ԵԴ1/0566/01/25





ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈւԹՅԱՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

ՈՐՈՇՈւՄ

«03» հունիսի 2025թ. ք.Երևան


ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը՝ դատավոր Ա.Բեկթաշյան (այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան), ուսումնասիրելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (այսուհետ նաև` Առաջին ատյանի դատարան)՝ 2025 թվականի մարտի 17-ի թիվ ԵԴ1/0566/01/25 որոշման դեմ մեղադրյալ Հայկազ Իվանի Գևորգյանի պաշտպան Արայիկ Բրուտյանի կողմից բերված հատուկ վերանայման բողոքը և դրա հիման վրա ստացված թիվ ԵԴ1/0566/01/25 վարույթի նյութերը`
ՊԱՐԶԵՑ

Գործի դատավարական նախապատմությունը.
Ըստ ներկայացված հատուկ վերանայման բողոքի վերաբերյալ նյութերի` Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2025 թվականի մարտի 17-ի թիվ ԵԴ1/0566/01/25 որոշմամբ մեղադրյալ Հայկազ Իվանի Գևորգյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է 3 (երեք) ամսով։
Նշված որոշումը մեղադրյալ Հայկազ Իվանի Գևորգյանի պաշտպան Արայիկ Բրուտյանը ստացել է 2025 թվականի ապրիլի 16-ին։
Վերը նշված որոշման դեմ 2025 թվականի ապրիլի 30-ին Վերաքննիչ դատարան է ստացվել մեղադրյալ Հայկազ Իվանի Գևորգյանի պաշտպան Արայիկ Բրուտյանի կողմից բերված հատուկ վերանայման բողոքը, որը փոստային ծառայությանն է հանձնվել 2025 թվականի ապրիլի 25-ին։
Հատուկ վերանայման բողոքի վերաբերյալ վարույթի նյութերը Վերաքննիչ դատարան են ստացվել 2025 թվականի մայիսի 22-ին, իսկ նախագահող դատավորին են հանձնվել 2025 թվականի մայիսի 23-ին:
2025 թվականի մայիսի 23-ին Վերաքննիչ դատարանի որոշմամբ հատուկ վերանայման բողոքն ընդունվել է վարույթ, սահմանվել է հատուկ վերանայման վարույթի իրականացման գրավոր ընթացակարգ, իսկ դատական ակտի կայացման օր է նշանակվել 2025 թվականի հունիսի 3-ը:
Գործի փաստական հանգամանքները և հատուկ վերանայման բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
Հայկազ Իվանի Գևորգյանին մեղադրանք է առաջադրվել 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 205-րդ հոդվածի 2-րդ մասով (համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 290-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետին) և 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 193-րդ հոդվածով (համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 288-րդ հոդվածի 1-ին մասին) այն հանցավոր արարքների կատարման համար, որ «նա, հանդիսանալով «ԳԵՎ ԳՐՈՒՊ» ՍՊ ընկերության տնօրենը, առանձնապես խոշոր չափերով հարկեր չվճարելու նպատակով, օրենքով սահմանված կարգով և ժամկետներում չի ներկայացրել 2015 թվականի 2-րդ եռամսյակի հաշվետու ժամանակաշրջանի ավելացված արժեքի հարկի հաշվարկը, որի արդյունքում չի հաշվարկել և պետական բյուջե չի վճարել առանձնապես խոշոր չափի՝ 66.666.667 ՀՀ դրամի հարկը:
