Գործ թիվ ԵԴ1/0422/01/25




ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև՝ Վերաքննիչ դատարան) հետևյալ կազմով.
նախագահող դատավոր՝ Մ.Հարությունյան,
դատավորներ՝ Ա․Բեկթաշյան,
Ա․Ղուկասյան,

քարտուղարությամբ՝ Ա․Կարապետյանի,
մասնակցությամբ՝
դատախազ՝ Վ․Ղազարյանի,
մեղադրյալ՝ Ռ․Մարտիրոսյանի,
պաշտպան՝ Մ․Մանուկյանի,

2025 թվականի դեկտեմբերի 04-ին, Երևան քաղաքում,

դռնբաց դատական նիստում ՀՀ գլխավոր դատախազության բնակչության առողջության դեմ ուղղված հանցագործությունների գործերով վարչության ավագ դատախազ Վ․Ղազարյանի և մեղադրյալ Ռադիկ Մարտիրոսյանի պաշտպան Մամիկոն Մանուկյանի վերաքննիչ բողոքների հիման վրա դատական վերանայման ենթարկելով Ռադիկ Գարուշի Մարտիրոսյանի վերաբերյալ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով, Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (դատավոր Ա.Դանիելյան)՝ 2025 թվականի մարտի 26-ի թիվ ԵԴ1/0422/01/25 դատավճիռը,

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. 2024 թվականի դեկտեմբերի 30-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի տնտեսական հանցագործությունների և մաքսանենգությունների քննության գլխավոր վարչության երրորդ վարչությունում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 399-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախաձեռնվել է թիվ 84120024 քրեական վարույթը։
2024 թվականի դեկտեմբերի 30-ին ՀՀ գլխավոր դատախազության բնակչության առողջության դեմ ուղղված հանցագործությունների գործերով վարչության ավագ դատախազ Վ․Ղազարյանի որոշմամբ՝ Ռադիկ Գարուշի Մարտիրոսյանի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 399-րդ հոդվածի 1-ին մասով։ Նույն օրը մեղադրյալ Ռադիկ Գարուշի Մարտիրոսյանին ներկայացվել է մեղադրանք։
2024 թվականի դեկտեմբերի 30-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի տնտեսական հանցագործությունների և մաքսանենգությունների քննության գլխավոր վարչության երրորդ վարչությունում կայացված որոշմամբ՝ մեղադրյալ Ռադիկ Մարտիրոսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել բացակայելու արգելքը:
2025 թվականի հունվարի 21-ին ՀՀ գլխավոր դատախազության բնակչության առողջության դեմ ուղղված հանցագործությունների գործերով վարչության ավագ դատախազ Վ․Ղազարյանի որոշմամբ՝ քննիչի միջնորդության հիման վրա Ռադիկ Գարուշի Մարտիրոսյանի նկատմամբ հարուցված հանրային քրեական հետապնդումը փոփոխվել է և նրա նկատմամբ նոր հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և 399-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով։ Նույն օրը վերջինիս ներկայացվել է մեղադրանք։
2025 թվականի հունվարի 30-ին ՀՀ գլխավոր դատախազության բնակչության առողջության դեմ ուղղված հանցագործությունների գործերով վարչության ավագ դատախազ Վ․Ղազարյանի որոշմամբ՝ հաստատվել է թիվ 84120024 քրեական վարույթով մեղադրական եզրակացությունը և վարույթի նյութերը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել են Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան, որտեղ դրան շնորհվել է թիվ ԵԴ1/0422/01/25 համարը։
2025 թվականի փետրվարի 7-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը (այսուհետ՝ նաև Առաջին ատյանի դատարան) որոշմամբ ստանձնել է թիվ ԵԴ1/0422/01/25 քրեական գործի վարույթը և նշանակել նախնական դատալսումներ։
2025 թվականի մարտի 26-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի թիվ ԵԴ1/0422/01/25 դատավճռով՝ Ռադիկ Գարուշի Մարտիրոսյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքում և դատապարտվել տուգանքի՝ նվազագույն աշխատավարձի տասնապատիկի՝ 750․000 (յոթ հարյուր հիսուն համազար) ՀՀ դրամի չափով։
Մեղադրյալ Ռադիկ Գարուշի Մարտիրոսյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված հանցանքում և դատապարտվել ազատազրկման՝ 5 (հինգ) տարի ժամկետով։
Վճռվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 74-րդ հոդվածի կիրառմամբ պատիժները գումարելով՝ մեղադրյալ Ռադիկ Գարուշի Մարտիրոսյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ սահմանել տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի տասնապատիկի՝ 750․000 (յոթ հարյուր հիսուն համազար) ՀՀ դրամի չափով և ազատազրկում՝ 5 (հինգ) տարի ժամկետով։
Վճռվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառմամբ՝ Ռադիկ Գարուշի Մարտիրոսյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել՝ սահմանելով փորձաշրջան՝ 3 (երեք) տարի ժամկետով։ Փորձաշրջանի ընթացքում մեղադրյալ Ռադիկ Գարուշի Մարտիրոսյանի վրա դնել հետևյալ պարտականությունները.
