ԵԴ1/0537/01/25

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԻ
ՈՐՈՇՈՒՄԸ

«22» հունվարի 2026թ. ք.Երևան
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև՝ Վերաքննիչ դատարան),

նախագահությամբ՝ դատավոր Տաթևիկ Գրիգորյանի,

մասնակցությամբ (գրավոր ընթացակարգի շրջանակներում)՝

Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի
դատախազի տեղակալ՝ Է.Պողոսյանի
Տուժող՝ Կ.Բաղդասարյանի
Մեղադրյալ՝ Վ.Խաչատուրյանի
Պաշտպան՝ Ա.Խաչատրյանի


քննության առնելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (դատավոր Ռ.Մարիկյան)՝ 2025 թվականի դեկտեմբերի 03-ի ԵԴ1/0537/01/25 որոշման դեմ մեղադրյալ Վարդան Արամայիսի Խաչատուրյանի պաշտպան Արմեն Խաչատրյանի հատուկ վերանայման բողոքը.
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
1. Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1.1. 2024 թվականի ապրիլի 01-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Շենգավիթ վարչական շրջանի քննչական բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-155-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 335-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախաձեռնվել է թիվ 11120124 քրեական վարույթը:
1.2. Հսկող դատախազի՝ 2024 թվականի ապրիլի 12-ի որոշմամբ Վարդան Արամայիսի Խաչատուրյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 46-44-155-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում:
1.3. Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2024 թվականի հունիսի 16-ի որոշմամբ մեղադրյալ Վարդան Արամայիսի Խաչատուրյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել կալանքը՝ 2 (երկու) ամիս ժամկետով՝ սահմանափակելով այլ անձանց հետ (բացառությամբ՝ մերձավոր ազգականների) տեսակցության ու հաղորդակցության իրավունքը: Կալանքի սկիզբը հաշվվել է մեղադրյալին փաստացի արգելանքի վերցնելու պահից։
1.4. 2024 թվականի հուլիսի 12-ին մեղադրյալ Վարդան Արամայիսի Խաչատուրյանը ձերբակալվել և տեղափոխվել է քրեակատարողական հիմնարկ:
1.5. Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2024 թվականի հուլիսի 14-ի որոշմամբ մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը վերստին քննարկելու մասին քննիչի միջնորդությունը մերժվել է և մեղադրյալ Վարդան Արամայիսի Խաչատուրյանն ազատ է արձակվել:
1.6. ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի՝ 2024 թվականի օգոստոսի 22-ի որոշմամբ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2024 թվականի հուլիսի 14-ի որոշումը բեկանվել է, և վարույթը փոխանցվել է նույն դատարան՝ նոր քննության:
1.7. Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2024 թվականի նոյեմբերի 09-ի որոշմամբ քննիչի միջնորդությունը՝ մեղադրյալ Վարդան Արամայիսի Խաչատուրյանի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելու մասին, մերժվել է:
1.8. ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի՝ 2024 թվականի դեկտեմբերի 09-ի որոշմամբ Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազի տեղակալ Էդ.Պողոսյանի հատուկ վերանայման բողոքը բավարարվել է, Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2024 թվականի նոյեմբերի 09-ի թիվ ԵԴ1/1093/06/24 որոշումը բեկանվել է, կայացվել է դրան փոխարինող դատական ակտ՝ ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Շենգավիթ վարչական շրջանի քննչական բաժնի ավագ քննիչ Հ.Խաչատրյանի միջնորդությունը բավարարվել է, մեղադրյալ Վարդան Արամայիսի Խաչատուրյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել կալանքը՝ 2 (երկու) ամիս ժամկետով՝ նույն ժամանակահատվածում սահմանափակելով այլ անձանց հետ տեսակցությունն ու հաղորդակցությունը՝ բացառությամբ մերձավոր ազգականների: Մեղադրյալ Վարդան Արամայիսի Խաչատուրյանի կալանքի ժամկետի սկիզբը հաշվվել է նրան փաստացի արգելանքի վերցնելու օրվանից՝ հաշվակցելով մեղադրյալ Վարդան Խաչատուրյանի՝ 2024 թվականի հուլիսի 11-ից հուլիսի 14-ը անազատության մեջ գտնվելու ժամանակահատվածը:
1.9. Հսկող դատախազի՝ 2025 թվականի հունվարի 30-ի որոշմամբ մեղադրյալ Վարդան Արամայիսի Խաչատուրյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 46-44-155-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում:
1.10. 2025 թվականի փետրվարի 12-ին թիվ 11120124 քրեական գործը՝ հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ, ստացվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում, որը ԵԴ1/0537/01/25 համարի ներքո մակագրվել է դատավոր Ռ.Մարիկյանին։
1.11. 2025 թվականի փետրվարի 17-ին դատավոր Ռ.Մարիկյանի կողմից որոշում է կայացվել ԵԴ1/0537/01/25 քրեական գործով վարույթը ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին։
1.12. Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի մարտի 05-ի որոշմամբ մեղադրյալ Վարդան Արամայիսի Խաչատուրյանի նկատմամբ կիրառվել է համակցված այլընտրանքային խափանման միջոցներ՝ տնային կալանք՝ 3 (երեք) ամիս ժամկետով, բացակայելու արգելք և 5.000.000 (հինգ միլիոն) ՀՀ դրամի չափով գրավ: Մեղադրյալ Վարդան Արամայիսի Խաչատուրյանին արգելվել է լքել մշտական բնակության վայրը՝ Երևան քաղաքի Նիկոլ Դուման 37/2 տուն հասցեն, շփում ունենալ, իր բնակության վայրում հյուրընկալել այլ անձանց, նրանց հետ ունենալ նամակագրություն, հեռախոսային խոսակցություններ, օգտվել հաղորդակցության այլ ձևերից, բացառությամբ մեղադրյալի մերձավոր ազգականների: Տնային կալանքի ժամկետի սկիզբը հաշվվել է Վարդան Արամայիսի Խաչատուրյանի նկատմամբ էլեկտրոնային հսկողության միջոցների կիրառման պահից:
1.13. Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի հունիսի 04-ի, 2025 թվականի սեպտեմբերի 05-ի որոշումներով մեղադրյալ Վարդան Արամայիսի Խաչատուրյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված տնային կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է՝ յուրաքանչյուր անգամ 3 (երեք) ամիս ժամկետով:
1.14. Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի դեկտեմբերի 03-ի որոշմամբ մեղադրյալ Վարդան Արամայիսի Խաչատուրյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված տնային կալանքի ժամկետը, այդ թվում՝ կիրառված սահմանափակումները երկարաձգվել է 3 (երեք) ամիս ժամկետով՝ մինչև 2026 թվականի մարտի 20-ը:
1.15. Մեղադրյալ Վարդան Արամայիսի Խաչատուրյանի պաշտպան Արմեն Խաչատրյանը Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի դեկտեմբերի 03-ի ԵԴ1/0537/01/25 որոշման դեմ 2025 թվականի դեկտեմբերի 19-ին ներկայացրել է հատուկ վերանայման բողոք, որը 2025 թվականի դեկտեմբերի 22-ին մուտքագրվել է ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան: ԵԴ1/0537/01/25 վարույթի նյութերը 2026 թվականի հունվարի 08-ին մուտքագրվել են ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան, որոնք հատուկ վերանայման բողոքի հետ միասին 2026 թվականի հունվարի 09-ին հանձնվել են դատավոր Տ.Գրիգորյանի աշխատակազմին:
1.16. Վերաքննիչ դատարանի՝ 2026 թվականի հունվարի 12-ի որոշմամբ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի դեկտեմբերի 03-ի ԵԴ1/0537/01/25 որոշման դեմ մեղադրյալ Վարդան Արամայիսի Խաչատուրյանի պաշտպան Արմեն Խաչատրյանի հատուկ վերանայման բողոքն ընդունվել է վարույթ, որոշվել է հատուկ վերանայման բողոքի քննությունն անցկացնել գրավոր ընթացակարգով, իսկ դատական ակտի կայացման օր նշանակել 2026 թվականի հունվարի 22-ը:

2. Հատուկ վերանայման բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
2.1. Մեղադրյալ Վարդան Արամայիսի Խաչատուրյանին մեղադրանք է ներկայացվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 46-44-155-րդ հոդվածի 1-ին մասով՝ հետևյալ արարքի համար. որ նա միջոցներ տրամադրելու, խոչընդոտները վերացնելու, ինչպես նաև իր ներկայությամբ կատարողի կողմից հանցանքը կատարելու վճռականությունն ամրապնդելու եղանակով օժանդակել է Կարապետ Լեռնիկի Բաղդասարյանին ապօրինի կյանքից զրկելու՝ Սարգիս Հովսեփյանի մտադրության իրականացմանը, սակայն հանցանքն ավարտին չի հասցրել վերջինիս կամքից անկախ հանգամանքներով:
Այսպես.