Բացի այդ, Հայկազ Գևորգյանը, սեփական շահերից ելնելով, «ԳԵՎ ԳՐՈՒՊ» ՍՊ ընկերությունում ստեղծել է կանխամտածված անվճարունակության հատկանիշներ՝ պարտատիրոջը պատճառելով խոշոր չափի՝ 144.675.557 ՀՀ դրամի վնաս:
Այսպես. Հայկազ Գևորգյանը, հանդիսանալով 2014թ. հոկտեմբերի 21-ից պետական հաշվառում ստացած և ՀՀ ՊԵԿ ՀՎՍՎ թիվ 1 (Արաբկիր) բաժնում հաշվառված «ԳԵՎ ԳՐՈՒՊ» ՍՊ ընկերության (ՀՎՀՀ՝ 00137397) տնօրենը, հանցանքի կատարման պահին գործող «Հաշվապահական հաշվառման մասին» ՀՀ օրենքի 11-րդ հոդվածի համաձայն՝ պատասխանատու լինելով հաշվապահական հաշվառումը կարգավորող իրավական ակտերի պահանջներին համապատասխան հաշվապահական հաշվառում կազմակերպելու, վարելու, օրենքով սահմանված կարգով ֆինանսական հաշվետվություններ կազմելու և ներկայացնելու համար, 2015թ. մայիսի 30-ին դուրս գրված թիվ Ա7069605329 էլեկտրոնային հարկային հաշվով 400.000.000 ՀՀ դրամով օտարել է «ԳԵՎ ԳՐՈՒՊ» ՍՊ ընկերությանը սեփականության իրավունքով պատկանող Արմավիրի մարզի Բագարան և Լեռնագոգ համայնքների տարածքում գտնվող, ընդհանուր՝ 120 հա մակերեսով հողամասերը, սակայն առանձնապես խոշոր չափերով հարկեր չվճարելու նպատակով՝ խախտելով հանցանքի կատարման պահին գործող «Ավելացված արժեքի հարկի մասին» ՀՀ օրենքի 32-րդ և 33-րդ հոդվածների պահանջները, օրենքով սահմանված կարգով և ժամկետներում չի ներկայացրել 2015 թվականի 2-րդ եռամսյակի հաշվետու ժամանակաշրջանի ավելացված արժեքի հարկի հաշվարկը, որի արդյունքում չի հաշվարկել և պետական բյուջե չի վճարել առանձնապես խոշոր չափի՝ 66.666.667 ՀՀ դրամի չափով ավելացված արժեքի հարկը:
Բացի այդ, Հայկազ Իվանի Գևորգյանը, «ԳԵՎ ԳՐՈՒՊ» ՍՊ ընկերությունում կանխամտածված անվճարունակության հատկանիշներ ստեղծելու նպատակով, սահմանված ժամկետից ուշ գործունեության արդյունքներով՝ 2016 թվականի հունվար և մարտ ամիսներին հարկային մարմին է ներկայացրել օրենսդրությամբ նախատեսված ավելացված արժեքի հարկի և շահութահարկի հաշվետվություններն ու հաշվարկները, որոնցով առաջացրել են տույժերով և տուգանքներով հանդերձ՝ 211.389.899 ՀՀ դրամի հարկային պարտավորություններ, այդ թվում՝ 144.675.557 ՀՀ դրամի չափով ապառքի գումար, սակայն դրանք պետական բյուջե չի վճարել և ունենալով հարկային պարտավորություններն ամբողջությամբ կատարելու հնարավորություն՝ սեփական շահերից ելնելով չի կատարել պարտատիրոջ՝ պետության հանդեպ առաջացրած հարկային պարտավորությունները, որի արդյունքում ՀՀ ՊԵԿ դիմումի հիման վրա՝ Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2017թ. հուլիսի 26-ի թիվ ԵԱՔԴ 0303/04/16 վճռով՝ ՍՊ ընկերությունը ճանաչվել է սնանկ, այդ կերպ՝ կատարելով կանխամտածված սնանկություն, որը պարտատիրոջը պատճառել է խոշոր չափի՝ 144.675.557 ՀՀ դրամի վնաս: (…)»:


Առաջին ատյանի դատարանի վիճարկվող որոշման համաձայն.
«(…) Դատարանը, ուսումնասիրելով քրեական գործը, լսելով կողմերի կարծիքներն ու հիմնավորումները, գտնում է, որ մեղադրյալ հայկազ Իվանի Գևորգյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանքի ժամկետը պետք է երկարաձգել՝ հետևյալ պատճառաբանությամբ.
