատաքննության իրավունքի խախտման: (...)»: Ուստի՝ սույն գործով վկա Գերասիմ Շահինյանի ցուցմունքը հավաստող՝ ոստիկանության աշխատակիցների կամ ծառայողական մեքենայի տեսագրություններ գործի նյութերում առկա չեն, իսկ ոստիկանության աշխատակցի ցուցմունքը չի կրող գնահատվել բավարար՝ մեղադրյալին ծանուցված համարելու, այն է՝ վարորդական իրավունքից զրկելու փաստը հայտնի լինելու համար, ինչպես նշում է ոստիկանության աշխատակիցը։ Հետևաբար առկա է չփարատված կասկած, որն անհրաժեշտ է մեկնաբանել հօգուտ մեղադրյալի։ Այլ կերպ՝ 2022 թվականի հուլիսի 20-ի թիվ 8180152570 վարչական իրավախախտման գործով որոշումը կայացրած պարեկային ծառայության աշխատակից Գերասիմ Շահինյանի՝ հիմնական դատասլումների ընթացքում հայտնած այն հանգամանքը, որ ինքը Ալեքսանդր Ալեքսանյանին բանավոր հայտնել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից 1 տարի ժամկետով զրկելու մասին, ինքնին բավարար չէ Ալեքսանդր Ալեքսանյանի կողմից տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված լինելու մասին վերջինիս իրազեկվածությունը հաստատված համարելու համար, այն պայմաններում, երբ մեղադրյալ Ալեքսանդր Ալեքսանյանը հայտնել է, որ իրեն բանավոր կերպով նույնպես տեղյակ չեն պահել իր տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելու մասին։ Դեռ ավելին՝ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելու մասին պարեկային ծառայողների կողմից բանավոր հայտնած լինելու հանգամանքը քրեական գործում առկա որևէ փաստական տվյալով չի հիմնավորվում /քրեական վարույթին կցված չէ ոստիկանության աշխատակիցների ամրակցված տեսախցիկների ձայնագրությունները/։ Վերոգրյալի հիման վրա՝ Վերաքննիչ դատարանը գալիս է այն հետևության, որ Ալեքսանդր Ալեքսանյանի կողմից տրանսպորտային միջոցներ վարելու իր իրավունքից զրկված լինելու մասին իրազեկվածության հանգամանքը հաստատող փաստական տվյալ, բացի Պարեկային ծառայության աշխատակից Գերասիմ Շահինյանի ցուցմունքից, առկա չէ: Ինչ վերաբերում է Առաջին ատյանի դատարանի այն դիրքորոշմանը, որ եթե անգամ առկա լիներ տեսաձայնագրող սարք, ապա 2023 թվականի մարտի 22-ի դրությամբ դրանք իրավաչափորեն պահպանված չէին լինի, ապա Վերաքննիչ դատարանն իր համաձայնությունն է հայտնում Բողոքաբերի այն պնդմանը, որ հիշյալ տեսախցիկները չպետք է լինեին անջատված, քանի որ համաձայն 2020 թվականի սեպտեմբերի 23-ին հաստատված ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության կանոնագիրքի 26-րդ կետի՝ ծառայություն իրականացնող պարեկային ավտոմոբիլում տեղադրված տրանսպորտային միջոցի գտնվելու վայրը և այլ սարքավորումներով երթևեկության ուղղությունը ցույց տվող սարքավորումը և պարեկային ծառայության իրականացման հսկողական տեսախցիկը միացվում են ծառայության դուրս գալու պահին և չեն անջատվում (հսկողական տեսախցիկը` բացառությամբ ընդմիջման ժամանակի) մինչև ծառայության ավարտը, որպիսի պայմաններում տեսագրությունների պահպանման խնդիրը պատկանում է ՀՀ ՆԳՆ պարեկային ծառայությանը և ոչ մի պարագայում դրա բացակայության բացասական հետևանքները չպետք է մեկնաբանվեն ի վնաս Ալեքսանդր Ալեքսանյանի: Այսպիսով՝ քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցների բովանդակային վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ դրանք ինչպես առանձին, այնպես էլ համակցությամբ չեն հաստատում սույն քրեական գործով ապացուցման առարկան կազմող ելակետային այն հանգամանքը, ըստ որի` Ալեքսանդր Ալեքսանյանն իրազեկված է եղել տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքի զրկված լինելու մասին։ Այսպիսով, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական գործով ձեռք չի բերվել մեղադրյալ Ալեքսանդր Ալեքսանյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով դատապարտելու համար ապացույցների բավարար համակցություն, որն անհրաժեշտ է անձի մեղավորությունը