Վարդան Արամայիսի Խաչատուրյանը, տեղեկացված լինելով Կարապետ Բաղդասարյանին ապօրինի կյանքից զրկելու՝ Սարգիս Հովսեփյանի մտադրության մասին, որի իրականացման համար իր ընտանիքի անդամի անվամբ հաշվառված տրասնպորտային միջոցը տրամադրելով և Toyota camry» մակնիշի 37 ZL 758 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենայով որպես ուղևոր իր ընկերներ Վահան Էդուարդի Օհանյանի և ինքնությունը դեռևս չպարզված մեկ այլ անձի հետ 2024 թվականի ապրիլի 1-ին՝ ժամը 17:12-ի սահմաններում, գնացել է Երևան քաղաքի Բարբյուսի 10 հասցե, որտեղ իրենց է սպասել մյուս ընկերը՝ Սարգիս Հովսեփյանը: Նշված վայրում մեքենայի առջևի ուղևոր Վարդան Խաչատուրյանը և վարորդ Վահան Օհանյանը տեղերով փոխվել են, իսկ Սարգիս Հովսեփյանը նստել է նշված մեքենայի հետևի աջ նստատեղին, որից հետո նշված մեքենան վարել է Վ.Խաչատուրյանը, և շարժվել են դեպի Երևան քաղաքի Չեխովի փողոց, որի ընթացքում նախաքննությամբ չպարզված վայրում առջևում նշված Վահան Օհանյանը, տիրապետելով այն տեղեկատվությանը, որ Կ.Բաղդասարյանը գտնվում է Երևան քաղաքում երթևեկող «OPEL» մակնիշի 37 GX 497 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենայում, նշված պայմաններում վերջինիս կյանքից զրկելու առումով իր առավել բարենպաստ առջևի տեղը զիջել է Սարգիս Հովսեփյանին և նշված՝ խոչընդոտները վերացնելու եղանակով ևս նպաստավոր պայմաններ է ստեղծել Ս.Հովսեփյանի համար՝ իր մտադրության իրականացման համար, ով, զբաղեցնելով նշված մեքենայի առջևի աջ տեղը, իր դիտավորության մեջ ընկած հանցանքը կատարելու համար լինելով ակոսափող հրազենով զինված, մեքենայի մեջ դիմակավորվել է, ինչը մեքենայում գտնվող անձանց մոտ, անխուսափելիորեն, ամրապնդել է վերջինիս մտադրությունը:
Նույն օրը՝ ժամը 17:24-ի սահմաններում, հասնելով Չեխովի փողոցի 56 հասցեի մոտակայք՝ Վարդան Խաչատուրյանը, վերը նշված մեքենան ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտմամբ վարելով, դուրս է եկել փողոցի հանդիպակաց գոտի՝ նպատակ ունենալով հարմար պայմաններ ստեղծել Ս.Հովսեփյանի համար, հանցանքի կատարումը սկսելու նպատակով, շրջանցելով խցանման մեջ գտնվող մեկ մեքենայի, վերադասավորվել է «OPEL» մակնիշի 37 GX 497 հաշվառման համարանիշի տաքսի ավտոմեքենայի հետևի հատվածում և կայանել խցանման մեջ` այդ կերպ խոչընդոտ վերացնելու եղանակով հեշտացնելով Սարգիս Հովսեփյանի կողմից Կարապետ Լեռնիկի Բաղդասարյանին ապօրինի կյանքից զրկելու մտադրության իրագործումը, և վերը նշվածի պայմաններում հստակ գիտակցելով, որ Ս.Հովսեփյանը ցանկանում է ապօրինի կյանքից զրկել Կ.Բաղդասարյանին, ինչպես ավտոմեքենայի սրահում, այնպես էլ արդեն դրսում անմիջականորեն չմասնակցելով հանցանքի կատարմանը, այն պահին, երբ հասել են դեպքի վայր, «Toyota camry» մակնիշի ավտոմեքենայում գտնվող անձանցից Վահան Օհանյանի ինքնությունը դեռ չպարզված մեկ այլ անձի և Սարգիս Հովսեփյանի հետ, ով ապօրինի կրել է նախաքննությամբ չպարզված անձից և ժամանակահատվածում ապօրինի ձեռք բերված 9 մմ տրամաչափի փամփուշտ կրակող ակոսափող հրազենը՝ դիմակը դեմքին, վերջինիս հետ նախապես պլանավորված հանցանքը կատարելուց հետո Ս.Հովսեփյանի դեպքի վայրից անխոչընդոտ հեռանալն ապահովելու համար՝ այդ կերպ հանցավոր համատեղ մտադրության իրականացման համար առավել բարենպաստ պայմաններ ստեղծելով, միաժամանակ իջել է մեքենայից, որպիսի եղանակով իր ներկայությամբ ամրապնդել է Ս.Հովսեփյանի հանցանք կատարելու վճռականությունը, ինչն ամրապնդել է Ս.Հովսեփյանի մոտ կրակոցներ արձակելու վճռականությունը, որից հետո վերջինս Վ.Օհանյանի և Վարդան Խաչատուրյանի հետ, մոտեցել է «OPEL» մակնիշի նշված մեքենայի հետևի աջ կողային հատվածին, գոտկատեղից հանել նախաքննությամբ դեռևս չպարզված անձից ժամանակահատվածում ձեռք բերված և իր մոտ ապօրինի պահվող 9 մմ տրամաչափի փամփուշտ կրակող ակոսափող հրազենը և այդ հատվածում նստած Կարապետ Լեռնիկի Բաղդասարյանին ապօրինի կյանքից զրկելու ուղղակի դիտավորությամբ նշված հրազենն ուղղել է վերջինիս վրա և առնվազն 2 կրակոց արձակել, որոնց ընթացքում Կ.Բաղդասարյանը, շրջվելով և ոտքերը բարձրացնելով դեպի մեքենայի հետևի աջ կողային ապակին, դրանցով անկանոն շարժումներ է կատարել՝ կոտրելով այն, որի արդյունքում խույս է տվել, որ գնդակները չդիպեն իր կյանքի համար կենսական կարևոր օրգաններին, որի հետևանքով դրանք դիպել են Կ.