(…)
Անդրադառնալով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված՝ խափանման միջոցի կիրառման նպատակների և դրանց հիմքերի առկայությանը՝ դատարանը, մեղադրյալ Հայկազ Գևորգյանին մեղսագրվող ենթադրյալ հանցանքների կատարման եղանակի և դրա դրսևորման ձևի համատեքստում փաստում է, որ քրեական գործը բավարար հնարավորություն և հիմքեր է տալիս ենթադրելու և գալու եզրահանգման, որ վարույթի տվյալ փուլում դեռևս առկա է մեղադրյալ Հայկազ Գևորգյանի փախուստը կանխելու և նրա վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու, մասնավորապես՝ քրեական վարույթին խոչընդոտելուց, այդ թվում` ապացուցման գործընթացին ապօրինի միջամտելուց զերծ պահելու անհրաժեշտություն, այսինքն՝ քրեական գործում այդ մասով առկա են բավարար փաստական տվյալներ:
Մասնավորապես՝ թեև Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի դիրքորոշումների հաշվառմամբ Վճռաբեկ դատարանը մշտապես ընդգծել է, որ մեղսագրվող արարքների` ծանր հանցագործություն հանդիսանալն ինքնին բավարար չէ անձի ազատության կանխավարկածը հաղթահարելու համար, սակայն անհրաժեշտ է հաշվի առնել գործի փաստական հանգամանքների համատեքստում` պատշաճ գնահատման ենթարկելով մեղսագրվող ենթադրյալ արարքների կատարման եղանակը, դրանց դրսևորման ձևը՝ ուշադրություն դարձնելով մեղադրյալի դերակատարմանը, ինչպես նաև նրա անձին ։ Նշվածի համատեքստում դատարանն արձանագրում է, որ թեպետ Հ.Գևորգյանին մեղսագրվել է ծանր հանցագործություն և միջին ծանրության հանցագործության կատարում, սակայն մինչդատական վարույթում վկաների կողմից տրված ցուցմունքների բովանդակությունից բխում է, որ Գ.Գևորգյանի կողմից վկաների նկատմամբ ազդեցություն գործադրելու ռիսկը բավականին ցածր է, որպիսի պայմաններում դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Գ.Գևորգյանի կողմից քրեական վարույթին խոչընդոտելու, այդ թվում` ապացուցման գործընթացին ապօրինի միջամտելու ռիսկը թեպետ առկա է, սակայն խիստ նվազ է:
Բացի այդ, Հ.Գևորգյանը տևական ժամանակ գտնվել է հետախուզման մեջ՝ փաստացի թաքնվելով վարույթն իրականացնող մարմնից։ Ընդ որում, դատարանն արձանագրում է, որ թեպետ մինչդատական վարույթն ավարտվել և հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ վարույթի նյութերը հանձնվել են դատարանին, ուստի և դատարանի գնահատմամբ մեղադրյալ Հ.Գևորգյանի փախուստի կանխելու կանխելու ռիսկը մինչդատական վարույթն ավարտվելուն զուգահեռ ինչ-որ չափով նվազել է, սակայն հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ վարույթը դեռևս գտնվում է նախնական դատալսումների փուլում՝ դատարանը գտնում է, որ վերը նշված ռիսկն այն աստիճան չի նվազել, որ հնարավոր կլինի գալ ողջամիտ հետևության, որ վերջինս իրապես կդրսևորի պատշաճ վարքագիծ և չի խոչընդոտի քրեական դատավարության խնդիրների իրականացմանը: Այլ կերպ՝ դատարանը գտնում է, որ դատավարության ներկայիս փուլում մեղադրյալ Հայկազ Գևորգյանի փախուստը կանխելու և նրա կողմից իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով դրված պարտականությունները չկատարելու, մասնավորապես՝ քրեական վարույթին խոչընդոտելու, այդ թվում` ապացուցման գործընթացին ապօրինի միջամտելու ռիսկերը դեռևս շարունակում են թեպետ նվազ, սակայն առկա լինել:
(…)
Վերոգրյալի հաշվառմամբ, դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով սահմանված խափանման միջոցներից վարույթն իրականացնող մարմինը պետք է ընտրի անձի իրավունքները նվազ սահմանափակողը, եթե տվյալ խափանման միջոցով հնարավոր է ապահովել անձի օրինական վարքագիծը: Ընդ որում, խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս դատարանը հաշվի է առնում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները: Այլ կերպ՝ խափանման միջոցների ողջ համակարգն ուղղված է վարույթն իրականացնող մարմիններին այնպիսի այլընտրանքներ տրամադրելուն, որոնք հնարավորություն կտան մեղադրյալի իրավունքների հնարավոր նվազ սահմանափակմամբ ապահովել վերջինիս պատշաճ վարքագիծը:
Խափանման միջոցներ կիրառելու, այդ թվում՝ դրանց տեսակներն ընտրելու, հետագայում դրանք փոխելու մեխանիզմի հիմքում դրված մյուս կարևոր գաղափարը խափանման միջոցի պիտանիությունն է՝ դրված նպատակին։ Այս չափանիշն ամրագրվել է սկզբունքի մակարդակով՝ մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովելու նպատակով ոչ միայն հնարավորություն տալով կիրառել խափանման միջոց, այլ կիրառել այն խափանման միջոցը, որն առավել պիտանի կլինի հետապնդվող նպատակին հասնելու համար:
(…)
