Հիմնական
Գործի համար:
ԵԴ1/0482/01/25
Վիճակագրական տողի համար :
23.18
Պատասխանող
Թեմուր Բաքոյան Ալիխանի
Թեմուր Բաքոյան
Թեմուր Բաքոյան
Դատավոր
Երևանի քրեական դատարան
Սամվել Յուզբաշյան
Քրեական վերաքննիչ
Մնացական Հարությունյան
Արմեն Բեկթաշյան
Ադրինե Ղուկասյան
Դատավոր
Երևանի քրեական դատարան
Սամվել Յուզբաշյան
Քրեական վերաքննիչ
Մնացական Հարությունյան
Արմեն Բեկթաշյան
Ադրինե Ղուկասյան
| Դատարան | Օր | Ժամ | Դատարանի դահլիճի համար | Ստատուս | Որոշում | Այլ նշումներ |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Քրեական վերաքննիչ | 2025-06-19 | 12:00 | 5 | Կայացել է | ||
| Երևանի քրեական դատարան | 2025-02-28 | 15:00 | 6 | Կայացել է | ||
| Տվյալների կենտրոն | 2025-02-20 | 16:00 | 6 | Նիստը կայացել է |
Գործ ԵԴ1/0482/01/25
Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ
ԵՐԵՎԱՆ ՔԱՂԱՔԻ ԱՌԱՋԻՆ ԱՏՅԱՆԻ
ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅԱՆ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ
նախագահությամբ՝ դատավոր Ս.ՅՈՒԶԲԱՇՅԱՆԻ
քարտուղարությամբ՝ Լ.ՂԱԶԱՐՅԱՆԻ
Լ.ՊՈՂՈՍՅԱՆԻ
մասնակցությամբ`
հանրային մեղադրող ՀՀ գլխավոր դատախազության
սահմանադրական կարգի հիմունքների,
պետության և հասարակական
անվտանգության դեմ ուղղված
հանցագործությունների գործերով
վարչության ավագ դատախազ
Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆԻ
պաշտպան Լ.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆԻ
մեղադրյալ Թ.ԲԱՔՈՅԱՆԻ
2025 թվականի փետրվարի 28-ին, Երևան քաղաքում, դռնբաց դատական նիստում դատաքննության հատուկ կարգի՝ արագացված վարույթի կիրառմամբ, քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի՝
Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի՝ ծնված՝ 27.03.1971թ. ազգությամբ եզդի, ՌԴ քաղաքացի, միջնակարգ, աշխատել է որպես մրգավաճառ, չամուսնացած, խնամքին ոչ ոք, չդատապարտված, հաշվառված՝ ՌԴ Ռոստով Դոնի, Կամարովի փողոց 10-րդ շենք, 119 բնակարան հասցում, ՀՀ-ում մշտական բնակության հասցե չունի, ժամանակավոր բնակվում է Արմավիրի մարզի Բաղրամյան համայնքի Վանանդ գյուղի Զ.Սահակյան փողոցի 14 տուն հասցեում, որպես խափանման միջոցներ համակցված կիրառված են վարչական հսկողությունը, բացակայելու արգելքը և գրավը, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
1. Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1.1 2024 թվականի հոկտեմբերի 31-ին ձերբակալվել է Թեմուր Բաքոյանը /հատոր 1-ին, գ.թ. 10-15/:
1.2 2024 թվականի հոկտեմբերի 31-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի պետության, սահմանադրական կարգի հիմունքների և հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների քննության գլխավոր վարչության երկրորդ վարչությունում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 470-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով նախաձեռնվել է թիվ 58226624 քրեական վարույթը /հատոր 1-ին, գ.թ. 22-24/:
1.3 Նույն օրը որոշում է կայացվել հանցանք կատարած լինելու անմիջականորեն ծագած հիմնավոր կասկածի առկայության դեպքում Թեմուր Բաքոյանին ձերբակալելու մասին /հատոր 1-ին, գ.թ. 28-29/:
1.4 2024 թվականի նոյեմբերի 01-ին Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով և նույն օրը նրան մեղադրանք է ներկայացվել /հատոր 1-ին, գ.թ. 52-58/:
1.5 2024 թվականի նոյեմբերի 02-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի թիվ ԵԴ1/1949/06/24 որոշմամբ մեղադրյալ Թեմուր Բաքոյանի նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոցներ համակցված կիրառվել են տնային կալանքը, 500.000 /հինգ հարյուր հազար/ ՀՀ դրամ չափով գրավը և բացակայելու արգելքը /հատոր 1-ին, գ.թ. 83-106/:
1.6 2024 թվականի նոյեմբերի 04-ին Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանը վերցվել է էլեկտրոնային հսկողության /հատոր 1-ին, գ.թ. 113/:
1.7 2024 թվականի դեկտեմբերի 30-ին Դատարանի թիվ ԵԴ1/1949/06/24 որոշմամբ մեղադրյալ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոց կիրառված տնային կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է երկու ամսով /հատոր 1-ին, գ.թ. 230-245/:
1.8 2025 թվականի հունվարի 29-ին Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով և հաջորդ օրը նրան մեղադրանք է ներկայացվել /հատոր 1-ին, գ.թ. 273-277/:
1.9 2025 թվականի հունվարի 31-ին կազմվել է թիվ 58226624 քրեական գործով մեղադրական եզրակացությունը /հատոր 1-ին, գ.թ. 285-295/:
1.10 2025 թվականի փետրվարի 07-ին որոշում է կայացվել թիվ 58226624 քրեական գործով մեղադրական եզրակացությունը հաստատելու մասին:
1.11 2025 թվականի փետրվարի 07-ին թիվ 58226624 քրեական գործը մուտք է եղել դատարան, էլեկտրոնային եղանակով նույն օրը մակագրվել է թիվ ԵԴ1/0482/01/25 համարի ներքո և նույն թվականի փետրվարի 10-ին հանձնվել է դատավոր Ս.Յուզբաշյանին:
1.12 2025 թվականի փետրվարի 10-ին որոշում է կայացվել քրեական գործով վարույթն ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին:
1.13 2025 թվականի փետրվարի 28-ին որոշում է կայացվել մեղադրյալ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոց կիրառված տնային կալանքը փոխվել է ու նրա նկատմամբ կիրառվել է վարչական հսկողություն, իսկ գրավը և բացակայելու արգելքը՝ թողնվել են անփոփոխ:
2. Մեղադրանքի փաստական նկարագրությունը.
2.1 Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղադրանք է ներկայացվել քրեական օրենսգրքով նախատեսված, պատժի սպառնալիքով արգելված, մեղավորությամբ կատարված այն արարքի կատարման համար, որ նա «հանդիսանալով ՌԴ քաղաքացի հոկտեմբեր ամսին՝ նախաքննությամբ դեռևս չպարզված օրը, խախտելով «Պետական սահմանի մասին» ՀՀ օրենքի 11-րդ հոդվածի և «ՀՀ պետական սահմանի ռեժիմի մասին» ՀՀ կառավարության 2011 թվականի մայիսի 12-ի թիվ 702-Ն որոշման պահանջները, շրջանցելով ՀՀ պետական սահմանի անցման կետերը, Վրաստանի տարածքից հետիոտն ապօրինի հատել է ՀՀ պետական սահմանը: Այնուհետև, 2024 թվականի հոկտեմբերի 31-ին Թեմուր Բաքոյանը մոտեցել է ՀՀ «Զվարթնոց» օդանավակայանում տեղակայված ՀՀ ԱԱԾ սահմանապահ զորքերի անցման կետին և ներկայացնելով իր անվամբ տրված ՌԴ քաղաքացու 6015914602 անձնագիրը՝ փորձել է հատել Հայաստանի Հանրապետության պետական սահմանը, սակայն նրա ապօրինի մուտքը Հայաստանի Հանրապետություն հայտնաբերվել է ՀՀ ԱԱԾ ՍԶ աշխատակիցների կողմից, ինչի արդյունքում վերջինիս ելքը ՀՀ-ից արգելվել է և վերջինս ձերբակալվել է»:
3. Արագացված վարույթ.
3.1 Քրեական գործի նախնական դատալսումների փուլում մեղադրյալ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանը միջնորդել է կիրառել արագացված վարույթ, հայտարարելով, որ իրեն պարզ է ներկայացված մեղադրանքը, համաձայն է մեղադրանքի հետ, պնդում է արագացված վարույթ կիրառելու մասին միջնորդությունը, միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր, մինչև միջնորդությունը ներկայացնելը խորհրդակցել է պաշտպան Լ.Հարությունյանի հետ, գիտակցում է արագացված վարույթ կիրառելու հետևանքները:
3.2 Հանրային մեղադրող Ա.Բաղդասարյանն արագացված վարույթ կիրառելու դեմ չի առարկել:
3.3 Դատարանը, համոզվելով, որ առկա է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.1-ին հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հիմքը, բացակայում են նույն օրենսգրքի 464.1-ին հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված` արագացված վարույթի կիրառումը բացառող հանգամանքները, ինչպես նաև հաշվի առնելով, որ մեղադրյալը համաձայն է մեղադրանքի հետ, պաշտպանի հետ խորհրդակցելուց հետո միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր և գիտակցում է իր միջնորդության բնույթը ու հետևանքները, որոշում է կայացրել արագացված վարույթ կիրառելու վերաբերյալ միջնորդությունը բավարարելու և լրացուցիչ դատալսումներ անցկացնելու մասին:
4. Արագացված վարույթով լրացուցիչ դատալսումներ.
4.1 Լրացուցիչ դատալսումների ընթացքում հետազոտվեց՝ ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության ինտերպոլի ԱԿԲ տեղեկանքը, որի համաձայն՝ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանը ՌԴ կենտրոնական քրեական հաշվառումներով չի անցնում /դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1-ին, գ.թ. 209/:
5. Դատարանի պատճառաբանությունը և եզրահանգումները.
5.1 Առաջադրված մեղադրանքի հետ մեղադրյալ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի համաձայն լինելու և արագացված վարույթ կիրառելու պայմաններում Դատարանն արձանագրում է, որ ապացուցված է Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանին վերագրվող արարքի փաստական հանգամանքները, վերջինս կատարել է իրեն մեղսագրված հանցանքը, այն ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին, ինչպես նաև ապացուցված է մեղադրյալի մեղավորությունը տվյալ արարքը կատարելու մեջ։
5.2 Հաստատված համարելով մեղադրյալ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի մեղավորությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ՝ Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալը ենթակա է քրեական պատասխանատվության և պատժի:
5.3 Մեղադրյալ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հարցը քննարկելիս՝ Դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից կամ ազատություններից սույն օրենսգրքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ:
2. Պատժի նպատակներն են` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները:»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ:
3. Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե Դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:
4. Պատժի կատարման կարգը և պայմանները սահմանվում են Հայաստանի Հանրապետության քրեակատարողական օրենսդրությամբ:»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 77-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն՝
«Արագացված վարույթ կիրառելու դեպքում պատիժը չի կարող գերազանցել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի համար նախատեսված առավելագույն չափի կամ ժամկետի երեք քառորդը։ Եթե առավել խիստ պատժատեսակի երեք քառորդը պակաս է ստացվում սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի նվազագույն չափից կամ ժամկետից, ապա այն չի կարող պակաս լինել նվազագույն չափից կամ ժամկետից»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Առանց սահմանված փաստաթղթի կամ պատշաճ թույլտվության Հայաստանի Հանրապետության պետական սահմանը հատելը՝
պատժվում է տուգանքով՝ տասնապատիկից երեսնապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով՝ հարյուրից երկու հարյուր ժամ տևողությամբ, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ` առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով:
/.../»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464․4-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
Դատարանը արագացված վարույթի արդյունքով մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ՝ հաշվի առնելով Հայաuտանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի վերաբերելի դրույթները:
5.4 Պատիժ նշանակելը քրեական գործով արդարադատության իրականացման վճռական պահն է, որը պետք է դառնա կատարված հանցանքի հասարակական վտանգավորության գնահատման լիարժեք չափանիշ, պատժի ենթարկվող անձին վերասոցիալականացնելու, ինչպես մեղադրյալի, այնպես էլ այլ անձանց կողմից հանցագործությունները կանխելու գործուն միջոց: Արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքը պատժի տեսակը և չափը որոշելու բազմաթիվ դրույթների ու չափանիշների հետ մեկտեղ անխզելիորեն կապված է պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները հետազոտելու և հաշվի առնելու հետ: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 102-րդ հոդվածում թվարկված են յուրաքանչյուր քրեական գործով ապացուցման ենթակա փաստական հանգամանքները: Այդ հոդվածի 5-րդ կետի համաձայն՝ քրեական օրենքով նախատեսված պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ խստացնող հանգամանքները հաստատվում են միայն ապացույցների հիման վրա: Ընդ որում, անձի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների գնահատումը յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս հնարավորություն է տալիս դատարանին պատկերացում կազմել հանցանքի՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանի, բնույթի, ինչպես նաև հանցավորի անձնավորության մասին և յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատականացնել պատիժը: Պատժի անհատականացման կարևորությունն այն է, որ դա լուրջ երաշխիք է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված պատժի նպատակների իրականացման համար: Վերոգրյալից հետևում է, որ մեղադրյալի կողմից արագացված վարույթ կիրառելուն համաձայնություն տալու և ներկայացված մեղադրանքի հետ համաձայն լինելու պարագայում առանց որևէ սահմանափակումների պատժաչափի նշանակման հարցում օրենսդիրը արտոնյալ պայմաններ է նախատեսել: Մասնավորապես՝ արագացված վարույթ կիրառելու դեպքում պատիժը չի կարող գերազանցել ՀՀ քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի համար նախատեսված առավելագույն չափի կամ ժամկետի երեք քառորդը, իսկ եթե առավել խիստ պատժատեսակի երեք քառորդը պակաս է ստացվում ՀՀ քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի նվազագույն չափից կամ ժամկետից, ապա այն չի կարող պակաս լինել նվազագույն չափից կամ ժամկետից:
5.5 Դատարանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի հոդվածների համապատասխան Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ նշանակվող պատժի տեսակը և չափը որոշելիս հաշվի է առնում կատարված հանցագործության եղանակը, շարժառիթն ու նպատակը, քրեական պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, նրա անձը բնութագրող տվյալները, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` մեղադրյալի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցության հանգամանքը:
Դատարանը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, որպես Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի պատասխանատվությունը կամ պատիժը մեղմացնող հանգամանք է արձանագրում մեղքն ընդունելն ու անկեղծորեն զղջալը:
Մեղքն ընդունելը որպես մեղմացնող հանգամանք դիտարկելիս Դատարանը հաշվի է առնում արագացված վարույթի կիրառմամբ պայմանավորված մեղադրյալի դիրքորոշումը, ինչպես նաև այդ կապակցությամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի մոտեցումն, ըստ որի՝ «/.../ մեղքն ընդունելը կամ չընդունելն անձի սուբյեկտիվ իրավունքն է, որը նախատեսված և երաշխավորված է ՀՀ Սահմանադրության 21-րդ և 22-րդ հոդվածներով։ Հետևաբար, մեղքը չընդունելը չի կարող պատիժ նշանակելիս հաշվի առնվել և հակառակը` մեղքն ընդունելը և կատարածի համար անկեղծորեն զղջալը ՀՀ քրեական օրենսգրքի շրջանակներում բարենպաստ քրեաիրավական նշանակություն ունեցող հանգամանք է և կարող է կատարել պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքի դեր։ Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ մեղքն ընդունելը և կատարածի համար անկեղծորեն զղջալը, որպես մեղավոր անձի հետհանցավոր դրական վարքագիծ, վկայում է այն մասին, որ նա լրիվ գիտակցել է իր արարքի հանրային վտանգավորությունը, զղջացել է դրա համար։ Մեղքն ընդունելու պարագայում քրեական պատժի նպատակների իրացումը, այդ թվում` պատժի ենթարկված անձին ուղղելու հավանականությունը, զգալիորեն բարձրանում է /.../ (տե՛ս Սերոբ Ֆրունզիկի Սարգսյանի գործով 2012 թվականի նոյեմբերի 01-ի թիվ ՍԴ/0109/01/12 որոշման 27 կետը):
Դատարանը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 71-րդ հոդվածով, արձանագրում է, որ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի պատասխանատվությունը կամ պատիժը ծանրացնող հանգամանք առկա չէ:
Որպես Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի անձը բնութագրող հանգամանք է դիտարկվում դատապարտված չլինելը:
5.6 Գոռ Գագիկի Ավետիսյանի և Արմեն Իշխանի Հովակիմյանի գործով 2010թ. նոյեմբերի 5-ին կայացված թիվ ԵԱՔԴ/0164/01/09 որոշման մեջ անդրադառնալով նշանակվող պատժի արդարացիության պահանջին՝ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը նշել է, որ՝ «/…/ հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակված պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, ինչպես նաև պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները և, ելնելով քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից, ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու, նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար: Հետևաբար, ակնհայտ մեղմ կամ ակնհայտ խիստ լինելու պատճառով անարդարացի կլինի այնպիսի պատիժը, որը նշանակվել է առանց պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների պահպանման»:
5.7 Դատարանը, հիմք ընդունելով 4.1 և 5.5 կետերում արձանագրված հանգամանքները և ղեկավարվելով 5.3-5.4 և 5.6 կետերում մեջբերված նորմերով ու իրավական դիրքորոշումներով, գտնում է, որ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքի համար պետք է պատիժ նշանակել ազատազրկում՝ 1 /մեկ/ տարի ժամկետով։
Անդրադառնալով Թ.Բաքոյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով առավել մեղմ պատժատեսակների, մասնավորապես՝ տուգանքի, հանրային աշխատանքների կամ կարճաժամկետ ազատազրկում կիրառելու հնարավորությանը, Դատարանը փաստում է, որ դրանց կիրառմամբ չի ապահովվի պատժի նպատակների իրացումը: Այլ կերպ Դատարանը գտնում է, որ Թ.Բաքոյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով պատիժն անհրաժեշտ և բավարար է ՀՀ քրեական օրենսգրքով և Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումներով սահմանված պատժի առջև դրված խնդիրների և նպատակների իրագործմանը հասնելու համար:
5.8 ՀՀ քրեական օրենսգրքի 79-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելու, օտարերկրյա քաղաքացուն Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելու, զինվորական ծառայության մեջ սահմանափակման, ազատության սահմանափակման, կարգապահական գումարտակում պահելու, ազատազրկման ժամկետները հաշվարկվում են ամիսներով և տարիներով: Հանրային աշխատանքների ժամկետը հաշվարկվում է ժամերով: Կարճաժամկետ ազատազրկման ժամկետը հաշվարկվում է օրերով և ամիսներով:
2. Սույն հոդվածի 1-ին մասում նշված պատիժները փոխարինելիս կամ գումարելիս, ինչպես նաև պատիժը հաշվակցելիս ժամկետները կարող են հաշվարկվել օրերով:
3. Մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը, անկախ Հայաստանի Հանրապետության իրավազորությունից, փաստացի անազատության մեջ գտնվելու ժամկետը հաշվակցվում է կարճաժամկետ ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու, ազատազրկման ձևով նշանակված պատժին` 1 օրը հաշվելով 1 օրվա դիմաց, ազատության սահմանափակման ձևով նշանակված պատժին՝ 1 օրը հաշվելով 2 օրվա դիմաց, իսկ հանրային աշխատանքների դեպքում՝ 1 օրը 8 ժամի դիմաց:
/.../»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 123-րդ հոդվածի 6-րդ մասի համաձայն՝ տնային կալանքի մեկ օրը հավասար է կալանքի մեկ օրվան:
Վերոնշյալի կիրառմամբ Դատարանը գտնում է, որ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ նշանակված 1 /մեկ/ տարի ժամկետով ազատազրկման ձևով պատժին անհրաժեշտ է հաշվակցել վերջինիս փաստացի անազատության մեջ գտնվելու՝ 4 /չորս/ ամիս ժամկետը և Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ նշանակել ազատազրկում՝ 8 /ութ/ ամիս ժամկետով:
5.9 Դատարանն, անդրադառնալով մեղադրյալ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ նշանակված 8 /ութ/ ամիս ժամկետով ազատազրկման ձևով պատիժը կրելու հարցին, արձանագրում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի համաձայն՝
§1. Եթե դատարանը հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կարճաժամկետ ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու կամ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելիս հանգում է հետևության, որ պատժի նպատակների իրականացումը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
/.../
5. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը սահմանում է փորձաշրջան՝ 1-5 տարի ժամկետով, որի ընթացքում անձը գտնվում է դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի հսկողության ներքո և պարտավոր է կատարել դատարանի որոշմամբ սահմանված պարտականությունները: Փորձաշրջանի ընթացքում դատարանի կողմից նշանակվող պարտականություններն են՝
1) կրթական և մշակութային ծրագրերին մասնակցելը, այդ թվում՝ նոր արհեստ կամ մասնագիտություն ձեռք բերելը,
2) առանց դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության Հայաստանի Հանրապետության տարածքը չլքելը,
3) բնակության վայրը փոխելու դեպքում դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնին սեղմ ժամկետում իր նոր բնակության վայրի հասցեն հայտնելը,
4) ոգելից խմիչքներից (ալկոհոլից), թմրամիջոցներից, հոգեմետ (հոգեներգործուն), թունավոր կամ այլ թմրեցնող նյութերից ունեցած կախվածությունից բուժման կուրս անցնելը,
5) հանրօգուտ աշխատանքներում ներգրավվելը,
6) սեռավարակից կամ շրջապատի համար վտանգ ներկայացնող հիվանդությունից բուժման կուրս անցնելը,
7) տուժողի, նրա ընտանիքի անդամի, նրա խնամքի տակ գտնվող անձի կամ դատարանի կողմից նշված այլ անձի հետ որևէ շփում ունենալու արգելքը,
8) որոշակի վայրեր այցելելու արգելքը,
9) հոգեբանական-վերականգնողական կուրս անցնելը:
6. Դատարանը դատապարտյալի վրա դնում է սույն հոդվածի 5-րդ մասով նախատեսված պարտականություններից մեկը կամ մի քանիսը կամ դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի միջնորդությամբ կամ սեփական նախաձեռնությամբ՝ այլ պարտականություններ, որոնք կարող են նպաստել նրա վերասոցիալականացմանը:»
Մեջբերված քրեաիրավական նորմը ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը վերլուծության է ենթարկել հմ.ՎԲ-50/07, ՎԲ-139/07, ՎԲ-195/07, ՎԲ-01/08, ԵԿԴ/0034/01/08, ԱՎԴ2/0059/01/08, ԵԱՔԴ/0078/01/09, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացված որոշումներում, որոնցով կայուն նախադեպային իրավունք է ձևավորել առ այն, որ պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունը, որ մեղադրյալի ուղղումը հնարավոր է առանց իրական պատիժ կրելու: Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին: Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը փաստել է, որ չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, սակայն Դատարանը, կոնկրետ գործի հանգամանքների բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ գնահատման հիման վրա, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, ինչպես նաև նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 5-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը, անձի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս պարտավոր է հաշվի առնել՝
1) անձին մեղսագրվող հանցանքի բնույթն ու վտանգավորությունը,
2) պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները,
3) հանցանք կատարածի անձը,
4) պատճառած վնասը հատուցելու կամ այլ կերպ հարթելու պահանջի բացակայությունը կամ այն հատուցած կամ այլ կերպ հարթած լինելու հանգամանքը, եթե հանցագործությամբ վնաս է պատճառվել:
Այսպիսով, նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջներից է այն, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին:
Սեյրան Կառլենի Աղախանյանի վերաբերյալ 13.09.2013թ. կայացրած թիվ ԱՎԴ/0082/01/12 որոշմամբ, ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ «/.../ յուրաքանչյուր գործով նշանակված պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը լուծելիս դատարանն, ի թիվս այլ հանգամանքների (կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափ, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճան, հանցագործության կատարման եղանակ և այլն), պետք է բազմակողմանի վերլուծության ու գնահատման ենթարկի հանցավորի անձը: Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ պատասխանատվության և պատժի անհատականացման և հետևաբար նաև նշանակված պատժի կրման հարցի լուծման համար էական նշանակություն ունեն հանցավորի անձի ոչ միայն ֆիզիկական ու հոգեկան, այլև սոցիալական առանձնահատկությունների վերաբերյալ փաստական տվյալները: Հետևաբար, հանցավորի պատասխանատվությունն ու պատիժն անհատականացնելիս և նշանակված պատիժը փաստացի կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը պետք է ուսումնասիրի հանցավորի ընտանեկան դրության, նրա խնամքին այլ անձանց առկայության, սոցիալական միջավայրում նրա զբաղեցրած տեղի ու դիրքի, սոցիալական միջավայրում նրա ունեցած բնութագրի և մի շարք այլ հանգամանքների վերաբերյալ փաստական տվյալները»:
Վերոգրյալի հիման վրա, ինչպես նաև հաշվի առնելով գործի հանգամանքներն ու առանձնահատկությունները, մեղադրյալ Թ.Բաքոյանի անձը, նրան բնութագրող հանգամանքները, նրա սոցիալական դրությունը, հանցագործության բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, ինչպես նաև գործով պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքի առկայությունն ու ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, նաև իր հայեցողության շրջանակներում ղեկավարվելով պատժի նշանակման օրինականության, արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և մարդասիրության սկզբունքներով, հաշվի առնելով գործով հաստատված փաստական հանգամանքները, քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, ելնելով քրեական օրենսդրության սկզբունքներից և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով նախատեսված` պատժի նպատակների իրականացման անհրաժեշտությունից, Դատարանը գալիս է այն եզրահանգման, որ առկա են Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակվող պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերը, վերջինիս ուղղումը հնարավոր է առանց ազատազրկման ձևով պատիժը կրելու, ուստի սույն գործով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառմամբ մեղադրյալ Թ.Բաքոյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակվող պատիժը պայմանականորեն չկիրառելով հնարավոր է հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակներին` սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձի վերասոցիալականացմանը և հանցագործությունների կանխմանը, որը բխում է նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ և 69-րդ հոդվածներով սահմանված` արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից:
Դատարանը նման եզրահանգման գալիս է հաշվի առնելով կատարված հանցանքի հանրային վտանգավորությունը, արձանագրելով, որ Թ.Բաքոյանը կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 496-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված միջին ծանրության հանցանք, ընդ որում առաջին անգամ: Հարկ է նկատել, որ ՀՀ ԱԱԾ ՍԶ 2024 թվականի նոյեմբերի 19-ի գրության համաձայն՝ Թ.Բաքոյանը ՌԴ-ում բնակվելու ընթացքում խնդիրներ է ունեցել ադրբեջանցիների հետ, գիտակցելով, որ իր կյանքին վտանգ է սպառնում կայացրել է որոշում՝ շրջանցելով ՀՀ պետական սահմանի անցման կետերը, ապօրինի՝ առանց փաստաթղթերի և պատշաճ թույլտվության լքել է ՌԴ պետական սահմանը՝ ՀՀ մուտք գործելու նպատակով /հատոր 1-ին, գ.թ. 132/: Ընդ որում, վերջինս ունեցել է օրինական հիմքերով ՀՀ մուտք գործելու հնարավորություն: Այսինքն՝ նշված շարժառիթն իր հերթին նվազեցնում է նաև անձի հանրային վտանգավոր լինելը: Բացի այդ, Դատարանը հաշվի է առնում Թ.Բաքոյանի անձը բնութագրող տվյալները, մասնավորապես՝ ՌԴ կենտրոնական քրեական հաշվառումներով չի անցնում: Վերը նշվածը հաշվի առնելով Դատարանը գտնում է, որ պատժի նպատակներին հնարավոր է հասնել նաև մեղադրյալ Թեմուր Բաքոյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելով և վերջինիս նկատմամբ 1 /մեկ/ տարի ժամկետով փորձաշրջան սահմանելով:
Միևնույն ժամանակ Դատարանը գտնում է, որ փորձաշրջանի ընթացքում մեղադրյալ Թեմուր Բաքոյանի նկատմամբ պետք է սահմանել պարտականություն, մասնավորապես՝ առանց վերջինիս վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության չլքել Հայաստանի Հանրապետության տարածքը, բնակության վայրը փոխելու դեպքում վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնին սեղմ ժամկետում հայտնել իր նոր բնակության վայրի հասցեն: Փորձաշրջանի նկատմամբ վերահսկողությունը պետք է դրվի ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության համապատասխան ստորաբաժանման վրա:
Նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ վերը մեջբերված պատճառաբանությունների բացի, Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը պայմանավորված է նաև նրանով, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 2-րդ մասը նույն հոդվածի 1-ին մասից անջատ նախատեսել է նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու դեպքեր, ի թիվս այլնի, նաև արագացված վարույթի շրջանակներում: Ընդ որում, Դատարանի գնահատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 2-րդ մասում ամրագրված առանձին դեպքերում նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հայեցակարգը պետք է գնահատվի այնպես, որ յուրաքանչյուր դեպքում արագացված կամ համաձայնեցված կամ համագործակցության վարույթի շրջանակներում Դատարանը ոչ թե պետք է հաստատի պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու անհրաժեշտությունը, այլ պետք է փաստարկված հերքի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի, այդ թվում՝ 2-րդ մասով նախատեսված դրույթների կիրառելիության անհնարինությունը, հակառակ դեպքում օրենսդիրը՝ դատավարական հատուկ կարգի կիրառման դեպքերի համար առանձին չէր սահմանի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառելիության հնարավորությունը: Իսկ սույն դեպքում քրեական գործի նյութերում բացակայում են այնպիսի ծանրակշիռ փաստական տվյալներ, որոնց համակցված գնահատման արդյունքում կարելի է եզրահանգել, որ մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված ազատազրկման ձևով պատիժը փաստացի չկրելու պայմաններում հնարավոր չի լինի հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակների իրագործմանը:
5.10 Անդրադառնալով որպես արտավարութային փաստաթուղթ ապացույց ճանաչված և քրեական վարույթին կցված փաստաթղթերի պատճենների տնօրինման հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ դրանք պետք է պահել գործի հետ միասին՝ վերջինիս պահելու ամբողջ ժամանակամիջոցում, իսկ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի ՌԴ քաղաքացու 6015914602 համարի անձնագիրը վերադարձնել վերջինիս տնօրինմանը:
5.11 Անդրադառնալով մեղադրյալի նկատմամբ մինչդատական վարույթի ընթացքում համակցված կիրառված խափանման միջոցների հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ դրանք պետք է թողնել անփոփոխ` մինչ դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը: Դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո պետք է վերացնել վարչական հսկողությունը, բացակայելու արգելը և գրավը, ինչպես նաև դրանցով պայմանավորված սահմանափակումները, իսկ գրավի գումարը վերադարձնել՝ գրավատու Մարինե Ալիխանի Բաքոյանին:
5.12 Դատարանը գտնում է նաև, որ վարութային ծախսերի հարցը պետք է համարել լուծված, քանի որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.4–րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ նույն օրենսգրքի 167-րդ հոդվածի 1-ին մաuով նախատեսված վարույթային ծախսերը մեղադրյալից ենթակա չեն բռնագանձման:
Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 9-րդ, 99-րդ, 347-350-րդ, 364-րդ, 464.1-464.5-րդ հոդվածներով՝ Դատարանը հոդվածներով, Դատարանը.
Վ Ճ Ռ Ե Ց
Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքում և պատիժ նշանակել ազատազրկում՝ 1 /մեկ/ տարի ժամկետով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 79-րդ հոդվածի կիրառմամբ՝ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ նշանակված 1 /մեկ/ տարի ժամկետով ազատազրկման ձևով պատժին հաշվակցել վերջինիս փաստացի անազատության մեջ գտնվելու՝ 4 /չորս/ ամիս ժամանակահատվածը և նրա նկատմամբ վերջնական պատիժ նշանակել ազատազրկում՝ 8 /ութ/ ամիս ժամկետով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կարգով Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ նշանակված 8 /ութ/ ամիս ժամկետով ազատազրկումը պայմանականորեն չկիրառել՝ սահմանելով փորձաշրջան 1 /մեկ/ տարի ժամկետով, որի ընթացքում պարտականություն սահմանել՝ առանց վերջինիս վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության չլքել Հայաստանի Հանրապետության տարածքը, բնակության վայրը փոխելու դեպքում վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնին սեղմ ժամկետում հայտնել իր նոր բնակության վայրի հասցեն: Փորձաշրջանի նկատմամբ վերահսկողությունը դնել ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության համապատասխան ստորաբաժանման վրա:
Դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո որպես արտավարութային փաստաթուղթ ապացույց ճանաչված և քրեական վարույթին կցված փաստաթղթերի պատճենները պահել գործի հետ միասին՝ վերջինիս պահելու ամբողջ ժամանակամիջոցում, իսկ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի ՌԴ քաղաքացու 6015914602 համարի անձնագիրը վերադարձնել վերջինիս տնօրինմանը:
Դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ համակցված կիրառված խափանման միջոցներ՝ վարչական հսկողությունը, բացակայելու արգելը և գրավը, ինչպես նաև դրանցով պայմանավորված սահմանափակումները՝ վերացնել, իսկ գրավի գումարը վերադարձնել գրավատուին:
Վարույթային ծախսերի հարցը համարել լուծված:
Դատավճիռը, բացառությամբ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 373-րդ հոդվածով և 375-րդ հոդվածի 1-3-րդ մասերով նախատեսված հիմքերի, կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան՝ այն ստանալու օրվանից հետո՝ մեկամսյա ժամկետում։
ԴԱՏԱՎՈՐ Ս.ՅՈՒԶԲԱՇՅԱՆ
Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ
ԵՐԵՎԱՆ ՔԱՂԱՔԻ ԱՌԱՋԻՆ ԱՏՅԱՆԻ
ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅԱՆ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ
նախագահությամբ՝ դատավոր Ս.ՅՈՒԶԲԱՇՅԱՆԻ
քարտուղարությամբ՝ Լ.ՂԱԶԱՐՅԱՆԻ
Լ.ՊՈՂՈՍՅԱՆԻ
մասնակցությամբ`
հանրային մեղադրող ՀՀ գլխավոր դատախազության
սահմանադրական կարգի հիմունքների,
պետության և հասարակական
անվտանգության դեմ ուղղված
հանցագործությունների գործերով
վարչության ավագ դատախազ
Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆԻ
պաշտպան Լ.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆԻ
մեղադրյալ Թ.ԲԱՔՈՅԱՆԻ
2025 թվականի փետրվարի 28-ին, Երևան քաղաքում, դռնբաց դատական նիստում դատաքննության հատուկ կարգի՝ արագացված վարույթի կիրառմամբ, քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի՝
Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի՝ ծնված՝ 27.03.1971թ. ազգությամբ եզդի, ՌԴ քաղաքացի, միջնակարգ, աշխատել է որպես մրգավաճառ, չամուսնացած, խնամքին ոչ ոք, չդատապարտված, հաշվառված՝ ՌԴ Ռոստով Դոնի, Կամարովի փողոց 10-րդ շենք, 119 բնակարան հասցում, ՀՀ-ում մշտական բնակության հասցե չունի, ժամանակավոր բնակվում է Արմավիրի մարզի Բաղրամյան համայնքի Վանանդ գյուղի Զ.Սահակյան փողոցի 14 տուն հասցեում, որպես խափանման միջոցներ համակցված կիրառված են վարչական հսկողությունը, բացակայելու արգելքը և գրավը, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
1. Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1.1 2024 թվականի հոկտեմբերի 31-ին ձերբակալվել է Թեմուր Բաքոյանը /հատոր 1-ին, գ.թ. 10-15/:
1.2 2024 թվականի հոկտեմբերի 31-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի պետության, սահմանադրական կարգի հիմունքների և հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների քննության գլխավոր վարչության երկրորդ վարչությունում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 470-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով նախաձեռնվել է թիվ 58226624 քրեական վարույթը /հատոր 1-ին, գ.թ. 22-24/:
1.3 Նույն օրը որոշում է կայացվել հանցանք կատարած լինելու անմիջականորեն ծագած հիմնավոր կասկածի առկայության դեպքում Թեմուր Բաքոյանին ձերբակալելու մասին /հատոր 1-ին, գ.թ. 28-29/:
1.4 2024 թվականի նոյեմբերի 01-ին Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով և նույն օրը նրան մեղադրանք է ներկայացվել /հատոր 1-ին, գ.թ. 52-58/:
1.5 2024 թվականի նոյեմբերի 02-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի թիվ ԵԴ1/1949/06/24 որոշմամբ մեղադրյալ Թեմուր Բաքոյանի նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոցներ համակցված կիրառվել են տնային կալանքը, 500.000 /հինգ հարյուր հազար/ ՀՀ դրամ չափով գրավը և բացակայելու արգելքը /հատոր 1-ին, գ.թ. 83-106/:
1.6 2024 թվականի նոյեմբերի 04-ին Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանը վերցվել է էլեկտրոնային հսկողության /հատոր 1-ին, գ.թ. 113/:
1.7 2024 թվականի դեկտեմբերի 30-ին Դատարանի թիվ ԵԴ1/1949/06/24 որոշմամբ մեղադրյալ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոց կիրառված տնային կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է երկու ամսով /հատոր 1-ին, գ.թ. 230-245/:
1.8 2025 թվականի հունվարի 29-ին Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով և հաջորդ օրը նրան մեղադրանք է ներկայացվել /հատոր 1-ին, գ.թ. 273-277/:
1.9 2025 թվականի հունվարի 31-ին կազմվել է թիվ 58226624 քրեական գործով մեղադրական եզրակացությունը /հատոր 1-ին, գ.թ. 285-295/:
1.10 2025 թվականի փետրվարի 07-ին որոշում է կայացվել թիվ 58226624 քրեական գործով մեղադրական եզրակացությունը հաստատելու մասին:
1.11 2025 թվականի փետրվարի 07-ին թիվ 58226624 քրեական գործը մուտք է եղել դատարան, էլեկտրոնային եղանակով նույն օրը մակագրվել է թիվ ԵԴ1/0482/01/25 համարի ներքո և նույն թվականի փետրվարի 10-ին հանձնվել է դատավոր Ս.Յուզբաշյանին:
1.12 2025 թվականի փետրվարի 10-ին որոշում է կայացվել քրեական գործով վարույթն ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին:
1.13 2025 թվականի փետրվարի 28-ին որոշում է կայացվել մեղադրյալ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոց կիրառված տնային կալանքը փոխվել է ու նրա նկատմամբ կիրառվել է վարչական հսկողություն, իսկ գրավը և բացակայելու արգելքը՝ թողնվել են անփոփոխ:
2. Մեղադրանքի փաստական նկարագրությունը.