Բաղդասարյանի ձախ ազդրի շրջանին՝ վերջինիս պատճառելով առողջության միջին ծանրության վնասի մարմնական վնասվածքներ, առողջության տևական քայքայումով՝ ձախ ազդրի շրջանի թվով 2 միջանցիկ հրազենային վիրավորումների ձևով՝ զուգորդված նստանյարդի վնասումով, որի, ինչպես նաև Կարապետ Բաղդասարյանի «Աստղիկ» ԲԿ տեղափոխվելու և անհրաժեշտ բուժօգնություն ստանալու պատճառով Ս.Հովսեփյանի դիտավորության մեջ ընկած հանցանքն ավարտին չի հասել: Կրակոցները արձակելուց հետո Վահան Օհանյանը, ինքնությունը չպարզված մեկ այլ անձը, Սարգիս Հովսեփյանը և Վարդան Խաչատուրյանը նստել են «Toyota camry» մակնիշի 37 ZL 758 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան, որը վարել է վերջինս և դեպքի վայրից դիմել են փախուստի»:
2.2. Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի դեկտեմբերի 03-ի ԵԴ1/0537/01/25 որոշման համաձայն. «(…) Դատական քննության փուլում հիմնավոր կասկածին անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է։ Դատարանի այս դիրքորոշումը բխում է ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ Հարություն Արսենի Ավետիսյանի վերաբերյալ թիվ ԱՐԴ/0180/01/23 գործով 2025 թվականի փետրվարի 28-ի որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումից (տե՛ս նշված որոշման 15-րդ կետը)։
Անդրադառնալով քրեական վարույթով դրսևորված ջանասիրությանը՝ Դատարանը փաստում է, որ վարույթով հարցաքննվել են վկաների գերակշիռ մասը, և մնացել է հարցաքննել տուժողին և մեկ վկայի։ Ավելին՝ կողմերը Դատարանի դրսևորված ջանասիրության վերաբերյալ նկատառումներ չեն ներկայացրել։
Անդրադառնալով մեղադրյալ Վարդան Խաչատուրյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանքի հիմքերին՝ Դատարանը գտնում է, որ ազատության մեջ մնալու դեպքում մեղադրյալ Վարդան Խաչատուրյանի կողմից քրեական վարույթին խոչընդոտելու հավանականությունն առկա է, քանի որ դեռևս չեն հարցաքննվել տուժողը և վկաներից մեկը և մեղադրյալը կարող է անօրինական ազդեցություն գործադրել նրանց նկատմամբ։
Միևնույն ժամանակ Դատարանն արձանագրում է, որ խոչընդոտելու հիմքը նվազել է, քանի որ դատակոչված 8 վկաներից 7-ը հարցաքննվել են։ Ավելին՝ հարցաքննված որևէ վկայի վրա մեղադրյալի կողմից հնարավոր ազդեցություն դրսևորած լինելու վերաբերյալ տվյալներ Դատարանը չի արձանագրել։
Չնայած վարույթին խոչընդոտելու հիմքը որոշակիորեն նվազել է, այնուամենայնիվ, Դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ փուլում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով սահմանված նպատակներին հնարավոր չէ հասնել մեղադրյալի նկատմամբ տնային կալանքից ավելի մեղմ խափանման միջոցի կամ դրանց համակցության կիրառմամբ, քանի որ այլ խափանման միջոցներն ի զորու չեն ապահովելու մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը։ Հետևաբար՝ վարույթի բնականոն ընթացքն ապահովելու համար մեղադրյալ Վարդան Խաչատուրյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված տնային կալանքի ժամկետը պետք է երկարաձգել 3 (երեք) ամիս ժամկետով՝ մինչև 2026 թվականի մարտի 20-ը։
Դատարանը գտնում է, որ նշված ժամկետով պետք է երկարաձգել նաև մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված սահմանափակումները, մասնավորապես՝ տնային կալանքի ժամանակ արգելել մեղադրյալին իր բնակության վայրում հյուրընկալել այլ անձանց, բացի իր մերձավոր ազգականներից, այլ անձանց հետ ունենալ նամակագրություն, հեռախոսային խոսակցություններ, օգտվել հաղորդակցության այլ ձևերից։ Նշված սահմանափակումները չեն տարածվում նաև շտապ բժշկական օգնություն, իրավապահ մարմիններ կամ արտակարգ իրավիճակներում փրկարար ծառայություն կանչելու, ինչպես նաև վերահսկողություն իրականացնող մարմնի հետ կապ հաստատելու դեպքի վրա, իսկ այդպիսիք լինելու դեպքում այդ մասին անհապաղ տեղեկացնել վերահսկողություն իրականացնող մարմնին։
Ինչ վերաբերում է մեղադրյալի առողջական խնդիրներին, ապա անհետաձգելի դեպքերում նա զրկված չէ տնային կալանքի ընթացքում շտապ բժշկական ծառայության միջոցով բժշկական օգնություն ստանալու հնարավորությունից, ավելին՝ Դատարանի թույլտվությամբ նա արդեն իսկ ստացել է պատշաճ բժշկական օգնություն, իսկ ավելի մասնագիտական բուժում պահանջելու դեպքում՝ Դատարանը քննարկման առարկա կդարձնի մեղադրյալի բուժումը բժշկական հաստատություններում կազմակերպելու հարցը: (…)»:

3. Հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերը, փաստարկները և բողոքի պահանջը.