Դատարանը, Եվրոպական և Վճռաբեկ դատարանների որոշումների լույսի ներքո վարույթով ներկայացված տվյալները ենթարկելով պատշաճ գնահատման և քրեական գործից բխող մյուս տվյալների հետ համադրված վերլուծության և գնահատման արդյունքում, ինչպես նաև արդարադատության շահի, անձի անձնական ազատության իրավունքի արդարացի հավասարակշռման և ներքին համոզմունքի համատեքստում գտնում է, որ վարույթի նախնական դատալսումների փուլում այլընտրանքային խափանման միջոցները դեռևս չեն կարող ապահովել և երաշխավորել մեղադրյալ Հայկազ Գևորգյանի պատշաճ վարքագիծը և հանրային շահի համարժեք պաշտպանությունը, մասնավորապես՝ բացակայում են անհրաժեշտ տեղեկություններ, որոնք հիմք կհանդիսանան եզրակացնելու, որ այլընտրանքային խափանման միջոցները կարող են չեզոքացնել վերջինիս օրինական վարքագծին խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքներն ու ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման ռիսկերը: Դատարանը գտնում է, որ նախնական դատալսումների փուլում այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառմամբ հնարավոր չէ կանխել վերջինիս՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված ոչ պատշաճ վարքագծի ցանկացած դրսևորում, հետևաբար՝ այդ արդյունքին հասնելու համար՝ նրա նկատմամբ դատավարական ավելի խիստ սահմանափակումների գործադրումն անհրաժեշտություն է:
Յուրաքանչյուր խափանման միջոցի նպատակը մեղադրյալի օրինական վարքագծին խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները չեզոքացնելն ու ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված՝ ոչ պատշաճ վարքագծի ցանկացած դրսևորում կանխելն է: Դատարանի գնահատմամբ նախնական դատալսումների փուլում այդ արդյունքին հնարավոր չէ հասնել կալանքից ավելի մեղմ խափանման միջոցով և ավելի մեղմ՝ այլընտրանքային խափանման միջոցները թույլ չեն տա հասնել հետապնդվող իրավաչափ նպատակներին, որպիսի պայմաններում մեղադրյալ Հայկազ Գևորգյանի նկատմամբ գործադրվել են դատավարական ավելի խիստ սահմանափակումներ:
Այսպիսով՝ մեղադրյալ Հ.Գևորգյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը վերացնելու, փոխելու կամ դրա ժամկետը երկարաձգելու հարցը քննարկելիս դատարանը գտնում է, որ խափանման միջոցի գործողության ընթացքում չեն փոխվել կամ վերացել դրա իրավաչափության պայմանները, մեղադրյալ Հայկազ Գևորգյանի հավանական գործողությունների մասին հետևությունները հիմնված են քրեական գործից բխող ողջամիտ ենթադրությունների վրա, հետևաբար՝ կիրառված խափանման միջոց կալանքը վարույթի տվյալ փուլում ենթակա չէ վերացման կամ փոփոխման, քանի որ առկա են այն երկարաձգելու անհրաժեշտության վերաբերյալ բավարար ապացույցների համակցություն, այլ կերպ՝ առկա են շարունակական կալանքն արդարացնող «համարժեք և բավարար» հիմնավորումներ, ուստի՝ դատարանը գալիս է եզրահանգման, որ մեղադրյալ Հայկազ Գևորգյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանքի ժամկետը պետք է երկարաձգել:
Միևնույն ժամանակ հաշվի առնելով դատարանի գերծանրաբեռնվածությունն ու վարույթով պատշաճ և համակողմանի քննություն ապահովելու անհրաժեշտությունը, վարույթը դեռևս նախնական դատալսումների սկզբնական փուլում գտնվելը, ինչպես նաև Հայկազ Գևորգյանին ներկայացված մեղադրանքի բնույթից ելնելով՝ կատարվելիք գործողությունների ծավալը՝ դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Հ.Գևորգյանի նկատմամբ կիրառված կալանքի ժամկետն անհրաժեշտ է երկարաձգել 3 ամիս ժամկետով: (…)»:
Հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերը, փաստարկները և պահանջը.
Մեղադրյալ Հայկազ Իվանի Գևորգյանի պաշտպան Արայիկ Բրուտյանը խնդրել է ամբողջությամբ բեկանել մեղադրյալ Հայկազ Իվանի Գևորգյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետը երեք ամսով երկարաձգելու մասին Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2025 թվականի մարտի 17-ի թիվ ԵԴ1/0566/01/25 որոշումը, կայացնել դրան փոխարինող դատական ակտ՝ մեղադրյալ Հայկազ Իվանի Գևորգյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանքը փոխել և նրա նկատմամբ կիրառել այլընտրանքային համակցված խափանման միջոցներ` տնային կալանք և 84.400.000 ՀՀ դրամի չափով գրավ:
Ներկայացված հատուկ վերանայման բողոքում բողոքաբերը, մասնավորապես, իր անհամաձայնությունն է հայտնել Առաջին ատյանի դատարանի որոշմանը` նշելով, որ ներկայացված նյութերում բացակայել են հիմնավոր կասկածի և կալանքի հիմքերի առկայությունը հաստատող տվյալները։
Վերաքննիչ դատարանում վարույթի մասնակիցների բացատրությունները, դրանք հիմնավորող նյութերը, միջնորդությունները, բողոքի պատասխանները.