2.1 Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղադրանք է ներկայացվել քրեական օրենսգրքով նախատեսված, պատժի սպառնալիքով արգելված, մեղավորությամբ կատարված այն արարքի կատարման համար, որ նա «հանդիսանալով ՌԴ քաղաքացի հոկտեմբեր ամսին՝ նախաքննությամբ դեռևս չպարզված օրը, խախտելով «Պետական սահմանի մասին» ՀՀ օրենքի 11-րդ հոդվածի և «ՀՀ պետական սահմանի ռեժիմի մասին» ՀՀ կառավարության 2011 թվականի մայիսի 12-ի թիվ 702-Ն որոշման պահանջները, շրջանցելով ՀՀ պետական սահմանի անցման կետերը, Վրաստանի տարածքից հետիոտն ապօրինի հատել է ՀՀ պետական սահմանը: Այնուհետև, 2024 թվականի հոկտեմբերի 31-ին Թեմուր Բաքոյանը մոտեցել է ՀՀ «Զվարթնոց» օդանավակայանում տեղակայված ՀՀ ԱԱԾ սահմանապահ զորքերի անցման կետին և ներկայացնելով իր անվամբ տրված ՌԴ քաղաքացու 6015914602 անձնագիրը՝ փորձել է հատել Հայաստանի Հանրապետության պետական սահմանը, սակայն նրա ապօրինի մուտքը Հայաստանի Հանրապետություն հայտնաբերվել է ՀՀ ԱԱԾ ՍԶ աշխատակիցների կողմից, ինչի արդյունքում վերջինիս ելքը ՀՀ-ից արգելվել է և վերջինս ձերբակալվել է»:
3. Արագացված վարույթ.
3.1 Քրեական գործի նախնական դատալսումների փուլում մեղադրյալ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանը միջնորդել է կիրառել արագացված վարույթ, հայտարարելով, որ իրեն պարզ է ներկայացված մեղադրանքը, համաձայն է մեղադրանքի հետ, պնդում է արագացված վարույթ կիրառելու մասին միջնորդությունը, միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր, մինչև միջնորդությունը ներկայացնելը խորհրդակցել է պաշտպան Լ.Հարությունյանի հետ, գիտակցում է արագացված վարույթ կիրառելու հետևանքները:
3.2 Հանրային մեղադրող Ա.Բաղդասարյանն արագացված վարույթ կիրառելու դեմ չի առարկել:
3.3 Դատարանը, համոզվելով, որ առկա է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.1-ին հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հիմքը, բացակայում են նույն օրենսգրքի 464.1-ին հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված` արագացված վարույթի կիրառումը բացառող հանգամանքները, ինչպես նաև հաշվի առնելով, որ մեղադրյալը համաձայն է մեղադրանքի հետ, պաշտպանի հետ խորհրդակցելուց հետո միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր և գիտակցում է իր միջնորդության բնույթը ու հետևանքները, որոշում է կայացրել արագացված վարույթ կիրառելու վերաբերյալ միջնորդությունը բավարարելու և լրացուցիչ դատալսումներ անցկացնելու մասին:
4. Արագացված վարույթով լրացուցիչ դատալսումներ.
4.1 Լրացուցիչ դատալսումների ընթացքում հետազոտվեց՝ ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության ինտերպոլի ԱԿԲ տեղեկանքը, որի համաձայն՝ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանը ՌԴ կենտրոնական քրեական հաշվառումներով չի անցնում /դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1-ին, գ.թ. 209/:
5. Դատարանի պատճառաբանությունը և եզրահանգումները.
5.1 Առաջադրված մեղադրանքի հետ մեղադրյալ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի համաձայն լինելու և արագացված վարույթ կիրառելու պայմաններում Դատարանն արձանագրում է, որ ապացուցված է Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանին վերագրվող արարքի փաստական հանգամանքները, վերջինս կատարել է իրեն մեղսագրված հանցանքը, այն ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին, ինչպես նաև ապացուցված է մեղադրյալի մեղավորությունը տվյալ արարքը կատարելու մեջ։
5.2 Հաստատված համարելով մեղադրյալ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի մեղավորությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ՝ Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալը ենթակա է քրեական պատասխանատվության և պատժի:
5.3 Մեղադրյալ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հարցը քննարկելիս՝ Դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից կամ ազատություններից սույն օրենսգրքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ:
2. Պատժի նպատակներն են` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները:»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ:
3. Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե Դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:
4. Պատժի կատարման կարգը և պայմանները սահմանվում են Հայաստանի Հանրապետության քրեակատարողական օրենսդրությամբ:»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 77-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն՝
«Արագացված վարույթ կիրառելու դեպքում պատիժը չի կարող գերազանցել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի համար նախատեսված առավելագույն չափի կամ ժամկետի երեք քառորդը։ Եթե առավել խիստ պատժատեսակի երեք քառորդը պակաս է ստացվում սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի նվազագույն չափից կամ ժամկետից, ապա այն չի կարող պակաս լինել նվազագույն չափից կամ ժամկետից»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Առանց սահմանված փաստաթղթի կամ պատշաճ թույլտվության Հայաստանի Հանրապետության պետական սահմանը հատելը՝
պատժվում է տուգանքով՝ տասնապատիկից երեսնապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով՝ հարյուրից երկու հարյուր ժամ տևողությամբ, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ` առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով:
/.../»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464․4-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
Դատարանը արագացված վարույթի արդյունքով մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ՝ հաշվի առնելով Հայաuտանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի վերաբերելի դրույթները:
5.4 Պատիժ նշանակելը քրեական գործով արդարադատության իրականացման վճռական պահն է, որը պետք է դառնա կատարված հանցանքի հասարակական վտանգավորության գնահատման լիարժեք չափանիշ, պատժի ենթարկվող անձին վերասոցիալականացնելու, ինչպես մեղադրյալի, այնպես էլ այլ անձանց կողմից հանցագործությունները կանխելու գործուն միջոց: Արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքը պատժի տեսակը և չափը որոշելու բազմաթիվ դրույթների ու չափանիշների հետ մեկտեղ անխզելիորեն կապված է պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները հետազոտելու և հաշվի առնելու հետ: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 102-րդ հոդվածում թվարկված են յուրաքանչյուր քրեական գործով ապացուցման ենթակա փաստական հանգամանքները: Այդ հոդվածի 5-րդ կետի համաձայն՝ քրեական օրենքով նախատեսված պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ խստացնող հանգամանքները հաստատվում են միայն ապացույցների հիման վրա: Ընդ որում, անձի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների գնահատումը յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս հնարավորություն է տալիս դատարանին պատկերացում կազմել հանցանքի՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանի, բնույթի, ինչպես նաև հանցավորի անձնավորության մասին և յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատականացնել պատիժը: Պատժի անհատականացման կարևորությունն այն է, որ դա լուրջ երաշխիք է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված պատժի նպատակների իրականացման համար: Վերոգրյալից հետևում է, որ մեղադրյալի կողմից արագացված վարույթ կիրառելուն համաձայնություն տալու և ներկայացված մեղադրանքի հետ համաձայն լինելու պարագայում առանց որևէ սահմանափակումների պատժաչափի նշանակման հարցում օրենսդիրը արտոնյալ պայմաններ է նախատեսել: Մասնավորապես՝ արագացված վարույթ կիրառելու դեպքում պատիժը չի կարող գերազանցել ՀՀ քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի համար նախատեսված առավելագույն չափի կամ ժամկետի երեք քառորդը, իսկ եթե առավել խիստ պատժատեսակի երեք քառորդը պակաս է ստացվում ՀՀ քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի նվազագույն չափից կամ ժամկետից, ապա այն չի կարող պակաս լինել նվազագույն չափից կամ ժամկետից:
5.5 Դատարանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի հոդվածների համապատասխան Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ նշանակվող պատժի տեսակը և չափը որոշելիս հաշվի է առնում կատարված հանցագործության եղանակը, շարժառիթն ու նպատակը, քրեական պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, նրա անձը բնութագրող տվյալները, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` մեղադրյալի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցության հանգամանքը:
Դատարանը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, որպես Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի պատասխանատվությունը կամ պատիժը մեղմացնող հանգամանք է արձանագրում մեղքն ընդունելն ու անկեղծորեն զղջալը:
Մեղքն ընդունելը որպես մեղմացնող հանգամանք դիտարկելիս Դատարանը հաշվի է առնում արագացված վարույթի կիրառմամբ պայմանավորված մեղադրյալի դիրքորոշումը, ինչպես նաև այդ կապակցությամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի մոտեցումն, ըստ որի՝ «/.../ մեղքն ընդունելը կամ չընդունելն անձի սուբյեկտիվ իրավունքն է, որը նախատեսված և երաշխավորված է ՀՀ Սահմանադրության 21-րդ և 22-րդ հոդվածներով։ Հետևաբար, մեղքը չընդունելը չի կարող պատիժ նշանակելիս հաշվի առնվել և հակառակը` մեղքն ընդունելը և կատարածի համար անկեղծորեն զղջալը ՀՀ քրեական օրենսգրքի շրջանակներում բարենպաստ քրեաիրավական նշանակություն ունեցող հանգամանք է և կարող է կատարել պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքի դեր։ Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ մեղքն ընդունելը և կատարածի համար անկեղծորեն զղջալը, որպես մեղավոր անձի հետհանցավոր դրական վարքագիծ, վկայում է այն մասին, որ նա լրիվ գիտակցել է իր արարքի հանրային վտանգավորությունը, զղջացել է դրա համար։ Մեղքն ընդունելու պարագայում քրեական պատժի նպատակների իրացումը, այդ թվում` պատժի ենթարկված անձին ուղղելու հավանականությունը, զգալիորեն բարձրանում է /.../ (տե՛ս Սերոբ Ֆրունզիկի Սարգսյանի գործով 2012 թվականի նոյեմբերի 01-ի թիվ ՍԴ/0109/01/12 որոշման 27 կետը):
Դատարանը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 71-րդ հոդվածով, արձանագրում է, որ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի պատասխանատվությունը կամ պատիժը ծանրացնող հանգամանք առկա չէ:
Որպես Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի անձը բնութագրող հանգամանք է դիտարկվում դատապարտված չլինելը:
5.6 Գոռ Գագիկի Ավետիսյանի և Արմեն Իշխանի Հովակիմյանի գործով 2010թ. նոյեմբերի 5-ին կայացված թիվ ԵԱՔԴ/0164/01/09 որոշման մեջ անդրադառնալով նշանակվող պատժի արդարացիության պահանջին՝ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը նշել է, որ՝ «/…/ հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակված պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, ինչպես նաև պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները և, ելնելով քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից, ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու, նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար: Հետևաբար, ակնհայտ մեղմ կամ ակնհայտ խիստ լինելու պատճառով անարդարացի կլինի այնպիսի պատիժը, որը նշանակվել է առանց պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների պահպանման»:
5.7 Դատարանը, հիմք ընդունելով 4.1 և 5.5 կետերում արձանագրված հանգամանքները և ղեկավարվելով 5.3-5.4 և 5.6 կետերում մեջբերված նորմերով ու իրավական դիրքորոշումներով, գտնում է, որ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքի համար պետք է պատիժ նշանակել ազատազրկում՝ 1 /մեկ/ տարի ժամկետով։
Անդրադառնալով Թ.Բաքոյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով առավել մեղմ պատժատեսակների, մասնավորապես՝ տուգանքի, հանրային աշխատանքների կամ կարճաժամկետ ազատազրկում կիրառելու հնարավորությանը, Դատարանը փաստում է, որ դրանց կիրառմամբ չի ապահովվի պատժի նպատակների իրացումը: Այլ կերպ Դատարանը գտնում է, որ Թ.Բաքոյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով պատիժն անհրաժեշտ և բավարար է ՀՀ քրեական օրենսգրքով և Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումներով սահմանված պատժի առջև դրված խնդիրների և նպատակների իրագործմանը հասնելու համար:
5.8 ՀՀ քրեական օրենսգրքի 79-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելու, օտարերկրյա քաղաքացուն Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելու, զինվորական ծառայության մեջ սահմանափակման, ազատության սահմանափակման, կարգապահական գումարտակում պահելու, ազատազրկման ժամկետները հաշվարկվում են ամիսներով և տարիներով: Հանրային աշխատանքների ժամկետը հաշվարկվում է ժամերով: Կարճաժամկետ ազատազրկման ժամկետը հաշվարկվում է օրերով և ամիսներով:
2. Սույն հոդվածի 1-ին մասում նշված պատիժները փոխարինելիս կամ գումարելիս, ինչպես նաև պատիժը հաշվակցելիս ժամկետները կարող են հաշվարկվել օրերով:
3. Մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը, անկախ Հայաստանի Հանրապետության իրավազորությունից, փաստացի անազատության մեջ գտնվելու ժամկետը հաշվակցվում է կարճաժամկետ ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու, ազատազրկման ձևով նշանակված պատժին` 1 օրը հաշվելով 1 օրվա դիմաց, ազատության սահմանափակման ձևով նշանակված պատժին՝ 1 օրը հաշվելով 2 օրվա դիմաց, իսկ հանրային աշխատանքների դեպքում՝ 1 օրը 8 ժամի դիմաց:
/.../»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 123-րդ հոդվածի 6-րդ մասի համաձայն՝ տնային կալանքի մեկ օրը հավասար է կալանքի մեկ օրվան:
Վերոնշյալի կիրառմամբ Դատարանը գտնում է, որ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ նշանակված 1 /մեկ/ տարի ժամկետով ազատազրկման ձևով պատժին անհրաժեշտ է հաշվակցել վերջինիս փաստացի անազատության մեջ գտնվելու՝ 4 /չորս/ ամիս ժամկետը և Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ նշանակել ազատազրկում՝ 8 /ութ/ ամիս ժամկետով:
5.9 Դատարանն, անդրադառնալով մեղադրյալ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ նշանակված 8 /ութ/ ամիս ժամկետով ազատազրկման ձևով պատիժը կրելու հարցին, արձանագրում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի համաձայն՝
§1. Եթե դատարանը հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կարճաժամկետ ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու կամ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելիս հանգում է հետևության, որ պատժի նպատակների իրականացումը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
/.../
5. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը սահմանում է փորձաշրջան՝ 1-5 տարի ժամկետով, որի ընթացքում անձը գտնվում է դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի հսկողության ներքո և պարտավոր է կատարել դատարանի որոշմամբ սահմանված պարտականությունները: Փորձաշրջանի ընթացքում դատարանի կողմից նշանակվող պարտականություններն են՝
1) կրթական և մշակութային ծրագրերին մասնակցելը, այդ թվում՝ նոր արհեստ կամ մասնագիտություն ձեռք բերելը,
2) առանց դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության Հայաստանի Հանրապետության տարածքը չլքելը,
3) բնակության վայրը փոխելու դեպքում դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնին սեղմ ժամկետում իր նոր բնակության վայրի հասցեն հայտնելը,
4) ոգելից խմիչքներից (ալկոհոլից), թմրամիջոցներից, հոգեմետ (հոգեներգործուն), թունավոր կամ այլ թմրեցնող նյութերից ունեցած կախվածությունից բուժման կուրս անցնելը,
5) հանրօգուտ աշխատանքներում ներգրավվելը,
6) սեռավարակից կամ շրջապատի համար վտանգ ներկայացնող հիվանդությունից բուժման կուրս անցնելը,
7) տուժողի, նրա ընտանիքի անդամի, նրա խնամքի տակ գտնվող անձի կամ դատարանի կողմից նշված այլ անձի հետ որևէ շփում ունենալու արգելքը,
8) որոշակի վայրեր այցելելու արգելքը,
9) հոգեբանական-վերականգնողական կուրս անցնելը:
6. Դատարանը դատապարտյալի վրա դնում է սույն հոդվածի 5-րդ մասով նախատեսված պարտականություններից մեկը կամ մի քանիսը կամ դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի միջնորդությամբ կամ սեփական նախաձեռնությամբ՝ այլ պարտականություններ, որոնք կարող են նպաստել նրա վերասոցիալականացմանը:»
Մեջբերված քրեաիրավական նորմը ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը վերլուծության է ենթարկել հմ.ՎԲ-50/07, ՎԲ-139/07, ՎԲ-195/07, ՎԲ-01/08, ԵԿԴ/0034/01/08, ԱՎԴ2/0059/01/08, ԵԱՔԴ/0078/01/09, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացված որոշումներում, որոնցով կայուն նախադեպային իրավունք է ձևավորել առ այն, որ պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունը, որ մեղադրյալի ուղղումը հնարավոր է առանց իրական պատիժ կրելու: Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին: Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը փաստել է, որ չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, սակայն Դատարանը, կոնկրետ գործի հանգամանքների բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ գնահատման հիման վրա, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, ինչպես նաև նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 5-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը, անձի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս պարտավոր է հաշվի առնել՝
1) անձին մեղսագրվող հանցանքի բնույթն ու վտանգավորությունը,
2) պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները,
3) հանցանք կատարածի անձը,
4) պատճառած վնասը հատուցելու կամ այլ կերպ հարթելու պահանջի բացակայությունը կամ այն հատուցած կամ այլ կերպ հարթած լինելու հանգամանքը, եթե հանցագործությամբ վնաս է պատճառվել:
Այսպիսով, նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջներից է այն, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին:
Սեյրան Կառլենի Աղախանյանի վերաբերյալ 13.09.2013թ. կայացրած թիվ ԱՎԴ/0082/01/12 որոշմամբ, ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ «/.../ յուրաքանչյուր գործով նշանակված պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը լուծելիս դատարանն, ի թիվս այլ հանգամանքների (կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափ, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճան, հանցագործության կատարման եղանակ և այլն), պետք է բազմակողմանի վերլուծության ու գնահատման ենթարկի հանցավորի անձը: Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ պատասխանատվության և պատժի անհատականացման և հետևաբար նաև նշանակված պատժի կրման հարցի լուծման համար էական նշանակություն ունեն հանցավորի անձի ոչ միայն ֆիզիկական ու հոգեկան, այլև սոցիալական առանձնահատկությունների վերաբերյալ փաստական տվյալները: Հետևաբար, հանցավորի պատասխանատվությունն ու պատիժն անհատականացնելիս և նշանակված պատիժը փաստացի կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը պետք է ուսումնասիրի հանցավորի ընտանեկան դրության, նրա խնամքին այլ անձանց առկայության, սոցիալական միջավայրում նրա զբաղեցրած տեղի ու դիրքի, սոցիալական միջավայրում նրա ունեցած բնութագրի և մի շարք այլ հանգամանքների վերաբերյալ փաստական տվյալները»:
Վերոգրյալի հիման վրա, ինչպես նաև հաշվի առնելով գործի հանգամանքներն ու առանձնահատկությունները, մեղադրյալ Թ.Բաքոյանի անձը, նրան բնութագրող հանգամանքները, նրա սոցիալական դրությունը, հանցագործության բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, ինչպես նաև գործով պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքի առկայությունն ու ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, նաև իր հայեցողության շրջանակներում ղեկավարվելով պատժի նշանակման օրինականության, արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և մարդասիրության սկզբունքներով, հաշվի առնելով գործով հաստատված փաստական հանգամանքները, քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, ելնելով քրեական օրենսդրության սկզբունքներից և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով նախատեսված` պատժի նպատակների իրականացման անհրաժեշտությունից, Դատարանը գալիս է այն եզրահանգման, որ առկա են Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակվող պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերը, վերջինիս ուղղումը հնարավոր է առանց ազատազրկման ձևով պատիժը կրելու, ուստի սույն գործով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառմամբ մեղադրյալ Թ.Բաքոյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակվող պատիժը պայմանականորեն չկիրառելով հնարավոր է հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակներին` սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձի վերասոցիալականացմանը և հանցագործությունների կանխմանը, որը բխում է նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ և 69-րդ հոդվածներով սահմանված` արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից:
Դատարանը նման եզրահանգման գալիս է հաշվի առնելով կատարված հանցանքի հանրային վտանգավորությունը, արձանագրելով, որ Թ.Բաքոյանը կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 496-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված միջին ծանրության հանցանք, ընդ որում առաջին անգամ: Հարկ է նկատել, որ ՀՀ ԱԱԾ ՍԶ 2024 թվականի նոյեմբերի 19-ի գրության համաձայն՝ Թ.Բաքոյանը ՌԴ-ում բնակվելու ընթացքում խնդիրներ է ունեցել ադրբեջանցիների հետ, գիտակցելով, որ իր կյանքին վտանգ է սպառնում կայացրել է որոշում՝ շրջանցելով ՀՀ պետական սահմանի անցման կետերը, ապօրինի՝ առանց փաստաթղթերի և պատշաճ թույլտվության լքել է ՌԴ պետական սահմանը՝ ՀՀ մուտք գործելու նպատակով /հատոր 1-ին, գ.թ. 132/: Ընդ որում, վերջինս ունեցել է օրինական հիմքերով ՀՀ մուտք գործելու հնարավորություն: Այսինքն՝ նշված շարժառիթն իր հերթին նվազեցնում է նաև անձի հանրային վտանգավոր լինելը: Բացի այդ, Դատարանը հաշվի է առնում Թ.Բաքոյանի անձը բնութագրող տվյալները, մասնավորապես՝ ՌԴ կենտրոնական քրեական հաշվառումներով չի անցնում: Վերը նշվածը հաշվի առնելով Դատարանը գտնում է, որ պատժի նպատակներին հնարավոր է հասնել նաև մեղադրյալ Թեմուր Բաքոյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելով և վերջինիս նկատմամբ 1 /մեկ/ տարի ժամկետով փորձաշրջան սահմանելով:
Միևնույն ժամանակ Դատարանը գտնում է, որ փորձաշրջանի ընթացքում մեղադրյալ Թեմուր Բաքոյանի նկատմամբ պետք է սահմանել պարտականություն, մասնավորապես՝ առանց վերջինիս վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության չլքել Հայաստանի Հանրապետության տարածքը, բնակության վայրը փոխելու դեպքում վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնին սեղմ ժամկետում հայտնել իր նոր բնակության վայրի հասցեն: Փորձաշրջանի նկատմամբ վերահսկողությունը պետք է դրվի ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության համապատասխան ստորաբաժանման վրա:
Նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ վերը մեջբերված պատճառաբանությունների բացի, Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը պայմանավորված է նաև նրանով, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 2-րդ մասը նույն հոդվածի 1-ին մասից անջատ նախատեսել է նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու դեպքեր, ի թիվս այլնի, նաև արագացված վարույթի շրջանակներում: Ընդ որում, Դատարանի գնահատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 2-րդ մասում ամրագրված առանձին դեպքերում նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հայեցակարգը պետք է գնահատվի այնպես, որ յուրաքանչյուր դեպքում արագացված կամ համաձայնեցված կամ համագործակցության վարույթի շրջանակներում Դատարանը ոչ թե պետք է հաստատի պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու անհրաժեշտությունը, այլ պետք է փաստարկված հերքի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի, այդ թվում՝ 2-րդ մասով նախատեսված դրույթների կիրառելիության անհնարինությունը, հակառակ դեպքում օրենսդիրը՝ դատավարական հատուկ կարգի կիրառման դեպքերի համար առանձին չէր սահմանի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառելիության հնարավորությունը: Իսկ սույն դեպքում քրեական գործի նյութերում բացակայում են այնպիսի ծանրակշիռ փաստական տվյալներ, որոնց համակցված գնահատման արդյունքում կարելի է եզրահանգել, որ մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված ազատազրկման ձևով պատիժը փաստացի չկրելու պայմաններում հնարավոր չի լինի հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակների իրագործմանը:
5.10 Անդրադառնալով որպես արտավարութային փաստաթուղթ ապացույց ճանաչված և քրեական վարույթին կցված փաստաթղթերի պատճենների տնօրինման հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ դրանք պետք է պահել գործի հետ միասին՝ վերջինիս պահելու ամբողջ ժամանակամիջոցում, իսկ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի ՌԴ քաղաքացու 6015914602 համարի անձնագիրը վերադարձնել վերջինիս տնօրինմանը:
5.11 Անդրադառնալով մեղադրյալի նկատմամբ մինչդատական վարույթի ընթացքում համակցված կիրառված խափանման միջոցների հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ դրանք պետք է թողնել անփոփոխ` մինչ դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը: Դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո պետք է վերացնել վարչական հսկողությունը, բացակայելու արգելը և գրավը, ինչպես նաև դրանցով պայմանավորված սահմանափակումները, իսկ գրավի գումարը վերադարձնել՝ գրավատու Մարինե Ալիխանի Բաքոյանին:
5.12 Դատարանը գտնում է նաև, որ վարութային ծախսերի հարցը պետք է համարել լուծված, քանի որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.4–րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ նույն օրենսգրքի 167-րդ հոդվածի 1-ին մաuով նախատեսված վարույթային ծախսերը մեղադրյալից ենթակա չեն բռնագանձման:
Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 9-րդ, 99-րդ, 347-350-րդ, 364-րդ, 464.1-464.5-րդ հոդվածներով՝ Դատարանը հոդվածներով, Դատարանը.
Վ Ճ Ռ Ե Ց
Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքում և պատիժ նշանակել ազատազրկում՝ 1 /մեկ/ տարի ժամկետով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 79-րդ հոդվածի կիրառմամբ՝ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ նշանակված 1 /մեկ/ տարի ժամկետով ազատազրկման ձևով պատժին հաշվակցել վերջինիս փաստացի անազատության մեջ գտնվելու՝ 4 /չորս/ ամիս ժամանակահատվածը և նրա նկատմամբ վերջնական պատիժ նշանակել ազատազրկում՝ 8 /ութ/ ամիս ժամկետով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կարգով Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ նշանակված 8 /ութ/ ամիս ժամկետով ազատազրկումը պայմանականորեն չկիրառել՝ սահմանելով փորձաշրջան 1 /մեկ/ տարի ժամկետով, որի ընթացքում պարտականություն սահմանել՝ առանց վերջինիս վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության չլքել Հայաստանի Հանրապետության տարածքը, բնակության վայրը փոխելու դեպքում վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնին սեղմ ժամկետում հայտնել իր նոր բնակության վայրի հասցեն: Փորձաշրջանի նկատմամբ վերահսկողությունը դնել ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության համապատասխան ստորաբաժանման վրա:
Դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո որպես արտավարութային փաստաթուղթ ապացույց ճանաչված և քրեական վարույթին կցված փաստաթղթերի պատճենները պահել գործի հետ միասին՝ վերջինիս պահելու ամբողջ ժամանակամիջոցում, իսկ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի ՌԴ քաղաքացու 6015914602 համարի անձնագիրը վերադարձնել վերջինիս տնօրինմանը:
Դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ համակցված կիրառված խափանման միջոցներ՝ վարչական հսկողությունը, բացակայելու արգելը և գրավը, ինչպես նաև դրանցով պայմանավորված սահմանափակումները՝ վերացնել, իսկ գրավի գումարը վերադարձնել գրավատուին:
Վարույթային ծախսերի հարցը համարել լուծված:
Դատավճիռը, բացառությամբ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 373-րդ հոդվածով և 375-րդ հոդվածի 1-3-րդ մասերով նախատեսված հիմքերի, կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան՝ այն ստանալու օրվանից հետո՝ մեկամսյա ժամկետում։
ԴԱՏԱՎՈՐ Ս.ՅՈՒԶԲԱՇՅԱՆ
Գործ թիվ ԵԴ1/0482/01/25
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև՝ Վերաքննիչ դատարան) հետևյալ կազմով.