- առանց դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության չլքել Հայաստանի Հանրապետության տարածքը,
- առաջին մեկ տարվա ընթացքում յուրաքանչյուր երկու ամիսը մեկ անգամ անցնել տոքսիկոքիմիական հետազոտություն։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 59-րդ հոդվածի 8-րդ մասի կիրառմամբ նշանակված տուգանքի վճարման համար սահմանել մեկ տարի ժամկետ։
Մեղադրյալ Ռադիկ Գարուշի Մարտիրոսյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ բացակայելու արգելքը, թողնվել է անփոփոխ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Վճռվել է դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո Նախաքննության մարմնի 2025 թվականի հունվարի 8-ի որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված «Հաշիշ» տեսակի թմրամիջոցը ոչնչացնել։ Վճռվել է մեղադրյալ Ռադիկ Գարուշի Մարտիրոսյանից հօգուտ Հայաստանի Հանրապետության պետական բյուջեի գանձել փորձաքննության արժեք կազամող 324․000 (երեք հարյուր քսանչորս հազար) ՀՀ դրամը՝ որպես վարութային ծախս:
2025 թվականի հոկտեմբերի 01-ին ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանում ստացվել է ՀՀ գլխավոր դատախազության բնակչության առողջության դեմ ուղղված հանցագործությունների գործերով վարչության ավագ դատախազ Վ․Ղազարյանի վերաքննիչ բողոքը՝ Առաջին ատյանի դատարանի 2025 թվականի մարտի 26-ի վերը նշված դատավճռի դեմ: Քրեական գործը ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանում ստացվել է 2025 թվականի հոկտեմբերի 08-ին, մակագրվել դատարանի կազմին (նախագահող դատավոր Մ.Հարությունյան, կազմի դատավորներ Ա.Բեկթաշյան, Ա․Ղուկասյան), նախագահող դատավորի աշխատակազմին է փոխանցվել 2025 թվականի հոկտեմբերի 09-ին։
2025 թվականի հոկտեմբերի 10-ի ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի «Վերաքննիչ բողոքը վարույթ ընդունելու և քրեական գործը դատաքննության նշանակելու մասին» որոշմամբ՝ ՀՀ գլխավոր դատախազության բնակչության առողջության դեմ ուղղված հանցագործությունների գործերով վարչության ավագ դատախազ Վ․Ղազարյանի վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ: Մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց բացակայելու արգելքը պահպանվել է։
2025 թվականի հոկտեմբերի 28-ին ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանում ստացվել է նաև մեղադրյալ Ռադիկ Մարտիրոսյանի պաշտպան Մամիկոն Մանուկյանի վերաքննիչ բողոքը՝ Առաջին ատյանի դատարանի 2025 թվականի մարտի 26-ի վերը նշված դատավճռի դեմ:
2025 թվականի հոկտեմբերի 29-ի ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի «Վերաքննիչ բողոքը վարույթ ընդունելու և քրեական գործը դատաքննության նշանակելու մասին» որոշմամբ՝ պաշտպանի բողոքն ընդունվել է վարույթ և որոշվել է համատեղ քննության առնել դատախազի բողոքի հետ։

Գործի փաստական հանգամանքները և վերաքննիչ բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
2. Նախաքննության մարմինը Ռադիկ Գարուշի Մարտիրոսյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում է հարուցել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով և նրան մեղադրանք է ներկայացվել այն բանի համար, որ. «(…) [Նա] ապօրինի, առանց իրացնելու նպատակի ձեռք է բերել զգալի չափերով «հաշիշ» տեսակի թմրամիջոց, ինչպես նաև կատարել է Եվրասիական տնտեսական միության մաքսային սահմանով և ՀՀ պետական սահմանով զգալի չափերով «հաշիշ» տեսակի թմրամիջոցի մաքսանենգություն:
Այսպես, ՀՀ քաղաքացի Ռադիկ Գարուշի Մարտիրոսյանը, գտնվելով ԱՄՆ-ում, քննությամբ չպարզված հանգամանքներում, անձնական օգտագործման նպատակով ձեռք է բերել Հայաստանի Հանրապետության կառավարության՝ «Թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի մանր չափերը (...) սահմանելու մասին» 2018թ. հունիսի 27-ի թիվ 707-Ն որոշման հավելված 1-ի թմրամիջոցների ցանկի 82-րդ կետով նախատեսված՝ խոշոր չափերով՝ 6,48 գրամ քաշով «հաշիշ» տեսակի թմրամիջոց և նպատակ ունենալով մաքսանենգությամբ՝ մաքսային հսկողությունից թաքցնելու եղանակով ԱՄՆ-ից ապօրինի տեղափոխել ՀՀ, նախքան մեկնելը դրանք թաքցրել է իր ճամպրուկում: Այնուհետև՝ 2024 թվականի դեկտեմբերի 30-ին, Լոս Անջելես-Վարշավա-Երևան թիվ LO 729 չվերթով ժամը 06:48-ի սահմաններում ժամանել է ՀՀ և իր անձնական գործածման համար, առանց իրացնելու նպատակի ԱՄՆ-ից մաքսանենգությամբ՝ մաքսային հսկողությունից թաքցնելու և դրա տեղափոխման համար սահմանված արգելքը խախտելու եղանակով ապօրինի ՀՀ է տեղափոխել խոշոր չափի՝ 6,48 գրամ քաշով «հաշիշ» տեսակի թմրամիջոց և այն ապօրինի պահել իր ուղեբեռում, որը վերջինիս ուղեբեռի զննությամբ հայտնաբերվել և առգրավվել է ՀՀ ՊԵԿ աշխատակիցների կողմից իրականացված մաքսային զննման ընթացքում:
(…)»:
3. Առաջին ատյանի դատարանն իր՝ 2025 թվականի մարտի 26-ի թիվ ԵԴ1/0422/01/25 դատավճռի «Դատաքննության ընթացքում հետազոտված թույլատրելի ապացույցները» վերտառությամբ բաժնում մասնավորապես նշել է.