3.1. Մեղադրյալ Վարդան Արամայիսի Խաչատուրյանի պաշտպան Արմեն Խաչատրյանն իր հատուկ վերանայման բողոքում խնդրել է բեկանել և փոփոխել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ թիվ ԵԴ1/0537/01/25 քրեական գործով 2025 թվականի դեկտեմբերի 03-ի որոշումը և որոշում կայացնել մեղադրյալ Վարդան Խաչատուրյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված տնային կալանքի ժամկետը երեք ամսով չերկարաձգելու կամ նրա նկատմամբ ազատությունից զրկելու հետ չկապված այլընտրանքային խափանման միջոց(ներ) կիրառելու վերաբերյալ:
3.2. Մեղադրյալ Վարդան Արամայիսի Խաչատուրյանի պաշտպան Արմեն Խաչատրյանն իր հատուկ վերանայման բողոքում հակիրճ ներկայացրել է քրեական վարույթի նախապատմությունը, առաջին ատյանի դատարանի դիրքորոշումը, վկայակոչել է վերաբերելի օրենսդրական դրույթները, իսկ որպես իր հատուկ վերանայման բողոքի հիմնավորում` նշել է հետևյալը. «(...) Վերոնշյալ իրավական նորմերը վերլուծելով պետք է արձանագրել, որ Առաջին ատյանի դատարանը դատաքննության ընթացքում, մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցի ժամկետը լրանալուց առաջ պետք է քննության առնի նրա նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը վերացնելու, փոխելու և դրա ժամկետը երկարաձգելու հարցը: Օրենսդիրը, սույն դրույթը սահմանելով, դատարանի վրա դրել է պարտականություն յուրաքանչյուր անգամ ևս մեկ անգամ ստուգելու մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի իրավաչափության պայմանները, դրանց հիմքերի առկայությունը և որոշում կայացնելու այն երկարաձգելու, փոփոխելու կամ վերացնելու մասին: Տվյալ պարագայում դատարանը այս հարցի քննարկման ժամանակ առաջին հերթին պետք է քննության առարկա դարձնի Օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով սահմանված հիմքերի առկայության հարցը և դրանց բացակայության պարագայում պետք է որոշում կայացնի խափանման միջոցը վերացնելու մասին: Այդ հիմքերի առկայությունը կամ շարունականությունը փաստելուց հետո միայն դատարանը կարող է քննարկել, թե նախաքննական փուլում կիրառված խափանման միջոցը(ները) ի զորու են մեղմելու տվյալ փուլում դեռևս առկա ռիսկերը, թե ոչ և ինչ տեսակի խափանման միջոցի կիրառումն է հանդիսանալու արդյունավետ մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը ապահովելու համար:
Ինչպես պարզ է դառնում վերոնշյալ իրավական նորմերի վերլուծությունից՝ խափանման միջոցները և նրանց կիրառման պարագայում դատարանի կողմից սահմանվող սահմանափակումները նպատակ են հետապնդում կանխելու այն գործողությունների իրականացումը, որոնք Օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով սահմանված են որպես խափանման միջոց կիրառելու հիմք և խափանման միջոց կիրառողը այդ հարցի քննարկման ժամանակ հանգում է հիմնավոր ենթադրության այն մասին, որ առկա է ռիսկ անձի կողմից այդ գործողությունները կատարելու վերաբերյալ, իսկ այդ ենթադրությունները պետք է հիմնված լինեն քրեական գործում այդ տեղեկությունների վրա:
Սույն որոշմամբ Առաջին ատյանի դատարանը չի վերլուծել, թե արդյոք դեռևս առկա են նախնական դատալսումների փուլում արձանագրված այն ռիսկերը, որոնց հիման վրա Վարդան Խաչատուրյանի նկատմամբ կիրառվել է տնային կալանքը՝ 3 ամիս ժամկետով, բացակայելու արգելք և գրավ՝ 5.000.000 ՀՀ դրամ գումարի չափով: Սա կարևոր հանգամանք է արձանագրելու համար այն, թե վերջինիս նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցները արդյունավետ են նրա պատշաճ վարքագիծը ապահովելու համար, թե ոչ:
2025 թվականի մարտի 5-ին Առաջին ատյանի դատարանը Վարդան Խաչատուրյանի նկատմամբ խափանման միջոց կիրառված կալանքը վերացնելու, փոխելու և դրա ժամկետը երկարաձգելու հարցը քննության առնելու որոշմամբ վերջինիս նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառելու հիմք է ընդունել միայն քննությանը բնականոն ընթացքին միջամտելու և ապացուցման գործընթացին խոչընդոտելու հավանականությունը՝ հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ նախորդ որոշմամբ արձանագրված ռիսկը անհամեմատ նվազել է:
Այսինքն, Առաջին ատյանի դատարանի որոշմամբ Վարդան Խաչատուրյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցների նպատակ է սահմանվել կանխելու այն ռիսկը, որ վերջինս հնարավոր է միջամտի քննության բնականոն ընթացքին և խոչընդոտի ապացուցման գործընթացին, սակայն հետագա որոշմամբ նույն դատարանը արձանագրել է, որ այդ ռիսկը նույնպես անհամեմատ նվազել է: Սա վկայում է այն մասին, որ Վարդան Խաչատուրյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի արդյունավետության հարցը կարող է քննարկվել միայն այս հիմքի շարունակականության առկայության և դրա պայմանները խախտված լինելու համատեքստում, քանի որ, ինչպես արդեն նշվեց, խափանման միջոցը կիրառվում է անձի ենթադրյալ գործողությունները կանխելու նպատակով:
Առաջին ատյանի դատարանը վիճարկվող որոշմամբ նշել է հետևյալը. «Անդրադառնալով մեղադրյալ Վարդան Խաչատուրյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանքի հիմքերին՝ Դատարանը գտնում է, որ ազատության մեջ մնալու դեպքում մեղադրյալ Վարդան Խաչատուրյանի կողմից քրեական վարույթին խոչընդոտելու հավանականություն առկա է, քանի որ դեռևս չեն հարցաքննվել տուժողը և վկաներից մեկը և մեղադրյալը կարող է անօրինական ազդեցություն գործադրել նրանց նկատմամբ։
Միևնույն ժամանակ, Դատարանն արձանագրում է, որ խոչընդոտելու հիմքը նվազել է, քանի որ դատակոչված 8 վկաներից 7-ը հարցաքննվել են։ Ավելին՝ հարցաքննված որևէ վկայի վրա մեղադրյալի կողմից հնարավոր ազդեցություն դրսևորած լինելու վերաբերյալ տվյալներ Դատարանը չի արձանագրել։
Չնայած վարույթին խոչընդոտելու հիմքը որոշակիորեն նվազել է, այնուամենայնիվ, Դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ փուլում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով սահմանված նպատակներին հնարավոր չէ հասնել մեղադրյալի նկատմամբ տնային կալանքից ավելի մեղմ խափանման միջոցի կամ դրանց համակցության կիրառմամբ, քանի որ այլ խափանման միջոցներն ի զորու չեն ապահովելու մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը»:
Սույն ձևակերպումից պարզ է դառնում, որ վերջինս չի քննարկել այն հանգամանքը, որ Վարդան Խաչատուրյանը սույն վարույթի քննության ընթացքում մոտ երկու ամիս վարույթը նախաձեռնելուց հետո և շուրջ վեց ամիս նրան ձերբակալելուց և դատարանի որոշմամբ ազատ արձակվելու պահից եղել է ազատության մեջ՝ քաջատեղյակ լինելու և տուժողի, և դեռևս չհարցաքննված վկայի տվյալների մասին, քանի որ վարույթի նյութերը հասանելի են եղել պաշտպանության կողմին նախաքննության նախնական փուլում: Քաջատեղյակ լինելով այս հանգամանքների մասին՝ վերջինս, լինելով ազատության մեջ, որևէ կերպ չի խոչընդոտել քննությանը, ավելին՝ մշտապես առանց անգամ պատշաճ ծանուցման ներկայացել է վարույթն իրականացնող մարմնին, իսկ իր նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելու մասին Վերաքննիչ դատարանի որոշման մասին տեղեկանալու ժամանակ անձամբ է գրություն հասցեագրել վարույթն իրականացնող մարմնին և հայտնել իր բնակության վայրը, քանի որ Վերաքննիչ դատարանը որոշմամբ սխալ հասցե էր նշել:
Տվյալ պարագայում անհրաժեշտ է արձանագրել, որ Վարդան Խաչատուրյանը, շուրջ 6 ամիս լինելով ազատության մեջ, թույլ չի տվել կիրառված խափանման միջոցի պայմանի խախտում, այն է՝ չկա որևէ տեղեկություն այն մասին, որ նա որևէ կերպ միջամտել է քննության բնականոն ընթացքին և խոչընդոտել ապացուցման գործընթացին: Ավելին, 2025 թվականի փետրվարի 17-ից քրեական գործը գտնվում է Առաջին ատյանի դատարանի վարույթում և նշանակված դատական նիստերին Վարդան Խաչատուրյանը մշտապես դրսևորել է պատշաճ վարքագիծ, սակայն տուժողը և վերոնշյալ վկան երբևէ չեն ներկայացել դրանց:
Ավելին՝ հարցաքննված վկաներից բոլորը դատաքննության ընթացքում նշել են, որ որևէ անձի, այդ թվում՝ Վարդան Խաչատուրյանի կողմից, նրանց նկատմամբ որևէ ազդեցություն չի եղել գործի քննության ընթացքում՝ ցուցմունքներ փոխելու կամ այլ տեղեկություններ հայտնելու մասով: Սույն փուլում դեռևս չեն հարցաքննվել միայն գործով տուժող, ով, ինչպես արդեն նշվեց, երբևէ չի ներկայացել դատաքննությանը և ավելին՝ սույն վարույթի նախաքննության ընթացքում նույնպես վերջինիս երկար ժամանակ չեն կարողացել հայտնաբերել և հարցաքննել, ինչպես նաև մեկ վկա, ով Վարդան Խաչատուրյանի առնչակցության մասին որևէ տեղեկություն չի հայտնել նաև նախաքննության փուլում, իսկ նրա կողմից հայտնած տեղեկությունների մասով քրեական գործում առկա է տեսանյութ, որի պարագայում այլևս անիմաստ է դառնում անգամ նրա վրա որևէ ազդեցություն գործադրելու միտքը անգամ:
Այս պարագայում ստացվում է, որ պետության պոզիտիվ պարտականության, այն է՝ վկաներին և տուժողին դատարանում հարցաքննության համար ապահովելու չիրականացման վնասը կրում է մեղադրյալը:
Այսինքն, Առաջին ատյանի դատարանը իր որոշմամբ չի գնահատել Վարդան Խաչատուրյանի անձը բնութագրող հանգամանքը, նրա օրինապաշտ վարքագիծը գործի քննության երկարատև ժամանակահատվածում, ինչպես նաև տուժողի և վկայի հարցաքննությանը ներկայանալը պետության կողմից չապահովելու փաստերը, որի հիմքով հանգել է սխալ եզրակացության, թե Վարդան Խաչատուրյանի պատշաճ վարքագիծը չի կարող ապահովվել ազատության սահմանափակման հետ չկապված խափանման միջոցի կիրառմամբ:
Դատարանը չի քննարկել նաև այն հարցը, որ Վարդան Խաչատուրյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված է նաև գրավը՝ հինգ միլիոն ՀՀ դրամի չափով և վերջինիս իրավագիտակից լինելու հանգամանքի հետ համակցության մեջ կարելի է հանգել այն հետևության, որ անձը վերոնշյալ գումարը կորցնելու ռիսկի պայմաններում որևէ կերպ չի խախտի իր նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի պայմանները:
Վերոնշյալ իրավական նորմերը վերլուծելով՝ պետք է փաստել նաև, որ անձի նկատմամբ խափանման միջոցի կիրառման հարցի քննարկման ժամանակ անհրաժեշտ է հաշվի առնել մի շարք պայմաններ, որոնք թվարկված են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի համապատասխան նորմերով, իսկ տվյալ պարագայում, ի թիվս այլ հարցերի, պետք է հաշվի առնել նաև մեղադրյալի աշխատանքի բնույթը և ընտանեկան դրությունը։
Մեղադրյալ Վարդան Խաչատուրյանը իր աշխատանքային գործունեությունը իրականացրել է ծաղկի շուկաներում նույնպես, որը ենթադրում է տասներկուժամյա աշխատանքների կատարում, քանի որ ծաղկի շուկաները գործում են գիշերային ժամերին: Վերոնշյալ աշխատանքի իրականացման արդյունքում է գոյանում նրա և նրա խնամքի տակ գտնվող կնոջ և մանկահասակ երեխաների ապրուստի միջոցները, քանի որ վերջինս հանդիսանում է ընտանիքի միակ կերակրողը, իսկ ազատության սահմանափակման պարագայում արդեն մոտ մեկ տարի վերջինս զրկված է իր ընտանիքի ապրուստի միջոցներ վաստակելու հնարավորությունից: Այս պայմաններում անհրաժեշտ է նշել, որ Վարդան Խաչատուրյանի աշխատանքի սահմանադրական իրավունքի իրացման հնարավորությունից է բխում այն, որ վերջինիս պետք է իրավունք տրվի իր բնակության վայրը լքել այն ժամերին, որոնք համապատասխանում են նրա աշխատանքային պարտականությունների իրականացման հետ և նրա մասնավոր շահի իրացումը տվյալ պարագայում որևէ կերպ հակասության մեջ չի գտնվում քրեական վարույթի բնականոն ընթացքը ապահովելու հանրային շահի հետ, ինչպես նաև վերջինիս այդ ժամերին բնակության վայրից բացակայելը որևէ կերպ չի խոչընդոտելու քրեական վարույթով անհրաժեշտ դատավարական գործողությունների իրականացմանը կամ գործի արդարացի ու բազմակողմանի քննությանը:
Առաջին ատյանի դատարանի կողմից սույն հանգամանքների անտեսումը հանգեցրել է նաև նվազագույնի սկզբունքի խախտման, քանի որ ըստ այդ սկզբունքի՝ անձի նկատմամբ պետք է ընտրվի այնպիսի խափանման միջոց, որն անձի իրավունքների հնարավորին քիչ միջամտության և սահմանափակման պայմաններում ի զորու է ապահովելու վերջինի իրավաչափ վարքագիծը քրեական վարույթի քննության ողջ ընթացքում: Սույն քրեական գործի նյութերում չկա որևէ տվյալ, որը թույլ կտար հանգել հիմնավոր ենթադրության այն մասին, որ Վարդան Խաչատուրյանի նկատմամբ ազատության սահմանափակման հետ չկապված խափանման միջոցի կիրառման պայմաններում վերջինիս կողմից կդրսևորվի ոչ պատշաճ վարքագիծ, այն է՝ չի կատարի որպես մեղադրյալ իր վրա դրված պարտականությունները կամ թույլ կտա որևէ արարք, որը ազատությունից զրկելու հետ կապված խափանման միջոց կիրառելու հիմք է հանդիսանում, այն պարագայում, երբ Վարդան Խաչատուրյանի նկատմամբ սույն վարույթով շուրջ վեց ամիս որպես խափանման միջոց կիրառված է եղել միայն բացակայելու արգելքը, նա գտնվել է ազատության մեջ և չկա նրա կողմից այդ խափանման միջոցի իրավաչափության պայմանները խախտված լինելու որևէ տվյալ:
Ամփոփելով վերոգրյալը՝ պետք է փաստել, որ Առաջին ատյանի դատարանը ճիշտ չի կիրառել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի վերոնշյալ նորմերը, ավելին՝ թույլ է տվել խափանման միջոց կիրառելու հիմքերը և դրանց իրավաչափության առանձնահատկությունները սահմանող նորմերին հակասող գործողություններ, այն է՝ քրեական գործի նյութերում Վարդան Խաչատուրյանի կողմից որևէ անօրինական եղանակով ապացուցման գործընթացին միջամտելու և ազատության սահմանափակման հետ չկապված այլընտրանքային խափանման միջոցի կիրառման պայմաններում նրա պատշաճ վարքագիծը ապահովելու անհնարինության մասին որևէ ուղղակի տեղեկության և փաստերի բացակայության պայմաններում, հանգել է հետևության, որ առկա է ենթադրություն, թե վերջինս կարող է անօրինական ազդեցություն ցուցաբերի գործով անցնող անձանց նկատմամբ և խաթարի ապացուցման գործընթացը: Սույնով Առաջին ատյանի դատարանը անտեսել է այն հանգամանքները, որ այդպիսի դատողություններ անելու նոր ի հայտ եկած փաստական տվյալներ չկան ու նախորդ տեղեկությունների ռիսկայնությունը վաղուց նվազել է, իսկ այլընտրանքային խափանման միջոցի կիրառման պայմաններում չեն չեզոքանա նրան տնային կալանքի տակ պահելու հիմքում դրված ռիսկերը, որպիսի պայմաններում խախտվել է անձի ազատության, անմեղության կանխավարկածի, դատական պաշտպանության ապահովման, նվազագույնի սկզբունքները, ինչպես նաև ոտնահարվել է Վարդան Խաչատուրյանի սահմանադրական իրավունքներն ու օրինական շահերը, այն է՝ անձնական ազատության և ազատ տեղաշարժվելու բնական իրավունքները: (…)»։

4. Վերաքննիչ դատարանին ներկայացված բացատրությունները, դրանք հիմնավորող նյութերը, միջնորդությունները, բողոքի պատասխանները.