նախագահող դատավոր՝ Մ.Հարությունյան,
դատավորներ` Ա․Բեկթաշյան,
Ա․Ղուկասյան,
քարտուղարությամբ` Ա․Կարապետյանի,
մասնակցությամբ՝
դատախազ՝ Ա․Բաղդասարյանի,
պաշտպան՝ Լ․Հարությունյանի,
մեղադրյալ՝ Թ․Բաքոյանի,
թարգմանիչ՝ Վ․Շահինյանի,
2025 թվականի հունիսի 19-ին, Երևան քաղաքում,
դռնբաց դատական նիստում, մեղադրյալ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի պաշտպան Լուսինե Հարությունյանի վերաքննիչ բողոքի հիման վրա դատական վերանայման ենթարկելով Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (դատավոր Ս․Յուզբաշյան)՝ 2025 թվականի փետրվարի 28-ի թիվ ԵԴ1/0482/01/25 դատավճիռը,
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1․ 2024 թվականի հոկտեմբերի 31-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի պետության, սահմանադրական կարգի հիմունքների և հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների քննության գլխավոր վարչության երկրորդ վարչությունում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 470-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով նախաձեռնվել է թիվ 58226624 քրեական վարույթը:
Նույն օրը որոշում է կայացվել հանցանք կատարած լինելու անմիջականորեն ծագած հիմնավոր կասկածի առկայության դեպքում Թեմուր Բաքոյանին ձերբակալելու մասին:
2024 թվականի նոյեմբերի 01-ին ՀՀ գլխավոր դատախազության սահմանադրական կարգի հիմունքների, պետության և հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների քննության գլխավոր վարչության ավագ դատախազ Ա․Բաղդասարյանի որոշմամբ՝ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով և նույն օրը նրան մեղադրանք է ներկայացվել:
2024 թվականի նոյեմբերի 02-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի թիվ ԵԴ1/1949/06/24 որոշմամբ՝ մեղադրյալ Թեմուր Բաքոյանի նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոցներ համակցված կիրառվել են տնային կալանքը, 500.000 /հինգ հարյուր հազար/ ՀՀ դրամ չափով գրավը և բացակայելու արգելքը:
2024 թվականի դեկտեմբերի 30-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի թիվ ԵԴ1/1949/06/24 որոշմամբ՝ մեղադրյալ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոց կիրառված տնային կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է երկու ամսով:
2025 թվականի հունվարի 29-ին ՀՀ գլխավոր դատախազության սահմանադրական կարգի հիմունքների, պետության և հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների քննության գլխավոր վարչության ավագ դատախազ Ա․Բաղդասարյանի որոշմամբ՝ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով և հաջորդ օրը նրան մեղադրանք է ներկայացվել:
2025 թվականի հունվարի 31-ին կազմվել է թիվ 58226624 քրեական գործով մեղադրական եզրակացությունը:
2025 թվականի փետրվարի 07-ին ՀՀ գլխավոր դատախազության ավագ դատախազ Ա․Բաղդասարյանի որոշմամբ՝ հաստատվել է թիվ 58226624 քրեական գործով մեղադրական եզրակացությունը և վարույթի նյութերն ուղարկվել են Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան:
2025 թվականի փետրվարի 10-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը (այսուհետ՝ նաև Առաջին ատյանի դատարան) որոշմամբ՝ ստանձնել է ԵԴ1/0482/01/25 քրեական գործով վարույթը և նշանակվել են նախնական դատալսումներ:
2025 թվականի փետրվարի 28-ին Առաջին ատյանի դատարանի որոշմամբ՝ մեղադրյալ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոց կիրառված տնային կալանքը փոխվել է ու նրա նկատմամբ կիրառվել է վարչական հսկողություն, իսկ գրավը և բացակայելու արգելքը՝ թողնվել են անփոփոխ:
2025 թվականի փետրվարի 28-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի թիվ ԵԴ1/0482/01/25 դատավճռով արագացված վարույթի կիրառմամբ՝ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքում և պատիժ է նշանակվել ազատազրկում՝ 1 /մեկ/ տարի ժամկետով: Վճռվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 79-րդ հոդվածի կիրառմամբ՝ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ նշանակված 1 /մեկ/ տարի ժամկետով ազատազրկման ձևով պատժին հաշվակցել վերջինիս փաստացի անազատության մեջ գտնվելու՝ 4 /չորս/ ամիս ժամանակահատվածը և նրա նկատմամբ վերջնական պատիժ նշանակել ազատազրկում՝ 8 /ութ/ ամիս ժամկետով:
Վճռվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կարգով Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ նշանակված 8 /ութ/ ամիս ժամկետով ազատազրկումը պայմանականորեն չկիրառել՝ սահմանելով փորձաշրջան 1 /մեկ/ տարի ժամկետով, որի ընթացքում պարտականություն սահմանել՝ առանց վերջինիս վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության չլքել Հայաստանի Հանրապետության տարածքը, բնակության վայրը փոխելու դեպքում վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնին սեղմ ժամկետում հայտնել իր նոր բնակության վայրի հասցեն: Փորձաշրջանի նկատմամբ վերահսկողությունը դնել ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության համապատասխան ստորաբաժանման վրա: Դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո որպես արտավարութային փաստաթուղթ ապացույց ճանաչված և քրեական վարույթին կցված փաստաթղթերի պատճենները պահել գործի հետ միասին՝ վերջինիս պահելու ամբողջ ժամանակամիջոցում, իսկ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի ՌԴ քաղաքացու 6015914602 համարի անձնագիրը վերադարձնել վերջինիս տնօրինմանը: Դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ համակցված կիրառված խափանման միջոցներ՝ վարչական հսկողությունը, բացակայելու արգելը և գրավը, ինչպես նաև դրանցով պայմանավորված սահմանափակումները՝ վերացնել, իսկ գրավի գումարը վերադարձնել գրավատուին: Վարույթային ծախսերի հարցը համարել լուծված:
2025 թվականի ապրիլի 11-ին ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանում ստացվել է մեղադրյալ Թեմուր Բաքոյանի պաշտպան Լուսինե Հարությունյանի վերաքննիչ բողոքը՝ Առաջին ատյանի դատարանի 2025 թվականի փետրվարի 28-ի վերը նշված դատավճռի դեմ: Քրեական գործը ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանում ստացվել է 2025 թվականի ապրիլի 21-ին, մակագրվել դատարանի կազմին (նախագահող դատավոր Մ.Հարությունյան, կազմի դատավորներ Ա․Ղուկասյան, Ա․Բեկթաշյան), նախագահող դատավորի աշխատակազմին է հանձնվել 2025 թվականի ապրիլի 22-ին:
Դատավոր Ա․Ղուկասյանի ամենամյա հերթական արձակուրդում գտնվելու պատճառով դատարանի նախագահին հասցեագրված գրության հիման վրա դատարանի նախագահի կողմից 28.04.2025թ-ին գործի քննությունը հանձնարարվել է դատավոր Տ.Գրիգորյանին։
2025 թվականի ապրիլի 28-ին ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի «Վերաքննիչ բողոքը վարույթ ընդունելու և քրեական գործը դատաքննության նշանակելու մասին» որոշմամբ՝ մեղադրյալների վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ։ Թիվ ԵԴ1/0482/01/25 քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով, նշանակվել է դռնբաց դատական նիստում քննության։ Մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցները պահպանվել են։
Դատավոր Տ.Գրիգորյանի ամենամյա հերթական արձակուրդում գտնվելու պատճառով դատարանի նախագահին հասցեագրված գրության հիման վրա դատարանի նախագահի կողմից 19.06.2025թ-ին գործի քննությունը հանձնարարվել է դատավոր Ա․Ղուկասյանին։
Գործի փաստական հանգամանքները և վերաքննիչ բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
2. Նախաքննության մարմինը մեղադրյալ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում է հարուցել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով և նրան մեղադրանք է ներկայացվել այն բանի համար, որ «(…) [Նա], հանդիսանալով ՌԴ քաղաքացի հոկտեմբեր ամսին՝ նախաքննությամբ դեռևս չպարզված օրը, խախտելով «Պետական սահմանի մասին» ՀՀ օրենքի 11-րդ հոդվածի և «ՀՀ պետական սահմանի ռեժիմի մասին» ՀՀ կառավարության 2011 թվականի մայիսի 12-ի թիվ 702-Ն որոշման պահանջները, շրջանցելով ՀՀ պետական սահմանի անցման կետերը, Վրաստանի տարածքից հետիոտն ապօրինի հատել է ՀՀ պետական սահմանը: Այնուհետև, 2024 թվականի հոկտեմբերի 31-ին Թեմուր Բաքոյանը մոտեցել է ՀՀ «Զվարթնոց» օդանավակայանում տեղակայված ՀՀ ԱԱԾ սահմանապահ զորքերի անցման կետին և ներկայացնելով իր անվամբ տրված ՌԴ քաղաքացու 6015914602 անձնագիրը՝ փորձել է հատել Հայաստանի Հանրապետության պետական սահմանը, սակայն նրա ապօրինի մուտքը Հայաստանի Հանրապետություն հայտնաբերվել է ՀՀ ԱԱԾ ՍԶ աշխատակիցների կողմից, ինչի արդյունքում վերջինիս ելքը ՀՀ-ից արգելվել է և վերջինս ձերբակալվել է:
(…)»։
3. Առաջին ատյանի դատարանն իր՝ 2025 թվականի փետրվարի 28-ի թիվ ԵԴ1/0482/01/25 դատավճռի «Դատարանի պատճառաբանությունը և եզրահանգումները.» վերտառությամբ բաժնում նշել է. «(…) Առաջադրված մեղադրանքի հետ մեղադրյալ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի համաձայն լինելու և արագացված վարույթ կիրառելու պայմաններում Դատարանն արձանագրում է, որ ապացուցված է Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանին վերագրվող արարքի փաստական հանգամանքները, վերջինս կատարել է իրեն մեղսագրված հանցանքը, այն ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին, ինչպես նաև ապացուցված է մեղադրյալի մեղավորությունը տվյալ արարքը կատարելու մեջ։
Հաստատված համարելով մեղադրյալ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի մեղավորությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ՝ Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալը ենթակա է քրեական պատասխանատվության և պատժի:
Մեղադրյալ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հարցը քննարկելիս՝ Դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
(…)
Դատարանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի հոդվածների համապատասխան Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ նշանակվող պատժի տեսակը և չափը որոշելիս հաշվի է առնում կատարված հանցագործության եղանակը, շարժառիթն ու նպատակը, քրեական պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, նրա անձը բնութագրող տվյալները, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` մեղադրյալի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցության հանգամանքը:
Դատարանը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, որպես Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի պատասխանատվությունը կամ պատիժը մեղմացնող հանգամանք է արձանագրում մեղքն ընդունելն ու անկեղծորեն զղջալը:
Մեղքն ընդունելը որպես մեղմացնող հանգամանք դիտարկելիս Դատարանը հաշվի է առնում արագացված վարույթի կիրառմամբ պայմանավորված մեղադրյալի դիրքորոշումը, ինչպես նաև այդ կապակցությամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի մոտեցումն, ըստ որի՝ «/.../ մեղքն ընդունելը կամ չընդունելն անձի սուբյեկտիվ իրավունքն է, որը նախատեսված և երաշխավորված է ՀՀ Սահմանադրության 21-րդ և 22-րդ հոդվածներով։ Հետևաբար, մեղքը չընդունելը չի կարող պատիժ նշանակելիս հաշվի առնվել և հակառակը` մեղքն ընդունելը և կատարածի համար անկեղծորեն զղջալը ՀՀ քրեական օրենսգրքի շրջանակներում բարենպաստ քրեաիրավական նշանակություն ունեցող հանգամանք է և կարող է կատարել պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքի դեր։ Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ մեղքն ընդունելը և կատարածի համար անկեղծորեն զղջալը, որպես մեղավոր անձի հետհանցավոր դրական վարքագիծ, վկայում է այն մասին, որ նա լրիվ գիտակցել է իր արարքի հանրային վտանգավորությունը, զղջացել է դրա համար։ Մեղքն ընդունելու պարագայում քրեական պատժի նպատակների իրացումը, այդ թվում` պատժի ենթարկված անձին ուղղելու հավանականությունը, զգալիորեն բարձրանում է /.../ (տե՛ս Սերոբ Ֆրունզիկի Սարգսյանի գործով 2012 թվականի նոյեմբերի 01-ի թիվ ՍԴ/0109/01/12 որոշման 27 կետը):
Դատարանը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 71-րդ հոդվածով, արձանագրում է, որ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի պատասխանատվությունը կամ պատիժը ծանրացնող հանգամանք առկա չէ:
Որպես Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի անձը բնութագրող հանգամանք է դիտարկվում դատապարտված չլինելը:
Գոռ Գագիկի Ավետիսյանի և Արմեն Իշխանի Հովակիմյանի գործով 2010թ. նոյեմբերի 5-ին կայացված թիվ ԵԱՔԴ/0164/01/09 որոշման մեջ անդրադառնալով նշանակվող պատժի արդարացիության պահանջին՝ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը նշել է, որ՝ «/…/ հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակված պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, ինչպես նաև պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները և, ելնելով քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից, ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու, նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար: Հետևաբար, ակնհայտ մեղմ կամ ակնհայտ խիստ լինելու պատճառով անարդարացի կլինի այնպիսի պատիժը, որը նշանակվել է առանց պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների պահպանման»:
Դատարանը, հիմք ընդունելով 4.1 և 5.5 կետերում արձանագրված հանգամանքները և ղեկավարվելով 5.3-5.4 և 5.6 կետերում մեջբերված նորմերով ու իրավական դիրքորոշումներով, գտնում է, որ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքի համար պետք է պատիժ նշանակել ազատազրկում՝ 1 /մեկ/ տարի ժամկետով։
Անդրադառնալով Թ.Բաքոյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով առավել մեղմ պատժատեսակների, մասնավորապես՝ տուգանքի, հանրային աշխատանքների կամ կարճաժամկետ ազատազրկում կիրառելու հնարավորությանը, Դատարանը փաստում է, որ դրանց կիրառմամբ չի ապահովվի պատժի նպատակների իրացումը: Այլ կերպ Դատարանը գտնում է, որ Թ.Բաքոյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով պատիժն անհրաժեշտ և բավարար է ՀՀ քրեական օրենսգրքով և Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումներով սահմանված պատժի առջև դրված խնդիրների և նպատակների իրագործմանը հասնելու համար:
(…)
Վերոնշյալի կիրառմամբ Դատարանը գտնում է, որ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ նշանակված 1 /մեկ/ տարի ժամկետով ազատազրկման ձևով պատժին անհրաժեշտ է հաշվակցել վերջինիս փաստացի անազատության մեջ գտնվելու՝ 4 /չորս/ ամիս ժամկետը և Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ նշանակել ազատազրկում՝ 8 /ութ/ ամիս ժամկետով:
Դատարանն, անդրադառնալով մեղադրյալ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ նշանակված 8 /ութ/ ամիս ժամկետով ազատազրկման ձևով պատիժը կրելու հարցին, արձանագրում է հետևյալը.
(…)
Վերոգրյալի հիման վրա, ինչպես նաև հաշվի առնելով գործի հանգամանքներն ու առանձնահատկությունները, մեղադրյալ Թ.Բաքոյանի անձը, նրան բնութագրող հանգամանքները, նրա սոցիալական դրությունը, հանցագործության բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, ինչպես նաև գործով պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքի առկայությունն ու ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, նաև իր հայեցողության շրջանակներում ղեկավարվելով պատժի նշանակման օրինականության, արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և մարդասիրության սկզբունքներով, հաշվի առնելով գործով հաստատված փաստական հանգամանքները, քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, ելնելով քրեական օրենսդրության սկզբունքներից և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով նախատեսված` պատժի նպատակների իրականացման անհրաժեշտությունից, Դատարանը գալիս է այն եզրահանգման, որ առկա են Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակվող պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերը, վերջինիս ուղղումը հնարավոր է առանց ազատազրկման ձևով պատիժը կրելու, ուստի սույն գործով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառմամբ մեղադրյալ Թ.Բաքոյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակվող պատիժը պայմանականորեն չկիրառելով հնարավոր է հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակներին` սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձի վերասոցիալականացմանը և հանցագործությունների կանխմանը, որը բխում է նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ և 69-րդ հոդվածներով սահմանված` արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից:
Դատարանը նման եզրահանգման գալիս է հաշվի առնելով կատարված հանցանքի հանրային վտանգավորությունը, արձանագրելով, որ Թ.Բաքոյանը կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 496-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված միջին ծանրության հանցանք, ընդ որում առաջին անգամ: Հարկ է նկատել, որ ՀՀ ԱԱԾ ՍԶ 2024 թվականի նոյեմբերի 19-ի գրության համաձայն՝ Թ.Բաքոյանը ՌԴ-ում բնակվելու ընթացքում խնդիրներ է ունեցել ադրբեջանցիների հետ, գիտակցելով, որ իր կյանքին վտանգ է սպառնում կայացրել է որոշում՝ շրջանցելով ՀՀ պետական սահմանի անցման կետերը, ապօրինի՝ առանց փաստաթղթերի և պատշաճ թույլտվության լքել է ՌԴ պետական սահմանը՝ ՀՀ մուտք գործելու նպատակով /հատոր 1-ին, գ.թ. 132/: Ընդ որում, վերջինս ունեցել է օրինական հիմքերով ՀՀ մուտք գործելու հնարավորություն: Այսինքն՝ նշված շարժառիթն իր հերթին նվազեցնում է նաև անձի հանրային վտանգավոր լինելը: Բացի այդ, Դատարանը հաշվի է առնում Թ.Բաքոյանի անձը բնութագրող տվյալները, մասնավորապես՝ ՌԴ կենտրոնական քրեական հաշվառումներով չի անցնում: Վերը նշվածը հաշվի առնելով Դատարանը գտնում է, որ պատժի նպատակներին հնարավոր է հասնել նաև մեղադրյալ Թեմուր Բաքոյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելով և վերջինիս նկատմամբ 1 /մեկ/ տարի ժամկետով փորձաշրջան սահմանելով:
Միևնույն ժամանակ Դատարանը գտնում է, որ փորձաշրջանի ընթացքում մեղադրյալ Թեմուր Բաքոյանի նկատմամբ պետք է սահմանել պարտականություն, մասնավորապես՝ առանց վերջինիս վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության չլքել Հայաստանի Հանրապետության տարածքը, բնակության վայրը փոխելու դեպքում վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնին սեղմ ժամկետում հայտնել իր նոր բնակության վայրի հասցեն: Փորձաշրջանի նկատմամբ վերահսկողությունը պետք է դրվի ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության համապատասխան ստորաբաժանման վրա:
Նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ վերը մեջբերված պատճառաբանությունների բացի, Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը պայմանավորված է նաև նրանով, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 2-րդ մասը նույն հոդվածի 1-ին մասից անջատ նախատեսել է նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու դեպքեր, ի թիվս այլնի, նաև արագացված վարույթի շրջանակներում: Ընդ որում, Դատարանի գնահատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 2-րդ մասում ամրագրված առանձին դեպքերում նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հայեցակարգը պետք է գնահատվի այնպես, որ յուրաքանչյուր դեպքում արագացված կամ համաձայնեցված կամ համագործակցության վարույթի շրջանակներում Դատարանը ոչ թե պետք է հաստատի պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու անհրաժեշտությունը, այլ պետք է փաստարկված հերքի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի, այդ թվում՝ 2-րդ մասով նախատեսված դրույթների կիրառելիության անհնարինությունը, հակառակ դեպքում օրենսդիրը՝ դատավարական հատուկ կարգի կիրառման դեպքերի համար առանձին չէր սահմանի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառելիության հնարավորությունը: Իսկ սույն դեպքում քրեական գործի նյութերում բացակայում են այնպիսի ծանրակշիռ փաստական տվյալներ, որոնց համակցված գնահատման արդյունքում կարելի է եզրահանգել, որ մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված ազատազրկման ձևով պատիժը փաստացի չկրելու պայմաններում հնարավոր չի լինի հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակների իրագործմանը:
Անդրադառնալով որպես արտավարութային փաստաթուղթ ապացույց ճանաչված և քրեական վարույթին կցված փաստաթղթերի պատճենների տնօրինման հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ դրանք պետք է պահել գործի հետ միասին՝ վերջինիս պահելու ամբողջ ժամանակամիջոցում, իսկ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի ՌԴ քաղաքացու 6015914602 համարի անձնագիրը վերադարձնել վերջինիս տնօրինմանը:
Անդրադառնալով մեղադրյալի նկատմամբ մինչդատական վարույթի ընթացքում համակցված կիրառված խափանման միջոցների հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ դրանք պետք է թողնել անփոփոխ` մինչ դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը: Դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո պետք է վերացնել վարչական հսկողությունը, բացակայելու արգելը և գրավը, ինչպես նաև դրանցով պայմանավորված սահմանափակումները, իսկ գրավի գումարը վերադարձնել՝ գրավատու Մարինե Ալիխանի Բաքոյանին:
Դատարանը գտնում է նաև, որ վարութային ծախսերի հարցը պետք է համարել լուծված, քանի որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.4-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ նույն օրենսգրքի 167-րդ հոդվածի 1-ին մաuով նախատեսված վարույթային ծախսերը մեղադրյալից ենթակա չեն բռնագանձման: (…)»։
Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
4. Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում՝ ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.
Իր վերաքննիչ բողոքում մեղադրյալ Թեմուր Բաքոյանի պաշտպան Լուսինե Հարությունյանը մասնավորապես նշել է. «(…) [Ա]ռաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը ենթակա է բեկանման պատժի մասով, քանի որ այն կայացվել է նյութական նորմերի խախտմամբ, դատավճռով նշանակված պատիժը չի համապատասխանում կատարված հանցանքի ծանրությանը և մեղադրյալի անձին, ինչը ազդել է գործի ելքի վրա, այն է՝ մեղադրյալի նկատմամբ նշանակվել է ակնհայտ խիստ պատիժ, ինչն էլ հիմք է հանդիսացել սույն վերաքննիչ բողոքը ներկայացնելու համար։
(…)
Առաջին ատյանի դատարանը, այսուհետև՝ նաև Դատարան ոչ ճիշտ է կիրառել նյութական օրենքը, իսկ պատիժը նշանակելիս հաշվի չեն առնվել մեղադրյալի անձը բնութագրող հանգամանքները, մեղադրյալի կողմից մեղքը ընդունելու և զղջալու հանգամանքը, արագացված վարույթով դատաքննության հատուկ կարգ կիրառելու միջնորդություն ներկայացնելու հանգամանքը, նախկինում դատապարտված կամ որևէ կերպ արատավորված չլինելու հանգամանքը, ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, դատավճիռը կայացնելու պահին մեղադրյալի կողմից շուրջ 4 ամիս տնային կալանքի տակ գտնվելու հանգամանքը, որի ընթացքում դրսևորել է պատշաճ վարքագիծ: Նշված հանգամանքներն իրենց համակցության մեջ բավարար էին գալ եզրահանգման առ այն, որ պատժի նպատակներին կարելի է հասնել ավելի մեղմ պատիժ նշանակելով, իսկ տվյալ դեպքում Թեմուր Բաքոյանի համար 1 տարի փորձաշրջանը չափազանց խիստ պատիժ է, քանի որ վերջինս Հայաստանում չունի մշտական բնակության վայր, չունի աշխատանք և եկամուտներ, վերջինս նախաքննության ու դատաքննության ընթացքում բնակվել է քրոջ տանը և քրոջ ընտանիքի հաշվին, ովքեր մինչ օրս կրում են նրա ծախսերը և գտնվում ծայրահեղ ծանր ֆինանսական վիճակում: Թեմուր Բաքոյանը ազգությամբ եզդի է, եղբոր հետ բնակվում է Ռոստով-Դոն քաղաքում, որտեղ շուկայում իրականացնում է մրգերի և բանջարեղենի վաճառք և այդ եղանակով ապրուստի միջոց վաստակում:
Վերոշարադրվածից ակնհայտ է, որ նկարագրված բոլոր հանգամանքներն իրենց համակցությամբ էականորեն նվազեցնում են ինչպես հանցագործության, այնպես էլ հանցավորի վտանգավորության աստիճանը և օբյեկտիվ հիմք են տուգանքի, հանրային աշխատանքների և կարճաժամկետ ազատազրկման ձևով ավելի մեղմ պատիժ նշանակելու: (...)»:
Վերոգրյալի հիման վրա բողոքի հեղինակը խնդրել է՝ մասնակիորեն բեկանել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի թիվ ԵԴ1/0482/01/25 քրեական գործով 28.02.2025թ. կայացված դատավճիռը պատժի մասով՝ նշանակել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված ավելի մեղմ պատժատեսակ՝ տուգանք, հանրային աշխատանքներ կամ կարճաժամկետ ազատազրկում:
Վերաքննիչ դատարանի դատական նիստում կողմերի արտահայտած դիրքորոշումները.
5. Պաշտպան Լ․Հարությունյանը դատական նիստում պնդել է ներկայացված վերաքննիչ բողոքը և խնդրել է այն բավարարել։
Մեղադրյալն ըստ էության միացել է պաշտպանին և խնդրել է բավարարել ներկայացված վերաքննիչ բողոքը։
Դատախազ Ա․Բաղդասարյանը, տալով համապատասխան բացատրություններ, խնդրել է մերժել վերաքննիչ բողոքը։
(Վերը նշված և մյուս հարցերի մասով մանրամասն տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը։)
Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
6․ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 348-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Դատավճռում պետք է շարադրվեն հետևյալ հարցերի պատասխանները․
(…)
8) դատապարտված մեղադրյալը ենթակա է արդյոք պատժի իր կատարած հանցանքի համար.
9) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի դատապարտված մեղադրյալի նկատմամբ.
(…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն՝
«Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Վերաքննությունը և վճռաբեկությունն իրականացվում են բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում»:
Մեջբերված քրեադատավարական իրավադրույթների և արձանագրված դատողության լույսի ներքո վերլուծելով սույն որոշման 4-րդ կետերում շարադրված վերաքննիչ բողոքի հիմքերն ու հիմնավորումները՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ տվյալ դեպքում պետք է պատասխանել այն հարցին, թե պատիժ նշանակելու սկզբունքների պահպանման տեսանկյունից հիմնավորվա՞ծ է արդյոք մեղադրյալի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված համապատասխան պատժաչափի վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունը:
Այսպես.
7. ՀՀ Սահմանադրության 71-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն. «Օրենքով սահմանված պատիժը, ինչպես նաև նշանակված պատժատեսակը և պատժաչափը պետք է համաչափ լինեն կատարած արարքին»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «Պատժի նպատակներն են՝ վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի՝ հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ:
3. Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:(…)»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից նախկինում արտահայտված և վերը նշված իրավակարգավորումների շրջանակներում համընկնող իրավական դիրքորոշումների համադրմամբ Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում արձանագրել հետևյալը․
Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների հարցին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Ն.Սարգսյանի գործով կայացված որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ. <<(…) պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են`
ա) օրինականությունը,
բ) արդարությունը,
գ) պատժի անհատականացումը,
դ) մարդասիրությունը:
Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս:
(…) պատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների (…) պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպ` ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները` ՀՀ քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն:
Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի գրեթե բոլոր հոդվածների սանկցիաներում ամրագրված վերոնշյալ մոտեցումը պայմանավորված է այն տրամաբանությամբ, որ քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են: Ուստի կոնկրետ արարքի և անձի նկատմամբ համընդհանուր քրեական օրենքով նախատեսված սանկցիան կիրառելիս դատարանը պետք է որոշակի հայեցողություն դրսևորի>>:
Վերոգրյալից Վճռաբեկ դատարանը եզրահանգում է, որ առանց դատարանի հայեցողության պատժի անհատականացումն անհնար է: Պատիժ նշանակելիս դատարանի հայեցողության կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն ընդգծել է նաև, որ <<պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի ու բնույթի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա: Նշված հանգամանքների հայեցողական և ոչ երբեք կամային գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված` պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից>> (տե՛ս mutatis mutandis, Նարեկ Գևորգի Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշումը):
Պատժի անհատականացման փաստական հիմքերի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշումներ է ձևավորել թիվ ՎԲ-50/07, թիվ ԵԿԴ/0042/01/11, թիվ ՍԴ/0109/01/12, թիվ ԱՎԴ/0082/01/12, ԵԿԴ/0252/01/13, թիվ ԵԱՔԴ/0091/01/14 և մի շարք այլ որոշումներում։
Մասնավորապես, Հ.Հարությունյանի վերաբերյալ թիվ ՎԲ-50/07 գործով որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ. <<Պատասխանատվության և պատժի անհատականացման հիմք են ոչ միայն կատարված արարքի հասարակական վտանգավորության աստիճանը, այլև հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ հանդիսացող նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական, քրեաբանական և քրեաիրավական, ֆիզիկական հատկությունների համակցության ճիշտ գնահատումը (ընտանեկան դրությունը, վարքագիծը աշխատանքում և կենցաղում, աշխատունակությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, դատվածությունը և այլն)>> (տե՛ս mutatis mutandis, Հազարապետ Հարությունյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ 2007 թվականի մարտի 30-ի թիվ ՎԲ-50/07 որոշումը):
Ս.Սարգսյանի վերաբերյալ թիվ ՍԴ/0109/01/12 գործով որոշման մեջ զարգացնելով պատասխանատվության և պատժի անհատականացման առնչությամբ իր ձևավորած նախադեպային իրավունքը՝ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն ընդգծել է, որ. <<(...) <<[Հ]անցավորի անձնավորություն>> եզրույթն ի տարբերություն <<հանցագործության սուբյեկտ>> եզրույթի, ավելի ընդարձակ է, և օժտված է սոցիալ-ժողովրդագրական, բարոյահոգեբանական և քրեաիրավական բնութագրերով: ՀՀ գործող քրեական օրենսդրության իմաստով <<հանցավորի անձնավորություն>> եզրույթը դիտարկվում է որպես քրեական պատասխանատվության և պատժի անհատականացման հիմք, հանցավորի անձը բնութագրող առանձին հատկանիշները և վարքագիծը օրենքում նախատեսված են որպես պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներ, ինչպես նաև դատապարտյալին պատժից ազատելու նախապայման:
(...) պատժի անհատականացման ժամանակ հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները հաշվի առնելու անհրաժեշտությունը պայմանավորված է ինչպես պատժի նպատակների իրականացման, այնպես էլ անձի արժանապատվության հարգման սահմանադրական պահանջի առկայությամբ:
(...) հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները չեն կարող սահմանափակվել միայն անձի բարոյական հատկանիշներով և ներառում են նաև անձի ընտանեկան դրությունը, զբաղմունքի տեսակը, կրթությունը, նրա դրական կամ բացասական բնութագիրը, խրախուսանքների կամ տույժերի առկայությունը և այլն>> (տե՛ս mutatis mutandis, Սերոբ Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2012 թվականի նոյեմբերի 1-ի թիվ ՍԴ/0109/01/12 որոշումը):
Արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը գնահատելու հարցերին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Գ.Մադաթյանի գործով որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ. <<(…) Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ:
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը:
Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, և գտնում է, որ պատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը>> (տե՛ս mutatis mutandis, Գարուշ Նորիկի Մադաթյանի վերաբերյալ 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 որոշումը):
Մեկ այլ՝ Կարեն Հարությունյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանը, վերլուծելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր մասի մի շարք դրույթներ, մասնավորապես՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածները, արձանագրել է, որ պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձին բնութագրող բոլոր տվյալները և քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով՝ հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար (տե՛ս mutatis mutandis, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ Կարեն Հարությունյանի վերաբերյալ գործով 2007 թվականի նոյեմբերի 30-ի ՎԲ-201/07 որոշումը):
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375-րդ հոդվածի համաձայն՝ <<(…) 5. Պարզելով, որ մեղադրյալի նկատմամբ նշանակվել է նրան վերագրվող հանցագործության համար օրենքով չնախատեսված պատժատեսակ կամ պատժաչափ, կամ նրա նկատմամբ նշանակված պատիժը սխալ է հաշվարկվել, վերաքննիչ դատարանը փոփոխում է դատական ակտը:
6. Պարզելով, որ նյութական օրենքի որևէ այլ դրույթ, ներառյալ գույքային հայցը լուծելու առումով, ճիշտ կիրառված չէ, վերաքննիչ դատարանն ամբողջությամբ կամ որոշակի մասով բեկանում է դատական ակտը` կայացնելով նոր դատական ակտ կամ վարույթը փոխանցելով առաջին ատյանի դատարան՝ նոր դատաքննության, կամ փոփոխում է դատական ակտը>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 377-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
<<1. Պարզելով, որ առաջին ատյանի դատարանը պատիժ նշանակելիս կամ պատժի կրման հարցը լուծելիս հաշվի չի առել պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող կամ հանցագործության վտանգավորությունը կամ մեղադրյալի անձը բնութագրող որևէ հանգամանք, որի արդյունքով նշանակել է անարդարացի՝ ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ պատիժ, վերաքննիչ դատարանը փոփոխում է առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը՝ մեղմացնելով կամ խստացնելով պատիժը կամ այլ կերպ լուծելով պատժի կրման հարցը՝ ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով:>>:
Մեջբերված նորմի մեկնաբանման վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի ձևավորած նախադեպային իրավունքի համաձայն. <<[Վ]երաքննիչ դատարանն իրավասու է պատժի մասով փոփոխել առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը հետևյալ դեպքերում.