«(…) Մեղադրյալ Ռադիկ Գարուշի Մարտիրոսյանի ցուցմունքը, որի համաձայն՝ յոթ տարի առաջ ամուսնացել է, ունի մեկ որդի։ Կնոջ ծնողները ապրել են Ամերիկայում երկար տարիներ, «Գրին քարտի» հերթականությունը հասել է կնոջը, ապա շարունակվել է իր ընտանիքի միացումը։ Երկու տարվա ընթացքում կինը վեց ամիսը մեկ մեկնում էր Ամերիկա ու հետ գալիս, հետո երկու տարով գնացել է ու հետ չի վերադարձել, մինչև իր փաստաթղթերը պատրաստ չլինեին։ 2024 թվականի հուլիսի 24-ին ինքն է մեկնել Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ՝ բնակություն հաստատելու նպատակով։ Հինգ ամիս ապրել է, աշխատել ու չի կարողացել հարմարվել ոչ մեկի հետ։ Կարոտել է Հայաստանը և որոշել գալ՝ հանգստանալու։ Իր կարգավիճակն էլ լավ չի եղել, առողջական խնդիրներ է ունեցել, նիհարել է։
Այդպես եկել է Հայաստան, որ Նոր տարին ծնողի հետ անցկացնի։ Ինքնաթիռից իջել է, «դյութի ֆրիում» կանչել են մի կողմ ու ասել, որ պետք է պայուսակը նայեն, ինքն ասել է, որ բեռ չունի, միայն սպորտային պայուսակն է, ու պետք է փետրվարի 5-ին հետ վերադառնա։
Այդպես բացել են պայուսակը, բաճկոն է եղել։ Քանի որ այնտեղ եղանակը տաք է եղել, իսկ Հայաստանում ցուրտ, կնոջն ասել է, որ տաք հագուստ դնի հետը. թեթև բաճկոն ու սպորտային հագուստ։ Շատ հագուստ չի վերցրել, քանի որ մեկ ամսից պետք է հետ վերադառնար։ Բաճկոնի գրպանից հանել են թմրամիջոցը, ինքը զարմացել է, ասել, որ անտեղյակ է եղել, բայց ունեցել է դա տանը, սակայն տեղյակ չէ՝ ինչպես է հայտնվել բաճկոնի գրպանում։ Բացի այդ՝ պայուսակի մեջ հագուստը ինքը չէ դասավորել, այլ կինը։
Այդպես իրեն ձերբակալել են։
ԱՄՆ-ում երեք ամիս աշխատել է մարիխուաննայի մեծ գործարանում՝ որպես բանվոր։
Այլ աշխատանք չի կարողացել գտնել և հարմարվել, այդպես մտածել է, որ ավելի լավ է՝ բանվոր աշխատի։ Ընկերն է միջնորդել, որ կարողանա ընդունվել աշխատանքի։ Վարձով էին բնակվում, պետք է վարձավճարը վճարեր, երեխան դպրոց էր ընդունվում, ստիպված այդտեղ է մտել աշխատանքի։ Առավոտյան ժամը հինգին գնում էր, երեկոյան ժամը տասին վերադառնում։ Մինչ այդ Հայաստանում թմրանյութի հետ որևէ առնչություն չի ունեցել և չի օգտագործել։ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում եղել է դեպք, որ իրեն հյուրասիրեն ու ինքը օգտագործի։ Աշխատանքի վայրից էր վերցրել, «շիրա» է եղել, բերել է տուն։ Այնտեղ հասարակ բան է թմրանյութ օգտագործելը, անձանց 70-80 տոկոսն օգտագործում է, նույնիսկ դեղատներում են վաճառում։ Ազատ վաճառք է՝ տարբեր խանութներում տարբեր տեսակի վաճառում են։
Իրեղեն ապացույց հանդիսացող թմրանյութի մասին կինը տեղյակ է եղել, ինքն այն պահում էր տարայի մեջ, խոհանոցում՝ մի խոր վայրում, որովհետև հոտավետ է. որ տանից հոտ չգար, պահեստային տեղ էր։ Կոնկրետ այդ թմրանյութից չէր օգտագործել, այն իր հետ տարել է տուն աշխատանքի վայրից։
Մինչև Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ մեկնելը, իր հարաբերությունները կնոջ և նրա բարեկամների հետ լավ են եղել։ Երբ տեղափոխվել է ԱՄՆ, տասն օր հետո փոփոխություններ է ունեցել։ Կնոջ ծնողների ու քենու հետ տարաձայնություններ է ունեցել։ Մտածելակերպերը չի համապատասխանել, քանի որ նրանք ամերիկացու նման էին մտածում ու ուզում էին իրենց ձեռքն իր ընտանիքի գլխին պահել, որն ինքը թույլ չի տվել։ Կնոջ քույրն է շատ խառնվել իր ընտանիքին։
Մինչև դեկտեմբերի 27-ն աշխատել է, իսկ հաջորդ օրը մեկնել է Հայաստան։
Նախկինում ԱՄՆ-ում թմրանյութ օգտագործել է ընկերների հավաքույթի ժամանակ և գալուց առաջ կրկին հանդիպել է ընկերներին, տարբեր իրեր են փոխանցել՝ Հայաստան բերելու համար, այդ հավաքույթին ևս օգտագործել է թմրանյութ։ Օգտագործել է ընկերների թմրանյութը, իսկ իր մոտ հայտնաբերված թմրանյութն ինքը վաղուց էր բերել տուն, դրել մի կողմ ու մոռացել դրա մասին։ Կնոջ հետ հարաբերությունները Հայաստան վերադառնալուց հետո ավելի է վատացել։ Կնոջը հարցրել է՝ ինչպես է իր բաճկոնի գրպանում հայտնվել այդ թմրանյութը, նա պատասխանել է, որ ինքը մոռանա Ամերիկայի ճանապարհը, արդեն իր հագուստն էլ է հանել տանից։ Նրա քրոջ տանից էլ է հանել, քանի որ նա է սեփականատերը, ինքնակամ շինություն ունի կառուցած, դա էլ են ուզում խլել իր ձեռքից։
Այսինքն իր և կնոջ հարաբերությունները ամբողջովին վատ է։
Ի վերջո ինքը տեղյակ չի եղել, որ իր ուղեբեռում թմրանյութ կա, երբ հանել են բաճկոնի գրպանից, ինքը ճանաչել է այն, բայց զարմացել։ Ամերիկայում բնակվել է հինգ ամիս. և՛ Հայաստանի օրենքները գիտի, և՛ Ամերիկայի։ Տեղյակ է, որ Հայաստանում չի թույլտարվում, ու իրավունք չունի նույնիսկ օծանելիք բերել Հայաստան։