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ հատուկ վերանայման բողոքի պատասխան, վարույթի մասնակիցների բացատրություններ, դրանք հիմնավորող նյութեր, միջնորդություններ չեն ստացվել։

5. Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
5.1. Վերաքննիչ դատարանը, բողոքի հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում դատական ստուգման ենթարկելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի դեկտեմբերի 03-ի ԵԴ1/0537/01/25 որոշման օրինականությունը և հիմնավորվածությունը, ինչպես նաև ուսումնասիրելով Վերաքննիչ դատարանին ներկայացված նյութերը, գտնում է հետևյալը.
ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք: Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով՝ (…)
4) անձին իրավասու մարմին ներկայացնելու նպատակով, երբ առկա է նրա կողմից հանցանք կատարած լինելու հիմնավոր կասկած, կամ երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է հանցանքի կատարումը կամ դա կատարելուց հետո անձի փախուստը կանխելու նպատակով (…)»:
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» Եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով. (…)
գ) անձի օրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը՝ իրավախախտում կատարած լինելու հիմնավոր կասկածի առկայության դեպքում նրան իրավասու օրինական մարմնին ներկայացնելու նպատակով կամ այն դեպքում, երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է համարվում նրա կողմից հանցագործության կատարումը կամ այն կատարելուց հետո նրա փախուստը կանխելու համար (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Վարույթի ընթացքում անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոցները կարող են կիրառվել ոչ այլ կերպ, քան սույն օրենսգրքով սահմանված հիմքերով և կարգով: Վարույթի ընթացքում անձին ազատությունից զրկելը չպետք է պատժի նպատակ հետապնդի:
2. Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտրելիս առաջնորդվում է նվազագույնի սկզբունքով։ Արգելվում է անձի նկատմամբ ընտրել ավելի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը: (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Խափանման միջոցներն են կալանքը և այլընտրանքային խափանման միջոցները։
2. Այլընտրանքային խափանման միջոցներն են`
1) տնային կալանքը.
2) վարչական հսկողությունը.
3) գրավը.
4) պաշտոնավարման կասեցումը.
5) բացակայելու արգելքը.
6) երաշխավորությունը.
7) դաստիարակչական հսկողությունը.
8) զինվորական հսկողությունը»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը:
2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝
1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ
2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ
3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար:
3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները: (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 117-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Եթե խափանման միջոցի գործողության ընթացքում փոխվել կամ վերացել են դրա իրավաչափության պայմանները, վարույթն իրականացնող մարմինն իր իրավասության սահմաններում որոշում է կայացնում խափանման միջոցը փոխելու կամ վերացնելու մասին: (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 123-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Տնային կալանքը մեղադրյալի ազատության այնպիսի սահմանափակում է, որի ընթացքում նա պարտավոր է չլքել դատարանի որոշման մեջ նշված բնակության տարածքը:
2. Դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին կարող է արգելվել նաև`
1) ունենալ նամակագրություն, հեռախոսային խոսակցություններ, օգտվել հաղորդակցության այլ ձևերից, այդ թվում՝ փոստային առաքանուց.
2) շփում ունենալ որոշակի անձանց հետ կամ իր բնակության վայրում հյուրընկալել այլ անձանց:
3. Տնային կալանք կիրառելու մասին դատարանի որոշման մեջ նշվում են այն կոնկրետ սահմանափակումները, որոնք տարածվում են մեղադրյալի վրա, ինչպես նաև իրավասու այն մարմինը, որին հանձնարարվում է այդ սահմանափակումների պահպանման նկատմամբ վերահսկողությունը: Հեռախոսային խոսակցություններ ունենալու արգելքը չի տարածվում շտապ բժշկական օգնություն, իրավապահ մարմիններ կամ արտակարգ իրավիճակներում փրկարար ծառայություն կանչելու, ինչպես նաև վերահսկողություն իրականացնող մարմնի հետ կապ հաստատելու դեպքերի վրա։ Այդ մասին մեղադրյալն անհապաղ տեղեկացնում է վերահսկողություն իրականացնող մարմնին։
4. Մեղադրյալի վարքագծի նկատմամբ հսկողությունը դատարանի որոշմամբ իրականացվում է Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված հատուկ էլեկտրոնային միջոցներով: Մեղադրյալը պարտավոր է իր վրա մշտապես կրել նշված էլեկտրոնային հսկողության միջոցները, չվնասել դրանք, ինչպես նաև արձագանքել իրավասու մարմնի հսկողության ազդանշաններին:
5. Տնային կալանքի կիրառման կարգի, ժամկետների և բողոքարկման վրա տարածվում են կալանքի համար սույն օրենսգրքով սահմանված դրույթները:
6. Տնային կալանքի մեկ օրը հավասար է կալանքի մեկ օրվան»:
5.2. Մեջբերված նորմերի վերլուծությունից հետևում է, որ խափանման միջոցները դասակարգվում են երկու մասի՝ կալանք և կալանքին այլընտրանք հանդիսացող խափանման միջոցներ: Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ խափանման միջոց ընտրելիս պետք է առաջնորդվի նվազագույնի սկզբունքով, այն է՝ չպետք է ընտրի ավելի խիստ խափանման միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել մեղադրյալի օրինական վարքագիծը: Այս իրավակարգավորումը իր ամրագրումն է գտել անձի ազատության և անձեռնմխելիության քրեադատավարական սկզբունքն ամրագրող ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածում, որի նպատակն է բացառել կալանքի կիրառումը բոլոր այն դեպքերում, երբ առկա է որոշակի հնարավորություն երաշխավորելու մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը՝ առանց նրան ազատությունից զրկելու: Ինչ վերաբերում է խափանման միջոցի կիրառման հիմքերին, ապա դրանք ձևակերպվել են որպես նպատակներ՝ հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ դրանք որպես կանոն կանխատեսական, այլ ոչ թե փաստական բնույթ են կրում։
Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները: Այլ կերպ՝ օրենսդիրը շեշտը դնում է ոչ թե կոնկրետ հանգամանքների վրա, այլ մեղադրյալի հնարավոր վարքագծի տեսանկյունից դրական և բացասական գործոնների հակակշռման և հավասարակշռման գաղափարի վրա։ Խափանման միջոցներ կիրառելու, այդ թվում՝ դրանց տեսակներն ընտրելու, հետագայում դրանք փոխելու մեխանիզմի հիմքում դրված կարևոր գաղափարը խափանման միջոցի պիտանիությունն է՝ դրված նպատակին։ Այս չափանիշն օրենսդիրն ամրագրել է սկզբունքի մակարդակով՝ մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովելու նպատակով ոչ միայն հնարավորություն տալով կիրառել խափանման միջոց, այլ կիրառել այն խափանման միջոցը, որն առավել պիտանի կլինի հետապնդվող նպատակին հասնելու համար: Այս պահանջն ուղղակիորեն ամրագրված է խափանման միջոցը փոխելու ընթացակարգի շրջանակներում, որով սահմանվել է, որ վարույթն իրականացնող մարմինը իրավասու է որոշում կայացնել խափանման միջոցը փոխելու կամ վերացնելու մասին, եթե խափանման միջոցի գործողության ընթացքում փոխվել կամ վերացել են դրա իրավաչափության պայմանները:
5.3. Ինչ վերաբերում է տնային կալանք այլընտրանքային խափանման միջոցին, հարկ է նշել, որ այն մեղադրյալի ազատության այնպիսի սահմանափակում է, որի ընթացքում նա պարտավոր է չլքել դատարանի որոշման մեջ նշված բնակության տարածքը: Ընդ որում՝ դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին կարող է արգելվել նաև՝
ա) ունենալ նամակագրություն, հեռախոսային խոսակցություններ, օգտվել հաղորդակցության այլ ձևերից, այդ թվում՝ փոստային առաքանուց,
բ) շփում ունենալ որոշակի անձանց հետ կամ իր բնակության վայրում հյուրընկալել այլ անձանց:
Տնային կալանք կիրառելու մասին դատարանի որոշման մեջ նշվում են այն կոնկրետ սահմանափակումները, որոնք տարածվում են մեղադրյալի վրա, ինչպես նաև իրավասու այն մարմինը, որին հանձնարարվում է այդ սահմանափակումների պահպանման նկատմամբ վերահսկողությունը: Հեռախոսային խոսակցություններ ունենալու արգելքը չի տարածվում շտապ բժշկական օգնություն, իրավապահ մարմիններ կամ արտակարգ իրավիճակներում փրկարար ծառայություն կանչելու, ինչպես նաև վերահսկողություն իրականացնող մարմնի հետ կապ հաստատելու դեպքերի վրա։ Այդ մասին մեղադրյալն անհապաղ տեղեկացնում է վերահսկողություն իրականացնող մարմնին։ Այս խափանման միջոցն ունի տեխնիկական բաղադրիչ։ Մասնավորապես, մեղադրյալի վարքագծի նկատմամբ հսկողությունը դատարանի որոշմամբ իրականացվում է հատուկ էլեկտրոնային միջոցներով: Մեղադրյալը պարտավոր է իր վրա մշտապես կրել նշված էլեկտրոնային հսկողության միջոցները, չվնասել դրանք, ինչպես նաև արձագանքել իրավասու մարմնի հսկողության ազդանշաններին: Հաշվի առնելով տնային կալանքի բնույթը՝ դրա մեկ օրը հավասարեցվել է կալանքի մեկ օրվան:
5.4. Վերոգրյալ իրավանորմերի և դատողությունների համատեքստում մեղադրյալ Վարդան Արամայիսի Խաչատուրյանի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածի կապակցությամբ Վերաքննիչ դատարանը նախ հարկ է համարում արձանագրել, որ հատուկ վերանայման բողոքի շրջանակներում բողոքաբերի կողմից այդ հարցը չի վիճարկվել: Ավելին՝ մեղադրանքի կողմը, մեղադրյալին վերագրվող հանցանքի համար նրա դատապարտումը մեծապես հավանական համարելով, կազմված և հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ քրեական վարույթի նյութերն ուղարկել է դատարան, ինչը թույլ է տալիս Վերաքննիչ դատարանին մեղադրյալ Վարդան Արամայիսի Խաչատուրյանի ենթադրյալ առնչությունն իրեն վերագրվող արարքին փաստելու համար: Ավելին՝ հիմնավոր կասկածի կապակցությամբ Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ մրցակցող արժեքների` մի կողմից արդարադատության իրականացման դատարանի լիազորության, իսկ մյուս կողմից՝ անձի ազատության իրավունքի և դրան հակակշռող հանրային շահի համարժեք ապահովման անհրաժեշտությունից ելնելով` դատարանի վարույթում գտնվող քրեական գործերով որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի վերաբերյալ որոշումների դատական վերանայման սահմանները ողջամտորեն պետք է նեղ լինեն մինչդատական վարույթի դատական երաշխիքների շրջանակներում կալանքի կապակցությամբ կայացվող որոշումների վերանայման սահմաններից: Մասնավորապես` քննարկվող որոշումների վերանայման շրջանակներում չեն կարող քննարկվել այնպիսի հարցեր, որոնք այս կամ այն չափով առնչվում են գործի ըստ էության լուծմանը: Այդպիսիք են, օրինակ, հիմնավոր կասկածի առկայության, արարքի որակման, որոշման հիմքում դրված ապացույցների թույլատրելիության հետ կապված հարցերը և այլն: Ավելին՝ հարկ է նշել, որ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Հարություն Արսենի Ավետիսյանի վերաբերյալ ԱՐԴ/0180/01/23 քրեական գործով 2025թ. փետրվարի 28-ին կայացված որոշման 15-րդ կետում իրավական դիրքորոշում է արտահայտել այն մասին, որ դատաքննության փուլում խափանման միջոց կիրառելու հարցը լուծելիս մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու հիմնավոր կասկածին անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է։
5.5. Անդրադառնալով մեղադրյալ Վարդան Խաչատուրյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված տնային կալանքի ժամկետի երկարաձգման վերաբերյալ առաջին ատյանի դատարանի հիմնավորումներին և վիճարկվող դատական ակտը ստուգման ենթարկելով դրանց համատեքստում, հաշվի առնելով հատուկ վերանայման բողոքում մատնանշված պնդումները՝ Վերաքննիչ դատարանն իր համաձայնությունն է հայտնում առաջին ատյանի դատարանի հետևություններին և գտնում է, որ դրանք իրավաչափ են։
Վերաքննիչ դատարանը ևս գտնում է, որ ազատության մեջ գտնվելու դեպքում՝ մեղադրյալ Վարդան Խաչատուրյանի կողմից գործի քննությանը խոչընդոտելու մտավախությունը շարունակում է առկա լինել: Վերաքննիչ դատարանի դիրքորոշումը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ մեղադրյալ Վարդան Խաչատուրյանը մեղադրվում է մարդու կյանքի դեմ ուղղված առանձնապես ծանր հանցանք կատարելու մեջ, որի համար նախատեսված է ութից տասնհինգ տարի ժամկետով ազատազրկման ձևով պատիժ: Դրա հետ մեկտեղ, Վարդան Խաչատուրյանին վերագրվող կոնկրետ արարքի առանձնահատկությունները, բնույթը, հանրային վտանգավորության աստիճանը, ենթադրաբար կատարման եղանակը, գործի` ներկայացված նյութերի վերլուծությունից բխող իրադրությունն ու դրանից հետևող ողջամիտ հնարավորությունն ու հավանականությունը` մեղադրյալի կողմից համապատասխան վարքագիծ դրսևորելու մասով, համակցության մեջ բավարար հիմք են տալիս համաձայնելու առաջին ատյանի դատարանի եզրահանգմանը: Այլ խոսքով՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ առաջին ատյանի դատարանը, հանդես գալով