1) առաջին ատյանի դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս չեն պահպանվել պատժի նշանակման ընդհանուր սկզբունքները,
2) առաջին ատյանի դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս հաշվի չեն առնվել հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող, ինչպես նաև պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները,
3) առաջին ատյանի դատարանի կողմից վերոնշյալ հանգամանք(ներ)ը հաշվի չառնելը հանգեցրել է անհամաչափ և պատժի նպատակների տեսանկյունից բավարարության չափանիշին չհամապատասխանող պատժի նշանակման>> (տե՛ս, ի թիվս այլնի, mutatis mutandis Նարեկ Սարգսյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշումը):
7.1. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Առանց սահմանված փաստաթղթի կամ պատշաճ թույլտվության Հայաստանի Հանրապետության պետական սահմանը հատելը՝
պատժվում է տուգանքով՝ տասնապատիկից երեսնապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով՝ հարյուրից երկու հարյուր ժամ տևողությամբ, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ` առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով: (․․․):»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464․4-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(…) 2. Դատարանը արագացված վարույթի արդյունքով մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ՝ հաշվի առնելով Հայաuտանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի վերաբերելի դրույթները: (…)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 77-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(…)4. Արագացված վարույթ կիրառելու դեպքում պատիժը չի կարող գերազանցել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի համար նախատեսված առավելագույն չափի կամ ժամկետի երեք քառորդը։ Եթե առավել խիստ պատժատեսակի երեք քառորդը պակաս է ստացվում սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի նվազագույն չափից կամ ժամկետից, ապա այն չի կարող պակաս լինել նվազագույն չափից կամ ժամկետից։ (…)։
10. Համաձայնեցման կամ համագործակցության կամ արագացված վարույթ կիրառելն արգելք չէ լրացուցիչ պատիժ կամ անվտանգության միջոց նշանակելու համար»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին մասն ամրագրում է պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքների ցանկը:
Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ <<Պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև սույն հոդվածի 1-ին մասով չնախատեսված մեղմացնող այլ հանգամանքներ:>>:
Դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս հաշվի առնվող մեղմացնող հանգամանքների չափանիշների վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է հայտնել Պ.Բայրամյանի վերաբերյալ գործով կայացրած որոշմամբ, համաձայն որի. <<(…) Դատարանի լայն հայեցողության շրջանակներում է (...) անձի պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքների կիրառման հարցը, քանի որ համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի` պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև մեղմացնող այլ հանգամանքներ, որոնք նշված չեն նույն հոդվածի առաջին մասում: Այնուհանդերձ, դատարանի այս լիազորությունը բացարձակ չէ, և որպես մեղմացնող հաշվի առնվող հանգամանքները պետք է բավարարեն որոշակի չափանիշների: Դրանք են. ա) հանգամանքը պետք է իրական լինի, այսինքն` գործով ձեռք բերված ապացույցները պետք է հաստատեն դրա առկայությունը, բ) այն պետք է ողջամտորեն նվազեցրած լինի անձի կամ նրա կատարած արարքի հանրային վտանգավորությունը, գ) այն հաստատված ճանաչելիս դատարանը պետք է պահպանի ապացուցման ընդհանուր քրեադատավարական կանոնները. հանգամանքի առկայությունը հաստատող ապացույցները պետք է վերաբերելի և թույլատրելի լինեն, դրանք պետք է հետազոտված լինեն դատաքննության ընթացքում, ինչպես նաև պետք է պահպանվեն ապացույցների ստուգման և գնահատման օրենսդրական պահանջները>> (տե՛ս mutatis mutandis, Պարույր Բայրամյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2007 թվականի հունիսի 1-ի թիվ ՎԲ-84/07 որոշումը):
8. Սույն որոշման 7-7.1-րդ կետերում նշված իրավակարգավորումների, վերլուծությունների և իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո գնահատելով սույն որոշման 1-3-րդ կետերում նշված փաստական տվյալները, Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ տվյալ դեպքում Առաջին ատյանի դատարանը մեղադրյալ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս, պատիժ նշանակելու վերը նշված սկզբունքների հաշվառմամբ, ճիշտ չի գնահատել մեղադրյալի կատարած հանցագործության բնույթը և հանրային վտանգավորության աստիճանը, այդ թվում՝ նրա կատարած արարքը, հանցագործության կատարման եղանակը, մեղադրյալի սուբյեկտիվ վերաբերմունքն իր կատարած արարքի նկատմամբ, խախտված հասարակական հարաբերությունների սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, հանցանքը կատարելուց հետո մեղադրյալի դրսևորած վարքագիծը, նրա անձը բնութագրող և պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքների առկայությունը, ինչպես նաև ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, պատժի նպատակների իրացման հնարավորությունը, և մեղադրյալ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքում 1 /մեկ/ տարի ժամկետով ազատազրկում պատիժը նշանակելիս պատժաչափի մասով հանգել է սխալ հետևության:
Մասնավորապես, Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ Առաջին ատյանի դատարանը պատիժ նշանակելու սկզբունքները չպահպանելու արդյունքում մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված համապատասխան պատժաչափի վերաբերյալ հանգել է սխալ հետևության և մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատիժն ակնհայտ խիստ է և անարդարացի: Հետևաբար հիմնավոր են այդ մասով մեղադրյալի պաշտպանի՝ վերաքննիչ բողոքում նշված փաստարկները: Տվյալ դեպքում Առաջին ատյանի դատարանը պատշաճ գնահատականի չի արժանացրել կատարված արարքի բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, կատարման եղանակը, շարժառիթը, հանցագործությամբ համապատասխան հարաբերություններին պատճառված վնասի բնույթը, անձին վերաբերվող տվյալները և վերը նշված չափանիշներով նշանակված պատժաչափի մասով հանգել է սխալ հետևության:
Այսպիսով, Առաջին ատյանի դատարանի կողմից վերոնշյալ հանգամանքները ճիշտ չգնահատելը հանգեցրել է անհամաչափ և պատժի նպատակների տեսանկյունից բավարարության չափանիշին չհամապատասխանող՝ ակնհայտ խիստ պատժի նշանակման։ Այսինքն Առաջին ատյանի դատարանը պատշաճ չի գնահատել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու հնարավորությունը և անհրաժեշտությունը, արդյունքում, արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքի երաշխավորման տեսանկյունից, նշանակել է անարդարացի պատիժ։
Հետևաբար, վերոգրյալի հաշվառմամբ Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ Առաջին ատյանի դատարանի վերը նշված հետևությունը՝ մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված համապատասխան պատժաչափի մասով, անհիմն է և չի բխում դատարանի կողմից հետազոտված համապատասխան փաստական տվյալներից, արդյունքում այդ մասով Առաջին ատյանի դատարանը չի կայացրել հիմնավորված և պատճառաբանված դատական ակտ: Այսինքն մեղադրյալի նկատմամբ որպես պատիժ 1 /մեկ/ տարի ժամկետով ազատազրկում նշանակելու մասին հետևության հանգելիս Առաջին ատյանի դատարանը պատշաճ գնահատման չի ենթարկել ի թիվս այլնի մեղադրյալի անձը բնութագրող, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքների առկայությունը, ինչպես նաև ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, պատժի նպատակների իրացման հնարավորությունը, և արդյունքում հանգել է սխալ հետևության: Հետևաբար, արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքի պահպանման տեսանկյունից մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատժաչափի վերաբերյալ հետևությունները հիմնավորված չեն և չեն բխում սույն որոշման նախորդ կետերում նշված իրավական կառուցակարգերից:
Տվյալ դեպքում ՀՀ քրեական օրենսգրքով սահմանված պատիժ նշանակելու, այդ թվում՝ վերը նշված կանոնների հաշվառմամբ, գնահատելով գործում առկա նյութերը, վերլուծելով մեղադրյալի կատարած արարքի բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, ինչպես նաև հաշվի առնելով մեղադրյալի անձը բնութագրող հանգամանքները և պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերաբերյալ վերը նշված գնահատականները, Վերաքննիչ դատարանը հանգում է հետևության, որ ստորադաս դատարանի կողմից մեղադրյալի նկատմամբ սույն գործով հաստատված արարքի համար նշանակված պատժաչափը համաչափ չէ նրա կատարած արարքին և չի բխում արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքից: Հետևաբար՝ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով պետք է պատիժ նշանակել ազատազրկում՝ 4 /չորս/ ամիս ժամկետով:
Վերոգրյալի հաշվառմամբ Վերաքննիչ դատարանն էության մեջ իր համաձայնությունն է հայտնում մեղադրյալի նկատմամբ ավելի մեղմ պատիժ նշանակելու վերաբերյալ վերաքննիչ բողոքում նշված փաստարկներին (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 4-րդ կետը):
Այսպիսով, վերաքննիչ բողոքում նշված փաստարկները տվյալ դեպքում բավարար են հանգելու այն հետևության, որ մեղադրյալի նկատմամբ որպես պատիժ 4 /չորս/ ամիս ժամկետով ազատազրկում նշանակելու միջոցով կարող է ապահովվել պատժի նպատակների լիարժեք իրացումը, հետևաբար վիճարկվող դատական ակտում նշված հետևությունները տվյալ դեպքում անհիմն են: Այսինքն, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ առավել մեղմ պատիժ նշանակելու անհրաժեշտության վերաբերյալ վերաքննիչ բողոքում նշված հետևություններն արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքի երաշխավորման տեսանկյունից հիմնավոր են, և տվյալ դեպքում Առաջին ատյանի դատարանի կողմից թույլ է տրվել այնպիսի դատական սխալ, որն ազդել է գործի ելքի վրա:
Այսինքն, Առաջին ատյանի դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ՝ քրեական օրենքի ոչ ճիշտ կիրառում, մասնավորապես՝ սխալ է կիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ, 55-րդ, 69-րդ հոդվածները, ինչն իր հերթին հանգեցրել է մեղադրյալի նկատմամբ ակնհայտ խիստ լինելու հիմքով անարդարացի պատիժ նշանակելուն և արդյունքում հանգեցրել է վերը նշված հոդվածներից բխող օրինականության, արդարության, պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքների խախտման:
Այլ կերպ՝ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ, ինչը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 362-րդ, 375-րդ և 377-րդ հոդվածների հիմքով բողոքարկված դատական ակտը մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատժի մասով փոփոխելու հիմք է հանդիսանում:
Վերոգրյալի հիման վրա Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի 2025 թվականի փետրվարի 28-ի դատավճիռը՝ մեղադրյալ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ նշանակված պատժաչափի մասով, պետք է փոփոխել՝ այդ մասով բավարարելով դրա դեմ բերված վերաքննիչ բողոքը:
Սույն որոշման նախորդ կետերում և վերը նշված չափանիշների հաշվառմամբ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով որպես պատիժ պետք է նշանակել ազատազրկում՝ 4 /չորս/ ամիս ժամկետով, ինչը բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածով սահմանված արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքից՝ համապատասխանելով կատարված հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, մեղադրյալի անձին, և անհրաժեշտ ու բավարար է վերջինիս ուղղելու (վերասոցիալականացվելու), սոցիալական արդարությունը վերականգնելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար՝ ապահովելով ՀՀ քրեական օրենսգրքով սահմանված պատժի նպատակների՝ սույն գործով իրացվելիությունը:
Վերոգրյալի հաշվառմամբ Վերաքննիչ դատարանն իր համաձայնությունն է հայտնում մեղադրյալի նկատմամբ պատժի նշանակման վերաբերյալ վերաքննիչ բողոքում նշված փաստարկներին (մանրամասն տես սույն որոշման 4-րդ կետը):
9․ Ինչ վերաբերում է վերաքննիչ բողոքից բխող մյուս փաստարկներին ու դատողություններին (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 4-րդ կետը), ապա հարկ է արձանագրել, որ սույն որոշմամբ վերը շարադրված իրավական դիրքորոշումները, վերլուծություններն ու դատողություններն իրենց համակցության մեջ արդեն իսկ ամբողջությամբ ներառում են դրանց վերաբերյալ Վերաքննիչ դատարանի մոտեցումներն ու բարձրացված հարցերի պատասխաններն, ուստի լրացուցիչ առանձին-առանձին անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է: Ընդ որում, այդ կապակցությամբ հարկ է նաև փաստել, որ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ թեև «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին կետը դատարանին պարտավորեցնում է պատճառաբանել իր որոշումները, սակայն այն չի կարող մեկնաբանվել որպես կողմի ներկայացրած յուրաքանչյուր փաստարկին դատարանի կողմից մանրամասն պատասխան տալու պահանջ: (Տե՛ս, ի թիվս այլնի, Ռուիզ Տորեխան ընդդեմ Իսպանիայի (RUIZ TORIJA v. SPAIN) գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի 1994 թվականի դեկտեմբերի 9-ի վճիռը, գանգատ թիվ 18390/91, կետ 29, Վան դե Հուրքն ընդդեմ Նիդեռլանդների (VAN DE HURK v. THE NETHERLANDS) գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի 1994 թվականի ապրիլի 19-ի վճիռը, գանգատ թիվ 16034/90, կետ 61):
10․ Ամփոփելով վերը շարադրվածը՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը, Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ նշանակված համապատասխան պատժաչափի մասով թույլ է տվել նյութական օրենքի էական խախտում, ինչն Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը՝ նշված մասով, փոփոխելու հիմք է: Ուստի տվյալ դեպքում պաշտպանի վերաքննիչ բողոքը պետք է բավարարել մասնակի, Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի փետրվարի 28-ի թիվ ԵԴ1/0482/01/25 դատավճիռը՝ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նշանակված պատժի և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասով, պետք է փոփոխել։
Տվյալ դեպում Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով պատիժ պետք է նշանակել ազատազրկում՝ 4 /չորս/ ամիս ժամկետով: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 79-րդ հոդվածի կիրառմամբ՝ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ նշանակված 4 /չորս/ ամիս ժամկետով ազատազրկման ձևով պատժին պետք է հաշվակցել վերջինիս փաստացի անազատության մեջ գտնվելու՝ 4 /չորս/ ամիս ժամանակահատվածը և նրա նկատմամբ նշանակված պատիժը պետք է համարել կրած։
Դատավճիռը մնացած մասերով պետք է թողնել անփոփոխ։
11. Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ, 361-363-րդ, 370-377-րդ հոդվածներով՝ Վերաքննիչ դատարանը
Ո Ր Ո Շ Ե Ց
Վերաքննիչ բողոքը բավարարել մասնակի:
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի փետրվարի 28-ի թիվ ԵԴ1/0482/01/25 դատավճիռը՝ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նշանակված պատժի և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասով, փոփոխել։
Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով պատիժ նշանակել ազատազրկում՝ 4 /չորս/ ամիս ժամկետով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 79-րդ հոդվածի կիրառմամբ՝ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ նշանակված 4 /չորս/ ամիս ժամկետով ազատազրկման ձևով պատժին հաշվակցել վերջինիս փաստացի անազատության մեջ գտնվելու՝ 4 /չորս/ ամիս ժամանակահատվածը և նրա նկատմամբ նշանակված պատիժը համարել կրած։
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի փետրվարի 28-ի թիվ ԵԴ1/0482/01/25 դատավճիռը մնացած մասերով թողնել անփոփոխ։
Սույն որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան՝ այն ստանալու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում:
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Մ.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ՝ Ա.ԲԵԿԹԱՇՅԱՆ
Ա.ՂՈՒԿԱՍՅԱՆ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև՝ Վերաքննիչ դատարան) հետևյալ կազմով.
նախագահող դատավոր՝ Մ.Հարությունյան,
դատավորներ` Ա․Բեկթաշյան,
Ա․Ղուկասյան,
քարտուղարությամբ` Ա․Կարապետյանի,
մասնակցությամբ՝
դատախազ՝ Ա․Բաղդասարյանի,
պաշտպան՝ Լ․Հարությունյանի,
մեղադրյալ՝ Թ․Բաքոյանի,
թարգմանիչ՝ Վ․Շահինյանի,
2025 թվականի հունիսի 19-ին, Երևան քաղաքում,
դռնբաց դատական նիստում, մեղադրյալ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի պաշտպան Լուսինե Հարությունյանի վերաքննիչ բողոքի հիման վրա դատական վերանայման ենթարկելով Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (դատավոր Ս․Յուզբաշյան)՝ 2025 թվականի փետրվարի 28-ի թիվ ԵԴ1/0482/01/25 դատավճիռը,
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1․ 2024 թվականի հոկտեմբերի 31-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի պետության, սահմանադրական կարգի հիմունքների և հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների քննության գլխավոր վարչության երկրորդ վարչությունում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 470-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով նախաձեռնվել է թիվ 58226624 քրեական վարույթը:
Նույն օրը որոշում է կայացվել հանցանք կատարած լինելու անմիջականորեն ծագած հիմնավոր կասկածի առկայության դեպքում Թեմուր Բաքոյանին ձերբակալելու մասին:
2024 թվականի նոյեմբերի 01-ին ՀՀ գլխավոր դատախազության սահմանադրական կարգի հիմունքների, պետության և հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների քննության գլխավոր վարչության ավագ դատախազ Ա․Բաղդասարյանի որոշմամբ՝ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով և նույն օրը նրան մեղադրանք է ներկայացվել:
2024 թվականի նոյեմբերի 02-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի թիվ ԵԴ1/1949/06/24 որոշմամբ՝ մեղադրյալ Թեմուր Բաքոյանի նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոցներ համակցված կիրառվել են տնային կալանքը, 500.000 /հինգ հարյուր հազար/ ՀՀ դրամ չափով գրավը և բացակայելու արգելքը:
2024 թվականի դեկտեմբերի 30-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի թիվ ԵԴ1/1949/06/24 որոշմամբ՝ մեղադրյալ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոց կիրառված տնային կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է երկու ամսով:
2025 թվականի հունվարի 29-ին ՀՀ գլխավոր դատախազության սահմանադրական կարգի հիմունքների, պետության և հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների քննության գլխավոր վարչության ավագ դատախազ Ա․Բաղդասարյանի որոշմամբ՝ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով և հաջորդ օրը նրան մեղադրանք է ներկայացվել:
2025 թվականի հունվարի 31-ին կազմվել է թիվ 58226624 քրեական գործով մեղադրական եզրակացությունը:
2025 թվականի փետրվարի 07-ին ՀՀ գլխավոր դատախազության ավագ դատախազ Ա․Բաղդասարյանի որոշմամբ՝ հաստատվել է թիվ 58226624 քրեական գործով մեղադրական եզրակացությունը և վարույթի նյութերն ուղարկվել են Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան:
2025 թվականի փետրվարի 10-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը (այսուհետ՝ նաև Առաջին ատյանի դատարան) որոշմամբ՝ ստանձնել է ԵԴ1/0482/01/25 քրեական գործով վարույթը և նշանակվել են նախնական դատալսումներ:
2025 թվականի փետրվարի 28-ին Առաջին ատյանի դատարանի որոշմամբ՝ մեղադրյալ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոց կիրառված տնային կալանքը փոխվել է ու նրա նկատմամբ կիրառվել է վարչական հսկողություն, իսկ գրավը և բացակայելու արգելքը՝ թողնվել են անփոփոխ:
2025 թվականի փետրվարի 28-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի թիվ ԵԴ1/0482/01/25 դատավճռով արագացված վարույթի կիրառմամբ՝ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքում և պատիժ է նշանակվել ազատազրկում՝ 1 /մեկ/ տարի ժամկետով: Վճռվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 79-րդ հոդվածի կիրառմամբ՝ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ նշանակված 1 /մեկ/ տարի ժամկետով ազատազրկման ձևով պատժին հաշվակցել վերջինիս փաստացի անազատության մեջ գտնվելու՝ 4 /չորս/ ամիս ժամանակահատվածը և նրա նկատմամբ վերջնական պատիժ նշանակել ազատազրկում՝ 8 /ութ/ ամիս ժամկետով:
Վճռվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կարգով Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ նշանակված 8 /ութ/ ամիս ժամկետով ազատազրկումը պայմանականորեն չկիրառել՝ սահմանելով փորձաշրջան 1 /մեկ/ տարի ժամկետով, որի ընթացքում պարտականություն սահմանել՝ առանց վերջինիս վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության չլքել Հայաստանի Հանրապետության տարածքը, բնակության վայրը փոխելու դեպքում վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնին սեղմ ժամկետում հայտնել իր նոր բնակության վայրի հասցեն: Փորձաշրջանի նկատմամբ վերահսկողությունը դնել ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության համապատասխան ստորաբաժանման վրա: Դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո որպես արտավարութային փաստաթուղթ ապացույց ճանաչված և քրեական վարույթին կցված փաստաթղթերի պատճենները պահել գործի հետ միասին՝ վերջինիս պահելու ամբողջ ժամանակամիջոցում, իսկ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի ՌԴ քաղաքացու 6015914602 համարի անձնագիրը վերադարձնել վերջինիս տնօրինմանը: Դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ համակցված կիրառված խափանման միջոցներ՝ վարչական հսկողությունը, բացակայելու արգելը և գրավը, ինչպես նաև դրանցով պայմանավորված սահմանափակումները՝ վերացնել, իսկ գրավի գումարը վերադարձնել գրավատուին: Վարույթային ծախսերի հարցը համարել լուծված:
2025 թվականի ապրիլի 11-ին ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանում ստացվել է մեղադրյալ Թեմուր Բաքոյանի պաշտպան Լուսինե Հարությունյանի վերաքննիչ բողոքը՝ Առաջին ատյանի դատարանի 2025 թվականի փետրվարի 28-ի վերը նշված դատավճռի դեմ: Քրեական գործը ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանում ստացվել է 2025 թվականի ապրիլի 21-ին, մակագրվել դատարանի կազմին (նախագահող դատավոր Մ.Հարությունյան, կազմի դատավորներ Ա․Ղուկասյան, Ա․Բեկթաշյան), նախագահող դատավորի աշխատակազմին է հանձնվել 2025 թվականի ապրիլի 22-ին:
Դատավոր Ա․Ղուկասյանի ամենամյա հերթական արձակուրդում գտնվելու պատճառով դատարանի նախագահին հասցեագրված գրության հիման վրա դատարանի նախագահի կողմից 28.04.2025թ-ին գործի քննությունը հանձնարարվել է դատավոր Տ.Գրիգորյանին։
2025 թվականի ապրիլի 28-ին ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի «Վերաքննիչ բողոքը վարույթ ընդունելու և քրեական գործը դատաքննության նշանակելու մասին» որոշմամբ՝ մեղադրյալների վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ։ Թիվ ԵԴ1/0482/01/25 քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով, նշանակվել է դռնբաց դատական նիստում քննության։ Մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցները պահպանվել են։
Դատավոր Տ.Գրիգորյանի ամենամյա հերթական արձակուրդում գտնվելու պատճառով դատարանի նախագահին հասցեագրված գրության հիման վրա դատարանի նախագահի կողմից 19.06.2025թ-ին գործի քննությունը հանձնարարվել է դատավոր Ա․Ղուկասյանին։
Գործի փաստական հանգամանքները և վերաքննիչ բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
2. Նախաքննության մարմինը մեղադրյալ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում է հարուցել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով և նրան մեղադրանք է ներկայացվել այն բանի համար, որ «(…) [Նա], հանդիսանալով ՌԴ քաղաքացի հոկտեմբեր ամսին՝ նախաքննությամբ դեռևս չպարզված օրը, խախտելով «Պետական սահմանի մասին» ՀՀ օրենքի 11-րդ հոդվածի և «ՀՀ պետական սահմանի ռեժիմի մասին» ՀՀ կառավարության 2011 թվականի մայիսի 12-ի թիվ 702-Ն որոշման պահանջները, շրջանցելով ՀՀ պետական սահմանի անցման կետերը, Վրաստանի տարածքից հետիոտն ապօրինի հատել է ՀՀ պետական սահմանը: Այնուհետև, 2024 թվականի հոկտեմբերի 31-ին Թեմուր Բաքոյանը մոտեցել է ՀՀ «Զվարթնոց» օդանավակայանում տեղակայված ՀՀ ԱԱԾ սահմանապահ զորքերի անցման կետին և ներկայացնելով իր անվամբ տրված ՌԴ քաղաքացու 6015914602 անձնագիրը՝ փորձել է հատել Հայաստանի Հանրապետության պետական սահմանը, սակայն նրա ապօրինի մուտքը Հայաստանի Հանրապետություն հայտնաբերվել է ՀՀ ԱԱԾ ՍԶ աշխատակիցների կողմից, ինչի արդյունքում վերջինիս ելքը ՀՀ-ից արգելվել է և վերջինս ձերբակալվել է:
(…)»։
3. Առաջին ատյանի դատարանն իր՝ 2025 թվականի փետրվարի 28-ի թիվ ԵԴ1/0482/01/25 դատավճռի «Դատարանի պատճառաբանությունը և եզրահանգումները.» վերտառությամբ բաժնում նշել է. «(…) Առաջադրված մեղադրանքի հետ մեղադրյալ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի համաձայն լինելու և արագացված վարույթ կիրառելու պայմաններում Դատարանն արձանագրում է, որ ապացուցված է Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանին վերագրվող արարքի փաստական հանգամանքները, վերջինս կատարել է իրեն մեղսագրված հանցանքը, այն ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին, ինչպես նաև ապացուցված է մեղադրյալի մեղավորությունը տվյալ արարքը կատարելու մեջ։
Հաստատված համարելով մեղադրյալ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի մեղավորությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ՝ Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալը ենթակա է քրեական պատասխանատվության և պատժի:
Մեղադրյալ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հարցը քննարկելիս՝ Դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
(…)
Դատարանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի հոդվածների համապատասխան Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ նշանակվող պատժի տեսակը և չափը որոշելիս հաշվի է առնում կատարված հանցագործության եղանակը, շարժառիթն ու նպատակը, քրեական պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, նրա անձը բնութագրող տվյալները, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` մեղադրյալի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցության հանգամանքը:
Դատարանը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, որպես Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի պատասխանատվությունը կամ պատիժը մեղմացնող հանգամանք է արձանագրում մեղքն ընդունելն ու անկեղծորեն զղջալը:
Մեղքն ընդունելը որպես մեղմացնող հանգամանք դիտարկելիս Դատարանը հաշվի է առնում արագացված վարույթի կիրառմամբ պայմանավորված մեղադրյալի դիրքորոշումը, ինչպես նաև այդ կապակցությամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի մոտեցումն, ըստ որի՝ «/.../ մեղքն ընդունելը կամ չընդունելն անձի սուբյեկտիվ իրավունքն է, որը նախատեսված և երաշխավորված է ՀՀ Սահմանադրության 21-րդ և 22-րդ հոդվածներով։ Հետևաբար, մեղքը չընդունելը չի կարող պատիժ նշանակելիս հաշվի առնվել և հակառակը` մեղքն ընդունելը և կատարածի համար անկեղծորեն զղջալը ՀՀ քրեական օրենսգրքի շրջանակներում բարենպաստ քրեաիրավական նշանակություն ունեցող հանգամանք է և կարող է կատարել պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքի դեր։ Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ մեղքն ընդունելը և կատարածի համար անկեղծորեն զղջալը, որպես մեղավոր անձի հետհանցավոր դրական վարքագիծ, վկայում է այն մասին, որ նա լրիվ գիտակցել է իր արարքի հանրային վտանգավորությունը, զղջացել է դրա համար։ Մեղքն ընդունելու պարագայում քրեական պատժի նպատակների իրացումը, այդ թվում` պատժի ենթարկված անձին ուղղելու հավանականությունը, զգալիորեն բարձրանում է /.../ (տե՛ս Սերոբ Ֆրունզիկի Սարգսյանի գործով 2012 թվականի նոյեմբերի 01-ի թիվ ՍԴ/0109/01/12 որոշման 27 կետը):
Դատարանը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 71-րդ հոդվածով, արձանագրում է, որ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի պատասխանատվությունը կամ պատիժը ծանրացնող հանգամանք առկա չէ:
Որպես Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի անձը բնութագրող հանգամանք է դիտարկվում դատապարտված չլինելը:
Գոռ Գագիկի Ավետիսյանի և Արմեն Իշխանի Հովակիմյանի գործով 2010թ. նոյեմբերի 5-ին կայացված թիվ ԵԱՔԴ/0164/01/09 որոշման մեջ անդրադառնալով նշանակվող պատժի արդարացիության պահանջին՝ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը նշել է, որ՝ «/…/ հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակված պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, ինչպես նաև պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները և, ելնելով քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից, ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու, նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար: Հետևաբար, ակնհայտ մեղմ կամ ակնհայտ խիստ լինելու պատճառով անարդարացի կլինի այնպիսի պատիժը, որը նշանակվել է առանց պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների պահպանման»:
Դատարանը, հիմք ընդունելով 4.1 և 5.5 կետերում արձանագրված հանգամանքները և ղեկավարվելով 5.3-5.4 և 5.6 կետերում մեջբերված նորմերով ու իրավական դիրքորոշումներով, գտնում է, որ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքի համար պետք է պատիժ նշանակել ազատազրկում՝ 1 /մեկ/ տարի ժամկետով։
Անդրադառնալով Թ.Բաքոյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով առավել մեղմ պատժատեսակների, մասնավորապես՝ տուգանքի, հանրային աշխատանքների կամ կարճաժամկետ ազատազրկում կիրառելու հնարավորությանը, Դատարանը փաստում է, որ դրանց կիրառմամբ չի ապահովվի պատժի նպատակների իրացումը: Այլ կերպ Դատարանը գտնում է, որ Թ.Բաքոյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով պատիժն անհրաժեշտ և բավարար է ՀՀ քրեական օրենսգրքով և Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումներով սահմանված պատժի առջև դրված խնդիրների և նպատակների իրագործմանը հասնելու համար:
(…)
Վերոնշյալի կիրառմամբ Դատարանը գտնում է, որ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ նշանակված 1 /մեկ/ տարի ժամկետով ազատազրկման ձևով պատժին անհրաժեշտ է հաշվակցել վերջինիս փաստացի անազատության մեջ գտնվելու՝ 4 /չորս/ ամիս ժամկետը և Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ նշանակել ազատազրկում՝ 8 /ութ/ ամիս ժամկետով:
Դատարանն, անդրադառնալով մեղադրյալ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ նշանակված 8 /ութ/ ամիս ժամկետով ազատազրկման ձևով պատիժը կրելու հարցին, արձանագրում է հետևյալը.
(…)
Վերոգրյալի հիման վրա, ինչպես նաև հաշվի առնելով գործի հանգամանքներն ու առանձնահատկությունները, մեղադրյալ Թ.Բաքոյանի անձը, նրան բնութագրող հանգամանքները, նրա սոցիալական դրությունը, հանցագործության բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, ինչպես նաև գործով պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքի առկայությունն ու ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, նաև իր հայեցողության շրջանակներում ղեկավարվելով պատժի նշանակման օրինականության, արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և մարդասիրության սկզբունքներով, հաշվի առնելով գործով հաստատված փաստական հանգամանքները, քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, ելնելով քրեական օրենսդրության սկզբունքներից և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով նախատեսված` պատժի նպատակների իրականացման անհրաժեշտությունից, Դատարանը գալիս է այն եզրահանգման, որ առկա են Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակվող պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերը, վերջինիս ուղղումը հնարավոր է առանց ազատազրկման ձևով պատիժը կրելու, ուստի սույն գործով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառմամբ մեղադրյալ Թ.Բաքոյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակվող պատիժը պայմանականորեն չկիրառելով հնարավոր է հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակներին` սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձի վերասոցիալականացմանը և հանցագործությունների կանխմանը, որը բխում է նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ և 69-րդ հոդվածներով սահմանված` արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից:
Դատարանը նման եզրահանգման գալիս է հաշվի առնելով կատարված հանցանքի հանրային վտանգավորությունը, արձանագրելով, որ Թ.Բաքոյանը կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 496-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված միջին ծանրության հանցանք, ընդ որում առաջին անգամ: Հարկ է նկատել, որ ՀՀ ԱԱԾ ՍԶ 2024 թվականի նոյեմբերի 19-ի գրության համաձայն՝ Թ.Բաքոյանը ՌԴ-ում բնակվելու ընթացքում խնդիրներ է ունեցել ադրբեջանցիների հետ, գիտակցելով, որ իր կյանքին վտանգ է սպառնում կայացրել է որոշում՝ շրջանցելով ՀՀ պետական սահմանի անցման կետերը, ապօրինի՝ առանց փաստաթղթերի և պատշաճ թույլտվության լքել է ՌԴ պետական սահմանը՝ ՀՀ մուտք գործելու նպատակով /հատոր 1-ին, գ.թ. 132/: Ընդ որում, վերջինս ունեցել է օրինական հիմքերով ՀՀ մուտք գործելու հնարավորություն: Այսինքն՝ նշված շարժառիթն իր հերթին նվազեցնում է նաև անձի հանրային վտանգավոր լինելը: Բացի այդ, Դատարանը հաշվի է առնում Թ.Բաքոյանի անձը բնութագրող տվյալները, մասնավորապես՝ ՌԴ կենտրոնական քրեական հաշվառումներով չի անցնում: Վերը նշվածը հաշվի առնելով Դատարանը գտնում է, որ պատժի նպատակներին հնարավոր է հասնել նաև մեղադրյալ Թեմուր Բաքոյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելով և վերջինիս նկատմամբ 1 /մեկ/ տարի ժամկետով փորձաշրջան սահմանելով:
Միևնույն ժամանակ Դատարանը գտնում է, որ փորձաշրջանի ընթացքում մեղադրյալ Թեմուր Բաքոյանի նկատմամբ պետք է սահմանել պարտականություն, մասնավորապես՝ առանց վերջինիս վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության չլքել Հայաստանի Հանրապետության տարածքը, բնակության վայրը փոխելու դեպքում վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնին սեղմ ժամկետում հայտնել իր նոր բնակության վայրի հասցեն: Փորձաշրջանի նկատմամբ վերահսկողությունը պետք է դրվի ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության համապատասխան ստորաբաժանման վրա:
Նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ վերը մեջբերված պատճառաբանությունների բացի, Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը պայմանավորված է նաև նրանով, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 2-րդ մասը նույն հոդվածի 1-ին մասից անջատ նախատեսել է նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու դեպքեր, ի թիվս այլնի, նաև արագացված վարույթի շրջանակներում: Ընդ որում, Դատարանի գնահատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 2-րդ մասում ամրագրված առանձին դեպքերում նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հայեցակարգը պետք է գնահատվի այնպես, որ յուրաքանչյուր դեպքում արագացված կամ համաձայնեցված կամ համագործակցության վարույթի շրջանակներում Դատարանը ոչ թե պետք է հաստատի պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու անհրաժեշտությունը, այլ պետք է փաստարկված հերքի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի, այդ թվում՝ 2-րդ մասով նախատեսված դրույթների կիրառելիության անհնարինությունը, հակառակ դեպքում օրենսդիրը՝ դատավարական հատուկ կարգի կիրառման դեպքերի համար առանձին չէր սահմանի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառելիության հնարավորությունը: Իսկ սույն դեպքում քրեական գործի նյութերում բացակայում են այնպիսի ծանրակշիռ փաստական տվյալներ, որոնց համակցված գնահատման արդյունքում կարելի է եզրահանգել, որ մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված ազատազրկման ձևով պատիժը փաստացի չկրելու պայմաններում հնարավոր չի լինի հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակների իրագործմանը:
Անդրադառնալով որպես արտավարութային փաստաթուղթ ապացույց ճանաչված և քրեական վարույթին կցված փաստաթղթերի պատճենների տնօրինման հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ դրանք պետք է պահել գործի հետ միասին՝ վերջինիս պահելու ամբողջ ժամանակամիջոցում, իսկ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի ՌԴ քաղաքացու 6015914602 համարի անձնագիրը վերադարձնել վերջինիս տնօրինմանը:
Անդրադառնալով մեղադրյալի նկատմամբ մինչդատական վարույթի ընթացքում համակցված կիրառված խափանման միջոցների հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ դրանք պետք է թողնել անփոփոխ` մինչ դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը: Դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո պետք է վերացնել վարչական հսկողությունը, բացակայելու արգելը և գրավը, ինչպես նաև դրանցով պայմանավորված սահմանափակումները, իսկ գրավի գումարը վերադարձնել՝ գրավատու Մարինե Ալիխանի Բաքոյանին:
Դատարանը գտնում է նաև, որ վարութային ծախսերի հարցը պետք է համարել լուծված, քանի որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.4-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ նույն օրենսգրքի 167-րդ հոդվածի 1-ին մաuով նախատեսված վարույթային ծախսերը մեղադրյալից ենթակա չեն բռնագանձման: (…)»։
Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
4. Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում՝ ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.
Իր վերաքննիչ բողոքում մեղադրյալ Թեմուր Բաքոյանի պաշտպան Լուսինե Հարությունյանը մասնավորապես նշել է. «(…) [Ա]ռաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը ենթակա է բեկանման պատժի մասով, քանի որ այն կայացվել է նյութական նորմերի խախտմամբ, դատավճռով նշանակված պատիժը չի համապատասխանում կատարված հանցանքի ծանրությանը և մեղադրյալի անձին, ինչը ազդել է գործի ելքի վրա, այն է՝ մեղադրյալի նկատմամբ նշանակվել է ակնհայտ խիստ պատիժ, ինչն էլ հիմք է հանդիսացել սույն վերաքննիչ բողոքը ներկայացնելու համար։
(…)
Առաջին ատյանի դատարանը, այսուհետև՝ նաև Դատարան ոչ ճիշտ է կիրառել նյութական օրենքը, իսկ պատիժը նշանակելիս հաշվի չեն առնվել մեղադրյալի անձը բնութագրող հանգամանքները, մեղադրյալի կողմից մեղքը ընդունելու և զղջալու հանգամանքը, արագացված վարույթով դատաքննության հատուկ կարգ կիրառելու միջնորդություն ներկայացնելու հանգամանքը, նախկինում դատապարտված կամ որևէ կերպ արատավորված չլինելու հանգամանքը, ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, դատավճիռը կայացնելու պահին մեղադրյալի կողմից շուրջ 4 ամիս տնային կալանքի տակ գտնվելու հանգամանքը, որի ընթացքում դրսևորել է պատշաճ վարքագիծ: Նշված հանգամանքներն իրենց համակցության մեջ բավարար էին գալ եզրահանգման առ այն, որ պատժի նպատակներին կարելի է հասնել ավելի մեղմ պատիժ նշանակելով, իսկ տվյալ դեպքում Թեմուր Բաքոյանի համար 1 տարի փորձաշրջանը չափազանց խիստ պատիժ է, քանի որ վերջինս Հայաստանում չունի մշտական բնակության վայր, չունի աշխատանք և եկամուտներ, վերջինս նախաքննության ու դատաքննության ընթացքում բնակվել է քրոջ տանը և քրոջ ընտանիքի հաշվին, ովքեր մինչ օրս կրում են նրա ծախսերը և գտնվում ծայրահեղ ծանր ֆինանսական վիճակում: Թեմուր Բաքոյանը ազգությամբ եզդի է, եղբոր հետ բնակվում է Ռոստով-Դոն քաղաքում, որտեղ շուկայում իրականացնում է մրգերի և բանջարեղենի վաճառք և այդ եղանակով ապրուստի միջոց վաստակում:
Վերոշարադրվածից ակնհայտ է, որ նկարագրված բոլոր հանգամանքներն իրենց համակցությամբ էականորեն նվազեցնում են ինչպես հանցագործության, այնպես էլ հանցավորի վտանգավորության աստիճանը և օբյեկտիվ հիմք են տուգանքի, հանրային աշխատանքների և կարճաժամկետ ազատազրկման ձևով ավելի մեղմ պատիժ նշանակելու: (...)»:
Վերոգրյալի հիման վրա բողոքի հեղինակը խնդրել է՝ մասնակիորեն բեկանել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի թիվ ԵԴ1/0482/01/25 քրեական գործով 28.02.2025թ. կայացված դատավճիռը պատժի մասով՝ նշանակել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված ավելի մեղմ պատժատեսակ՝ տուգանք, հանրային աշխատանքներ կամ կարճաժամկետ ազատազրկում:
Վերաքննիչ դատարանի դատական նիստում կողմերի արտահայտած դիրքորոշումները.
5. Պաշտպան Լ․Հարությունյանը դատական նիստում պնդել է ներկայացված վերաքննիչ բողոքը և խնդրել է այն բավարարել։
Մեղադրյալն ըստ էության միացել է պաշտպանին և խնդրել է բավարարել ներկայացված վերաքննիչ բողոքը։
Դատախազ Ա․Բաղդասարյանը, տալով համապատասխան բացատրություններ, խնդրել է մերժել վերաքննիչ բողոքը։
(Վերը նշված և մյուս հարցերի մասով մանրամասն տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը։)
Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
6․ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 348-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Դատավճռում պետք է շարադրվեն հետևյալ հարցերի պատասխանները․
(…)
8) դատապարտված մեղադրյալը ենթակա է արդյոք պատժի իր կատարած հանցանքի համար.
9) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի դատապարտված մեղադրյալի նկատմամբ.
(…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն՝
«Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Վերաքննությունը և վճռաբեկությունն իրականացվում են բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում»:
Մեջբերված քրեադատավարական իրավադրույթների և արձանագրված դատողության լույսի ներքո վերլուծելով սույն որոշման 4-րդ կետերում շարադրված վերաքննիչ բողոքի հիմքերն ու հիմնավորումները՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ տվյալ դեպքում պետք է պատասխանել այն հարցին, թե պատիժ նշանակելու սկզբունքների պահպանման տեսանկյունից հիմնավորվա՞ծ է արդյոք մեղադրյալի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված համապատասխան պատժաչափի վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունը:
Այսպես.