Ինքը մաքսային կետերը ամբողջությամբ անցել էր՝ շներով, ոտաբոբիկ, ռենտգենով ստուգել էին, զարմացել էր՝ ինչպես մինչ այդ չէր հայտնաբերվել, նույնիսկ երբ շներով ստուգում էին, ու շները հոտ էին քաշում պայուսակներից։ Նույն ձևով նաև Հայաստանի մաքսայինում է ասել՝ դա իր համար անակնկալ է, որից ելնելով իր մտքին խառը բաներ են գալիս, ու ինչ եկել է Հայաստան, տարբեր բաներ են բացահայտվում։
Երբ կինը հավաքել է ուղեբեռը, ինքը դրան չի մասնակցել, միայն ասել է, որ նոր սպորտային հագուստը դնի, մի քանի ներքնաշոր ու տաք բաճկոն, որովհետև Հայաստանում ցուրտ է։ Ցանկացել է անակնկալ անել Հայաստանում, ու ոչ մեկին չէր ասել, որ գալիս է։ Երբ կինը հավաքել է պայուսակը, ինքը չի նայել և ստուգել, թե ինչ հագուստ է դրել, չէր էլ ուզում հավատալ, բայց գնալով շատ բաներ է մտածում։ Տեղյակ չէ՝ կինը ստուգել է գրպանները, թե ոչ, ու կինն իրեն ոչինչ չի ասել, բայց հիշում է, որ այդ «Նութելայի» տարան ինքը պահել էր այնպիսի տեղ, որ տանից հոտ չգա։ Ինքը տեղյակ չի եղել, որ դա իր գրպանում է, պետք է հիմար լինել, որ իմանալով բերեր Հայաստան, ինքը գիտի՝ ինչ է կատարվում ու տեղյակ է, որ դա քրեական պատասխանատվության հարցեր է առաջ բերում։
Մեղադրողի հարցադրումներին պատասխանել է, որ ինքն ուղեբեռ չի հանձնել։ Ուղեբեռում ինչ կար, ինքն է ասել, որ կինը հավաքի, ու ասել է, որ տաք բաճկոն դնի, բայց չէր կոնկրետացրել, թե որ մեկը դնի։ Ասել էր՝ մի հատ դասական բաճկոն դնի ու մի հատ տաք։ Երևան հասել է այն հագուստով, որը Ամերիկայից հագին է եղել։ Տրանզիտ թռիչքով է եկել Հայաստան, Վարշավայի օդանավակայանում սպասել է երկու ժամ, շներով ստուգել են։ ԱՄՆ-ում տաք եղանակային պայմաններ են եղել։ Երեկոյան ժամը 8-ին արդեն օդանավակայանում է եղել։ Վարշավայի օդնավակայանից դուրս չի եկել։ Թմրանյութն ԱՄՆ-ի տան խոհանցում է պահել՝ պահեստային փոքր հատվածում։ ԱՄՆ-ում օգտագործել է հաշիշ և մարիխուաննա։ Իր մոտ հայտնաբերվել է հաշիշ, որը բերել էր աշխատանքից, «շիրայի» տեսքով, իր ձեռքի բույսն է եղել, որը կլոր գնդիկ է դարձել, դա բերել է տուն, ու այդ տեսակից չի օգտագործել։ Կա տարբեր տեսակի հասկացողություններ՝ մեկը նյարդերն է հանգստացնում, մեկը տրամադրությունն է բարձրացնում։ Տեղյակ չէ՝ իր մոտ հայտնաբերվածը, որ տեսակից է։
Արդեն Հայաստանից կնոջն ասել է, որ խոհանցում ստուգի՝ իր տեղում է, թե ոչ, կինը պատասխանել է, որ չկա, իսկ երբ ինքն ասել է, որ իր բաճկոնի գրպանից են հայտնաբերել, կինը պատասխանել է, որ ով դա արել է, «կարող է չլուսացնել»։ Առաջին օրվանից մտածել է, որ հնարավոր է՝ ինքն է դրել ու մոռացել, բայց գնալով, այս երկու ամիսների ընթացքում, որ տեսնում է կնոջ հետ կապերը, նրա քայլերը դեպի իրեն, զրույցները, որ ուզում են այնպես անել, որ «դեպորտ» լինի ու չկարողանա հետ գնալ ԱՄՆ, հունվարի 3-ին իր հագուստը ամբողջովին տնից հանել են, արդեն մտածում է, որ դիտավորություն է եղել իր հանդեպ։
Դրանից մեկ ամիս առաջ գնացել էին քաղաքացիական կացության ակտերի գրանցման վայր, որովհետև բոլորը օգտվել են «Գրին քարտի» հնարավորություններից, ինքը ոչ մի բանից չէր օգտվում, քանի որ ԱՄՆ-ում հովանավոր է ունեցել։ Տան վարձը թեթևացնելու համար այնտեղ տալիս են հազար դոլարի չափով գումար՝ վարձի մոտ յոթանասուն տոկոսը։ Ինքը հարցրել է՝ ինչ անեն, որ ինքն էլ օգտվի այդ արտոնություններից, կինն առաջարկել է ամուսնալուծվել, որ հովանավորը դուրս գա իրենցից, ու պետությունն ինչ-որ բանով օգնի։ Այդ պատճառով այնտեղ ամուսնալուծվել են, որն ամբողջությամբ կազմակերպված է եղել։ Իր հովանավորը հանդիսացել է կնոջ քույրը, և ամուսնալուծությունը նույնպես կազմակերպել է նա, քանի որ ցանկացել է գործարքներ իրականացնել, այդպես ավելի ապահով կլիներ։ Ամուսնալուծությունը ձևական բնույթ է կրել, ու այդպես կկարողնար հովանավորից հրաժարվել, որ պետությունից աջակցություն ստանար։
Կնոջ հետ հարաբերությունները վերջին շրջանում այդքան էլ լավ չէր, բայց ինքն արդեն աշխատանք է ունեցել, վիճաբանություններ է եղել, և կինը ցանկացել է, որ ինքը փոխի այդ աշխատանքը, իսկ ինքն ասել է, որ չի կարողանում այլ աշխատանք գտնել։
Հիմնականում բույսերը և պարկերն էր մի տեղից այլ տեղ տեղափոխում, մշակմամբ մի տասն անգամ է զբաղվել, բույսի տերևներն էր կտրտում։ Կնոջն ասել է, որ չի կարողանում հարմարվել ու առաջարկել է հետ վերադառնալ Հայաստան. կինը չի համաձայնել։ Իր տոմսը ձեռք է բերել կնոջ քույրը, այն նախատեսում էր նաև հետվերադարձ, ու պետք է վերադառնար փետրվարի 5-ին։