Վարույթի մասնակիցները Վերաքննիչ դատարանին չեն ներկայացրել հատուկ վերանայման բողոքի պատասխան, բացատրություններ, դրանք հիմնավորող նյութեր և միջնորդություններ:
Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
Հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերի և փաստարկների սահմաններում դատական վերանայման ենթարկելով Առաջին ատյանի դատարանի որոշումը, ինչպես նաև ուսումնասիրելով հատուկ վերանայման բողոքի վերաբերյալ ստացված վարույթի նյութերը` Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել.
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով.
(…)
գ) անձի օրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը` իրավախախտում կատարած լինելու հիմնավոր կասկածի առկայության դեպքում նրան իրավասու օրինական մարմնին ներկայացնելու նպատակով կամ այն դեպքում, երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է համարվում նրա կողմից հանցագործության կատարումը կամ այն կատարելուց հետո նրա փախուստը կանխելու համար.
(...)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Խափանման միջոցներն են կալանքը և այլընտրանքային խափանման միջոցները։
2. Այլընտրանքային խափանման միջոցներն են`
1) տնային կալանքը.
2) վարչական հսկողությունը.
3) գրավը.
4) պաշտոնավարման կասեցումը.
5) բացակայելու արգելքը.
6) երաշխավորությունը.
7) դաստիարակչական հսկողությունը.
8) զինվորական հսկողությունը»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը:
2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝
1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ
2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ
3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար:
3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները:
(...)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Եթե խափանման միջոցի գործողության ընթացքում փոխվել կամ վերացել են դրա իրավաչափության պայմանները, վարույթն իրականացնող մարմինն իր իրավասության սահմաններում որոշում է կայացնում խափանման միջոցը փոխելու կամ վերացնելու մասին:
2. Մինչդատական վարույթում դատարանի կիրառած խափանման միջոցը կարող է փոխել կամ վերացնել հսկող դատախազը, իսկ հսկող դատախազի համաձայնությամբ կիրառված խափանման միջոցը՝ քննիչը՝ հսկող դատախազի համաձայնությամբ:
3. Եթե մեղադրյալը խախտում է իր նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի պայմանները, վարույթն իրականացնող մարմինն անհրաժեշտության դեպքում իր իրավասության սահմաններում միջոցներ է ձեռնարկում այլ՝ առավել պիտանի խափանման միջոց կիրառելու համար:
4. Խափանման միջոցը փոխելու կամ վերացնելու մասին որոշումն անհապաղ հանձնվում է խափանման միջոցի կիրառումն ապահովող մարմնին կամ պաշտոնատար անձին, իսկ դրա պատճենը` այն անձին, որի նկատմամբ կիրառվում է խափանման միջոցը: Խափանման միջոցը փոխելու կամ վերացնելու մասին քննիչի որոշման պատճենը հանձնվում է նաև հսկող դատախազին:
5. Եթե խափանման միջոցի կիրառման վերաբերյալ բողոքի քննարկման արդյունքով կիրառված խափանման միջոցը վերացվել է, ապա այդ կամ այլ՝ առավել պիտանի խափանման միջոց կարող է կիրառվել նույն վարույթով միայն նոր հանգամանքի առկայության դեպքում»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Կալանքը դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին օրենքով նախատեսված դեպքերում և կարգով ազատությունից զրկելն է` օրենքով և դատարանի այդ որոշմամբ սահմանված ժամկետով:
2. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն անբավարար է սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու համար:
3. Եթե մեղադրյալին վերագրվող հանցանքի համար ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ նախատեսված չէ, ապա կալանքը կարող է կիրառվել միայն մեղադրյալի կողմից իր նկատմամբ կիրառված այլընտրանքային խափանման միջոցի պայմանները խախտելու դեպքում:
4. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ փաստական հանգամանքների բավարար ամբողջությամբ քննիչի կամ դատախազի կողմից հիմնավորվել և դատարանի կողմից պատճառաբանված հաստատվել են սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով նախատեսված իրավաչափության համապատասխան պայմանները: Դատական վարույթում կալանքի կիրառման համար բավարար է դատարանի կողմից նշված պայմանների պատճառաբանված հաստատումը։
(...)