7. ՀՀ Սահմանադրության 71-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն. «Օրենքով սահմանված պատիժը, ինչպես նաև նշանակված պատժատեսակը և պատժաչափը պետք է համաչափ լինեն կատարած արարքին»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «Պատժի նպատակներն են՝ վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի՝ հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ:
3. Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:(…)»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից նախկինում արտահայտված և վերը նշված իրավակարգավորումների շրջանակներում համընկնող իրավական դիրքորոշումների համադրմամբ Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում արձանագրել հետևյալը․
Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների հարցին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Ն.Սարգսյանի գործով կայացված որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ. <<(…) պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են`
ա) օրինականությունը,
բ) արդարությունը,
գ) պատժի անհատականացումը,
դ) մարդասիրությունը:
Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս:
(…) պատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների (…) պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպ` ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները` ՀՀ քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն:
Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի գրեթե բոլոր հոդվածների սանկցիաներում ամրագրված վերոնշյալ մոտեցումը պայմանավորված է այն տրամաբանությամբ, որ քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են: Ուստի կոնկրետ արարքի և անձի նկատմամբ համընդհանուր քրեական օրենքով նախատեսված սանկցիան կիրառելիս դատարանը պետք է որոշակի հայեցողություն դրսևորի>>:
Վերոգրյալից Վճռաբեկ դատարանը եզրահանգում է, որ առանց դատարանի հայեցողության պատժի անհատականացումն անհնար է: Պատիժ նշանակելիս դատարանի հայեցողության կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն ընդգծել է նաև, որ <<պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի ու բնույթի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա: Նշված հանգամանքների հայեցողական և ոչ երբեք կամային գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված` պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից>> (տե՛ս mutatis mutandis, Նարեկ Գևորգի Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշումը):
Պատժի անհատականացման փաստական հիմքերի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշումներ է ձևավորել թիվ ՎԲ-50/07, թիվ ԵԿԴ/0042/01/11, թիվ ՍԴ/0109/01/12, թիվ ԱՎԴ/0082/01/12, ԵԿԴ/0252/01/13, թիվ ԵԱՔԴ/0091/01/14 և մի շարք այլ որոշումներում։
Մասնավորապես, Հ.Հարությունյանի վերաբերյալ թիվ ՎԲ-50/07 գործով որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ. <<Պատասխանատվության և պատժի անհատականացման հիմք են ոչ միայն կատարված արարքի հասարակական վտանգավորության աստիճանը, այլև հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ հանդիսացող նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական, քրեաբանական և քրեաիրավական, ֆիզիկական հատկությունների համակցության ճիշտ գնահատումը (ընտանեկան դրությունը, վարքագիծը աշխատանքում և կենցաղում, աշխատունակությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, դատվածությունը և այլն)>> (տե՛ս mutatis mutandis, Հազարապետ Հարությունյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ 2007 թվականի մարտի 30-ի թիվ ՎԲ-50/07 որոշումը):
Ս.Սարգսյանի վերաբերյալ թիվ ՍԴ/0109/01/12 գործով որոշման մեջ զարգացնելով պատասխանատվության և պատժի անհատականացման առնչությամբ իր ձևավորած նախադեպային իրավունքը՝ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն ընդգծել է, որ. <<(...) <<[Հ]անցավորի անձնավորություն>> եզրույթն ի տարբերություն <<հանցագործության սուբյեկտ>> եզրույթի, ավելի ընդարձակ է, և օժտված է սոցիալ-ժողովրդագրական, բարոյահոգեբանական և քրեաիրավական բնութագրերով: ՀՀ գործող քրեական օրենսդրության իմաստով <<հանցավորի անձնավորություն>> եզրույթը դիտարկվում է որպես քրեական պատասխանատվության և պատժի անհատականացման հիմք, հանցավորի անձը բնութագրող առանձին հատկանիշները և վարքագիծը օրենքում նախատեսված են որպես պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներ, ինչպես նաև դատապարտյալին պատժից ազատելու նախապայման:
(...) պատժի անհատականացման ժամանակ հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները հաշվի առնելու անհրաժեշտությունը պայմանավորված է ինչպես պատժի նպատակների իրականացման, այնպես էլ անձի արժանապատվության հարգման սահմանադրական պահանջի առկայությամբ:
(...) հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները չեն կարող սահմանափակվել միայն անձի բարոյական հատկանիշներով և ներառում են նաև անձի ընտանեկան դրությունը, զբաղմունքի տեսակը, կրթությունը, նրա դրական կամ բացասական բնութագիրը, խրախուսանքների կամ տույժերի առկայությունը և այլն>> (տե՛ս mutatis mutandis, Սերոբ Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2012 թվականի նոյեմբերի 1-ի թիվ ՍԴ/0109/01/12 որոշումը):
Արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը գնահատելու հարցերին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Գ.Մադաթյանի գործով որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ. <<(…) Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ:
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը:
Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, և գտնում է, որ պատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը>> (տե՛ս mutatis mutandis, Գարուշ Նորիկի Մադաթյանի վերաբերյալ 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 որոշումը):
Մեկ այլ՝ Կարեն Հարությունյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանը, վերլուծելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր մասի մի շարք դրույթներ, մասնավորապես՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածները, արձանագրել է, որ պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձին բնութագրող բոլոր տվյալները և քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով՝ հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար (տե՛ս mutatis mutandis, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ Կարեն Հարությունյանի վերաբերյալ գործով 2007 թվականի նոյեմբերի 30-ի ՎԲ-201/07 որոշումը):
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375-րդ հոդվածի համաձայն՝ <<(…) 5. Պարզելով, որ մեղադրյալի նկատմամբ նշանակվել է նրան վերագրվող հանցագործության համար օրենքով չնախատեսված պատժատեսակ կամ պատժաչափ, կամ նրա նկատմամբ նշանակված պատիժը սխալ է հաշվարկվել, վերաքննիչ դատարանը փոփոխում է դատական ակտը:
6. Պարզելով, որ նյութական օրենքի որևէ այլ դրույթ, ներառյալ գույքային հայցը լուծելու առումով, ճիշտ կիրառված չէ, վերաքննիչ դատարանն ամբողջությամբ կամ որոշակի մասով բեկանում է դատական ակտը` կայացնելով նոր դատական ակտ կամ վարույթը փոխանցելով առաջին ատյանի դատարան՝ նոր դատաքննության, կամ փոփոխում է դատական ակտը>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 377-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
<<1. Պարզելով, որ առաջին ատյանի դատարանը պատիժ նշանակելիս կամ պատժի կրման հարցը լուծելիս հաշվի չի առել պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող կամ հանցագործության վտանգավորությունը կամ մեղադրյալի անձը բնութագրող որևէ հանգամանք, որի արդյունքով նշանակել է անարդարացի՝ ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ պատիժ, վերաքննիչ դատարանը փոփոխում է առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը՝ մեղմացնելով կամ խստացնելով պատիժը կամ այլ կերպ լուծելով պատժի կրման հարցը՝ ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով:>>:
Մեջբերված նորմի մեկնաբանման վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի ձևավորած նախադեպային իրավունքի համաձայն. <<[Վ]երաքննիչ դատարանն իրավասու է պատժի մասով փոփոխել առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը հետևյալ դեպքերում.
1) առաջին ատյանի դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս չեն պահպանվել պատժի նշանակման ընդհանուր սկզբունքները,
2) առաջին ատյանի դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս հաշվի չեն առնվել հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող, ինչպես նաև պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները,
3) առաջին ատյանի դատարանի կողմից վերոնշյալ հանգամանք(ներ)ը հաշվի չառնելը հանգեցրել է անհամաչափ և պատժի նպատակների տեսանկյունից բավարարության չափանիշին չհամապատասխանող պատժի նշանակման>> (տե՛ս, ի թիվս այլնի, mutatis mutandis Նարեկ Սարգսյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշումը):
7.1. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Առանց սահմանված փաստաթղթի կամ պատշաճ թույլտվության Հայաստանի Հանրապետության պետական սահմանը հատելը՝
պատժվում է տուգանքով՝ տասնապատիկից երեսնապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով՝ հարյուրից երկու հարյուր ժամ տևողությամբ, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ` առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով: (․․․):»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464․4-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(…) 2. Դատարանը արագացված վարույթի արդյունքով մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ՝ հաշվի առնելով Հայաuտանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի վերաբերելի դրույթները: (…)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 77-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(…)4. Արագացված վարույթ կիրառելու դեպքում պատիժը չի կարող գերազանցել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի համար նախատեսված առավելագույն չափի կամ ժամկետի երեք քառորդը։ Եթե առավել խիստ պատժատեսակի երեք քառորդը պակաս է ստացվում սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի նվազագույն չափից կամ ժամկետից, ապա այն չի կարող պակաս լինել նվազագույն չափից կամ ժամկետից։ (…)։
10. Համաձայնեցման կամ համագործակցության կամ արագացված վարույթ կիրառելն արգելք չէ լրացուցիչ պատիժ կամ անվտանգության միջոց նշանակելու համար»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին մասն ամրագրում է պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքների ցանկը:
Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ <<Պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև սույն հոդվածի 1-ին մասով չնախատեսված մեղմացնող այլ հանգամանքներ:>>:
Դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս հաշվի առնվող մեղմացնող հանգամանքների չափանիշների վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է հայտնել Պ.Բայրամյանի վերաբերյալ գործով կայացրած որոշմամբ, համաձայն որի. <<(…) Դատարանի լայն հայեցողության շրջանակներում է (...) անձի պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքների կիրառման հարցը, քանի որ համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի` պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև մեղմացնող այլ հանգամանքներ, որոնք նշված չեն նույն հոդվածի առաջին մասում: Այնուհանդերձ, դատարանի այս լիազորությունը բացարձակ չէ, և որպես մեղմացնող հաշվի առնվող հանգամանքները պետք է բավարարեն որոշակի չափանիշների: Դրանք են. ա) հանգամանքը պետք է իրական լինի, այսինքն` գործով ձեռք բերված ապացույցները պետք է հաստատեն դրա առկայությունը, բ) այն պետք է ողջամտորեն նվազեցրած լինի անձի կամ նրա կատարած արարքի հանրային վտանգավորությունը, գ) այն հաստատված ճանաչելիս դատարանը պետք է պահպանի ապացուցման ընդհանուր քրեադատավարական կանոնները. հանգամանքի առկայությունը հաստատող ապացույցները պետք է վերաբերելի և թույլատրելի լինեն, դրանք պետք է հետազոտված լինեն դատաքննության ընթացքում, ինչպես նաև պետք է պահպանվեն ապացույցների ստուգման և գնահատման օրենսդրական պահանջները>> (տե՛ս mutatis mutandis, Պարույր Բայրամյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2007 թվականի հունիսի 1-ի թիվ ՎԲ-84/07 որոշումը):
8. Սույն որոշման 7-7.1-րդ կետերում նշված իրավակարգավորումների, վերլուծությունների և իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո գնահատելով սույն որոշման 1-3-րդ կետերում նշված փաստական տվյալները, Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ տվյալ դեպքում Առաջին ատյանի դատարանը մեղադրյալ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս, պատիժ նշանակելու վերը նշված սկզբունքների հաշվառմամբ, ճիշտ չի գնահատել մեղադրյալի կատարած հանցագործության բնույթը և հանրային վտանգավորության աստիճանը, այդ թվում՝ նրա կատարած արարքը, հանցագործության կատարման եղանակը, մեղադրյալի սուբյեկտիվ վերաբերմունքն իր կատարած արարքի նկատմամբ, խախտված հասարակական հարաբերությունների սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, հանցանքը կատարելուց հետո մեղադրյալի դրսևորած վարքագիծը, նրա անձը բնութագրող և պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքների առկայությունը, ինչպես նաև ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, պատժի նպատակների իրացման հնարավորությունը, և մեղադրյալ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքում 1 /մեկ/ տարի ժամկետով ազատազրկում պատիժը նշանակելիս պատժաչափի մասով հանգել է սխալ հետևության:
Մասնավորապես, Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ Առաջին ատյանի դատարանը պատիժ նշանակելու սկզբունքները չպահպանելու արդյունքում մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված համապատասխան պատժաչափի վերաբերյալ հանգել է սխալ հետևության և մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատիժն ակնհայտ խիստ է և անարդարացի: Հետևաբար հիմնավոր են այդ մասով մեղադրյալի պաշտպանի՝ վերաքննիչ բողոքում նշված փաստարկները: Տվյալ դեպքում Առաջին ատյանի դատարանը պատշաճ գնահատականի չի արժանացրել կատարված արարքի բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, կատարման եղանակը, շարժառիթը, հանցագործությամբ համապատասխան հարաբերություններին պատճառված վնասի բնույթը, անձին վերաբերվող տվյալները և վերը նշված չափանիշներով նշանակված պատժաչափի մասով հանգել է սխալ հետևության:
Այսպիսով, Առաջին ատյանի դատարանի կողմից վերոնշյալ հանգամանքները ճիշտ չգնահատելը հանգեցրել է անհամաչափ և պատժի նպատակների տեսանկյունից բավարարության չափանիշին չհամապատասխանող՝ ակնհայտ խիստ պատժի նշանակման։ Այսինքն Առաջին ատյանի դատարանը պատշաճ չի գնահատել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու հնարավորությունը և անհրաժեշտությունը, արդյունքում, արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքի երաշխավորման տեսանկյունից, նշանակել է անարդարացի պատիժ։
Հետևաբար, վերոգրյալի հաշվառմամբ Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ Առաջին ատյանի դատարանի վերը նշված հետևությունը՝ մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված համապատասխան պատժաչափի մասով, անհիմն է և չի բխում դատարանի կողմից հետազոտված համապատասխան փաստական տվյալներից, արդյունքում այդ մասով Առաջին ատյանի դատարանը չի կայացրել հիմնավորված և պատճառաբանված դատական ակտ: Այսինքն մեղադրյալի նկատմամբ որպես պատիժ 1 /մեկ/ տարի ժամկետով ազատազրկում նշանակելու մասին հետևության հանգելիս Առաջին ատյանի դատարանը պատշաճ գնահատման չի ենթարկել ի թիվս այլնի մեղադրյալի անձը բնութագրող, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքների առկայությունը, ինչպես նաև ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, պատժի նպատակների իրացման հնարավորությունը, և արդյունքում հանգել է սխալ հետևության: Հետևաբար, արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքի պահպանման տեսանկյունից մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատժաչափի վերաբերյալ հետևությունները հիմնավորված չեն և չեն բխում սույն որոշման նախորդ կետերում նշված իրավական կառուցակարգերից:
Տվյալ դեպքում ՀՀ քրեական օրենսգրքով սահմանված պատիժ նշանակելու, այդ թվում՝ վերը նշված կանոնների հաշվառմամբ, գնահատելով գործում առկա նյութերը, վերլուծելով մեղադրյալի կատարած արարքի բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, ինչպես նաև հաշվի առնելով մեղադրյալի անձը բնութագրող հանգամանքները և պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերաբերյալ վերը նշված գնահատականները, Վերաքննիչ դատարանը հանգում է հետևության, որ ստորադաս դատարանի կողմից մեղադրյալի նկատմամբ սույն գործով հաստատված արարքի համար նշանակված պատժաչափը համաչափ չէ նրա կատարած արարքին և չի բխում արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքից: Հետևաբար՝ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով պետք է պատիժ նշանակել ազատազրկում՝ 4 /չորս/ ամիս ժամկետով:
Վերոգրյալի հաշվառմամբ Վերաքննիչ դատարանն էության մեջ իր համաձայնությունն է հայտնում մեղադրյալի նկատմամբ ավելի մեղմ պատիժ նշանակելու վերաբերյալ վերաքննիչ բողոքում նշված փաստարկներին (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 4-րդ կետը):
Այսպիսով, վերաքննիչ բողոքում նշված փաստարկները տվյալ դեպքում բավարար են հանգելու այն հետևության, որ մեղադրյալի նկատմամբ որպես պատիժ 4 /չորս/ ամիս ժամկետով ազատազրկում նշանակելու միջոցով կարող է ապահովվել պատժի նպատակների լիարժեք իրացումը, հետևաբար վիճարկվող դատական ակտում նշված հետևությունները տվյալ դեպքում անհիմն են: Այսինքն, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ առավել մեղմ պատիժ նշանակելու անհրաժեշտության վերաբերյալ վերաքննիչ բողոքում նշված հետևություններն արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքի երաշխավորման տեսանկյունից հիմնավոր են, և տվյալ դեպքում Առաջին ատյանի դատարանի կողմից թույլ է տրվել այնպիսի դատական սխալ, որն ազդել է գործի ելքի վրա:
Այսինքն, Առաջին ատյանի դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ՝ քրեական օրենքի ոչ ճիշտ կիրառում, մասնավորապես՝ սխալ է կիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ, 55-րդ, 69-րդ հոդվածները, ինչն իր հերթին հանգեցրել է մեղադրյալի նկատմամբ ակնհայտ խիստ լինելու հիմքով անարդարացի պատիժ նշանակելուն և արդյունքում հանգեցրել է վերը նշված հոդվածներից բխող օրինականության, արդարության, պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքների խախտման:
Այլ կերպ՝ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ, ինչը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 362-րդ, 375-րդ և 377-րդ հոդվածների հիմքով բողոքարկված դատական ակտը մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատժի մասով փոփոխելու հիմք է հանդիսանում:
Վերոգրյալի հիման վրա Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի 2025 թվականի փետրվարի 28-ի դատավճիռը՝ մեղադրյալ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ նշանակված պատժաչափի մասով, պետք է փոփոխել՝ այդ մասով բավարարելով դրա դեմ բերված վերաքննիչ բողոքը:
Սույն որոշման նախորդ կետերում և վերը նշված չափանիշների հաշվառմամբ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով որպես պատիժ պետք է նշանակել ազատազրկում՝ 4 /չորս/ ամիս ժամկետով, ինչը բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածով սահմանված արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքից՝ համապատասխանելով կատարված հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, մեղադրյալի անձին, և անհրաժեշտ ու բավարար է վերջինիս ուղղելու (վերասոցիալականացվելու), սոցիալական արդարությունը վերականգնելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար՝ ապահովելով ՀՀ քրեական օրենսգրքով սահմանված պատժի նպատակների՝ սույն գործով իրացվելիությունը:
Վերոգրյալի հաշվառմամբ Վերաքննիչ դատարանն իր համաձայնությունն է հայտնում մեղադրյալի նկատմամբ պատժի նշանակման վերաբերյալ վերաքննիչ բողոքում նշված փաստարկներին (մանրամասն տես սույն որոշման 4-րդ կետը):
9․ Ինչ վերաբերում է վերաքննիչ բողոքից բխող մյուս փաստարկներին ու դատողություններին (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 4-րդ կետը), ապա հարկ է արձանագրել, որ սույն որոշմամբ վերը շարադրված իրավական դիրքորոշումները, վերլուծություններն ու դատողություններն իրենց համակցության մեջ արդեն իսկ ամբողջությամբ ներառում են դրանց վերաբերյալ Վերաքննիչ դատարանի մոտեցումներն ու բարձրացված հարցերի պատասխաններն, ուստի լրացուցիչ առանձին-առանձին անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է: Ընդ որում, այդ կապակցությամբ հարկ է նաև փաստել, որ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ թեև «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին կետը դատարանին պարտավորեցնում է պատճառաբանել իր որոշումները, սակայն այն չի կարող մեկնաբանվել որպես կողմի ներկայացրած յուրաքանչյուր փաստարկին դատարանի կողմից մանրամասն պատասխան տալու պահանջ: (Տե՛ս, ի թիվս այլնի, Ռուիզ Տորեխան ընդդեմ Իսպանիայի (RUIZ TORIJA v. SPAIN) գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի 1994 թվականի դեկտեմբերի 9-ի վճիռը, գանգատ թիվ 18390/91, կետ 29, Վան դե Հուրքն ընդդեմ Նիդեռլանդների (VAN DE HURK v. THE NETHERLANDS) գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի 1994 թվականի ապրիլի 19-ի վճիռը, գանգատ թիվ 16034/90, կետ 61):
10․ Ամփոփելով վերը շարադրվածը՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը, Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ նշանակված համապատասխան պատժաչափի մասով թույլ է տվել նյութական օրենքի էական խախտում, ինչն Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը՝ նշված մասով, փոփոխելու հիմք է: Ուստի տվյալ դեպքում պաշտպանի վերաքննիչ բողոքը պետք է բավարարել մասնակի, Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի փետրվարի 28-ի թիվ ԵԴ1/0482/01/25 դատավճիռը՝ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նշանակված պատժի և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասով, պետք է փոփոխել։
Տվյալ դեպում Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով պատիժ պետք է նշանակել ազատազրկում՝ 4 /չորս/ ամիս ժամկետով: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 79-րդ հոդվածի կիրառմամբ՝ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ նշանակված 4 /չորս/ ամիս ժամկետով ազատազրկման ձևով պատժին պետք է հաշվակցել վերջինիս փաստացի անազատության մեջ գտնվելու՝ 4 /չորս/ ամիս ժամանակահատվածը և նրա նկատմամբ նշանակված պատիժը պետք է համարել կրած։
Դատավճիռը մնացած մասերով պետք է թողնել անփոփոխ։
11. Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ, 361-363-րդ, 370-377-րդ հոդվածներով՝ Վերաքննիչ դատարանը
Ո Ր Ո Շ Ե Ց
Վերաքննիչ բողոքը բավարարել մասնակի:
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի փետրվարի 28-ի թիվ ԵԴ1/0482/01/25 դատավճիռը՝ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նշանակված պատժի և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասով, փոփոխել։
Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով պատիժ նշանակել ազատազրկում՝ 4 /չորս/ ամիս ժամկետով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 79-րդ հոդվածի կիրառմամբ՝ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ նշանակված 4 /չորս/ ամիս ժամկետով ազատազրկման ձևով պատժին հաշվակցել վերջինիս փաստացի անազատության մեջ գտնվելու՝ 4 /չորս/ ամիս ժամանակահատվածը և նրա նկատմամբ նշանակված պատիժը համարել կրած։
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի փետրվարի 28-ի թիվ ԵԴ1/0482/01/25 դատավճիռը մնացած մասերով թողնել անփոփոխ։
Սույն որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան՝ այն ստանալու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում:
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Մ.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ՝ Ա.ԲԵԿԹԱՇՅԱՆ
Ա.ՂՈՒԿԱՍՅԱՆ
Դատական գործ N: ԵԴ1/0482/01/25
Երևանի քրեական դատարան
Նոր քրեական գործ
| Երբ է գործը ստացվել | 07-02-2025 |
|---|---|
| Ինչ կարգով է գործը ստացվել | Առաջին անգամ |
| Դատախազություն | ՀՀ Գլխավոր դատախազություն |
| Նախաքննական գործի համարը | 58201125 |
| Մեղադրական եզրակացության համառոտ բովանդակություն | Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանին մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա, հանդիսանալով ՌԴ քաղաքացի 20241 դեկկտեմբեր ամսին' նախաքննությամբ դեռևս չպարզված օրը, սահմանի մասին» ՀՀ օրենքի 11-րդ հոդվածի և «ՀՀ պետական սահմանի ռեժիմ սահմանելու մասին» ՀՀ Հավարության 2011 թվականի մայիսի 12-ի թիվ 702-Ն որոշման պահանջները շրջանցելով ՀՀ պետական սահմանի անցման կետերը, Վրաստանի տարածքից հետիոտն ապօրինի հատել է ՀՀ պետական սահմանը: Այնուհետև, 2024 թվականի հոկտեմբերի 31-ին Թեմուր Բաքոյանը մոտեցել է ՀՀ «Զվարթնոց» օդանավակայանում տեղակայված ՀՀ ԱԱԾ սահմանապահ զորքերի անցման կետին և ներկայացնելով իր անվամբ տրված ՌԴ քաղաքացու 6015914602 անձնագիրը՝ փորձել է հատել Հայաստանի Հանրապետության պետական սահմանը, սակայն նրա ապօրինի մուտքը Հայաստանի Հանրապետություն հայտնաբերվել է ՀՀ ԱԱԾ ՍԶ աշխատակիցների կողմից, ինչի արդյունքում վերջինիս ելքը ՀՀ- ից արգելվել է և վերջինս ձերբակալվել է: |
| Մեղադրյալ | |
| Անձ | |
| Անուն | Թեմուր |
| Ազգանուն | Բաքոյան |
| Հայրանուն | Ալիխանի |
| Հասցե | --------------- |
| Ծննդյան օր | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
| Վիճակագրական տողի համարը | 23.18 |
| Լրացուցիչ վիճակագրական տողի համար | Առկա չէ |
| Իրավական բարդության չափանիշ | 1.2 |
| Չափահաս | Այո |
| Այլ նշումներ | Գրավ և բացակայելու արգելք |
Մակագրել
| Երբ | 07-02-2025 |
|---|---|
| Նախագահող դատավոր | |
| Անուն | Սամվել |
| Ազգանուն | Յուզբաշյան |
Նոր օրենսդրությամբ քննվող գործեր
| Ամսաթիվ | 01-07-2022 |
|---|
Վարույթը ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին որոշում
| Որոշման ամսաթիվ | 10-02-2025 |
|---|---|
| Որոշում | Ո Ր Ո Շ Ո Ւ Մ ՔՐԵԱԿԱՆ ԳՈՐԾՈՎ ՎԱՐՈՒՅԹՆ ՍՏԱՆՁՆԵԼՈՒ ԵՎ ՆԱԽՆԱԿԱՆ ԴԱՏԱԼՍՈՒՄՆԵՐ ՆՇԱՆԱԿԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ «10» փետրվարի 2025թ. ք.Երևան Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի դատավոր Ս.Յուզբաշյանս, ուսումնասիրելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի՝ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով. Պ Ա Ր Զ Ե Ց Ի 2025 թվականի փետրվարի 07-ին ՀՀ գլխավոր դատախազությունից Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան է ստացվել թիվ 58201125 քրեական գործն ըստ մեղադրանքի՝ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով, որը թիվ ԵԴ1/0482/01/25 համարի ներքո նույն օրը մակագրվել և նույն թվականի փետրվարի 10-ին հանձնվել է դատավոր Ս.Յուզբաշյանին: Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 310-րդ հոդվածով, Ո Ր Ո Շ Ե Ց Ի 1. Թիվ ԵԴ1/0482/01/25 քրեական գործով ըստ մեղադրանքի՝ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով, ստանձնել վարույթը և նշանակել նախնական դատալսումներ 2025 թվականի փետրվարի 20-ին, ժամը 16:00-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի Շենգավիթ նստավայրում (ք.Երևան, Արշակունյաց պող., 24/1, դահլիճ համար 6): 2. Գործը վարույթ ընդունելու պահից երկու օրվա ընթացքում այդ մասին տեղյակ պահել հանրային մեղադրողին, վարույթի մասնավոր մասնակիցներին՝ ուղարկելով սահմանված ձևի հուշաթերթ հասցեատիրոջ իրավունքների և պարտականությունների, ինչպես նաև ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 311-րդ հոդվածով սահմանված հարցերի կապակցությամբ միջնորդություններ ներկայացնելու իրավունքի պարզաբանմամբ: 3. Որոշումն ուժի մեջ է մտնում կայացման պահից և ենթակա չէ բողոքարկման: ԴԱՏԱՎՈՐ Ս.ՅՈՒԶԲԱՇՅԱՆ |
| Դատավարության կողմեր | Հանրային մեղադրող |
| Դատավարության կողմեր | Պաշտպան |
| Դատավարության կողմեր | Մեղադրյալ |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | ԹԵՄՈՒՐ |
| Ազգանուն | ԲԱՔՈՅԱՆ |
| Հայրանուն | ԱԼԻԽԱՆԻ |
| Հասցե | --------------- |
| Ծննդյան օր | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Ա |
| Ազգանուն | ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ |
| Հասցե | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | ԼՈՒՍԻՆԵ |
| Ազգանուն | ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆԻՆ |
| Հասցե | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
Նախնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 20-02-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 16:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 6 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 20-02-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
| Այլ նշումներ | Պաշտպանի բացակայության պատճառով դատական նիստը հետաձգվել է |
Նախնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 28-02-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 15:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 6 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 28-03-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Խափանման միջոցի հարցի քննարկում
| Ամսաթիվ | 28-02-2025 |
|---|---|
| Մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոցի հարցի քննարկում | Խափանման միջոցի փոխելը |
| Որոշման բովանդակություն | ԵԴ1/0482/01/25 Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ ԽԱՓԱՆՄԱՆ ՄԻՋՈՑԻ ՀԱՐՑԸ ՔՆՆՈՒԹՅԱՆ ԱՌՆԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ 28.02.2025թ. ք.Երևան Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը (այսուհետ նաև՝ Դատարան) նախագահությամբ՝ դատավոր Ս.Յուզբաշյանի, քարտուղարությամբ՝ Լ.Պողոսյանի, մասնակցությամբ` հանրային մեղադրող Ա.Բաղդասարյանի, պաշտպան Լ.Հարությունյանի, մեղադրյալ Թ.Բաքոյանի, դռնբաց դատական նիստում, նախնական դատալսումների ընթացքում քննության առնելով քրեական գործով, ըստ մեղադրանքի՝ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով, մեղադրյալ Թեմուր Բաքոյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցի հարցը. Պ Ա Ր Զ Ե Ց 1. Գործի դատավարական նախապատմությունը. 2024 թվականի հոկտեմբերի 31-ին ձերբակալվել է Թեմուր Բաքոյանը /հատոր 1-ին, գ.թ. 10-15/: 2024 թվականի հոկտեմբերի 31-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի պետության, սահմանադրական կարգի հիմունքների և հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների քննության գլխավոր վարչության երկրորդ վարչությունում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 470-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով նախաձեռնվել է թիվ 58226624 քրեական վարույթը /հատոր 1-ին, գ.թ. 22-24/: Նույն օրը որոշում է կայացվել հանցանք կատարած լինելու անմիջականորեն ծագած հիմնավոր կասկածի առկայության դեպքում Թեմուր Բաքոյանին ձերբակալելու մասին /հատոր 1-ին, գ.թ. 28-29/: 2024 թվականի նոյեմբերի 01-ին Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով և նույն օրը նրան մեղադրանք է ներկայացվել /հատոր 1-ին, գ.թ. 52-58/: 2024 թվականի նոյեմբերի 02-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի թիվ ԵԴ1/1949/06/24 որոշմամբ մեղադրյալ Թեմուր Բաքոյանի նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոցներ համակցված կիրառվել են տնային կալանքը, 500.000 /հինգ հարյուր հազար/ ՀՀ դրամ չափով գրավը և բացակայելու արգելքը /հատոր 1-ին, գ.թ. 83-106/: 2024 թվականի նոյեմբերի 04-ին Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանը վերցվել է էլեկտրոնային հսկողության /հատոր 1-ին, գ.թ. 113/: 2024 թվականի դեկտեմբերի 30-ին Դատարանի թիվ ԵԴ1/1949/06/24 որոշմամբ մեղադրյալ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոց կիրառված տնային կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է երկու ամսով /հատոր 1-ին, գ.թ. 230-245/ 2025 թվականի հունվարի 29-ին Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով և հաջորդ օրը նրան մեղադրանք է ներկայացվել /հատոր 1-ին, գ.թ. 273-277/: 2025 թվականի հունվարի 31-ին կազմվել է թիվ 58226624 քրեական գործով մեղադրական եզրակացությունը /հատոր 1-ին, գ.թ. 285-295/: 2025 թվականի փետրվարի 07-ին որոշում է կայացվել թիվ 58226624 քրեական գործով մեղադրական եզրակացությունը հաստատելու մասին: 2025 թվականի փետրվարի 07-ին թիվ 58226624 քրեական գործը մուտք է եղել դատարան, էլեկտրոնային եղանակով նույն օրը մակագրվել է թիվ ԵԴ1/0482/01/25 համարի ներքո և նույն թվականի փետրվարի 10-ին հանձնվել է դատավոր Ս.Յուզբաշյանին: 2025 թվականի փետրվարի 10-ին որոշում է կայացվել քրեական գործով վարույթն ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին։ 2. Դատալսումների ընթացքում հայտնած դիրքորոշումները. Հանրային մեղադրող Ա.Բաղդասարյանը հայտնեց, որ մեղադրյալի նկատմամբ առավել խիստ խափանման միջոց կիրառելու հիմքեր չկան: Ինչ վերաբերվում է նրա նկատմամբ կիրառված տնային կալանքին գտնում է, որ չի վերացել դրա կիրառման անհրաժեշտությունը: Պաշտպան Լ.Հարությունյանը հայտնեց, որ վարույթի քննության սույն փուլում նվազել է տնային կալանքի կիրառման անհրաժեշտությունը: Դատարանին միջնորդեց փոխել տնային կալանքը և համակցված կիրառել վարչական հսկողություն, գրավ և բացակայելու արգելք: Մեղադրյալ Թ.Բաքոյանը միացավ պաշտպանի դիրքորոշմանը: 3. Դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումները. Դատարանը, հաշվի առնելով դատական վարույթի մասնակիցների դիրքորոշումները, հետազոտելով վարույթի նյութերը, հանգում է հետևյալ հետևության. ՀՀ քրեական դատավարության 18-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Վարույթի ընթացքում անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոցները կարող են կիրառվել ոչ այլ կերպ, քան սույն օրենսգրքով սահմանված հիմքերով և կարգով: Վարույթի ընթացքում անձին ազատությունից զրկելը չպետք է պատժի նպատակ հետապնդի: 2. Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտրելիս առաջնորդվում է նվազագույնի սկզբունքով։ Արգելվում է անձի նկատմամբ ընտրել ավելի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը։ 3. /…/»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Խափանման միջոցներն են կալանքը և այլընտրանքային խափանման միջոցները։ 2. Այլընտրանքային խափանման միջոցներն են` 1) տնային կալանքը. 2) վարչական հսկողությունը. 