Հայաստան գալուց հետո հասկացել է, որ ամեն ինչ ձգձգվում է, ու չի կարողանալու հետ վերադառնալ ԱՄՆ։ ԱՄՆ-ից Վարշավա ու Վարշավայից Երևան ողջ ընթացքում ինքը պայուսակը չի բացել։ Ծխախոտ օգտագործում է, որը իր գրպանում է եղել։ Մի ամիս առաջ սկսել է մտածել, որ թմրանյութն իր գրպանում պատահաբար չի հայտնվել, իսկ մինչ այդ կարծել է, որ երևի ինքն է դրել, բայց չի հիշել։ Թմրանյութը հայտնաբերվել է առօրյա բաճկոնի գրպանում, որը ԱՄՆ-ում երբևէ չի հագել, քանի որ կարիք չի եղել։ Նախկինում ինքն ասել է, որ դրանից բացի մի քանի հատ էլ է ունեցել, որոնք եղել ոն բաճկոնի գրպանում, ինքը տեղափոխել է ուրիշ տեղ, որ էլի հոտը չգար, իսկ այդ փոքրիկը եղել է տարայով, ուրիշ տարայի մեջ էլ ունեցել, որը պահել էր խորը տեղ։ Մինչ այդ բոլորը եղել է բաճկոնի գրպանում՝ զգեստապահարանի վերջում, իսկ հետո ամբողջությամբ մաքրել է ու առանձնացրել դեղատան պարկի մեջ ու դրել այլ տեղ։ Նշված զանգվածները վերցրել է աշխատանքի վայրից տարբեր օրերի։
Դատարանի հարցադրումներին պատասխանեց, որ նշված բաճկոնը Ամերիկայում չէր հագնում, բայց դրա գրպանն էր դնում թմրանյութը՝ որպես խորը տեղ։ Տուն էր, հոտ էր գալիս, երեխան տանն էր, դրա համար գրպանի մեջ էր պահում։ Հոտը շատ ուժեղ էր, դրա համար հետո հանել է, դրել տարայի մեջ ու տեղափոխել պահուստային տեղ։ Ոչ մեկից գաղտնի չի արել։ Հայտնաբերված տեսակից բացի այլ թմրամիջոցներ ևս ունեցել է տանը՝ տարբեր տեսակի ու չափերի։ Ընկերն օրինական խանութ ունի, այնտեղից էլ է վերցրել։
Կարծել է, թե բաճկոնի գրպանի պարունակությունն ամբողջությամբ տեղափոխել է այլ վայր, իսկ «Նութելայի» տարան՝ մեկ այլ վայր։ Ինքը չի տեսել, որ բաճկոնը պոլիէթիլենային փաթեթում լիներ, իրեն ցույց են տվել «Նութելայի» տարան, որը ինքը չի հերքել, որ իրենն է, բայց ինքը չի դրել։ Ինքը չի էլ տեսել, որ իրեն փաթեթի մեջ են ցույց տվել, երբ հանել են պայուսակից, բաճկոնը փաթեթի մեջ չի եղել, միայն կոշիկներն էր փաթեթի մեջ, ու ներքնաշորը։
Տրամադրել է կնոջ տվյալները և հայտնել, որ չորս ընկերներով մի խմբում շփվում էին, բայց բոլորը Լուսինեից հրաժարվել են, ու ինքը ներկայումս կնոջ հետ չի շփվում, ինչպես նաև երեխայի հետ չի կարողանում շփվել։ Կինն իմացել է, թե ինքը տանը որտեղ է թմրանյութ պահում։ «Նութելայի» տարան պահում էր խոհանոցի պահարանում, մյուս թմրանյութերը սկզբից բաճկոնի գրպանում են եղել, հետո հանել է և ուրիշ տեղ դրել՝ միջանցքի պահարանում։ Թմրանյութերը տեղափոխել է բաճկոնի գրպանից Հայաստան գալուց մեկ ամիս առաջ։ Միջանցքի պահարանում գտնվող թմրանյութի մասին կինը չի իմացել, բայց նկարել ուղարկել է՝ ասելով, որ միջանցքում էլ թմրանյութ կա։ Կինը դեմ չի եղել իր՝ թմրանյութ օգտագործելուն։ Կինը գիտեր, որ Հայաստանում թմրամիջոց օգտագործել չի թույլատրվում։
(դատական նիստի արձանագրություն)
Էական հակասության հիմքով հրապարակվեց մեղադրյալ Ռադիկ Գարուշի Մարտիրոսյանի հարցաքննության 2024 թվականի դեկտեմբերի 30-ի արձանագրությունը, որի համաձայն ԱՄՆ-ում բնակվում է կնոջ և փոքր երեխայի հետ, նա 6 տարեկան է։
Այնտեղ գտնվելու ընթացքում ուներ գլխացավեր և մեկ-մեկ օգտագործել է «Հաշիշ» տեսակի թմրամիջոց։ Այն բաճկոնը, որի գրպանում եղել է «Հաշիշ»-ը իրենն է, դա ինքն էր դրել իր գրպանի մեջ մոտ երկու ամիս առաջ ու չէր հանել։ Երևան գալուց առաջ կնոջն ասել է, որ այդ բաճկոնը մյուս բաճկոնի հետ դնի պայուսակի մեջ։ Վերջին անգամ «Հաշիշ» օգտագործել էր մոտ մեկ շաբաթ առաջ՝ այլ փաթեթից։
(տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն, գ․թ․ 51-55)
Էական հակասության հիմքով հրապարակվեց մեղադրյալ Ռադիկ Գարուշի Մարտիրոսյանի հարցաքննության 2025 թվականի հունվարի 21-ի արձանագրությունը, որի համաձայն իր պայուսակի մեջ հայտնաբերվել է «Հաշիշ» տեսակի թմրամիջոց, սակայն տեղյակ չի եղել, որ այն իր պայուսակի մեջ է, ինքը կնոջը ասել է, որ իր երկու բաճկոնները դնի պայուսակի մեջ, որից մեկը նշված բաճկոնն էր։ Ինքն էր դրել այդ «Հաշիշ»-ը բաճկոնի գրպանում, սակայն մոռացել էր դրա մասին։ Տեղյակ չի եղել, որ այդ թմրամիջոցը հետը բերում է։ Բժշկի կողմից իրեն «Հաշիշ» տեսակի թմրամիջոց օգտագործելու որևէ ցուցում կամ դեղատոմս չի եղել։
(տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն, գ․թ․ 104-109)
Մեղադրյալը հակասությունը պարզաբանելիս հայտնեց, որ կնոջն ասել է, որ երկու տաք բաճկոն դնի, մեկը նոր, որ առիթների է գնալու, դա հագնի, մյուսը այն բաճկոնը՝ հաստտ ու սպորտայինը, դնի, որ Երևան օդանավակայան հասնելուն պես հանի ու հագնի, քանի որ ցուրտ է լինելու Երևանում։ Ունեցել է նաև այլ տեսակի թմրամիջոց, որը բաճկոնից հանել էր ու դրել դեղատան պարկի մեջ, իսկ «Նութելայի» տարայի մեջ, իր հիշելով, ունեցել է պահած խոհանոցի պահեստում։ Ինքը մոտ երեսուն ժամ ինքնաթիռի մեջ է գտնվել ու զարմացել է, շոկի մեջ եղել, անքուն է եղել և բաճկոնը ճանաչելով՝ ասել է՝ իրենն է։ Գնալով ավելի շատ բան է հիշում ու հասկանում՝ ինչ է կատարվում՝ իր ընտանեկան իրավիճակից ելնելով։ Ոնց եղել է, այդպես էլ ասում է, հայտնաբերված թմրամիջոցը ինքը չի դրել գրպանը, ինքն իր կնոջը չի ասել, որ կոնկրետ այդ, հայտնաբերված բաճկոնը դնի պայուսակի մեջ, առաջին անգամ այդ բաճկոնը տեսել է օդանավակայանում։