6. Կալանք կիրառելու կամ կալանքի ժամկետը երկարաձգելու մասին դատարանի որոշմամբ կարող է սահմանափակվել մեղադրյալի՝ այլ անձանց հետ հաղորդակցվելու իրավունքը, եթե փաստական հանգամանքների բավարար ամբողջությամբ քննիչի կամ դատախազի կողմից հիմնավորվել և դատարանի կողմից պատճառաբանված հաստատվել է այդպիսի սահմանափակման անհրաժեշտությունը, ներառյալ ժամկետին և անձանց շրջանակին վերաբերող պայմանները»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 123-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Տնային կալանքը մեղադրյալի ազատության այնպիսի սահմանափակում է, որի ընթացքում նա պարտավոր է չլքել դատարանի որոշման մեջ նշված բնակության տարածքը:
2. Դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին կարող է արգելվել նաև`
1) ունենալ նամակագրություն, հեռախոսային խոսակցություններ, օգտվել հաղորդակցության այլ ձևերից, այդ թվում՝ փոստային առաքանուց.
2) շփում ունենալ որոշակի անձանց հետ կամ իր բնակության վայրում հյուրընկալել այլ անձանց:
(...)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 125-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Գրավը իրավասու մարմնի որոշմամբ սահմանված դրամական գումար է, որը մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովելու նպատակով շարժական գույքի, արժեթղթերի կամ այլ արժեքների ձևով պահատվության է փոխանցվում համապատասխան որոշմամբ նշված բանկի կամ այլ վարկային կազմակերպության դեպոզիտ, իսկ Հայաստանի Հանրապետության դրամի ձևով՝ մինչդատական վարույթի փուլում պահատվության է փոխանցվում դատախազության դեպոզիտային հաշվին, դատական վարույթի փուլում՝ դատարանի դեպոզիտային հաշվին: Որպես գրավ կարող է ընդունվել անշարժ գույք, եթե գրավ կիրառելու մասին որոշմամբ հատուկ նշվել է դրա հնարավորության մասին:
(...)»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր թիվ ԿԴ1/0062/06/12 որոշմամբ նշել է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսդրությունը սահմանել է կալանավորման կիրառման օրինականությունն ու հիմնավորվածությունն ապահովող մի շարք երաշխիքներ, որոնց մեջ առաջին հերթին կարևորվում ու առանձնանում են կալանավորման հիմքերը: Դրանք օրենքով նախատեսված այն հանգամանքներն են, որոնք հաստատվում են ապացույցների որոշակի ամբողջությամբ և հնարավորություն են տալիս հիմնավորված ենթադրություններ անել այն մասին, որ անձը, կալանքի տակ չգտնվելով, կարող է դրսևորել ոչ պատշաճ վարքագիծ և խոչընդոտել քրեական դատավարության խնդիրների իրականացմանը: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 135-րդ հոդվածի 1-ին մասում թվարկված մեղադրյալի հավանական գործողությունների մասին հետևությունները պետք է հիմնված լինեն գործի նյութերից բխող ողջամիտ կասկածների կամ ենթադրությունների վրա: Դա նշանակում է, որ կալանավորման կիրառման հիմքում բոլոր դեպքերում պետք է դրվեն որոշ փաստական տվյալներ:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր մեկ այլ` 2014 թվականի մարտի 28-ի թիվ ԵԷԴ/0138/06/13 որոշմամբ նշել է, որ մեղսագրվող հանցանքի ծանրությունը և հետևաբար նաև ակնկալվող պատժի խստությունը հանդիսանում են քրեական վարույթն իրականացնող մարմնից թաքնվելու կամ գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը գնահատելու կարևոր տարրեր և գործի նյութերից բխող մյուս հանգամանքների հետ միասին հնարավորություն են տալիս հիմնավորված ենթադրություններ անել անձի ազատության հիմնարար իրավունքը սահմանափակելու հիմքերի առկայության կամ բացակայության մասին: Այլ խոսքով` Վճռաբեկ դատարանը գտել է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 135-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքների կատարման հավանականությունը գնահատելիս և, հետևաբար, դրա հիման վրա մեղադրյալի նկատմամբ գրավի կիրառումը թույլատրելի ճանաչելիս դատարանը, ի թիվս այլոց, պետք է պատշաճ գնահատման ենթարկի մեղսագրվող արարքի կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը և արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը բնութագրող այլ հանգամանքները:
Վերաքննիչ դատարանը նախ հարկ է համարում անդրադառնալ Հայկազ Գևորգյանին մեղսագրվող արարքը հիմնավորված չլինելու մասին հատուկ վերանայման բողոքի փաստարկին։ Այս կապակցությամբ Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում արձանագրել, որ Նարեկ Հարությունյանի գործով 2016 թվականի մարտի 30-ի թիվ ԵԱՆԴ/0081/01/14 որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը այն մասին, որ առաջին ատյանի դատարանի կողմից անձի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու կամ վերացնելու մասին որոշումների կայացումը և վերջիններիս` վերաքննության կարգով վերանայումը իրականացվում են տարբեր դատավարական գործառույթների շրջանակներում։ Անձի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու կամ վերացնելու մասին ընդհանուր իրավասության դատարանի որոշումը կայացվում է գործի, ըստ էության, քննության շրջանակներում, իսկ վերաքննիչ դատարանի կողմից նշված ակտերի վերանայումը` ստորադաս դատարանի որոշումների ստուգման և վերանայման վերադաս դատական ատյանի գործառույթի շրջանակներում։ Վերոնշյալի հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ մրցակցող արժեքների` մի կողմից արդարադատության իրականացման դատարանի լիազորության, իսկ մյուս կողմից անձի ազատության իրավունքի և դրան հակակշռող հանրային շահի համարժեք ապահովման անհրաժեշտությունից ելնելով` քննարկվող որոշումների վերաքննիչ վերանայման սահմանները ողջամտորեն պետք է նեղ լինեն մինչդատական վարույթի նկատմամբ դատական վերահսկողության շրջանակներում կալանքի կապակցությամբ կայացվող որոշումների վերանայման սահմաններից։ Մասնավորապես` քննարկվող որոշումների վերանայման շրջանակներում չեն կարող քննարկվել այնպիսի հարցեր, որոնք այս կամ այն չափով առնչվում են գործի, ըստ էության, լուծմանը։ Այդպիսիք են, օրինակ, հիմնավոր կասկածի առկայության, արարքի որակման, որոշման հիմքում դրված ապացույցների թույլատրելիության հետ կապված հարցերը և այլն։ Վճռաբեկ դատարանն անհրաժեշտ է համարել ընդգծել, որ քննարկվող որոշումների վերաքննիչ վերանայման սահմանների լայն մեկնաբանումը կհանգեցնի կոնկրետ գործով արդարադատություն իրականացնող առաջին ատյանի դատարանի գործունեությանն անհարկի միջամտության և կվտանգի դատավորի ներքին անկախությունը։
Հիմք ընդունելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի վերոհիշյալ իրավական դիրքորոշումը, որոնք, ըստ էության, չեն հակասում 2022 թվականի հուլիսի 1-ին ուժի մեջ մտած ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի իրավակարգավորումներին և նկատի ունենալով, որ Հայկազ Գևորգյանի վերաբերյալ քրեական գործն, ըստ էության, քննելու համար գտնվում է Առաջին ատյանի դատարանում՝ Վերաքննիչ դատարանն այլևս առարկայազուրկ է համարում անդրադառնալ հիմնավոր կասկածի առնչությամբ բողոքաբերի փաստարկին:
Վերաքննիչ դատարանը, Առաջին ատյանի դատարանի որոշման վերը նշված հիմնավորումները դիտարկելով վերոգրյալ իրավական նորմերի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո, գտնում է, որ այդ հիմնավորումներն ամբողջությամբ բխում են դրանցից, որպիսի պայմաններում այդ հիմնավորումներն ընդունելի են նաև Վերաքննիչ դատարանի համար:
Անդրադառնալով մեղադրյալին շարունակական կալանքի տակ պահելու հիմքերի վերաբերյալ բողոքաբերի փաստարկներին՝ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ սույն գործով մեղադրյալ Հայկազ Գևորգյանին կալանքի տակ պահելու ժամկետը երկարաձգելու անհրաժեշտության հիմքում ընկած են, ի թիվս այլնի, փաստական հանգամանքներ՝ մասնավորապես.