որպես գործով վարույթն իրականացնող մարմին, մեղադրյալ Վարդան Խաչատուրյանի նկատմամբ խափանման միջոցի հարցը լուծելիս համակողմանի գնահատման է ենթարկել հետևյալ հանգամանքները՝ մեղադրյալին վերագրվող հանցանքի բնույթը, վտանգավորության աստիճանը, առանձնահատկությունները, դատավարության փուլը, մեղադրյալի կողմից գործի քննության ընթացքում ոչ պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու ռիսկերը և գտել, որ տնային կալանքից իր բնույթով առավել մեղմ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն ի զորու չէ չեզոքացնելու դրանք։ Ավելին՝ բողոքաբերի կողմից չեն մատնանշվել ծանրակշիռ փաստական հանգամանքներ, որոնք կարող էին վկայել վարույթն իրականացնող՝ առաջին ատյանի դատարանի կողմից կայացված որոշման ոչ իրավաչափության մասին, իսկ հատուկ վերանայման բողոքում նշված հիմնավորումները, սույն գործի փաստական տվյալների պայմաններում, չեն կարող գնահատվել որպես ծանրակշիռ հանգամանքներ՝ վարույթն իրականացնող մարմնի կայացրած որոշումը բեկանելու և այդ որոշմամբ արձանագրված՝ մեղադրյալի ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման ռիսկերը չեզոքացված դիտարկելու համար։
5.6. Անդրադառնալով բողոքաբերի այն դատողություններին, որ հարցաքննված վկաներից բոլորը դատաքննության ընթացքում նշել են, որ որևէ անձի, այդ թվում՝ Վարդան Խաչատուրյանի կողմից նրանց նկատմամբ որևէ ազդեցություն չի եղել գործի քննության ընթացքում, սույն փուլում դեռևս չեն հարցաքննվել միայն գործով տուժողը, ով երբևէ չի ներկայացել դատաքննությանը և նախաքննության ընթացքում նույնպես վերջինիս երկար ժամանակ չեն կարողացել հայտնաբերել և հարցաքննել, ինչպես նաև մեկ վկա, ով Վարդան Խաչատուրյանի առնչակցության մասին որևէ տեղեկություն չի հայտնել նաև նախաքննության փուլում, իսկ նրա կողմից հայտնած տեղեկությունների մասով քրեական գործում առկա է տեսանյութ, որի պարագայում այլևս անիմաստ է դառնում անգամ նրա վրա որևէ ազդեցություն գործադրելու միտքը, Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում ընդգծել, որ առաջին ատյանի դատարանը եկել է իրավաչափ հետևության, որ դատաքննության փուլով պայմանավորված՝ Վ.Խաչատուրյանի կողմից գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը նվազել է՝ միաժամանակ իրավամբ փաստելով, որ այդ ռիսկը չի նվազել այն աստիճանի, որը հնարավորություն կտա քննության տվյալ փուլում թույլատրելի ճանաչել տնային կալանքից իր բնույթով առավել մեղմ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառման հնարավորությունը: Նշվածի հետ մեկտեղ՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ դատական քննության փուլում մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոցի կիրառման հարցը քննարկելիս, վերաբերելի գործոնների հաշվառմամբ, գնահատման է ենթարկվում մեղադրյալի մասնակցությամբ գործի պատշաճ դատական քննության հանրային շահը, ինչը ենթակա է գնահատման քրեական վարույթի տվյալ փուլում մեղադրյալի կողմից ոչ պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու հավանականության համատեքստում։ Միևնույն ժամանակ, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ գործի դատական քննության փուլում մեղադրյալի կողմից ոչ պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու հավանականությունը գնահատելիս, ի թիվս այլ հանգամանքների, պետք է հաշվի առնել դատաքննության ընթացքում կատարվելիք գործողությունների ողջամտորեն սպասվելիք ծավալները և բնույթը, ինչպես նաև դրանց օբյեկտիվության վրա մեղադրյալի կողմից ազդեցություն գործելու հնարավորությունը։
Վերոգրյալը, հատկապես, կարևոր է քրեական դատավարությանը մասնակցող անձանց վրա անօրինական ազդեցություն գործադրելու ճանապարհով դատարանում մեղադրյալի կողմից գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը գնահատելու համար, ինչը քրեական գործի քննությունը հիմնական դատալսումների փուլում գտնվելու և ապացույցների հետազոտումն ավարտված չլինելու համատեքստում իրավացիորեն հաշվի է առնվել առաջին ատյանի դատարանի կողմից՝ Վարդան Խաչատուրյանի նկատմամբ տնային կալանքից իր բնույթով առավել մեղմ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն անթույլատրելի ճանաչելիս։
5.7. Այսպիսով, անդրադառնալով տնային կալանքից իր բնույթով առավել մեղմ այլընտրանքային խափանման միջոցի կիրառման հնարավորությանը՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ քրեական վարույթի ընթացքում մեղադրյալի ոչ պատշաճ վարքագիծը կանխելու, մեղադրյալի կողմից իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 43-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով դրված՝ քրեական վարույթին չխոչընդոտելու հետ կապված պարտականության կատարումն ապահովելու նպատակին քրեական վարույթի ներկա փուլում հնարավոր չէ հասնել մեղադրյալ Վարդան Խաչատուրյանի նկատմամբ տնային կալանքից առավել մեղմ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառմամբ:
5.8. Ամփոփելով վերոգրյալը՝ Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ մեղադրյալ Վարդան Արամայիսի Խաչատուրյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված տնային կալանքի ժամկետը երկարաձգելով՝ առաջին ատյանի դատարանը թույլ չի տվել դատական սխալ, այդ թվում նաև՝ քրեադատավարական օրենքի այնպիսի խախտում, որը կարող էր ազդեցություն ունենալ գործի ելքի վրա, և գործով կայացրել է ըստ էության ճիշտ լուծող դատական ակտ, ուստի հիմնավորված են Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի դեկտեմբերի 03-ի ԵԴ1/0537/01/25 որոշմամբ արտահայտված հետևությունները:
Հիմք ընդունելով վերոգրյալը՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի դեկտեմբերի 03-ի ԵԴ1/0537/01/25 որոշումը պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ մեղադրյալ Վարդան Արամայիսի Խաչատուրյանի պաշտպան Արմեն Խաչատրյանի հատուկ վերանայման բողոքը՝ մերժել:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ և 393-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը



Ո Ր Ո Շ Ե Ց

1. Մեղադրյալ Վարդան Արամայիսի Խաչատուրյանի պաշտպան Արմեն Խաչատրյանի հատուկ վերանայման բողոքը մերժել:
2. Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի դեկտեմբերի 03-ի ԵԴ1/0537/01/25 որոշումը թողնել անփոփոխ:
3. Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` այն ստանալու պահից տասնհինգօրյա ժամկետում:


ԴԱՏԱՎՈՐ Տ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