Դատարանի հարցադրումներին պատասխանել է, որ որպես ամենօրյա բաճկոն միայն այդ մեկն ուներ և երբ կնոջն ասել է, ամենօրյա բաճկոն դնի, դա պետք է դրվեր, ուրիշ չէր կարող դրվեր։ Եթե բաճկոնը հագներ, կհայտնաբերեր թմրանյութը ու դեն կնետեր այն։
Ինքը մտածել է, որ հնարավոր է՝ մոռացված է գրպանում առկա թմրամիջոցը, բայց հետո հիշել է, որ տեղափոխել է այլ վայր, ու գնալով հասկանում է՝ ինչպես խոհանոցից հայտնվեց իր բաճկոնի գրպանում։
(տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն)
Ռադիկ Գարուշի Մարտիրոսյանի ձերբակալման վերաբերյալ 2024 թվականի դեկտեմբերի 30-ի արձանագրությունը, որի համաձայն՝ վերջինս նույն օրը ՀՀ ՊԵԿ մաքսանենգության դեմ պայքարի վարչությունից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 399-րդ հոդվածով նախատեսված հանցավոր արարք կատարած լինելու անմիջականորեն ծագած հիմնավոր կասկածի առկայության հիմքով ձերբակալվել և ժամը 10:30-ին տեղափոխվել է ՀՀ քննչական կոմիտեի տնտեսական հանցագործությունների և մաքսանենգությունների քննության գլխավոր վարչություն։ Ձերբակալման կապակցությամբ ձերբակալվածը հայտարարել է, որ սույն թվականի դեկտեմբերի 30-ին Լոս-Անջելեսից Վարշավայով ժամանել է ՀՀ, որտեղ աշխատակցի կողմից ուղեկցվել է սենյակ և իր ուղեբեռը, որոնք երկու պայուսակներ էին ենթարկվել են զննման, ինչի արդյունքում ուղեբեռից՝ ուսապարկից, հայտնաբերվել է իր բաճկոնը /կուրտկա/, որը դրված էր պոլիէթիլենային տոպրակի մեջ և դրա գրպանից հայտնաբերվել է բանկա, որում թմրամիջոց, որը ըստ հոտի հաշիշ տեսակի թմրամիջոց էր։ Հայտնել է, որ ինքը տիրապետում է ՀՀ օրենքներին և տեղյակ է, որ ՀՀ թմրամիջոց բերելը չի թույլատրվում ու այդ բաճկոնը ինքը չի դրել պայուսակի մեջ, այլ երբ պատրաստվում էր ՀՀ մեկնել կինը՝ Լուսինե Զաքարյանը /ծնված 27․09․1977թ․/ ով իր հետ բնակվում է ԱՄՆ-ում ասաց, որ բաճկոն է դնում հետը ու չի նայել, թե ինչ բաճկոն է դրել ուսապարկի մեջ և ինչ է բաճկոնի գրպաններում։ Ճիշտ է իր ուսապարկից է հայտնաբերվել նշված հաշիշը, սակայն այն ինքը չի դասավորել և չգիտի, թե ինչու է կինը թմրանյութով բաճկոն դրել ուսապարկի մեջ։ Չի բացառում, որ լինի պատահականություն։
(տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն, գ.թ. 21-23)
Որպես արտավարութային փաստաթուղթ ապացույց ճանաչված մաքսային զննման (տեսազննման) 2024 թվականի դեկտեմբերի 30-ի թիվ Հ/267-2024 ակտը, որի համաձայն՝ մաքսային զննումը սկսվել է 2024 թվականի դեկտեմբերի 30-ին՝ ժամը 07:10-ին և ավարտվել է նույն օրը՝ ժամը 08:40-ին: ՀՀ ՊԵԿ մաքսանենգության դեմ պայքարի վարչություն ստացված օպերատիվ տվյալներն իրացնելիս 2024 թվականի դեկտեմբերի 30-ին՝ ժամը 07:10-ի սահմաններում, Լոս Անջելես-Վարշավա-Եևան թիվ LO 729 չվերթով ՀՀ ժամանած ՀՀ քաղաքացի Ռադիկ Գարուշի Մարտիրոսյանի (ծնված 18.11.1971թ.) մասնակցությամբ «Արմենիա միջազգային օդանավակայանի ուղևորների ժամանման սրահի մաքսային հսկողության գոտում մաքսային զննման են ենթարկել Ռադիկ Գարուշի Մարտիրոսյանին պատկանող «adidas» լատինատառ գրառմամբ ձեռքի պայուսակը և ուսապարկը։ «Adidas» լատինատառ գրառմամբ ուսապարկում, բացի անձնական օգտագործման իրերից, հագուստից հայտնաբերվել է պոլիէթիլենային փաթեթում տեղադրված սև բաճկոն, որի գրպանում հայտնաբերվել է «Nutella» լատինատառ գրառմամբ ապակե տարա, որի մեջ հայտնաբերվել է «Հաշիշ» տեսակի թմրամիջոցին նմանվող զանգվածներով սև, սուր հոտով թվով հինգ պոլիէթիլենային փաթեթ՝ ընդհանուր յոթ գրամ քաշով։
(դատական նիստի արձանագրություն, գ.թ 9-12)
Որպես արտավարութային փաստաթուղթ ապացույց ճանաչված մաքսանենգության դեպքի վերաբերյալ 2024 թվականի դեկտեմբերի 30-ի թիվ ՄԿԽԴ-520 արձանագրությունը, որի համաձայն՝ ՀՀ ՊԵԿ մաքսանենգության դեմ պայքարի վարչություն ստացված օպերատիվ տվյալներն իրացնելիս 2024 թվականի դեկտեմբերի 30-ին՝ ժամը 07:10-ի սահմաններում, Լոս Անջելես-Վարշավա-Երևան թիվ LO 729 չվերթով ՀՀ ժամանած ՀՀ քաղաքացի Ռադիկ Գարուշի Մարտիրոսյանի (ծնված 18.11.1971թ.) մասնակցությամբ «Արմենիա միջազգային օդանավակայանի ուղևորների ժամանման սրահի մաքսային հսկողության գոտում մաքսային զննման են ենթարկել Ռադիկ Գարուշի Մարտիրոսյանին պատկանող «adidas» լատինատառ գրառմամբ ձեռքի պայուսակը և ուսապարկը։ «Adidas» լատինատառ գրառմամբ ուսապարկում, բացի անձնական օգտագործման իրերից, հագուստից հայտնաբերվել է պոլիէթիլենային փաթեթում տեղադրված սև բաճկոն, որի գրպանում հայտնաբերվել է «Nutella» լատինատառ գրառմամբ ապակե տարա, որի մեջ հայտնաբերվել է «Հաշիշ» տեսակի թմրամիջոցին նմանվող զանգվածներով սև, սուր հոտով թվով 5 պոլիէթիլենային փաթեթ ընդհանուր 7 գրամ քաշով։
(դատական նիստի արձանագրություն, գ.թ 13-15)