3) գրավը. /.../ 5) բացակայելու արգելքը. /.../»։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը: 2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝ 1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ 2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ 3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար: 3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները: 4. Խափանման միջոց կիրառելու վերաբերյալ որոշման պատճենը մեղադրյալին հնարավորության դեպքում հանձնվում է անհապաղ:»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 117-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Եթե խափանման միջոցի գործողության ընթացքում փոխվել կամ վերացել են դրա իրավաչափության պայմանները, վարույթն իրականացնող մարմինն իր իրավասության սահմաններում որոշում է կայացնում խափանման միջոցը փոխելու կամ վերացնելու մասին: 2. Մինչդատական վարույթում դատարանի կիրառած խափանման միջոցը կարող է փոխել կամ վերացնել հսկող դատախազը, իսկ հսկող դատախազի համաձայնությամբ կիրառված խափանման միջոցը՝ քննիչը՝ հսկող դատախազի համաձայնությամբ: 3. Եթե մեղադրյալը խախտում է իր նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի պայմանները, վարույթն իրականացնող մարմինն անհրաժեշտության դեպքում իր իրավասության սահմաններում միջոցներ է ձեռնարկում այլ՝ առավել պիտանի խափանման միջոց կիրառելու համար: 4. Խափանման միջոցը փոխելու կամ վերացնելու մասին որոշումն անհապաղ հանձնվում է խափանման միջոցի կիրառումն ապահովող մարմնին կամ պաշտոնատար անձին, իսկ դրա պատճենը` այն անձին, որի նկատմամբ կիրառվում է խափանման միջոցը: Խափանման միջոցը փոխելու կամ վերացնելու մասին քննիչի որոշման պատճենը հանձնվում է նաև հսկող դատախազին: 5. Եթե խափանման միջոցի կիրառման վերաբերյալ բողոքի քննարկման արդյունքով կիրառված խափանման միջոցը վերացվել է, ապա այդ կամ այլ՝ առավել պիտանի խափանման միջոց կարող է կիրառվել նույն վարույթով միայն նոր հանգամանքի առկայության դեպքում»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 122-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Այլընտրանքային խափանման միջոցները կարող են կիրառվել ինչպես առանձին, այնպես էլ համակցված, եթե հնարավոր է ապահովել դրանց պայմանների միաժամանակյա պահպանումը: 2. Սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով նախատեսված խափանման միջոցները կարող է կիրառել միայն դատարանը: Դատական վարույթում դատարանն իրավասու է կիրառելու նաև սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-8-րդ կետերով նախատեսված այլընտրանքային խափանման միջոցները: 3. Մինչդատական վարույթում սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-8-րդ կետերով նախատեսված այլընտրանքային խափանման միջոցները կարող է կիրառել` 1) քննիչը` մինչև մեղադրական եզրակացությունը վարույթի նյութերի հետ միասին դատախազին հանձնելը. 2) հսկող դատախազը` մեղադրական եզրակացությունը վարույթի նյութերի հետ միասին քննիչից ստանալու պահից մինչև դրանք դատարան հանձնելը. 3) դատարանը` խափանման միջոց կիրառելու կամ կիրառված խափանման միջոցի ժամկետը երկարաձգելու միջնորդությունը լուծելիս: 4. Սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ և 4-րդ կետերով նախատեսված այլընտրանքային խափանման միջոցները քննիչը կարող է կիրառել բացառապես հսկող դատախազի համաձայնությամբ: 5. Այլընտրանքային խափանման միջոցները կարող են կիրառվել սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված հանգամանքների վերաբերյալ ողջամիտ ենթադրության առկայության դեպքում»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 123-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Տնային կալանքը մեղադրյալի ազատության այնպիսի սահմանափակում է, որի ընթացքում նա պարտավոր է չլքել դատարանի որոշման մեջ նշված բնակության տարածքը: 2. Դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին կարող է արգելվել նաև` 1) ունենալ նամակագրություն, հեռախոսային խոսակցություններ, օգտվել հաղորդակցության այլ ձևերից, այդ թվում՝ փոստային առաքանուց. 2) շփում ունենալ որոշակի անձանց հետ կամ իր բնակության վայրում հյուրընկալել այլ անձանց: 3. Տնային կալանք կիրառելու մասին դատարանի որոշման մեջ նշվում են այն կոնկրետ սահմանափակումները, որոնք տարածվում են մեղադրյալի վրա, ինչպես նաև իրավասու այն մարմինը, որին հանձնարարվում է այդ սահմանափակումների պահպանման նկատմամբ վերահսկողությունը: Հեռախոսային խոսակցություններ ունենալու արգելքը չի տարածվում շտապ բժշկական օգնություն, իրավապահ մարմիններ կամ արտակարգ իրավիճակներում փրկարար ծառայություն կանչելու, ինչպես նաև վերահսկողություն իրականացնող մարմնի հետ կապ հաստատելու դեպքերի վրա։ Այդ մասին մեղադրյալն անհապաղ տեղեկացնում է վերահսկողություն իրականացնող մարմնին։ /.../ 5. Տնային կալանքի կիրառման կարգի, ժամկետների և բողոքարկման վրա տարածվում են կալանքի համար սույն օրենսգրքով սահմանված դրույթները: 6. Տնային կալանքի մեկ օրը հավասար է կալանքի մեկ օրվան»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 124-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Վարչական հսկողությունը մեղադրյալի տեղաշարժման և գործողությունների ազատության սահմանափակումն է, որի պայմաններում նա պարտավոր է ոչ հաճախ, քան շաբաթը երեք անգամ գրանցվել դատարանի որոշման մեջ նշված վայրի իրավասու մարմնում: 2. Դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին կարող է արգելվել նաև` 1) առանց վարույթն իրականացնող մարմնի թույլտվության փոխել մշտական կամ ժամանակավոր բնակության վայրը՝ համայնքը, իսկ Երևան քաղաքում՝ վարչական շրջանը. 2) այցելել որոշման մեջ նշված որոշակի վայրեր. 3) հաղորդակցվել որոշակի անձանց հետ. 4) օրվա որոշակի ժամերի լքել իր բնակության տարածքը, սակայն ոչ ավելի, քան 12 ժամը: 3. Սույն հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված արգելքները սահմանելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի առողջական վիճակը, ինչպես նաև աշխատանքի և ուսման պայմանները: 4. Մեղադրյալի նկատմամբ վարչական հսկողություն կիրառելու մասին որոշման պատճենը կատարման նպատակով ուղարկվում է դատարանի կողմից սահմանված իրավասու մարմնին: 5. Իրավասու մարմինն անհապաղ գրանցում է մեղադրյալին և նրան հսկողության ընդունելու մասին տեղյակ պահում վարույթն իրականացնող մարմնին: 6. Մեղադրյալի վարքագծի նկատմամբ հսկողությունը դատարանի որոշմամբ իրականացվում է Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված հատուկ էլեկտրոնային միջոցներով: Մեղադրյալը պարտավոր է իր վրա մշտապես կրել նշված էլեկտրոնային հսկողության միջոցները, չվնասել դրանք, ինչպես նաև արձագանքել իրավասու մարմնի հսկողության ազդանշաններին: 7. Վարչական հսկողության կիրառման կարգի և բողոքարկման վրա տարածվում են կալանքի համար սույն օրենսգրքով սահմանված դրույթները»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Եթե բավարար հիմքեր կան ենթադրելու, որ մեղադրյալը կարող է դիմել փախուստի` օգտագործելով անձը հաստատող փաստաթուղթ, ապա իրավասու մարմինը կարող է որոշում կայացնել նրա` Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելն արգելելու մասին: 2. Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելն արգելելու մասին որոշումն անհապաղ ուղարկվում է սահմանային վերահսկողություն իրականացնող լիազոր մարմին»: Ալեքսանդր Մակարովն ընդդեմ Ռուսաստանի (Aleksandr Makarov v. Russia) գործով 2009 թվականի մարտի 12-ի վճռով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի արտահայտված իրավական դիրքորոշման համաձայն՝ գործի քննությանը խոչընդոտելու ռիսկը գնահատելիս անհրաժեշտ է հաշվի առնել նաև անձի վարքագիծը ազատությունից զրկվելուց առաջ և հետո, ինչպես նաև այլ հատուկ հանգամանքներ, որոնք արդարացնում են մտավախությունը, որ նա կարող է չարաշահել իր ազատության մեջ հայտնվելը՝ կատարելով ապացույցների կեղծմանը, ոչնչացմանը կամ վկաներին մոլորեցնելուն ուղղված գործողություններ (տե՛ս նշված վճռի 130-րդ կետը)։ Միևնույն ժամանակ, քննությանը խոչընդոտելու ենթադրյալ դեպքերի մասին տեղեկությունները պետք է համակողմանիորեն ստուգման ենթարկվեն և շահագրգիռ անձանց պետք է հնարավորություն ընձեռվի դիրքորոշում արտահայտել ձեռք բերված տեղեկությունների մասին, հակառակ դեպքում՝ ստացված տեղեկությունները սույն հիմքի հավանականությունը գնահատելիս հետագայում կարող են այլևս բավարար չլինել: Այս դատողությունը բխում է վերը նշված վճռով արտահայտված իրավական այն դիրքորոշումից, որ քննությանը խոչընդոտելու մասին տեղեկություններ ստացված լինելու պայմաններում վարույթն իրականացնող մարմինը պետք է միջոցներ ձեռնարկի նշված տեղեկությունների ճշմարտացիությունը ստուգելու ուղղությամբ (տե՛ս նշված վճռի 132-րդ կետը)։ Եվրոպական դատարանի՝ Քլուզն ընդդեմ Բելգիայի (Clooth v. Belgium) գործով 1991 թվականի դեկտեմբերի 12-ի վճռով արտահայտած իրավական դիրքորոշման համաձայն՝ ինչքան առաջ է գնում քննությունը, այնքան ավելի քիչ է քննությանը խոչընդոտելու հավանականության հիմքով անձին անազատության մեջ պահելու անհրաժեշտությունը (տե՛ս նշված վճռի 43-րդ կետը)։ Եվրոպական դատարանի՝ Փիրուզյանն ընդդեմ Հայաստանի (Piruzyan v. Armenia) գործով 2012 թվականի սեպտեմբերի 26-ի վճռով արտահայտված իրավական դիրքորոշման համաձայն՝ հետագա քննություն իրականացնելու անհրաժեշտությունը կամ այն փաստը, որ քննությունը դեռ չի ավարտվել, չեն կարող հիմք հանդիսանալ անձին շարունակական կալանքի տակ պահելու համար (տե՛ս նշված վճռի 98-րդ կետը): Եվրոպական դատարանի՝ Նեումեյստերն ընդդեմ Ավստրիայի (Neumeister v. Austria) գործով 1968 թվականի հունիսի 27-ի վճռով արտահայտած դիրքորոշման համաձայն՝ տևական ժամանակ անազատության մեջ պահվելու պայմաններում փախուստի վտանգն անխուսափելիորեն նվազում է, քանի որ նախնական կալանքի տևողությունը հանվելու է ազատազրկման ժամկետից, ուստի հետագայում դատապարտվելու հավանականությունն ավելի քիչ վախեցնող կդառնա անձի համար և կնվազեցնի փախուստի գայթակղությունը (տե՛ս նշված վճռի 10-րդ կետը)։ Երբ անձին կալանքի տակ պահելու միակ պատճառը մնացել է այն մտավախությունը, որ նա կփախչի և այդպիսով չի ներկայանա դատարան, նա պետք է մինչև դատավարությունը ազատ արձակվի, եթե հնարավոր է նրա ներկայությունը ապահովող երաշխիքներ ստանալ (տես՝ Եվրոպական դատարանի՝ Մերաբիշվիլին ընդդեմ Վրաստանի (Merabishvili v. Georgia) գործով 2017 թվականի նոյեմբերի 28-ի թիվ 72508/13 գանգատի վերաբերյալ վճիռը, կետ 223): Վկայակոչված իրավական նորմերի բովանդակային վերլուծությունից հետևում է, որ կալանքը և դրա այլընտրանքային խափանման միջոցները մեղադրյալի նկատմամբ կիրառվում են քրեական վարույթի ընթացքում նրա ոչ պատշաճ վարքագիծը կանխելու նպատակով: Մասնավորապես՝ խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է․ - մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ - մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ - մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար: Վերը նշված հիմքերի կապակցությամբ հարկ է արձանագրել, որ մեղադրյալի կողմից պատշաճ վարքագիծ ապահովելու նպատակով կարող է կիրառվել խափանման միջոց, այդ թվում՝ այլընտրանքային խափանման միջոցների համակցված կիրառում։ Վերը շարադրված իրավադրույթների լույսի ներքո վերլուծելով սույն քրեական գործի փաստական հանգամանքները, ինչպես նաև հաշվի առնելով այն, որ մեղադրյալ Թեմուր Բաքոյանի նկատմամբ քրեական վարույթը, հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ, ուղարկվել է Դատարան և ստանձնվել է քրեական գործի վարույթը, հիմք ընդունելով անմեղության կանխավարկածի սկզբունքի առաջնայնությունը, Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոց կիրառելու պայմաններն առերևույթ առկա են: Անդրադառնալով մեղադրյալ Թ.Բաքոյանի նկատմամբ համակցված կիրառված խափանման միջոցների հարցին, անհրաժեշտ է արձանագրել հետևյալը. Քրեական գործի նյութերի ուսումնասիրմամբ Դատարանն արձանագրում է, որ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2024 թվականի նոյեմբերի 02-ի որոշմամբ մեղադրյալ Թեմուր Բաքոյանի նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոցներ համակցված կիրառվել են տնային կալանքը, գրավը և բացակայելու արգելքը, իսկ նույն թվականի դեկտեմբերի 30-ի որոշմամբ տնային կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է և դրա հիմքում փաստվել է, որ առկա է մեղադրյալի կողմից իր վրա դրված պարտականությունները չկատարելու և փախուստի դիմելու ռիսկերը: Դատարանը գտնում է, որ նախորդ որոշումներով արձանագրված հիմքերի բարձր հավանականության վերաբերյալ կանխատեսումներն անխուսափելիորեն նվազել են թե ժամանակային գործոնով պայմանավորված, թե տնային կալանքի կիրառված լինելու պայմաններում մեղադրյալի կողմից ոչ պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու վերաբերյալ փաստերի բացակայությամբ պայմանավորված: Այսպես, Դատարանը փաստում է, որ փախուստի դիմելու հիմքի վերաբերյալ նախորդ որոշումներով արձանագրված հանգամանքները չեն կարող անվերջ վկայել մեղադրյալի կողմից փախուստի դիմելու հավանականության մասին ու քննության հետագա փուլերում այլ հանգամանքների բացակայության պայմաններում սույն հիմի հավանականությունը նվազում է: Հետևաբար, Դատարանը գտնում է, որ վարույթի քննության սույն փուլում մեղադրյալի կողմից փախուստի դիմելու հավանականությունը էապես նվազել է: Ինչ վերաբերվում է մեղադրյալի կողմից իր վրա դրված պարտականությունները չկատարելուն, հաշվի առնելով, որ քրեական գործը գտնվում է դատաքննության փուլում, Դատարանը գտնում է, որ այն ևս նվազել է: Միաժամանակ՝ Դատարանը հաշվի է առնում մեղադրյալի կողմից վարույթի քննությանը խոչընդոտելու կամ դրա փորձի բացակայությունը: Հետևաբար՝ Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալի կողմից իր վրա դրված պարտականությունները չկատարելու ռիսկը վարույթի քննության սույն փուլում ևս նվազել է: Վերոշարադրվածի լույսի ներք՝ Դատարանը գտնում է, որ այլընտրանքային խափանման միջոց վարչական հսկողությունը, համակցված կիրառված գրավի և բացակայելու արգելք խափանման միջոցի հետ ընձեռնում է այն երաշխիքները, որոնք բավարար են մեղադրյալի ազատությունն այլևս չսահմանափակելու համար: Դատարանի վերոնշված մոտեցումը պատճառաբանվում է նաև այն հանգամանքով, որ վարչական հսկողության կիրառմամբ հնարավոր է նախատեսել մեղադրյալի այնպիսի պարտականություններ՝ տեղաշարժման ու գործողությունների ազատության սահմանափակումներ, որոնք էականորեն կնվազեցնեն վերոգրյալ ռիսկերը: Մասնավորապես, Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Թեմուր Բաքոյանը պարտավոր է շաբաթը երկու անգամ գրանցվել ՀՀ արդարադատության նախարարության պրոբացիայի ծառայության համապատասխան ստորաբաժանումում, վերջինիս արգելվում է առանց վարույթն իրականացնող մարմնի թույլտվության փոխել ժամանակավոր բնակության վայրը՝ Արմավիրի մարզ, Բաղրամյան համայնք, Վանանդ գյուղ, Զ.Սահակյան փողոց 14-րդ տուն հացեն, 20:00-ից մինչև 07:00-ը լքել այն: Միաժամանակ, Թեմուր Բաքոյանը պարտավոր է իր վրա մշտապես կրել նշված էլեկտրոնային հսկողության միջոցները, չվնասել դրանք, ինչպես նաև արձագանքել իրավասու մարմնի հսկողության ազդանշաններին: Մեղադրյալի վարքագծի նկատմամբ հսկողությունը անհրաժեշտ է դնել ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության Արմավիրի մարզային մարմնի վրա: Հիմք ընդունելով վերոնշվածը՝ Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է փոփոխել մեղադրյալ Թեմուր Բաքոյանի նկատմամբ կիրառված այլընտրանքային խափանման միջոց տնային կալանքը և մեղադրյալի նկատմամբ կիրառել վարչական հսկողություն: Ինչ վերաբերվում է համակցված կիրառված խափանման միջոցներ գրավին և բացակայելու արգելքին՝ Դատարանը, հաշվի առնելով, որ չեն վերացել դրանց կիրառման անհրաժեշտությունը, գտնում է, որ դրանք պետք է թողնել անփոփոխ: Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 9-րդ, 18-րդ, 33-րդ, 115-117-րդ, 123-125-րդ, 127-րդ, 270-րդ, 311-րդ, 316-րդ, 389-րդ և 390-րդ հոդվածներով հոդվածներով՝ Դատարանը Ո Ր Ո Շ Ե Ց 1. Մեղադրյալ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոց կիրառված տնային կալանքը փոխել ու նրա նկատմամբ կիրառել վարչական հսկողություն, իսկ գրավը և բացակայելու արգելքը՝ թողնել անփոփոխ: 2. Մեղադրյալ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանը պարտավոր է շաբաթը երկու անգամ գրանցվել ՀՀ արդարադատության նախարարության պրոբացիայի ծառայության Արմավիրի մարզային մարմնում, վերջինիս արգելվում է առանց վարույթն իրականացնող մարմնի թույլտվության փոխել ժամանակավոր բնակության վայրը՝ Արմավիրի մարզ, Բաղրամյան համայնք, Վանանդ գյուղ, Զ.Սահակյան փողոց 14-րդ տուն հացեն, 20:00-ից մինչև 07:00-ը լքել այն: Միաժամանակ, Թ.Բաքոյանը պարտավոր է իր վրա մշտապես կրել նշված էլեկտրոնային հսկողության միջոցները, չվնասել դրանք, ինչպես նաև արձագանքել իրավասու մարմնի հսկողության ազդանշաններին: 3. Որոշման կատարումը հանձնարարել ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության Արմավիրի մարզային մարմնին: 4. Որոշումը հատուկ վերանայման կարգով կարող է բողոքարկվել ՀՀ քրեական վերաքննիչ դատարան՝ դատական ակտը ստանալու օրվանից հետո՝ 10-օրյա ժամկետում: ԴԱՏԱՎՈՐ Ս.ՅՈՒԶԲԱՇՅԱՆ |
Արագացված վարույթ
| Ամսաթիվ | 28-02-2025 |
|---|---|
| Այո/Ոչ | Այո |
Լրացուցիչ դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 28-02-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 16:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 6 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 28-02-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Կայացվել է դատավճիռ
| Ամսաթիվ | 28-02-2025 |
|---|
Մեղադրական
| Մեղադրյալ | |
|---|---|
| Անուն | Թեմուր |
| Ազգանուն | Բաքոյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 1 |
| Ամսաթիվ | 28-02-2025 |
| Օրենսգիրք | Քրեական օրենսգիրք |
| Առավել ծանր հանցագործության հոդված | |
| Հիմնական պատիժ | Որոշակի ժամկետով ազատազրկում |
| Պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվել | Պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվել (ՀՀ քր. օր. 84 հոդ.) |
Դատական ակտ
| Դատական ակտի բովանդակությունը | Գործ ԵԴ1/0482/01/25 Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ ԵՐԵՎԱՆ ՔԱՂԱՔԻ ԱՌԱՋԻՆ ԱՏՅԱՆԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅԱՆ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ նախագահությամբ՝ դատավոր Ս.ՅՈՒԶԲԱՇՅԱՆԻ քարտուղարությամբ՝ Լ.ՂԱԶԱՐՅԱՆԻ Լ.ՊՈՂՈՍՅԱՆԻ մասնակցությամբ` հանրային մեղադրող ՀՀ գլխավոր դատախազության սահմանադրական կարգի հիմունքների, պետության և հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների գործերով վարչության ավագ դատախազ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆԻ պաշտպան Լ.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆԻ մեղադրյալ Թ.ԲԱՔՈՅԱՆԻ 2025 թվականի փետրվարի 28-ին, Երևան քաղաքում, դռնբաց դատական նիստում դատաքննության հատուկ կարգի՝ արագացված վարույթի կիրառմամբ, քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի՝ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի՝ ծնված՝ 27.03.1971թ. ազգությամբ եզդի, ՌԴ քաղաքացի, միջնակարգ, աշխատել է որպես մրգավաճառ, չամուսնացած, խնամքին ոչ ոք, չդատապարտված, հաշվառված՝ ՌԴ Ռոստով Դոնի, Կամարովի փողոց 10-րդ շենք, 119 բնակարան հասցում, ՀՀ-ում մշտական բնակության հասցե չունի, ժամանակավոր բնակվում է Արմավիրի մարզի Բաղրամյան համայնքի Վանանդ գյուղի Զ.Սահակյան փողոցի 14 տուն հասցեում, որպես խափանման միջոցներ համակցված կիրառված են վարչական հսկողությունը, բացակայելու արգելքը և գրավը, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով: 1. Գործի դատավարական նախապատմությունը. 1.1 2024 թվականի հոկտեմբերի 31-ին ձերբակալվել է Թեմուր Բաքոյանը /հատոր 1-ին, գ.թ. 10-15/: 1.2 2024 թվականի հոկտեմբերի 31-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի պետության, սահմանադրական կարգի հիմունքների և հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների քննության գլխավոր վարչության երկրորդ վարչությունում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 470-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով նախաձեռնվել է թիվ 58226624 քրեական վարույթը /հատոր 1-ին, գ.թ. 22-24/: 1.3 Նույն օրը որոշում է կայացվել հանցանք կատարած լինելու անմիջականորեն ծագած հիմնավոր կասկածի առկայության դեպքում Թեմուր Բաքոյանին ձերբակալելու մասին /հատոր 1-ին, գ.թ. 28-29/: 1.4 2024 թվականի նոյեմբերի 01-ին Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով և նույն օրը նրան մեղադրանք է ներկայացվել /հատոր 1-ին, գ.թ. 52-58/: 1.5 2024 թվականի նոյեմբերի 02-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի թիվ ԵԴ1/1949/06/24 որոշմամբ մեղադրյալ Թեմուր Բաքոյանի նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոցներ համակցված կիրառվել են տնային կալանքը, 500.000 /հինգ հարյուր հազար/ ՀՀ դրամ չափով գրավը և բացակայելու արգելքը /հատոր 1-ին, գ.թ. 83-106/: 1.6 2024 թվականի նոյեմբերի 04-ին Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանը վերցվել է էլեկտրոնային հսկողության /հատոր 1-ին, գ.թ. 113/: 1.7 2024 թվականի դեկտեմբերի 30-ին Դատարանի թիվ ԵԴ1/1949/06/24 որոշմամբ մեղադրյալ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոց կիրառված տնային կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է երկու ամսով /հատոր 1-ին, գ.թ. 230-245/: 1.8 2025 թվականի հունվարի 29-ին Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով և հաջորդ օրը նրան մեղադրանք է ներկայացվել /հատոր 1-ին, գ.թ. 273-277/: 1.9 2025 թվականի հունվարի 31-ին կազմվել է թիվ 58226624 քրեական գործով մեղադրական եզրակացությունը /հատոր 1-ին, գ.թ. 285-295/: 1.10 2025 թվականի փետրվարի 07-ին որոշում է կայացվել թիվ 58226624 քրեական գործով մեղադրական եզրակացությունը հաստատելու մասին: 1.11 2025 թվականի փետրվարի 07-ին թիվ 58226624 քրեական գործը մուտք է եղել դատարան, էլեկտրոնային եղանակով նույն օրը մակագրվել է թիվ ԵԴ1/0482/01/25 համարի ներքո և նույն թվականի փետրվարի 10-ին հանձնվել է դատավոր Ս.Յուզբաշյանին: 1.12 2025 թվականի փետրվարի 10-ին որոշում է կայացվել քրեական գործով վարույթն ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին: 1.13 2025 թվականի փետրվարի 28-ին որոշում է կայացվել մեղադրյալ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոց կիրառված տնային կալանքը փոխվել է ու նրա նկատմամբ կիրառվել է վարչական հսկողություն, իսկ գրավը և բացակայելու արգելքը՝ թողնվել են անփոփոխ: 2. Մեղադրանքի փաստական նկարագրությունը. 2.1 Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղադրանք է ներկայացվել քրեական օրենսգրքով նախատեսված, պատժի սպառնալիքով արգելված, մեղավորությամբ կատարված այն արարքի կատարման համար, որ նա «հանդիսանալով ՌԴ քաղաքացի հոկտեմբեր ամսին՝ նախաքննությամբ դեռևս չպարզված օրը, խախտելով «Պետական սահմանի մասին» ՀՀ օրենքի 11-րդ հոդվածի և «ՀՀ պետական սահմանի ռեժիմի մասին» ՀՀ կառավարության 2011 թվականի մայիսի 12-ի թիվ 702-Ն որոշման պահանջները, շրջանցելով ՀՀ պետական սահմանի անցման կետերը, Վրաստանի տարածքից հետիոտն ապօրինի հատել է ՀՀ պետական սահմանը: Այնուհետև, 2024 թվականի հոկտեմբերի 31-ին Թեմուր Բաքոյանը մոտեցել է ՀՀ «Զվարթնոց» օդանավակայանում տեղակայված ՀՀ ԱԱԾ սահմանապահ զորքերի անցման կետին և ներկայացնելով իր անվամբ տրված ՌԴ քաղաքացու 6015914602 անձնագիրը՝ փորձել է հատել Հայաստանի Հանրապետության պետական սահմանը, սակայն նրա ապօրինի մուտքը Հայաստանի Հանրապետություն հայտնաբերվել է ՀՀ ԱԱԾ ՍԶ աշխատակիցների կողմից, ինչի արդյունքում վերջինիս ելքը ՀՀ-ից արգելվել է և վերջինս ձերբակալվել է»: 3. Արագացված վարույթ. 3.1 Քրեական գործի նախնական դատալսումների փուլում մեղադրյալ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանը միջնորդել է կիրառել արագացված վարույթ, հայտարարելով, որ իրեն պարզ է ներկայացված մեղադրանքը, համաձայն է մեղադրանքի հետ, պնդում է արագացված վարույթ կիրառելու մասին միջնորդությունը, միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր, մինչև միջնորդությունը ներկայացնելը խորհրդակցել է պաշտպան Լ.Հարությունյանի հետ, գիտակցում է արագացված վարույթ կիրառելու հետևանքները: 3.2 Հանրային մեղադրող Ա.Բաղդասարյանն արագացված վարույթ կիրառելու դեմ չի առարկել: 3.3 Դատարանը, համոզվելով, որ առկա է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.1-ին հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հիմքը, բացակայում են նույն օրենսգրքի 464.1-ին հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված` արագացված վարույթի կիրառումը բացառող հանգամանքները, ինչպես նաև հաշվի առնելով, որ մեղադրյալը համաձայն է մեղադրանքի հետ, պաշտպանի հետ խորհրդակցելուց հետո միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր և գիտակցում է իր միջնորդության բնույթը ու հետևանքները, որոշում է կայացրել արագացված վարույթ կիրառելու վերաբերյալ միջնորդությունը բավարարելու և լրացուցիչ դատալսումներ անցկացնելու մասին: 4. Արագացված վարույթով լրացուցիչ դատալսումներ. 4.1 Լրացուցիչ դատալսումների ընթացքում հետազոտվեց՝ ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության ինտերպոլի ԱԿԲ տեղեկանքը, որի համաձայն՝ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանը ՌԴ կենտրոնական քրեական հաշվառումներով չի անցնում /դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1-ին, գ.թ. 209/: 5. Դատարանի պատճառաբանությունը և եզրահանգումները. 5.1 Առաջադրված մեղադրանքի հետ մեղադրյալ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի համաձայն լինելու և արագացված վարույթ կիրառելու պայմաններում Դատարանն արձանագրում է, որ ապացուցված է Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանին վերագրվող արարքի փաստական հանգամանքները, վերջինս կատարել է իրեն մեղսագրված հանցանքը, այն ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին, ինչպես նաև ապացուցված է մեղադրյալի մեղավորությունը տվյալ արարքը կատարելու մեջ։ 5.2 Հաստատված համարելով մեղադրյալ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի մեղավորությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ՝ Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալը ենթակա է քրեական պատասխանատվության և պատժի: 5.3 Մեղադրյալ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հարցը քննարկելիս՝ Դատարանն արձանագրում է հետևյալը. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից կամ ազատություններից սույն օրենսգրքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ: 2. Պատժի նպատակներն են` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները:»: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները: 2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ: 3. Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե Դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները: 4. Պատժի կատարման կարգը և պայմանները սահմանվում են Հայաստանի Հանրապետության քրեակատարողական օրենսդրությամբ:»: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 77-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն՝ «Արագացված վարույթ կիրառելու դեպքում պատիժը չի կարող գերազանցել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի համար նախատեսված առավելագույն չափի կամ ժամկետի երեք քառորդը։ Եթե առավել խիստ պատժատեսակի երեք քառորդը պակաս է ստացվում սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի նվազագույն չափից կամ ժամկետից, ապա այն չի կարող պակաս լինել նվազագույն չափից կամ ժամկետից»։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ «Առանց սահմանված փաստաթղթի կամ պատշաճ թույլտվության Հայաստանի Հանրապետության պետական սահմանը հատելը՝ պատժվում է տուգանքով՝ տասնապատիկից երեսնապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով՝ հարյուրից երկու հարյուր ժամ տևողությամբ, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ` առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով: /.../»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464․4-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ Դատարանը արագացված վարույթի արդյունքով մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ՝ հաշվի առնելով Հայաuտանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի վերաբերելի դրույթները: 5.4 Պատիժ նշանակելը քրեական գործով արդարադատության իրականացման վճռական պահն է, որը պետք է դառնա կատարված հանցանքի հասարակական վտանգավորության գնահատման լիարժեք չափանիշ, պատժի ենթարկվող անձին վերասոցիալականացնելու, ինչպես մեղադրյալի, այնպես էլ այլ անձանց կողմից հանցագործությունները կանխելու գործուն միջոց: Արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքը պատժի տեսակը և չափը որոշելու բազմաթիվ դրույթների ու չափանիշների հետ մեկտեղ անխզելիորեն կապված է պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները հետազոտելու և հաշվի առնելու հետ: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 102-րդ հոդվածում թվարկված են յուրաքանչյուր քրեական գործով ապացուցման ենթակա փաստական հանգամանքները: Այդ հոդվածի 5-րդ կետի համաձայն՝ քրեական օրենքով նախատեսված պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ խստացնող հանգամանքները հաստատվում են միայն ապացույցների հիման վրա: Ընդ որում, անձի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների գնահատումը յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս հնարավորություն է տալիս դատարանին պատկերացում կազմել հանցանքի՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանի, բնույթի, ինչպես նաև հանցավորի անձնավորության մասին և յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատականացնել պատիժը: Պատժի անհատականացման կարևորությունն այն է, որ դա լուրջ երաշխիք է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված պատժի նպատակների իրականացման համար: Վերոգրյալից հետևում է, որ մեղադրյալի կողմից արագացված վարույթ կիրառելուն համաձայնություն տալու և ներկայացված մեղադրանքի հետ համաձայն լինելու պարագայում առանց որևէ սահմանափակումների պատժաչափի նշանակման հարցում օրենսդիրը արտոնյալ պայմաններ է նախատեսել: Մասնավորապես՝ արագացված վարույթ կիրառելու դեպքում պատիժը չի կարող գերազանցել ՀՀ քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի համար նախատեսված առավելագույն չափի կամ ժամկետի երեք քառորդը, իսկ եթե առավել խիստ պատժատեսակի երեք քառորդը պակաս է ստացվում ՀՀ քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի նվազագույն չափից կամ ժամկետից, ապա այն չի կարող պակաս լինել նվազագույն չափից կամ ժամկետից: 5.5 Դատարանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի հոդվածների համապատասխան Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ նշանակվող պատժի տեսակը և չափը որոշելիս հաշվի է առնում կատարված հանցագործության եղանակը, շարժառիթն ու նպատակը, քրեական պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, նրա անձը բնութագրող տվյալները, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` մեղադրյալի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցության հանգամանքը: Դատարանը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, որպես Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի պատասխանատվությունը կամ պատիժը մեղմացնող հանգամանք է արձանագրում մեղքն ընդունելն ու անկեղծորեն զղջալը: Մեղքն ընդունելը որպես մեղմացնող հանգամանք դիտարկելիս Դատարանը հաշվի է առնում արագացված վարույթի կիրառմամբ պայմանավորված մեղադրյալի դիրքորոշումը, ինչպես նաև այդ կապակցությամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի մոտեցումն, ըստ որի՝ «/.../ մեղքն ընդունելը կամ չընդունելն անձի սուբյեկտիվ իրավունքն է, որը նախատեսված և երաշխավորված է ՀՀ Սահմանադրության 21-րդ և 22-րդ հոդվածներով։ Հետևաբար, մեղքը չընդունելը չի կարող պատիժ նշանակելիս հաշվի առնվել և հակառակը` մեղքն ընդունելը և կատարածի համար անկեղծորեն զղջալը ՀՀ քրեական օրենսգրքի շրջանակներում բարենպաստ քրեաիրավական նշանակություն ունեցող հանգամանք է և կարող է կատարել պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքի դեր։ Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ մեղքն ընդունելը և կատարածի համար անկեղծորեն զղջալը, որպես մեղավոր անձի հետհանցավոր դրական վարքագիծ, վկայում է այն մասին, որ նա լրիվ գիտակցել է իր արարքի հանրային վտանգավորությունը, զղջացել է դրա համար։ Մեղքն ընդունելու պարագայում քրեական պատժի նպատակների իրացումը, այդ թվում` պատժի ենթարկված անձին ուղղելու հավանականությունը, զգալիորեն բարձրանում է /.../ (տե՛ս Սերոբ Ֆրունզիկի Սարգսյանի գործով 2012 թվականի նոյեմբերի 01-ի թիվ ՍԴ/0109/01/12 որոշման 27 կետը): Դատարանը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 71-րդ հոդվածով, արձանագրում է, որ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի պատասխանատվությունը կամ պատիժը ծանրացնող հանգամանք առկա չէ: Որպես Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի անձը բնութագրող հանգամանք է դիտարկվում դատապարտված չլինելը: 5.6 Գոռ Գագիկի Ավետիսյանի և Արմեն Իշխանի Հովակիմյանի գործով 2010թ. նոյեմբերի 5-ին կայացված թիվ ԵԱՔԴ/0164/01/09 որոշման մեջ անդրադառնալով նշանակվող պատժի արդարացիության պահանջին՝ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը նշել է, որ՝ «/…/ հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակված պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, ինչպես նաև պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները և, ելնելով քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից, ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու, նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար: Հետևաբար, ակնհայտ մեղմ կամ ակնհայտ խիստ լինելու պատճառով անարդարացի կլինի այնպիսի պատիժը, որը նշանակվել է առանց պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների պահպանման»: 5.7 Դատարանը, հիմք ընդունելով 4.1 և 5.5 կետերում արձանագրված հանգամանքները և ղեկավարվելով 5.3-5.4 և 5.6 կետերում մեջբերված նորմերով ու իրավական դիրքորոշումներով, գտնում է, որ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքի համար պետք է պատիժ նշանակել ազատազրկում՝ 1 /մեկ/ տարի ժամկետով։ Անդրադառնալով Թ.Բաքոյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով առավել մեղմ պատժատեսակների, մասնավորապես՝ տուգանքի, հանրային աշխատանքների կամ կարճաժամկետ ազատազրկում կիրառելու հնարավորությանը, Դատարանը փաստում է, որ դրանց կիրառմամբ չի ապահովվի պատժի նպատակների իրացումը: Այլ կերպ Դատարանը գտնում է, որ Թ.Բաքոյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով պատիժն անհրաժեշտ և բավարար է ՀՀ քրեական օրենսգրքով և Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումներով սահմանված պատժի առջև դրված խնդիրների և նպատակների իրագործմանը հասնելու համար: 5.8 ՀՀ քրեական օրենսգրքի 79-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելու, օտարերկրյա քաղաքացուն Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելու, զինվորական ծառայության մեջ սահմանափակման, ազատության սահմանափակման, կարգապահական գումարտակում պահելու, ազատազրկման ժամկետները հաշվարկվում են ամիսներով և տարիներով: Հանրային աշխատանքների ժամկետը հաշվարկվում է ժամերով: Կարճաժամկետ ազատազրկման ժամկետը հաշվարկվում է օրերով և ամիսներով: 2. Սույն հոդվածի 1-ին մասում նշված պատիժները փոխարինելիս կամ գումարելիս, ինչպես նաև պատիժը հաշվակցելիս ժամկետները կարող են հաշվարկվել օրերով: 3. Մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը, անկախ Հայաստանի Հանրապետության իրավազորությունից, փաստացի անազատության մեջ գտնվելու ժամկետը հաշվակցվում է կարճաժամկետ ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու, ազատազրկման ձևով նշանակված պատժին` 1 օրը հաշվելով 1 օրվա դիմաց, ազատության սահմանափակման ձևով նշանակված պատժին՝ 1 օրը հաշվելով 2 օրվա դիմաց, իսկ հանրային աշխատանքների դեպքում՝ 1 օրը 8 ժամի դիմաց: /.../»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 123-րդ հոդվածի 6-րդ մասի համաձայն՝ տնային կալանքի մեկ օրը հավասար է կալանքի մեկ օրվան: Վերոնշյալի կիրառմամբ Դատարանը գտնում է, որ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ նշանակված 1 /մեկ/ տարի ժամկետով ազատազրկման ձևով պատժին անհրաժեշտ է հաշվակցել վերջինիս փաստացի անազատության մեջ գտնվելու՝ 4 /չորս/ ամիս ժամկետը և Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ նշանակել ազատազրկում՝ 8 /ութ/ ամիս ժամկետով: 5.9 Դատարանն, անդրադառնալով մեղադրյալ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ նշանակված 8 /ութ/ ամիս ժամկետով ազատազրկման ձևով պատիժը կրելու հարցին, արձանագրում է հետևյալը. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի համաձայն՝ §1. Եթե դատարանը հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կարճաժամկետ ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու կամ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելիս հանգում է հետևության, որ պատժի նպատակների իրականացումը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին: /.../ 5. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը սահմանում է փորձաշրջան՝ 1-5 տարի ժամկետով, որի ընթացքում անձը գտնվում է դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի հսկողության ներքո և պարտավոր է կատարել դատարանի որոշմամբ սահմանված պարտականությունները: Փորձաշրջանի ընթացքում դատարանի կողմից նշանակվող պարտականություններն են՝ 1) կրթական և մշակութային ծրագրերին մասնակցելը, այդ թվում՝ նոր արհեստ կամ մասնագիտություն ձեռք բերելը, 2) առանց դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության Հայաստանի Հանրապետության տարածքը չլքելը, 3) բնակության վայրը փոխելու դեպքում դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնին սեղմ ժամկետում իր նոր բնակության վայրի հասցեն հայտնելը, 4) ոգելից խմիչքներից (ալկոհոլից), թմրամիջոցներից, հոգեմետ (հոգեներգործուն), թունավոր կամ այլ թմրեցնող նյութերից ունեցած կախվածությունից բուժման կուրս անցնելը, 5) հանրօգուտ աշխատանքներում ներգրավվելը, 6) սեռավարակից կամ շրջապատի համար վտանգ ներկայացնող հիվանդությունից բուժման կուրս անցնելը, 7) տուժողի, նրա ընտանիքի անդամի, նրա խնամքի տակ գտնվող անձի կամ դատարանի կողմից նշված այլ անձի հետ որևէ շփում ունենալու արգելքը, 8) որոշակի վայրեր այցելելու արգելքը, 9) հոգեբանական-վերականգնողական կուրս անցնելը: 6. Դատարանը դատապարտյալի վրա դնում է սույն հոդվածի 5-րդ մասով նախատեսված պարտականություններից մեկը կամ մի քանիսը կամ դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի միջնորդությամբ կամ սեփական նախաձեռնությամբ՝ այլ պարտականություններ, որոնք կարող են նպաստել նրա վերասոցիալականացմանը:» Մեջբերված քրեաիրավական նորմը ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը վերլուծության է ենթարկել հմ.ՎԲ-50/07, ՎԲ-139/07, ՎԲ-195/07, ՎԲ-01/08, ԵԿԴ/0034/01/08, ԱՎԴ2/0059/01/08, ԵԱՔԴ/0078/01/09, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացված որոշումներում, որոնցով կայուն նախադեպային իրավունք է ձևավորել առ այն, որ պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունը, որ մեղադրյալի ուղղումը հնարավոր է առանց իրական պատիժ կրելու: Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին: Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը փաստել է, որ չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, սակայն Դատարանը, կոնկրետ գործի հանգամանքների բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ գնահատման հիման վրա, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, ինչպես նաև նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 5-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը, անձի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս պարտավոր է հաշվի առնել՝ 1) անձին մեղսագրվող հանցանքի բնույթն ու վտանգավորությունը, 2) պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, 3) հանցանք կատարածի անձը, 4) պատճառած վնասը հատուցելու կամ այլ կերպ հարթելու պահանջի բացակայությունը կամ այն հատուցած կամ այլ կերպ հարթած լինելու հանգամանքը, եթե հանցագործությամբ վնաս է պատճառվել: Այսպիսով, նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջներից է այն, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին: Սեյրան Կառլենի Աղախանյանի վերաբերյալ 13.09.2013թ. կայացրած թիվ ԱՎԴ/0082/01/12 որոշմամբ, ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ «/.../ յուրաքանչյուր գործով նշանակված պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը լուծելիս դատարանն, ի թիվս այլ հանգամանքների (կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափ, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճան, հանցագործության կատարման եղանակ և այլն), պետք է բազմակողմանի վերլուծության ու գնահատման ենթարկի հանցավորի անձը: Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ պատասխանատվության և պատժի անհատականացման և հետևաբար նաև նշանակված պատժի կրման հարցի լուծման համար էական նշանակություն ունեն հանցավորի անձի ոչ միայն ֆիզիկական ու հոգեկան, այլև սոցիալական առանձնահատկությունների վերաբերյալ փաստական տվյալները: Հետևաբար, հանցավորի պատասխանատվությունն ու պատիժն անհատականացնելիս և նշանակված պատիժը փաստացի կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը պետք է ուսումնասիրի հանցավորի ընտանեկան դրության, նրա խնամքին այլ անձանց առկայության, սոցիալական միջավայրում նրա զբաղեցրած տեղի ու դիրքի, սոցիալական միջավայրում նրա ունեցած բնութագրի և մի շարք այլ հանգամանքների վերաբերյալ փաստական տվյալները»: Վերոգրյալի հիման վրա, ինչպես նաև հաշվի առնելով գործի հանգամանքներն ու առանձնահատկությունները, մեղադրյալ Թ.Բաքոյանի անձը, նրան բնութագրող հանգամանքները, նրա սոցիալական դրությունը, հանցագործության բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, ինչպես նաև գործով պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքի առկայությունն ու ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, նաև իր հայեցողության շրջանակներում ղեկավարվելով պատժի նշանակման օրինականության, արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և մարդասիրության սկզբունքներով, հաշվի առնելով գործով հաստատված փաստական հանգամանքները, քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, ելնելով քրեական օրենսդրության սկզբունքներից և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով նախատեսված` պատժի նպատակների իրականացման անհրաժեշտությունից, Դատարանը գալիս է այն եզրահանգման, որ առկա են Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակվող պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերը, վերջինիս ուղղումը հնարավոր է առանց ազատազրկման ձևով պատիժը կրելու, ուստի սույն գործով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառմամբ մեղադրյալ Թ.Բաքոյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակվող պատիժը պայմանականորեն չկիրառելով հնարավոր է հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակներին` սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձի վերասոցիալականացմանը և հանցագործությունների կանխմանը, որը բխում է նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ և 69-րդ հոդվածներով սահմանված` արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից: Դատարանը նման եզրահանգման գալիս է հաշվի առնելով կատարված հանցանքի հանրային վտանգավորությունը, արձանագրելով, որ Թ.Բաքոյանը կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 496-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված միջին ծանրության հանցանք, ընդ որում առաջին անգամ: Հարկ է նկատել, որ ՀՀ ԱԱԾ ՍԶ 2024 թվականի նոյեմբերի 19-ի գրության համաձայն՝ Թ.Բաքոյանը ՌԴ-ում բնակվելու ընթացքում խնդիրներ է ունեցել ադրբեջանցիների հետ, գիտակցելով, որ իր կյանքին վտանգ է սպառնում կայացրել է որոշում՝ շրջանցելով ՀՀ պետական սահմանի անցման կետերը, ապօրինի՝ առանց փաստաթղթերի և պատշաճ թույլտվության լքել է ՌԴ պետական սահմանը՝ ՀՀ մուտք գործելու նպատակով /հատոր 1-ին, գ.թ. 132/: Ընդ որում, վերջինս ունեցել է օրինական հիմքերով ՀՀ մուտք գործելու հնարավորություն: Այսինքն՝ նշված շարժառիթն իր հերթին նվազեցնում է նաև անձի հանրային վտանգավոր լինելը: Բացի այդ, Դատարանը հաշվի է առնում Թ.Բաքոյանի անձը բնութագրող տվյալները, մասնավորապես՝ ՌԴ կենտրոնական քրեական հաշվառումներով չի անցնում: Վերը նշվածը հաշվի առնելով Դատարանը գտնում է, որ պատժի նպատակներին հնարավոր է հասնել նաև մեղադրյալ Թեմուր Բաքոյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելով և վերջինիս նկատմամբ 1 /մեկ/ տարի ժամկետով փորձաշրջան սահմանելով: Միևնույն ժամանակ Դատարանը գտնում է, որ փորձաշրջանի ընթացքում մեղադրյալ Թեմուր Բաքոյանի նկատմամբ պետք է սահմանել պարտականություն, մասնավորապես՝ առանց վերջինիս վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության չլքել Հայաստանի Հանրապետության տարածքը, բնակության վայրը փոխելու դեպքում վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնին սեղմ ժամկետում հայտնել իր նոր բնակության վայրի հասցեն: Փորձաշրջանի նկատմամբ վերահսկողությունը պետք է դրվի ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության համապատասխան ստորաբաժանման վրա: Նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ վերը մեջբերված պատճառաբանությունների բացի, Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը պայմանավորված է նաև նրանով, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 2-րդ մասը նույն հոդվածի 1-ին մասից անջատ նախատեսել է նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու դեպքեր, ի թիվս այլնի, նաև արագացված վարույթի շրջանակներում: Ընդ որում, Դատարանի գնահատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 2-րդ մասում ամրագրված առանձին դեպքերում նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հայեցակարգը պետք է գնահատվի այնպես, որ յուրաքանչյուր դեպքում արագացված կամ համաձայնեցված կամ համագործակցության վարույթի շրջանակներում Դատարանը ոչ թե պետք է հաստատի պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու անհրաժեշտությունը, այլ պետք է փաստարկված հերքի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի, այդ թվում՝ 2-րդ մասով նախատեսված դրույթների կիրառելիության անհնարինությունը, հակառակ դեպքում օրենսդիրը՝ դատավարական հատուկ կարգի կիրառման դեպքերի համար առանձին չէր սահմանի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառելիության հնարավորությունը: Իսկ սույն դեպքում քրեական գործի նյութերում բացակայում են այնպիսի ծանրակշիռ փաստական տվյալներ, որոնց համակցված գնահատման արդյունքում կարելի է եզրահանգել, որ մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված ազատազրկման ձևով պատիժը փաստացի չկրելու պայմաններում հնարավոր չի լինի հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակների իրագործմանը: 5.10 Անդրադառնալով որպես արտավարութային փաստաթուղթ ապացույց ճանաչված և քրեական վարույթին կցված փաստաթղթերի պատճենների տնօրինման հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ դրանք պետք է պահել գործի հետ միասին՝ վերջինիս պահելու ամբողջ ժամանակամիջոցում, իսկ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի ՌԴ քաղաքացու 6015914602 համարի անձնագիրը վերադարձնել վերջինիս տնօրինմանը: 5.11 Անդրադառնալով մեղադրյալի նկատմամբ մինչդատական վարույթի ընթացքում համակցված կիրառված խափանման միջոցների հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ դրանք պետք է թողնել անփոփոխ` մինչ դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը: Դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո պետք է վերացնել վարչական հսկողությունը, բացակայելու արգելը և գրավը, ինչպես նաև դրանցով պայմանավորված սահմանափակումները, իսկ գրավի գումարը վերադարձնել՝ գրավատու Մարինե Ալիխանի Բաքոյանին: 5.12 Դատարանը գտնում է նաև, որ վարութային ծախսերի հարցը պետք է համարել լուծված, քանի որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.4–րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ նույն օրենսգրքի 167-րդ հոդվածի 1-ին մաuով նախատեսված վարույթային ծախսերը մեղադրյալից ենթակա չեն բռնագանձման: Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 9-րդ, 99-րդ, 347-350-րդ, 364-րդ, 464.1-464.5-րդ հոդվածներով՝ Դատարանը հոդվածներով, Դատարանը. Վ Ճ Ռ Ե Ց Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքում և պատիժ նշանակել ազատազրկում՝ 1 /մեկ/ տարի ժամկետով: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 79-րդ հոդվածի կիրառմամբ՝ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ նշանակված 1 /մեկ/ տարի ժամկետով ազատազրկման ձևով պատժին հաշվակցել վերջինիս փաստացի անազատության մեջ գտնվելու՝ 4 /չորս/ ամիս ժամանակահատվածը և նրա նկատմամբ վերջնական պատիժ նշանակել ազատազրկում՝ 8 /ութ/ ամիս ժամկետով: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կարգով Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ նշանակված 8 /ութ/ ամիս ժամկետով ազատազրկումը պայմանականորեն չկիրառել՝ սահմանելով փորձաշրջան 1 /մեկ/ տարի ժամկետով, որի ընթացքում պարտականություն սահմանել՝ առանց վերջինիս վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության չլքել Հայաստանի Հանրապետության տարածքը, բնակության վայրը փոխելու դեպքում վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնին սեղմ ժամկետում հայտնել իր նոր բնակության վայրի հասցեն: Փորձաշրջանի նկատմամբ վերահսկողությունը դնել ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության համապատասխան ստորաբաժանման վրա: Դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո որպես արտավարութային փաստաթուղթ ապացույց ճանաչված և քրեական վարույթին կցված փաստաթղթերի պատճենները պահել գործի հետ միասին՝ վերջինիս պահելու ամբողջ ժամանակամիջոցում, իսկ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի ՌԴ քաղաքացու 6015914602 համարի անձնագիրը վերադարձնել վերջինիս տնօրինմանը: Դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ համակցված կիրառված խափանման միջոցներ՝ վարչական հսկողությունը, բացակայելու արգելը և գրավը, ինչպես նաև դրանցով պայմանավորված սահմանափակումները՝ վերացնել, իսկ գրավի գումարը վերադարձնել գրավատուին: Վարույթային ծախսերի հարցը համարել լուծված: Դատավճիռը, բացառությամբ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 373-րդ հոդվածով և 375-րդ հոդվածի 1-3-րդ մասերով նախատեսված հիմքերի, կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան՝ այն ստանալու օրվանից հետո՝ մեկամսյա ժամկետում։ ԴԱՏԱՎՈՐ Ս.ՅՈՒԶԲԱՇՅԱՆ |
|---|---|
| Դատական ակտի ամսաթիվը | 28-02-2025 |
| Գործը քննվել է | Դռնբաց |
Գործը հանձնվել է գրասենյակ
| Գործը հանձնվել է գրասենյակ | 18-04-2025 |
|---|---|
| Էջերի քանակ | 2 հատոր, 1-ին հատորը՝ 296 թերթ, 2-րդ հատորը 109 թերթ: |
Բողոքարկվել է
| Բողոքարկվել է | Ըստ էության լուծող դատական ակտը |
|---|---|
| Ամսաթիվ | 11-04-2025 |
Գործն ուղարկվել է
| Գործը ուղարկվել է | 18-04-2025 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 1-ին հատորը՝ 296 թերթ, 2-րդ հատորը 109 թերթ: |
| ՈՒր(դատարան) | Քրեական վերաքննիչ |
| Ելքի գրության համարը | 46343/25 |
Գործը ստացվել է փոփոխվելուց հետո
| Ամսաթիվ | 10-10-2025 |
|---|---|
| Այլ նշումներ | 1-ին հատորը՝ 296 թերթ, 2-րդ հատորը՝ 109 թերթ, 3-րդ հատորը՝ 109 թերթ |
Դատավճռի, որոշման կատարում
| Ամսաթիվ | 13-10-2025 |
|---|
Գործը հանձնվել է գրասենյակ
| Գործը հանձնվել է գրասենյակ | 24-10-2025 |
|---|---|
| Էջերի քանակ | 3 հատորից, 1-ին հատոր՝ 296 թերթ, 2-րդ հատոր՝ 109 թերթ և 3-րդ հատոր՝ 123 թերթ: |
Գործը հանձնվել է դատարանի արխիվ
| Ամսաթիվ | 13-11-2025 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 3 հատոր՝ 1-296 թերթ, 2-109 թերթ, 3-123 թերթ: |
Դատական գործ N: ԵԴ1/0482/01/25
Քրեական վերաքննիչ
Ստացվել է վերաքննիչ բողոք
| Ամսաթիվ | 11-04-2025 |
|---|---|
| Ամսաթիվ | 09-04-2025 |
| Ում կողմից է բերվել բողոքը | Պաշտպան |
| Բողոքը բերող անձը | |
| Անուն | Լուսինե |
| Ազգանուն | Հարությունյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Բողոքի բովանդակությունը | Թեմուր Բաքոյան Մասնակիորեն բեկանել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի /Շենգավիթ /՝ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ 28.02.2025թ. կայացված դատավճիռը պատժի մասով՝ նշանակել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված ավելի մեղմ պատժատեսակ՝ տուգանք , հանրային աշխատանքներ կամ կարճաժամկետ ազատազրկում : |
| Բողոքի ստացման կարգը | Հանձնվել է փոստին |
| Չափահաս | Այո |
Գործը ստացվել է
| Գործի ստացման ամսաթիվ | 21-04-2025 |
|---|---|
| Վիճակագրական տողի համարը | 23.18 |
| Գործը ստացվել է | Երևանի քրեական դատարան |
Գործն ըստ էության լուծող դատական ակտի դեմ
| Ըստ էության լուծող դատական ակտեր | Դատավճիռ (արդարացման/մեղադրական) |
|---|
Մակագրել
| Ամսաթիվ | 21-04-2025 |
|---|---|
| Նախագահող դատավոր | |
| Անուն | Մնացական |
| Ազգանուն | Հարությունյան |
| Դատավոր | |
| Անուն | Արմեն |
| Ազգանուն | Բեկթաշյան |
| Դատավոր | |
| Անուն | Ադրինե |
| Ազգանուն | Ղուկասյան |
Դատավորի փոխարինում
| Փոխարինման ամսաթիվ | 28-04-2025 |
|---|---|
| Բացակայող դատավոր | |
| Անուն | Ադրինե |
| Ազգանուն | Ղուկասյան |
| Փոխարինող դատավոր | |
| Անուն | Տաթևիկ |
| Ազգանուն | Գրիգորյան |
Ընդունվել է վարույթ
| Ամսաթիվ | 28-04-2025 |
|---|
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 12-05-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 14:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 5 |
| Նիստը | Չի կայացել |
| Չկայացման պատճառը | Դատական նիստը չի կայացել դատավոր Մ․Հարությունյանի՝ ամենամյա հերթական արձակուրդում գտնվելու պատճառով։ |
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 19-06-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 12:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 5 |
| Նիստը | Կայացել է |
Դատավորի փոխարինում
| Փոխարինման ամսաթիվ | 19-06-2025 |
|---|---|
| Բացակայող դատավոր | |
| Անուն | Տաթևիկ |
| Ազգանուն | Գրիգորյան |
| Փոխարինող դատավոր | |
| Անուն | Ադրինե |
| Ազգանուն | Ղուկասյան |
Ընդունվել է վարույթ
| Ամսաթիվ | 28-04-2025 |
|---|
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 12-05-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 14:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 5 |
| Նիստը | Չի կայացել |
| Չկայացման պատճառը | Դատական նիստը չի կայացել դատավոր Մ․Հարությունյանի՝ ամենամյա հերթական արձակուրդում գտնվելու պատճառով։ |
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 19-06-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 12:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 5 |
| Նիստը | Կայացել է |
Վերաքննիչ բողոքը բավարարվել է մասնակի
| Ամսաթիվ | 19-06-2025 |
|---|---|
| Ստորադաս դատարանի ակտը բեկանվել է մասնակի | Մասնակի փոփոխվել է ստորադաս դատարանի դատական ակտը և պատիժը մասով մեղմացվել է |
| Ամբաստանյալ | |
| Անուն | Թեմուր |
| Ազգանուն | Բաքոյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 1 |
| Քր. դատ. օր. հոդված | |
| Քր. օր. հոդված |
Դատական ակտ
| Դատական ակտ | Գործ թիվ ԵԴ1/0482/01/25 ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև՝ Վերաքննիչ դատարան) հետևյալ կազմով. նախագահող դատավոր՝ Մ.Հարությունյան, դատավորներ` Ա․Բեկթաշյան, Ա․Ղուկասյան, քարտուղարությամբ` Ա․Կարապետյանի, մասնակցությամբ՝ դատախազ՝ Ա․Բաղդասարյանի, պաշտպան՝ Լ․Հարությունյանի, մեղադրյալ՝ Թ․Բաքոյանի, թարգմանիչ՝ Վ․Շահինյանի, 2025 թվականի հունիսի 19-ին, Երևան քաղաքում, դռնբաց դատական նիստում, մեղադրյալ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի պաշտպան Լուսինե Հարությունյանի վերաքննիչ բողոքի հիման վրա դատական վերանայման ենթարկելով Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (դատավոր Ս․Յուզբաշյան)՝ 2025 թվականի փետրվարի 28-ի թիվ ԵԴ1/0482/01/25 դատավճիռը, Պ Ա Ր Զ Ե Ց Գործի դատավարական նախապատմությունը. 1․ 2024 թվականի հոկտեմբերի 31-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի պետության, սահմանադրական կարգի հիմունքների և հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների քննության գլխավոր վարչության երկրորդ վարչությունում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 470-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով նախաձեռնվել է թիվ 58226624 քրեական վարույթը: Նույն օրը որոշում է կայացվել հանցանք կատարած լինելու անմիջականորեն ծագած հիմնավոր կասկածի առկայության դեպքում Թեմուր Բաքոյանին ձերբակալելու մասին: 2024 թվականի նոյեմբերի 01-ին ՀՀ գլխավոր դատախազության սահմանադրական կարգի հիմունքների, պետության և հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների քննության գլխավոր վարչության ավագ դատախազ Ա․Բաղդասարյանի որոշմամբ՝ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով և նույն օրը նրան մեղադրանք է ներկայացվել: 2024 թվականի նոյեմբերի 02-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի թիվ ԵԴ1/1949/06/24 որոշմամբ՝ մեղադրյալ Թեմուր Բաքոյանի նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոցներ համակցված կիրառվել են տնային կալանքը, 500.000 /հինգ հարյուր հազար/ ՀՀ դրամ չափով գրավը և բացակայելու արգելքը: 2024 թվականի դեկտեմբերի 30-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի թիվ ԵԴ1/1949/06/24 որոշմամբ՝ մեղադրյալ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոց կիրառված տնային կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է երկու ամսով: 2025 թվականի հունվարի 29-ին ՀՀ գլխավոր դատախազության սահմանադրական կարգի հիմունքների, պետության և հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների քննության գլխավոր վարչության ավագ դատախազ Ա․Բաղդասարյանի որոշմամբ՝ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով և հաջորդ օրը նրան մեղադրանք է ներկայացվել: 2025 թվականի հունվարի 31-ին կազմվել է թիվ 58226624 քրեական գործով մեղադրական եզրակացությունը: 2025 թվականի փետրվարի 07-ին ՀՀ գլխավոր դատախազության ավագ դատախազ Ա․Բաղդասարյանի որոշմամբ՝ հաստատվել է թիվ 58226624 քրեական գործով մեղադրական եզրակացությունը և վարույթի նյութերն ուղարկվել են Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան: 2025 թվականի փետրվարի 10-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը (այսուհետ՝ նաև Առաջին ատյանի դատարան) որոշմամբ՝ ստանձնել է ԵԴ1/0482/01/25 քրեական գործով վարույթը և նշանակվել են նախնական դատալսումներ: 2025 թվականի փետրվարի 28-ին Առաջին ատյանի դատարանի որոշմամբ՝ մեղադրյալ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոց կիրառված տնային կալանքը փոխվել է ու նրա նկատմամբ կիրառվել է վարչական հսկողություն, իսկ գրավը և բացակայելու արգելքը՝ թողնվել են անփոփոխ: 2025 թվականի փետրվարի 28-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի թիվ ԵԴ1/0482/01/25 դատավճռով արագացված վարույթի կիրառմամբ՝ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքում և պատիժ է նշանակվել ազատազրկում՝ 1 /մեկ/ տարի ժամկետով: Վճռվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 79-րդ հոդվածի կիրառմամբ՝ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ նշանակված 1 /մեկ/ տարի ժամկետով ազատազրկման ձևով պատժին հաշվակցել վերջինիս փաստացի անազատության մեջ գտնվելու՝ 4 /չորս/ ամիս ժամանակահատվածը և նրա նկատմամբ վերջնական պատիժ նշանակել ազատազրկում՝ 8 /ութ/ ամիս ժամկետով: Վճռվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կարգով Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ նշանակված 8 /ութ/ ամիս ժամկետով ազատազրկումը պայմանականորեն չկիրառել՝ սահմանելով փորձաշրջան 1 /մեկ/ տարի ժամկետով, որի ընթացքում պարտականություն սահմանել՝ առանց վերջինիս վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության չլքել Հայաստանի Հանրապետության տարածքը, բնակության վայրը փոխելու դեպքում վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնին սեղմ ժամկետում հայտնել իր նոր բնակության վայրի հասցեն: Փորձաշրջանի նկատմամբ վերահսկողությունը դնել ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության համապատասխան ստորաբաժանման վրա: Դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո որպես արտավարութային փաստաթուղթ ապացույց ճանաչված և քրեական վարույթին կցված փաստաթղթերի պատճենները պահել գործի հետ միասին՝ վերջինիս պահելու ամբողջ ժամանակամիջոցում, իսկ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի ՌԴ քաղաքացու 6015914602 համարի անձնագիրը վերադարձնել վերջինիս տնօրինմանը: Դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ համակցված կիրառված խափանման միջոցներ՝ վարչական հսկողությունը, բացակայելու արգելը և գրավը, ինչպես նաև դրանցով պայմանավորված սահմանափակումները՝ վերացնել, իսկ գրավի գումարը վերադարձնել գրավատուին: Վարույթային ծախսերի հարցը համարել լուծված: 2025 թվականի ապրիլի 11-ին ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանում ստացվել է մեղադրյալ Թեմուր Բաքոյանի պաշտպան Լուսինե Հարությունյանի վերաքննիչ բողոքը՝ Առաջին ատյանի դատարանի 2025 թվականի փետրվարի 28-ի վերը նշված դատավճռի դեմ: Քրեական գործը ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանում ստացվել է 2025 թվականի ապրիլի 21-ին, մակագրվել դատարանի կազմին (նախագահող դատավոր Մ.Հարությունյան, կազմի դատավորներ Ա․Ղուկասյան, Ա․Բեկթաշյան), նախագահող դատավորի աշխատակազմին է հանձնվել 2025 թվականի ապրիլի 22-ին: Դատավոր Ա․Ղուկասյանի ամենամյա հերթական արձակուրդում գտնվելու պատճառով դատարանի նախագահին հասցեագրված գրության հիման վրա դատարանի նախագահի կողմից 28.04.2025թ-ին գործի քննությունը հանձնարարվել է դատավոր Տ.Գրիգորյանին։ 2025 թվականի ապրիլի 28-ին ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի «Վերաքննիչ բողոքը վարույթ ընդունելու և քրեական գործը դատաքննության նշանակելու մասին» որոշմամբ՝ մեղադրյալների վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ։ Թիվ ԵԴ1/0482/01/25 քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով, նշանակվել է դռնբաց դատական նիստում քննության։ Մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցները պահպանվել են։ Դատավոր Տ.Գրիգորյանի ամենամյա հերթական արձակուրդում գտնվելու պատճառով դատարանի նախագահին հասցեագրված գրության հիման վրա դատարանի նախագահի կողմից 19.06.2025թ-ին գործի քննությունը հանձնարարվել է դատավոր Ա․Ղուկասյանին։ Գործի փաստական հանգամանքները և վերաքննիչ բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը. 2. Նախաքննության մարմինը մեղադրյալ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում է հարուցել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով և նրան մեղադրանք է ներկայացվել այն բանի համար, որ «(…) [Նա], հանդիսանալով ՌԴ քաղաքացի հոկտեմբեր ամսին՝ նախաքննությամբ դեռևս չպարզված օրը, խախտելով «Պետական սահմանի մասին» ՀՀ օրենքի 11-րդ հոդվածի և «ՀՀ պետական սահմանի ռեժիմի մասին» ՀՀ կառավարության 2011 թվականի մայիսի 12-ի թիվ 702-Ն որոշման պահանջները, շրջանցելով ՀՀ պետական սահմանի անցման կետերը, Վրաստանի տարածքից հետիոտն ապօրինի հատել է ՀՀ պետական սահմանը: Այնուհետև, 2024 թվականի հոկտեմբերի 31-ին Թեմուր Բաքոյանը մոտեցել է ՀՀ «Զվարթնոց» օդանավակայանում տեղակայված ՀՀ ԱԱԾ սահմանապահ զորքերի անցման կետին և ներկայացնելով իր անվամբ տրված ՌԴ քաղաքացու 6015914602 անձնագիրը՝ փորձել է հատել Հայաստանի Հանրապետության պետական սահմանը, սակայն նրա ապօրինի մուտքը Հայաստանի Հանրապետություն հայտնաբերվել է ՀՀ ԱԱԾ ՍԶ աշխատակիցների կողմից, ինչի արդյունքում վերջինիս ելքը ՀՀ-ից արգելվել է և վերջինս ձերբակալվել է: (…)»։ 3. Առաջին ատյանի դատարանն իր՝ 2025 թվականի փետրվարի 28-ի թիվ ԵԴ1/0482/01/25 դատավճռի «Դատարանի պատճառաբանությունը և եզրահանգումները.» վերտառությամբ բաժնում նշել է. «(…) Առաջադրված մեղադրանքի հետ մեղադրյալ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի համաձայն լինելու և արագացված վարույթ կիրառելու պայմաններում Դատարանն արձանագրում է, որ ապացուցված է Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանին վերագրվող արարքի փաստական հանգամանքները, վերջինս կատարել է իրեն մեղսագրված հանցանքը, այն ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին, ինչպես նաև ապացուցված է մեղադրյալի մեղավորությունը տվյալ արարքը կատարելու մեջ։ Հաստատված համարելով մեղադրյալ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի մեղավորությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ՝ Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալը ենթակա է քրեական պատասխանատվության և պատժի: Մեղադրյալ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հարցը քննարկելիս՝ Դատարանն արձանագրում է հետևյալը. (…) Դատարանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի հոդվածների համապատասխան Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ նշանակվող պատժի տեսակը և չափը որոշելիս հաշվի է առնում կատարված հանցագործության եղանակը, շարժառիթն ու նպատակը, քրեական պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, նրա անձը բնութագրող տվյալները, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` մեղադրյալի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցության հանգամանքը: Դատարանը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, որպես Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի պատասխանատվությունը կամ պատիժը մեղմացնող հանգամանք է արձանագրում մեղքն ընդունելն ու անկեղծորեն զղջալը: Մեղքն ընդունելը որպես մեղմացնող հանգամանք դիտարկելիս Դատարանը հաշվի է առնում արագացված վարույթի կիրառմամբ պայմանավորված մեղադրյալի դիրքորոշումը, ինչպես նաև այդ կապակցությամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի մոտեցումն, ըստ որի՝ «/.../ մեղքն ընդունելը կամ չընդունելն անձի սուբյեկտիվ իրավունքն է, որը նախատեսված և երաշխավորված է ՀՀ Սահմանադրության 21-րդ և 22-րդ հոդվածներով։ Հետևաբար, մեղքը չընդունելը չի կարող պատիժ նշանակելիս հաշվի առնվել և հակառակը` մեղքն ընդունելը և կատարածի համար անկեղծորեն զղջալը ՀՀ քրեական օրենսգրքի շրջանակներում բարենպաստ քրեաիրավական նշանակություն ունեցող հանգամանք է և կարող է կատարել պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքի դեր։ Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ մեղքն ընդունելը և կատարածի համար անկեղծորեն զղջալը, որպես մեղավոր անձի հետհանցավոր դրական վարքագիծ, վկայում է այն մասին, որ նա լրիվ գիտակցել է իր արարքի հանրային վտանգավորությունը, զղջացել է դրա համար։ Մեղքն ընդունելու պարագայում քրեական պատժի նպատակների իրացումը, այդ թվում` պատժի ենթարկված անձին ուղղելու հավանականությունը, զգալիորեն բարձրանում է /.../ (տե՛ս Սերոբ Ֆրունզիկի Սարգսյանի գործով 2012 թվականի նոյեմբերի 01-ի թիվ ՍԴ/0109/01/12 որոշման 27 կետը): Դատարանը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 71-րդ հոդվածով, արձանագրում է, որ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի պատասխանատվությունը կամ պատիժը ծանրացնող հանգամանք առկա չէ: Որպես Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի անձը բնութագրող հանգամանք է դիտարկվում դատապարտված չլինելը: Գոռ Գագիկի Ավետիսյանի և Արմեն Իշխանի Հովակիմյանի գործով 2010թ. նոյեմբերի 5-ին կայացված թիվ ԵԱՔԴ/0164/01/09 որոշման մեջ անդրադառնալով նշանակվող պատժի արդարացիության պահանջին՝ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը նշել է, որ՝ «/…/ հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակված պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, ինչպես նաև պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները և, ելնելով քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից, ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու, նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար: Հետևաբար, ակնհայտ մեղմ կամ ակնհայտ խիստ լինելու պատճառով անարդարացի կլինի այնպիսի պատիժը, որը նշանակվել է առանց պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների պահպանման»: Դատարանը, հիմք ընդունելով 4.1 և 5.5 կետերում արձանագրված հանգամանքները և ղեկավարվելով 5.3-5.4 և 5.6 կետերում մեջբերված նորմերով ու իրավական դիրքորոշումներով, գտնում է, որ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքի համար պետք է պատիժ նշանակել ազատազրկում՝ 1 /մեկ/ տարի ժամկետով։ Անդրադառնալով Թ.Բաքոյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով առավել մեղմ պատժատեսակների, մասնավորապես՝ տուգանքի, հանրային աշխատանքների կամ կարճաժամկետ ազատազրկում կիրառելու հնարավորությանը, Դատարանը փաստում է, որ դրանց կիրառմամբ չի ապահովվի պատժի նպատակների իրացումը: Այլ կերպ Դատարանը գտնում է, որ Թ.Բաքոյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով պատիժն անհրաժեշտ և բավարար է ՀՀ քրեական օրենսգրքով և Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումներով սահմանված պատժի առջև դրված խնդիրների և նպատակների իրագործմանը հասնելու համար: (…) Վերոնշյալի կիրառմամբ Դատարանը գտնում է, որ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ նշանակված 1 /մեկ/ տարի ժամկետով ազատազրկման ձևով պատժին անհրաժեշտ է հաշվակցել վերջինիս փաստացի անազատության մեջ գտնվելու՝ 4 /չորս/ ամիս ժամկետը և Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ նշանակել ազատազրկում՝ 8 /ութ/ ամիս ժամկետով: Դատարանն, անդրադառնալով մեղադրյալ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ նշանակված 8 /ութ/ ամիս ժամկետով ազատազրկման ձևով պատիժը կրելու հարցին, արձանագրում է հետևյալը. (…) Վերոգրյալի հիման վրա, ինչպես նաև հաշվի առնելով գործի հանգամանքներն ու առանձնահատկությունները, մեղադրյալ Թ.Բաքոյանի անձը, նրան բնութագրող հանգամանքները, նրա սոցիալական դրությունը, հանցագործության բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, ինչպես նաև գործով պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքի առկայությունն ու ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, նաև իր հայեցողության շրջանակներում ղեկավարվելով պատժի նշանակման օրինականության, արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և մարդասիրության սկզբունքներով, հաշվի առնելով գործով հաստատված փաստական հանգամանքները, քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, ելնելով քրեական օրենսդրության սկզբունքներից և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով նախատեսված` պատժի նպատակների իրականացման անհրաժեշտությունից, Դատարանը գալիս է այն եզրահանգման, որ առկա են Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակվող պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերը, վերջինիս ուղղումը հնարավոր է առանց ազատազրկման ձևով պատիժը կրելու, ուստի սույն գործով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառմամբ մեղադրյալ Թ.Բաքոյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակվող պատիժը պայմանականորեն չկիրառելով հնարավոր է հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակներին` սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձի վերասոցիալականացմանը և հանցագործությունների կանխմանը, որը բխում է նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ և 69-րդ հոդվածներով սահմանված` արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից: Դատարանը նման եզրահանգման գալիս է հաշվի առնելով կատարված հանցանքի հանրային վտանգավորությունը, արձանագրելով, որ Թ.Բաքոյանը կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 496-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված միջին ծանրության հանցանք, ընդ որում առաջին անգամ: Հարկ է նկատել, որ ՀՀ ԱԱԾ ՍԶ 2024 թվականի նոյեմբերի 19-ի գրության համաձայն՝ Թ.Բաքոյանը ՌԴ-ում բնակվելու ընթացքում խնդիրներ է ունեցել ադրբեջանցիների հետ, գիտակցելով, որ իր կյանքին վտանգ է սպառնում կայացրել է որոշում՝ շրջանցելով ՀՀ պետական սահմանի անցման կետերը, ապօրինի՝ առանց փաստաթղթերի և պատշաճ թույլտվության լքել է ՌԴ պետական սահմանը՝ ՀՀ մուտք գործելու նպատակով /հատոր 1-ին, գ.թ. 132/: Ընդ որում, վերջինս ունեցել է օրինական հիմքերով ՀՀ մուտք գործելու հնարավորություն: Այսինքն՝ նշված շարժառիթն իր հերթին նվազեցնում է նաև անձի հանրային վտանգավոր լինելը: Բացի այդ, Դատարանը հաշվի է առնում Թ.Բաքոյանի անձը բնութագրող տվյալները, մասնավորապես՝ ՌԴ կենտրոնական քրեական հաշվառումներով չի անցնում: Վերը նշվածը հաշվի առնելով Դատարանը գտնում է, որ պատժի նպատակներին հնարավոր է հասնել նաև մեղադրյալ Թեմուր Բաքոյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելով և վերջինիս նկատմամբ 1 /մեկ/ տարի ժամկետով փորձաշրջան սահմանելով: Միևնույն ժամանակ Դատարանը գտնում է, որ փորձաշրջանի ընթացքում մեղադրյալ Թեմուր Բաքոյանի նկատմամբ պետք է սահմանել պարտականություն, մասնավորապես՝ առանց վերջինիս վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության չլքել Հայաստանի Հանրապետության տարածքը, բնակության վայրը փոխելու դեպքում վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնին սեղմ ժամկետում հայտնել իր նոր բնակության վայրի հասցեն: Փորձաշրջանի նկատմամբ վերահսկողությունը պետք է դրվի ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության համապատասխան ստորաբաժանման վրա: Նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ վերը մեջբերված պատճառաբանությունների բացի, Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը պայմանավորված է նաև նրանով, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 2-րդ մասը նույն հոդվածի 1-ին մասից անջատ նախատեսել է նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու դեպքեր, ի թիվս այլնի, նաև արագացված վարույթի շրջանակներում: Ընդ որում, Դատարանի գնահատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 2-րդ մասում ամրագրված առանձին դեպքերում նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հայեցակարգը պետք է գնահատվի այնպես, որ յուրաքանչյուր դեպքում արագացված կամ համաձայնեցված կամ համագործակցության վարույթի շրջանակներում Դատարանը ոչ թե պետք է հաստատի պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու անհրաժեշտությունը, այլ պետք է փաստարկված հերքի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի, այդ թվում՝ 2-րդ մասով նախատեսված դրույթների կիրառելիության անհնարինությունը, հակառակ դեպքում օրենսդիրը՝ դատավարական հատուկ կարգի կիրառման դեպքերի համար առանձին չէր սահմանի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառելիության հնարավորությունը: Իսկ սույն դեպքում քրեական գործի նյութերում բացակայում են այնպիսի ծանրակշիռ փաստական տվյալներ, որոնց համակցված գնահատման արդյունքում կարելի է եզրահանգել, որ մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված ազատազրկման ձևով պատիժը փաստացի չկրելու պայմաններում հնարավոր չի լինի հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակների իրագործմանը: Անդրադառնալով որպես արտավարութային փաստաթուղթ ապացույց ճանաչված և քրեական վարույթին կցված փաստաթղթերի պատճենների տնօրինման հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ դրանք պետք է պահել գործի հետ միասին՝ վերջինիս պահելու ամբողջ ժամանակամիջոցում, իսկ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի ՌԴ քաղաքացու 6015914602 համարի անձնագիրը վերադարձնել վերջինիս տնօրինմանը: Անդրադառնալով մեղադրյալի նկատմամբ մինչդատական վարույթի ընթացքում համակցված կիրառված խափանման միջոցների հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ դրանք պետք է թողնել անփոփոխ` մինչ դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը: Դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո պետք է վերացնել վարչական հսկողությունը, բացակայելու արգելը և գրավը, ինչպես նաև դրանցով պայմանավորված սահմանափակումները, իսկ գրավի գումարը վերադարձնել՝ գրավատու Մարինե Ալիխանի Բաքոյանին: Դատարանը գտնում է նաև, որ վարութային ծախսերի հարցը պետք է համարել լուծված, քանի որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.4-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ նույն օրենսգրքի 167-րդ հոդվածի 1-ին մաuով նախատեսված վարույթային ծախսերը մեղադրյալից ենթակա չեն բռնագանձման: (…)»։ Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը. 4. Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում՝ ներքոհիշյալ հիմնավորումներով. Իր վերաքննիչ բողոքում մեղադրյալ Թեմուր Բաքոյանի պաշտպան Լուսինե Հարությունյանը մասնավորապես նշել է. «(…) [Ա]ռաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը ենթակա է բեկանման պատժի մասով, քանի որ այն կայացվել է նյութական նորմերի խախտմամբ, դատավճռով նշանակված պատիժը չի համապատասխանում կատարված հանցանքի ծանրությանը և մեղադրյալի անձին, ինչը ազդել է գործի ելքի վրա, այն է՝ մեղադրյալի նկատմամբ նշանակվել է ակնհայտ խիստ պատիժ, ինչն էլ հիմք է հանդիսացել սույն վերաքննիչ բողոքը ներկայացնելու համար։ (…) Առաջին ատյանի դատարանը, այսուհետև՝ նաև Դատարան ոչ ճիշտ է կիրառել նյութական օրենքը, իսկ պատիժը նշանակելիս հաշվի չեն առնվել մեղադրյալի անձը բնութագրող հանգամանքները, մեղադրյալի կողմից մեղքը ընդունելու և զղջալու հանգամանքը, արագացված վարույթով դատաքննության հատուկ կարգ կիրառելու միջնորդություն ներկայացնելու հանգամանքը, նախկինում դատապարտված կամ որևէ կերպ արատավորված չլինելու հանգամանքը, ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, դատավճիռը կայացնելու պահին մեղադրյալի կողմից շուրջ 4 ամիս տնային կալանքի տակ գտնվելու հանգամանքը, որի ընթացքում դրսևորել է պատշաճ վարքագիծ: Նշված հանգամանքներն իրենց համակցության մեջ բավարար էին գալ եզրահանգման առ այն, որ պատժի նպատակներին կարելի է հասնել ավելի մեղմ պատիժ նշանակելով, իսկ տվյալ դեպքում Թեմուր Բաքոյանի համար 1 տարի փորձաշրջանը չափազանց խիստ պատիժ է, քանի որ վերջինս Հայաստանում չունի մշտական բնակության վայր, չունի աշխատանք և եկամուտներ, վերջինս նախաքննության ու դատաքննության ընթացքում բնակվել է քրոջ տանը և քրոջ ընտանիքի հաշվին, ովքեր մինչ օրս կրում են նրա ծախսերը և գտնվում ծայրահեղ ծանր ֆինանսական վիճակում: Թեմուր Բաքոյանը ազգությամբ եզդի է, եղբոր հետ բնակվում է Ռոստով-Դոն քաղաքում, որտեղ շուկայում իրականացնում է մրգերի և բանջարեղենի վաճառք և այդ եղանակով ապրուստի միջոց վաստակում: Վերոշարադրվածից ակնհայտ է, որ նկարագրված բոլոր հանգամանքներն իրենց համակցությամբ էականորեն նվազեցնում են ինչպես հանցագործության, այնպես էլ հանցավորի վտանգավորության աստիճանը և օբյեկտիվ հիմք են տուգանքի, հանրային աշխատանքների և կարճաժամկետ ազատազրկման ձևով ավելի մեղմ պատիժ նշանակելու: (...)»: Վերոգրյալի հիման վրա բողոքի հեղինակը խնդրել է՝ մասնակիորեն բեկանել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի թիվ ԵԴ1/0482/01/25 քրեական գործով 28.02.2025թ. կայացված դատավճիռը պատժի մասով՝ նշանակել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված ավելի մեղմ պատժատեսակ՝ տուգանք, հանրային աշխատանքներ կամ կարճաժամկետ ազատազրկում: Վերաքննիչ դատարանի դատական նիստում կողմերի արտահայտած դիրքորոշումները. 5. Պաշտպան Լ․Հարությունյանը դատական նիստում պնդել է ներկայացված վերաքննիչ բողոքը և խնդրել է այն բավարարել։ Մեղադրյալն ըստ էության միացել է պաշտպանին և խնդրել է բավարարել ներկայացված վերաքննիչ բողոքը։ Դատախազ Ա․Բաղդասարյանը, տալով համապատասխան բացատրություններ, խնդրել է մերժել վերաքննիչ բողոքը։ (Վերը նշված և մյուս հարցերի մասով մանրամասն տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը։) Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը. 6․ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 348-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ «Դատավճռում պետք է շարադրվեն հետևյալ հարցերի պատասխանները․ (…) 8) դատապարտված մեղադրյալը ենթակա է արդյոք պատժի իր կատարած հանցանքի համար. 9) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի դատապարտված մեղադրյալի նկատմամբ. (…)»։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն՝ «Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ «Վերաքննությունը և վճռաբեկությունն իրականացվում են բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում»: Մեջբերված քրեադատավարական իրավադրույթների և արձանագրված դատողության լույսի ներքո վերլուծելով սույն որոշման 4-րդ կետերում շարադրված վերաքննիչ բողոքի հիմքերն ու հիմնավորումները՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ տվյալ դեպքում պետք է պատասխանել այն հարցին, թե պատիժ նշանակելու սկզբունքների պահպանման տեսանկյունից հիմնավորվա՞ծ է արդյոք մեղադրյալի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված համապատասխան պատժաչափի վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունը: Այսպես. 7. ՀՀ Սահմանադրության 71-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն. «Օրենքով սահմանված պատիժը, ինչպես նաև նշանակված պատժատեսակը և պատժաչափը պետք է համաչափ լինեն կատարած արարքին»: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը»: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «Պատժի նպատակներն են՝ վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները»: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները: 2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի՝ հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ: 3. Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:(…)»։ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից նախկինում արտահայտված և վերը նշված իրավակարգավորումների շրջանակներում համընկնող իրավական դիրքորոշումների համադրմամբ Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում արձանագրել հետևյալը․ Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների հարցին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Ն.Սարգսյանի գործով կայացված որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ. <<(…) պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են` ա) օրինականությունը, բ) արդարությունը, գ) պատժի անհատականացումը, դ) մարդասիրությունը: Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս: (…) պատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների (…) պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպ` ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները` ՀՀ քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն: Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի գրեթե բոլոր հոդվածների սանկցիաներում ամրագրված վերոնշյալ մոտեցումը պայմանավորված է այն տրամաբանությամբ, որ քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են: Ուստի կոնկրետ արարքի և անձի նկատմամբ համընդհանուր քրեական օրենքով նախատեսված սանկցիան կիրառելիս դատարանը պետք է որոշակի հայեցողություն դրսևորի>>: Վերոգրյալից Վճռաբեկ դատարանը եզրահանգում է, որ առանց դատարանի հայեցողության պատժի անհատականացումն անհնար է: Պատիժ նշանակելիս դատարանի հայեցողության կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն ընդգծել է նաև, որ <<պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի ու բնույթի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա: Նշված հանգամանքների հայեցողական և ոչ երբեք կամային գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված` պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից>> (տե՛ս mutatis mutandis, Նարեկ Գևորգի Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշումը): Պատժի անհատականացման փաստական հիմքերի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշումներ է ձևավորել թիվ ՎԲ-50/07, թիվ ԵԿԴ/0042/01/11, թիվ ՍԴ/0109/01/12, թիվ ԱՎԴ/0082/01/12, ԵԿԴ/0252/01/13, թիվ ԵԱՔԴ/0091/01/14 և մի շարք այլ որոշումներում։ Մասնավորապես, Հ.Հարությունյանի վերաբերյալ թիվ ՎԲ-50/07 գործով որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ. <<Պատասխանատվության և պատժի անհատականացման հիմք են ոչ միայն կատարված արարքի հասարակական վտանգավորության աստիճանը, այլև հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ հանդիսացող նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական, քրեաբանական և քրեաիրավական, ֆիզիկական հատկությունների համակցության ճիշտ գնահատումը (ընտանեկան դրությունը, վարքագիծը աշխատանքում և կենցաղում, աշխատունակությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, դատվածությունը և այլն)>> (տե՛ս mutatis mutandis, Հազարապետ Հարությունյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ 2007 թվականի մարտի 30-ի թիվ ՎԲ-50/07 որոշումը): Ս.Սարգսյանի վերաբերյալ թիվ ՍԴ/0109/01/12 գործով որոշման մեջ զարգացնելով պատասխանատվության և պատժի անհատականացման առնչությամբ իր ձևավորած նախադեպային իրավունքը՝ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն ընդգծել է, որ. <<(...) <<[Հ]անցավորի անձնավորություն>> եզրույթն ի տարբերություն <<հանցագործության սուբյեկտ>> եզրույթի, ավելի ընդարձակ է, և օժտված է սոցիալ-ժողովրդագրական, բարոյահոգեբանական և քրեաիրավական բնութագրերով: ՀՀ գործող քրեական օրենսդրության իմաստով <<հանցավորի անձնավորություն>> եզրույթը դիտարկվում է որպես քրեական պատասխանատվության և պատժի անհատականացման հիմք, հանցավորի անձը բնութագրող առանձին հատկանիշները և վարքագիծը օրենքում նախատեսված են որպես պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներ, ինչպես նաև դատապարտյալին պատժից ազատելու նախապայման: (...) պատժի անհատականացման ժամանակ հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները հաշվի առնելու անհրաժեշտությունը պայմանավորված է ինչպես պատժի նպատակների իրականացման, այնպես էլ անձի արժանապատվության հարգման սահմանադրական պահանջի առկայությամբ: (...) հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները չեն կարող սահմանափակվել միայն անձի բարոյական հատկանիշներով և ներառում են նաև անձի ընտանեկան դրությունը, զբաղմունքի տեսակը, կրթությունը, նրա դրական կամ բացասական բնութագիրը, խրախուսանքների կամ տույժերի առկայությունը և այլն>> (տե՛ս mutatis mutandis, Սերոբ Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2012 թվականի նոյեմբերի 1-ի թիվ ՍԴ/0109/01/12 որոշումը): Արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը գնահատելու հարցերին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Գ.Մադաթյանի գործով որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ. <<(…) Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ: Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը: Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, և գտնում է, որ պատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը>> (տե՛ս mutatis mutandis, Գարուշ Նորիկի Մադաթյանի վերաբերյալ 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 որոշումը): Մեկ այլ՝ Կարեն Հարությունյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանը, վերլուծելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր մասի մի շարք դրույթներ, մասնավորապես՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածները, արձանագրել է, որ պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձին բնութագրող բոլոր տվյալները և քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով՝ հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար (տե՛ս mutatis mutandis, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ Կարեն Հարությունյանի վերաբերյալ գործով 2007 թվականի նոյեմբերի 30-ի ՎԲ-201/07 որոշումը): ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375-րդ հոդվածի համաձայն՝ <<(…) 5. Պարզելով, որ մեղադրյալի նկատմամբ նշանակվել է նրան վերագրվող հանցագործության համար օրենքով չնախատեսված պատժատեսակ կամ պատժաչափ, կամ նրա նկատմամբ նշանակված պատիժը սխալ է հաշվարկվել, վերաքննիչ դատարանը փոփոխում է դատական ակտը: 6. Պարզելով, որ նյութական օրենքի որևէ այլ դրույթ, ներառյալ գույքային հայցը լուծելու առումով, ճիշտ կիրառված չէ, վերաքննիչ դատարանն ամբողջությամբ կամ որոշակի մասով բեկանում է դատական ակտը` կայացնելով նոր դատական ակտ կամ վարույթը փոխանցելով առաջին ատյանի դատարան՝ նոր դատաքննության, կամ փոփոխում է դատական ակտը>>: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 377-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ <<1. Պարզելով, որ առաջին ատյանի դատարանը պատիժ նշանակելիս կամ պատժի կրման հարցը լուծելիս հաշվի չի առել պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող կամ հանցագործության վտանգավորությունը կամ մեղադրյալի անձը բնութագրող որևէ հանգամանք, որի արդյունքով նշանակել է անարդարացի՝ ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ պատիժ, վերաքննիչ դատարանը փոփոխում է առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը՝ մեղմացնելով կամ խստացնելով պատիժը կամ այլ կերպ լուծելով պատժի կրման հարցը՝ ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով:>>: Մեջբերված նորմի մեկնաբանման վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի ձևավորած նախադեպային իրավունքի համաձայն. <<[Վ]երաքննիչ դատարանն իրավասու է պատժի մասով փոփոխել առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը հետևյալ դեպքերում. 1) առաջին ատյանի դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս չեն պահպանվել պատժի նշանակման ընդհանուր սկզբունքները, 2) առաջին ատյանի դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս հաշվի չեն առնվել հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող, ինչպես նաև պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, 3) առաջին ատյանի դատարանի կողմից վերոնշյալ հանգամանք(ներ)ը հաշվի չառնելը հանգեցրել է անհամաչափ և պատժի նպատակների տեսանկյունից բավարարության չափանիշին չհամապատասխանող պատժի նշանակման>> (տե՛ս, ի թիվս այլնի, mutatis mutandis Նարեկ Սարգսյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշումը): 7.1. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Առանց սահմանված փաստաթղթի կամ պատշաճ թույլտվության Հայաստանի Հանրապետության պետական սահմանը հատելը՝ պատժվում է տուգանքով՝ տասնապատիկից երեսնապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով՝ հարյուրից երկու հարյուր ժամ տևողությամբ, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ` առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով: (․․․):»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464․4-րդ հոդվածի համաձայն՝ «(…) 2. Դատարանը արագացված վարույթի արդյունքով մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ՝ հաշվի առնելով Հայաuտանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի վերաբերելի դրույթները: (…)»։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 77-րդ հոդվածի համաձայն՝ «(…)4. Արագացված վարույթ կիրառելու դեպքում պատիժը չի կարող գերազանցել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի համար նախատեսված առավելագույն չափի կամ ժամկետի երեք քառորդը։ Եթե առավել խիստ պատժատեսակի երեք քառորդը պակաս է ստացվում սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի նվազագույն չափից կամ ժամկետից, ապա այն չի կարող պակաս լինել նվազագույն չափից կամ ժամկետից։ (…)։ 10. Համաձայնեցման կամ համագործակցության կամ արագացված վարույթ կիրառելն արգելք չէ լրացուցիչ պատիժ կամ անվտանգության միջոց նշանակելու համար»: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին մասն ամրագրում է պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքների ցանկը: Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ <<Պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև սույն հոդվածի 1-ին մասով չնախատեսված մեղմացնող այլ հանգամանքներ:>>: Դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս հաշվի առնվող մեղմացնող հանգամանքների չափանիշների վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է հայտնել Պ.Բայրամյանի վերաբերյալ գործով կայացրած որոշմամբ, համաձայն որի. <<(…) Դատարանի լայն հայեցողության շրջանակներում է (...) անձի պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքների կիրառման հարցը, քանի որ համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի` պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև մեղմացնող այլ հանգամանքներ, որոնք նշված չեն նույն հոդվածի առաջին մասում: Այնուհանդերձ, դատարանի այս լիազորությունը բացարձակ չէ, և որպես մեղմացնող հաշվի առնվող հանգամանքները պետք է բավարարեն որոշակի չափանիշների: Դրանք են. ա) հանգամանքը պետք է իրական լինի, այսինքն` գործով ձեռք բերված ապացույցները պետք է հաստատեն դրա առկայությունը, բ) այն պետք է ողջամտորեն նվազեցրած լինի անձի կամ նրա կատարած արարքի հանրային վտանգավորությունը, գ) այն հաստատված ճանաչելիս դատարանը պետք է պահպանի ապացուցման ընդհանուր քրեադատավարական կանոնները. հանգամանքի առկայությունը հաստատող ապացույցները պետք է վերաբերելի և թույլատրելի լինեն, դրանք պետք է հետազոտված լինեն դատաքննության ընթացքում, ինչպես նաև պետք է պահպանվեն ապացույցների ստուգման և գնահատման օրենսդրական պահանջները>> (տե՛ս mutatis mutandis, Պարույր Բայրամյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2007 թվականի հունիսի 1-ի թիվ ՎԲ-84/07 որոշումը): 8. Սույն որոշման 7-7.1-րդ կետերում նշված իրավակարգավորումների, վերլուծությունների և իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո գնահատելով սույն որոշման 1-3-րդ կետերում նշված փաստական տվյալները, Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ տվյալ դեպքում Առաջին ատյանի դատարանը մեղադրյալ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս, պատիժ նշանակելու վերը նշված սկզբունքների հաշվառմամբ, ճիշտ չի գնահատել մեղադրյալի կատարած հանցագործության բնույթը և հանրային վտանգավորության աստիճանը, այդ թվում՝ նրա կատարած արարքը, հանցագործության կատարման եղանակը, մեղադրյալի սուբյեկտիվ վերաբերմունքն իր կատարած արարքի նկատմամբ, խախտված հասարակական հարաբերությունների սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, հանցանքը կատարելուց հետո մեղադրյալի դրսևորած վարքագիծը, նրա անձը բնութագրող և պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքների առկայությունը, ինչպես նաև ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, պատժի նպատակների իրացման հնարավորությունը, և մեղադրյալ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքում 1 /մեկ/ տարի ժամկետով ազատազրկում պատիժը նշանակելիս պատժաչափի մասով հանգել է սխալ հետևության: Մասնավորապես, Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ Առաջին ատյանի դատարանը պատիժ նշանակելու սկզբունքները չպահպանելու արդյունքում մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված համապատասխան պատժաչափի վերաբերյալ հանգել է սխալ հետևության և մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատիժն ակնհայտ խիստ է և անարդարացի: Հետևաբար հիմնավոր են այդ մասով մեղադրյալի պաշտպանի՝ վերաքննիչ բողոքում նշված փաստարկները: Տվյալ դեպքում Առաջին ատյանի դատարանը պատշաճ գնահատականի չի արժանացրել կատարված արարքի բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, կատարման եղանակը, շարժառիթը, հանցագործությամբ համապատասխան հարաբերություններին պատճառված վնասի բնույթը, անձին վերաբերվող տվյալները և վերը նշված չափանիշներով նշանակված պատժաչափի մասով հանգել է սխալ հետևության: Այսպիսով, Առաջին ատյանի դատարանի կողմից վերոնշյալ հանգամանքները ճիշտ չգնահատելը հանգեցրել է անհամաչափ և պատժի նպատակների տեսանկյունից բավարարության չափանիշին չհամապատասխանող՝ ակնհայտ խիստ պատժի նշանակման։ Այսինքն Առաջին ատյանի դատարանը պատշաճ չի գնահատել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու հնարավորությունը և անհրաժեշտությունը, արդյունքում, արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքի երաշխավորման տեսանկյունից, նշանակել է անարդարացի պատիժ։ Հետևաբար, վերոգրյալի հաշվառմամբ Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ Առաջին ատյանի դատարանի վերը նշված հետևությունը՝ մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված համապատասխան պատժաչափի մասով, անհիմն է և չի բխում դատարանի կողմից հետազոտված համապատասխան փաստական տվյալներից, արդյունքում այդ մասով Առաջին ատյանի դատարանը չի կայացրել հիմնավորված և պատճառաբանված դատական ակտ: Այսինքն մեղադրյալի նկատմամբ որպես պատիժ 1 /մեկ/ տարի ժամկետով ազատազրկում նշանակելու մասին հետևության հանգելիս Առաջին ատյանի դատարանը պատշաճ գնահատման չի ենթարկել ի թիվս այլնի մեղադրյալի անձը բնութագրող, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքների առկայությունը, ինչպես նաև ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, պատժի նպատակների իրացման հնարավորությունը, և արդյունքում հանգել է սխալ հետևության: Հետևաբար, արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքի պահպանման տեսանկյունից մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատժաչափի վերաբերյալ հետևությունները հիմնավորված չեն և չեն բխում սույն որոշման նախորդ կետերում նշված իրավական կառուցակարգերից: Տվյալ դեպքում ՀՀ քրեական օրենսգրքով սահմանված պատիժ նշանակելու, այդ թվում՝ վերը նշված կանոնների հաշվառմամբ, գնահատելով գործում առկա նյութերը, վերլուծելով մեղադրյալի կատարած արարքի բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, ինչպես նաև հաշվի առնելով մեղադրյալի անձը բնութագրող հանգամանքները և պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերաբերյալ վերը նշված գնահատականները, Վերաքննիչ դատարանը հանգում է հետևության, որ ստորադաս դատարանի կողմից մեղադրյալի նկատմամբ սույն գործով հաստատված արարքի համար նշանակված պատժաչափը համաչափ չէ նրա կատարած արարքին և չի բխում արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքից: Հետևաբար՝ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով պետք է պատիժ նշանակել ազատազրկում՝ 4 /չորս/ ամիս ժամկետով: Վերոգրյալի հաշվառմամբ Վերաքննիչ դատարանն էության մեջ իր համաձայնությունն է հայտնում մեղադրյալի նկատմամբ ավելի մեղմ պատիժ նշանակելու վերաբերյալ վերաքննիչ բողոքում նշված փաստարկներին (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 4-րդ կետը): Այսպիսով, վերաքննիչ բողոքում նշված փաստարկները տվյալ դեպքում բավարար են հանգելու այն հետևության, որ մեղադրյալի նկատմամբ որպես պատիժ 4 /չորս/ ամիս ժամկետով ազատազրկում նշանակելու միջոցով կարող է ապահովվել պատժի նպատակների լիարժեք իրացումը, հետևաբար վիճարկվող դատական ակտում նշված հետևությունները տվյալ դեպքում անհիմն են: Այսինքն, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ առավել մեղմ պատիժ նշանակելու անհրաժեշտության վերաբերյալ վերաքննիչ բողոքում նշված հետևություններն արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքի երաշխավորման տեսանկյունից հիմնավոր են, և տվյալ դեպքում Առաջին ատյանի դատարանի կողմից թույլ է տրվել այնպիսի դատական սխալ, որն ազդել է գործի ելքի վրա: Այսինքն, Առաջին ատյանի դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ՝ քրեական օրենքի ոչ ճիշտ կիրառում, մասնավորապես՝ սխալ է կիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ, 55-րդ, 69-րդ հոդվածները, ինչն իր հերթին հանգեցրել է մեղադրյալի նկատմամբ ակնհայտ խիստ լինելու հիմքով անարդարացի պատիժ նշանակելուն և արդյունքում հանգեցրել է վերը նշված հոդվածներից բխող օրինականության, արդարության, պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքների խախտման: Այլ կերպ՝ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ, ինչը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 362-րդ, 375-րդ և 377-րդ հոդվածների հիմքով բողոքարկված դատական ակտը մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատժի մասով փոփոխելու հիմք է հանդիսանում: Վերոգրյալի հիման վրա Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի 2025 թվականի փետրվարի 28-ի դատավճիռը՝ մեղադրյալ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ նշանակված պատժաչափի մասով, պետք է փոփոխել՝ այդ մասով բավարարելով դրա դեմ բերված վերաքննիչ բողոքը: Սույն որոշման նախորդ կետերում և վերը նշված չափանիշների հաշվառմամբ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով որպես պատիժ պետք է նշանակել ազատազրկում՝ 4 /չորս/ ամիս ժամկետով, ինչը բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածով սահմանված արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքից՝ համապատասխանելով կատարված հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, մեղադրյալի անձին, և անհրաժեշտ ու բավարար է վերջինիս ուղղելու (վերասոցիալականացվելու), սոցիալական արդարությունը վերականգնելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար՝ ապահովելով ՀՀ քրեական օրենսգրքով սահմանված պատժի նպատակների՝ սույն գործով իրացվելիությունը: Վերոգրյալի հաշվառմամբ Վերաքննիչ դատարանն իր համաձայնությունն է հայտնում մեղադրյալի նկատմամբ պատժի նշանակման վերաբերյալ վերաքննիչ բողոքում նշված փաստարկներին (մանրամասն տես սույն որոշման 4-րդ կետը): 9․ Ինչ վերաբերում է վերաքննիչ բողոքից բխող մյուս փաստարկներին ու դատողություններին (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 4-րդ կետը), ապա հարկ է արձանագրել, որ սույն որոշմամբ վերը շարադրված իրավական դիրքորոշումները, վերլուծություններն ու դատողություններն իրենց համակցության մեջ արդեն իսկ ամբողջությամբ ներառում են դրանց վերաբերյալ Վերաքննիչ դատարանի մոտեցումներն ու բարձրացված հարցերի պատասխաններն, ուստի լրացուցիչ առանձին-առանձին անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է: Ընդ որում, այդ կապակցությամբ հարկ է նաև փաստել, որ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ թեև «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին կետը դատարանին պարտավորեցնում է պատճառաբանել իր որոշումները, սակայն այն չի կարող մեկնաբանվել որպես կողմի ներկայացրած յուրաքանչյուր փաստարկին դատարանի կողմից մանրամասն պատասխան տալու պահանջ: (Տե՛ս, ի թիվս այլնի, Ռուիզ Տորեխան ընդդեմ Իսպանիայի (RUIZ TORIJA v. SPAIN) գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի 1994 թվականի դեկտեմբերի 9-ի վճիռը, գանգատ թիվ 18390/91, կետ 29, Վան դե Հուրքն ընդդեմ Նիդեռլանդների (VAN DE HURK v. THE NETHERLANDS) գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի 1994 թվականի ապրիլի 19-ի վճիռը, գանգատ թիվ 16034/90, կետ 61): 10․ Ամփոփելով վերը շարադրվածը՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը, Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ նշանակված համապատասխան պատժաչափի մասով թույլ է տվել նյութական օրենքի էական խախտում, ինչն Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը՝ նշված մասով, փոփոխելու հիմք է: Ուստի տվյալ դեպքում պաշտպանի վերաքննիչ բողոքը պետք է բավարարել մասնակի, Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի փետրվարի 28-ի թիվ ԵԴ1/0482/01/25 դատավճիռը՝ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նշանակված պատժի և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասով, պետք է փոփոխել։ Տվյալ դեպում Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով պատիժ պետք է նշանակել ազատազրկում՝ 4 /չորս/ ամիս ժամկետով: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 79-րդ հոդվածի կիրառմամբ՝ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ նշանակված 4 /չորս/ ամիս ժամկետով ազատազրկման ձևով պատժին պետք է հաշվակցել վերջինիս փաստացի անազատության մեջ գտնվելու՝ 4 /չորս/ ամիս ժամանակահատվածը և նրա նկատմամբ նշանակված պատիժը պետք է համարել կրած։ Դատավճիռը մնացած մասերով պետք է թողնել անփոփոխ։ 11. Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ, 361-363-րդ, 370-377-րդ հոդվածներով՝ Վերաքննիչ դատարանը Ո Ր Ո Շ Ե Ց Վերաքննիչ բողոքը բավարարել մասնակի: Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի փետրվարի 28-ի թիվ ԵԴ1/0482/01/25 դատավճիռը՝ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նշանակված պատժի և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասով, փոփոխել։ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասով պատիժ նշանակել ազատազրկում՝ 4 /չորս/ ամիս ժամկետով: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 79-րդ հոդվածի կիրառմամբ՝ Թեմուր Ալիխանի Բաքոյանի նկատմամբ նշանակված 4 /չորս/ ամիս ժամկետով ազատազրկման ձևով պատժին հաշվակցել վերջինիս փաստացի անազատության մեջ գտնվելու՝ 4 /չորս/ ամիս ժամանակահատվածը և նրա նկատմամբ նշանակված պատիժը համարել կրած։ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի փետրվարի 28-ի թիվ ԵԴ1/0482/01/25 դատավճիռը մնացած մասերով թողնել անփոփոխ։ Սույն որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան՝ այն ստանալու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում: ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Մ.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ՝ Ա.ԲԵԿԹԱՇՅԱՆ Ա.ՂՈՒԿԱՍՅԱՆ |
|---|---|
| Դատական ակտի ամսաթիվը | 19-06-2025 |
Գործը հանձնվել է գրասենյակ
| Ամսաթիվ | 06-10-2025 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 296, 109, 109 |
Գործն ուղարկվել է
| Գործն ուղարկվել է | 06-10-2025 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 296, 109, 109 |
| Ուր | Երևանի քրեական դատարան |
| Գրության համարը | 83616/25 |