- Հայկազ Գևորգյանին մեղսագրվող ենթադրյալ հանցանքների բնույթը (հանցանքները ոտնձգում են տնտեսական գործունեության դեմ), դրա վտանգավորության աստիճանը, մասնավորապես՝ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 205-րդ հոդվածի 2-րդ մասով որպես պատիժ նախատեսված է միայն ազատազրկում՝ հինգից տասը տարի ժամկետով՝ գույքի բռնագրավմամբ, և 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 193-րդ հոդվածով որպես պատիժ նախատեսված է միայն ազատազրկում՝ երկուսից վեց տարի ժամկետով՝ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով, էական նշանակություն ունեն մեղադրյալի հետագա վարքագծի հավանականությունը կանխորոշելու հարցում,
- թեև մինչդատական վարույթն ավարտվել և հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ վարույթի նյութերը հանձնվել են դատարանին, որպիսի պայմաններում մեղադրյալ Հայկազ Գևորգյանի կողմից փախուստի դիմելու և ապացուցման գործընթացին խոչընդոտելու հավանականությունը թեպետ նվազել է, սակայն հաշվի առնելով այն հանգամանքները, որ Հայկազ Գևորգյանը տևական ժամանակ գտնվել է հետախուզման մեջ՝ փաստացի թաքնվելով վարույթն իրականացնող մարմնից և քրեական գործի քննությունը դեռևս գտնվում է նախնական դատալսումների փուլում, մեղադրյալի կողմից փախուստը դիմելու և իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով դրված պարտականությունները չկատարելու, մասնավորապես՝ քրեական վարույթին խոչընդոտելու, այդ թվում` ապացուցման գործընթացին ապօրինի միջամտելու ռիսկերը թեպետ նվազ, սակայն շարունակում են առկա լինել,
- քրեական գործի քննության ընթացքում Կարեն Վարդանյանի նկատմամբ կալանքի ձևով կիրառված խափանման միջոցի գործողության ընթացքում չեն վերացել, և առնվազն չեն փոխվել դրա իրավաչափության պայմաններն, ինչը խափանման միջոցը փոխելու կամ վերացնելու հիմք կհանդիսանար։
Հաշվի առնելով մեղադրյալ Հայկազ Գևորգյանի կողմից ոչ իրավաչափ վարքագիծ դրսևորելու հավանականության մասին վկայող վերոգրյալ հանգամանքները` Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ տվյալ դեպքում այլընտրանքային խափանման միջոցի կամ միջոցների կիրառումն անբավարար է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու համար:
Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ խափանման միջոցի գործողության ընթացքում չեն փոխվել կամ վերացել դրա իրավաչափության պայմանները, այսինքն՝ դեռևս առկա է մեղադրյալ Հայկազ Գևորգյանի կալանքի տակ պահելու հիմքերը, մեղադրյալ Հայկազ Գևորգյանի հավանական գործողությունների մասին հետևությունները հիմնված են գործի նյութերից բխող ողջամիտ ենթադրությունների վրա, հետևաբար՝ վերջինիս նկատմամբ կիրառված կալանքը դատաքննության տվյալ փուլում ենթակա չէ վերացման կամ փոփոխման։
Վերաքննիչ դատարանը հաշվի է առնում նաև այն հանգամանքը, որ վիճարկվող որոշումը կայացնելիս Առաջին ատյանի դատարանը հանդես է եկել որպես վարույթն իրականացնող մարմին։
Վերոգրյալի կապակցությամբ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է նաև, որ որպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելու համար անհրաժեշտ է ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների առկայություն։ Հակառակ մոտեցումը, Վերաքննիչ դատարանի համոզմամբ, կարող է իր բացասական ազդեցությունը թողնել Առաջին ատյանի դատարանում հիմնական քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա` դրանով իսկ սահմանափակելով Առաջին ատյանի դատարանի ներքին անկախությունը։ Մինչդեռ, տվյալ դեպքում ներկայացված հատուկ վերանայման բողոքում այդպիսի ծանրակշիռ փաստական հանգամանքներ չեն մատնանշվել։
Վերաքննիչ դատարանը հանգում է հետևության, որ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ չի տվել գործի ելքի վրա ազդեցություն ունեցող դատական սխալ, կայացրել է հիմնավորված և պատճառաբանված դատական ակտ, ուստի մեղադրյալ Հայկազ Իվանի Գևորգյանի պաշտպան Արայիկ Բրուտյանի հատուկ վերանայման բողոքը պետք է մերժել, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի որոշումը՝ թողնել անփոփոխ:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 352-րդ, 359-րդ, 363-րդ և 393-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը

ՈՐՈՇԵՑ

Մեղադրյալ Հայկազ Իվանի Գևորգյանի պաշտպան Արայիկ Բրուտյանի հատուկ վերանայման բողոքը մերժել:
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի մարտի 17-ի թիվ ԵԴ1/0566/01/25 որոշումը թողնել անփոփոխ:
Սույն որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում կայացման օրը և կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` այն ստանալու օրվանից հետո՝ տասնհինգօրյա ժամկետում:


ԴԱՏԱՎՈՐ Ա.ԲԵԿԹԱՇՅԱՆ