հիմնավոր կասկածից վեր ապացուցված համարելու համար: Մեղադրյալ Ալեքսանդր Ալեքսանյանի մեղավորության վերաբերյալ հետևությունը կառուցված է ոչ բավարար՝ շահագրգիռ անձ հանդիսացող ոստիկանության աշխատակցի ցուցմունքի վրա, որը այլ՝ առավել օբյեկտիվ ապացույցներով չի ստուգվել և հաստատվել, ինչը նշանակում է, որ անձի անմեղության կանխավարկածը հաղթահարված չէ: Վերոգրյալի հաշվառմամբ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ սույն քրեական գործով ձեռք չի բերվել թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների համակցություն, որը հաղթահարելով անմեղության կանխավարկածը և բացառելով հակառակի ողջամիտ հավանականությունը՝ անաչառ դիտորդի մոտ կձևավորի «հիմնավոր կասկածից վեր» համոզվածություն հանցագործության դեպքին Ալեքսանդր Ալեքսանյանի առնչության և քրեական օրենքով չթույլատրված ու վերջինիս մեղսագրված արարքը կատարելու մեջ նրա մեղավորության վերաբերյալ, ինչպես նաև կհաստատի գործով ապացուցման առարկան կազմող մյուս հանգամանքները և հնարավորություն կտա գալու այն եզրահանգման, որ կայացվել է հիմնավորված ու պատճառաբանված դատական ակտ: Ամփոփելով վերոշարադրյալը՝ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ սույն գործով Առաջին ատյանի դատարանը, Ալեքսանդր Ալեքսանյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղավոր ճանաչելով խախտել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 104-րդ և 105-րդ հոդվածների պահանջները, որի արդյունքում թույլ է տվել դատական սխալ՝ նյութական օրենքի ոչ ճիշտ կիրառում, ինչն էլ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ հիմք է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2025 թվականի մայիսի 16-ի դատավճիռը բեկանելու և դրա փոխարեն նոր դատական ակտ կայացնելու համար։ Հետևաբար, վերոգրյալի հիման վրա Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ պետք է ճանաչել և հռչակել Ալեքսանդր Ալեքսանյանի անմեղությունը՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ և նրան արդարացնել՝ մեղսագրվող արարքը նրա կողմից կատարված չլինելու հիմքով։ Անդրադառնալով խափանման միջոցի հարցին՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Ալեքսանդր Ալեքսանյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց բացակայելու արգելքը պետք է թողնել անփոփոխ մինչև դատավճիռը օրինական ուժի մեջ մտնելը: Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 370-372-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը. Վ Ճ Ռ Ե Ց Մեղադրյալ Ալեքսանդր Ալեքսանյանի պաշտպան Վարդան Վերդյանի վերաքննիչ բողոքը բավարարել։ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2025 թվականի մայիսի 16-ի դատավճիռը բեկանել։ Ճանաչել և հռչակել Ալեքսանդր Ալեքսանյանի անմեղությունը՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ և նրան արդարացնել՝ մեղսագրվող արարքը նրա կողմից կատարված չլինելու հիմքով: Ալեքսանդր Ալեքսանյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց բացակայելու արգելքը թողնել անփոփոխ մինչև դատավճիռը օրինական ուժի մեջ մտնելը: Սույն որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` այն ստանալու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում։ ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` ԱԴՐԻՆԵ ՂՈՒԿԱՍՅԱՆ ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` ԱՐՄԵՆ ԲԵԿԹԱՇՅԱՆ ՄՆԱՑԱԿԱՆ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ |
|---|---|
| Դատական ակտի ամսաթիվը | 18-12-2025 |
Գործը հանձնվել է գրասենյակ
| Ամսաթիվ | 06-07-2026 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 85,184,109 |
Գործն ուղարկվել է
| Գործն ուղարկվել է | 06-07-2026 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 85,184,109 |
| Ուր | Երևանի քրեական դատարան |
| Գրության համարը | 59728/26 |