Որպես արտավարութային փաստաթուղթ ապացույց ճանաչված 2024 թվականի դեկտեմբերի 30-ին արտատպված Ռադիկ Մարտիրոսյանի վերաբերյալ ՍԷԿՏ համակարգի քաղվածքը, որի համաձայն՝ առկա է թվով 20 տեղեկատվություն Ռ․Մարտիրոսյանի կողմից Հայաստանի Հանրապետություն մուտք գործելու և դուրս գալու վերաբերյալ։ Վերջին անգամ Հայաստանի Հանրապետությունից դուրս էր եկել 2024 թվականի հուլիսի 24-ին և մուտք գործել 2024 թվականի դեկտեմբերի 30-ին՝ ժամը 06:48-ին, «Զվարթնոց» օդանավակայանով «LO 729» ավիաչվերթով:
(տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն, գ․թ․ 16)
Փաստաթղթերի զննում կատարելու մասին 2025 թվականի հունվարի 18-ի արձանագրությունը, որի համաձայն՝ զննության են ենթարկվել սույն դատավճռի 12-14-րդ կետերում շարադրված ապացույցները։
(դատական նիստի արձանագրություն, գ.թ 83-84)
«ՀՀ քննչական կոմիտեի փորձաքրեագիտական կենտրոն» ՊՈԱ կազմակերպության դատանյութագիտական և դատակենսաբանական համալիր փորձաքննության 2025 թվականի հունվարի 15-ի թիվ 2770 Ք-24 եզրակացությունը, որի «Հետևություններ» մասի համաձայն՝ «Փորձաքննության ներկայացված փաթեթում առկա ընդհանուր թվով 5 հատ և ընդհանուր 6․48 գրամ քաշով զանգվածները հանդիսանում են հաշիշ տեսակի թմրամիջոց»։
(դատական նիստի արձանագրություն, գ.թ. 79-81)
Իրեղեն ապացույց ճանաչված՝ «Հաշիշ» տեսակի թմրամիջոցը։
(դատական նիստի արձանագրություն)
Պաշտպանի կողմից ներկայացված՝ մեղադրյալ Ռադիկ Գարուշի Մարտիրոսյանի հեռախոսի Messenger հավելվածից արտատպված խմբակային նամակագրությունը, որի համաձայն նամակագրությունը վերաբերում է 2025 թվականի փետրվարի 4-ի ժամանակահատվածին, առկա են նամակագրություններ Ռադիկ Մարտիրոսյանի և «Tigran», «Gohar», «Lus», «Anna» անվամբ օգտատերերի միջև։ Ըստ մեղադրյալի պարզաբանման՝ «Lus» օգատերն իր կինն է։ Նամակագրության բովանդակությունը վերաբերում է կնոջ և Ռադիկ Մարտիրոսյանի լարված հարաբերություններին։
Մասնավորապես՝ Ռադիկ Մարտիրոսյանը գրում է՝ «Նութելայի բանկի մեջա եղել էդ շարիկները բայց մոռացված էր դրանք ստեղ հայտնաբերեցին դիմավորելով անուն ազգանունովս Տիկո ջան»։ Դրան ի պատասխան «Lus» օգտատերը պատասխանում է՝ «Բերող դնողը էս գիշեր թող սատկի չլուսացնի»։
(դատական նիստի արձանագրություն)
Լրացուցիչ դատալսումներում հետազոտված ապացույցները և նյութերը․
ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի օպերատիվ տեղեկատու քարտադարանի Ձև 8 տեղեկանքը, որի համաձայն՝ Ռադիկ Գարուշի Մարտիրոսյանի դատվածության վերաբերյալ տվյալներ առկա չեն:
(տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն, գ․թ․ 37)
«ԷԿԵՆԳ» ՓԲ ընկերության փոխգործելիության հարթակի միջոցով 2025 թվականի մարտի 26-ին ՀՀ պետական եկամուտների կողմիտեի էլեկտրոնային շտեմարանից արտատպված տեղեկատվությունը, որի հանցանքն ավարտվելուն օրվան նախորդող 12 ամիսների ընթացքում Ռադիկ Գարուշի Մարտիրոսյանին վճարված ամսական եկամտի չափը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի 1-ին մասի 6-րդ կետով սահմանված հաշվարկի արդյունքով պակաս է ստացվում արարքը կատարելու պահին ՀՀ-ում սահմանված նվազագույն աշխատավարձի չափից։
(տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն)
Երևանի քաղաքապետարանի «Կանաչապատում և շրջակա միջավայրի պահպանություն» համայնքային ոչ առևտրային կազմակերպության կողմից 2025 թվականի փետրվարի 17-ին տրված բնութագիրը որի համաձայն՝ Ռադիկ Գարուշի Մարտիրոսյանը 2020 թվականի փետրվարի 7-ից մինչև 2024 թվականի հուլիսի 22-ը ներառյալ աշխատել է Երևանի քաղաքապետարանի «Կանաչապատում և շրջակա միջավայրի պահպանություն» ՀՈԱԿ-ի (այսուհետ՝ Կազմակերպություն), Նոր Նորք վարչական շրջանի ստորաբաժանումում՝ որպես տեղամասի պետ։ Պարտաճանաչ և կարգապահ աշխատակից է եղել։ Աչքի է ընկել ճշտապահությամբ, գործընկերների հետ շփման նրբանկատությամբ, ինչի արդյունքում հարգանքի է արժանացել կոլեկտիվում։
(տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն)
Երևան քաղաքի Հովհաննիսյան փողոցի 24/1 շենքի բնակիչների կողմից տրված բնութագիրը, որի համաձայն՝ Ռադիկ Գարուշի Մարտիրոսյանը որպես հարևան բնութագրվել է բարեխիղճ, պատասխանատու և հուսալի անձնավորություն։
(տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն)
Ծննդի պետական գրանցման մասին թիվ 1679 գրանցման ակտը, որի համաձայն՝ Ալեն Ռադիկի Մարտիրոսյանը ծնվել է 2018 թվականի հոկտեմբերի 3-ին, որպես հայր նշված է Ռադիկ Գարուշի Մարտիրոսյանը։
(տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն):
(…)»։
3.1․ Առաջին ատյանի դատարանն իր՝ 2025 թվականի մարտի 26-ի թիվ ԵԴ1/0422/01/25 դատավճռի «Դատարանի փաստական վերլուծությունները և հաստատած փաստական հանգամանքները․» վերտառությամբ բաժնում մասնավորապես նշել է.
«(…) Հետազոտելով սույն դատավճռի 10-17-րդ կետերում շարադրված ապացույցները՝ Դատարանը գտնում է, որ դրանք վերաբերելի են սույն քրեական գործին:
Սույն դատավճռի 12-16-րդ կետերում շարադրված ապացույցներն իրենց համակցության մեջ գնահատելով՝ Դատարանը գտնում է նաև, որ դրանք բովանդակային տեսանկյունից հակասություններ չեն պարունակում: Հաշվի առնելով դրանցից յուրաքանչյուրի աղբյուրի հատկանիշները, ձևավորման հանգամանքները, ապացուցողական տեղեկությունը ձեռք բերելու միջոցը՝ Դատարանը գտնում է, որ դրանք նաև արժանահավատ են:
Պատշաճ ապացույցների բավարար համակցությամբ, դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ Դատարանը գտնում է, որ «հիմնավոր կասկածից» վեր ապացուցողական չափանիշին համապատասխան ապացուցված է, որ մեղադրյալ Ռադիկ Գարուշի Մարտիրոսյանը՝
- գտնվելով ԱՄՆ-ում անձնական օգտագործման նպատակով ձեռք է բերել 6,48 գրամ քաշով «հաշիշ» տեսակի թմրամիջոց (տե՛ս սույն դատավճռի 10-16-րդ կետերը),
- այն թաքցրել է իր բաճկոնի գրպանում և նախքան ՀՀ մեկնելը կնոջ միջոցով տվյալ բաճկոնը տեղադրել է ուսապարկում (տե՛ս սույն դատավճռի 10-րդ և 12-14-րդ կետերը),
- 2024 թվականի դեկտեմբերի 30-ին Լոս Անջելես-Վարշավա-Երևան թիվ LO 729 չվերթով՝ ժամը 06:48-ի սահմաններում ժամանել է ՀՀ և իր անձնական գործածման համար ԱՄՆ-ից մաքսային հսկողությունից թաքցնելու և դրա տեղափոխման համար սահմանված արգելքը խախտելու եղանակով ՀՀ է տեղափոխել հիշյալ թմրամիջոցը և այն պահել իր ուղեբեռում, որը հայտնաբերվել և առգրավվել է ՀՀ ՊԵԿ աշխատակիցների կողմից իրականացված մաքսային զննման ընթացքում (տե՛ս սույն դատավճռի 10-րդ, 12-14-րդ կետերը)։
Անդրադառնալով թմրամիջոցն իր բաճկոնի գրպանում տեղադրված լինելու հանգամանքի մասին մոռացած լինելու և այն պատահաբար ՀՀ տեղափոխելու վերաբերյալ մեղադրյալի ցուցմունքին՝ Դատարանն անհրաժեշտ է համարում արձանագրել, որ մեղադրյալն ի սկզբանե հայտնել է, որ տեղյակ է եղել, որ ՀՀ թմրամիջոց տեղափոխելն արգելված է։ Ավելին՝ ուղեբեռը պետական սահմանով անցկացնելու դեպքում անձի կողմից դրա պարունակության համար հնարավոր քրեական պատասխանատվության ենթակա լինելու իմացությունը իրավական կանխավարկած է (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 23-րդ հոդվածի 3-րդ մաս), որը վիճարկելու դեպքում հակառակի ապացուցվածության պարտականությունը կրում է այն վիճարկող անձը։ Սույն դեպքում պաշտպանության կողմը հիշյալ հանգամանքը ապացուցելու համար ներկայացրել է մեղադրյալի և այլ անձանց միջև խմբային նամակագրության էկրանապատճեններ, որը կատարվել է դեպքից ավելի քան մեկ ամիս անց, ընդ որում՝ մեղադրյալն է իր նամակագրությամբ հայտնում, որ մոռացած է եղել թմրամիջոցի գոյության մասին (տե՛ս սույն դատավճռի 17-րդ կետը)։
Դատարանն արձանագրում է, որ նաև, որ ձերբակալման օրը տրված ցուցմունքով մեղադրյալը հայտնել է, որ ԱՄՆ-ում գտնվելու ընթացքում ունեցել է գլխացավեր և մեկ-մեկ օգտագործել «Հաշիշ» տեսակի թմրամիջոց, այն բաճկոնը, որի գրպանում եղել է «Հաշիշ»-ը, իրենն է, դա ինքն է դրել իր գրպանի մեջ մոտ երկու ամիս առաջ ու չէր հանել, Երևան գալուց առաջ կնոջն ասել է, որ այդ բաճկոնը մյուս բաճկոնի հետ դնի պայուսակի մեջ (տե՛ս սույն դատավճռի 10.1-րդ կետը)։ Հատկանշական է նաև, որ ձերբակալվելիս մեղադրյալը հայտարարել է, որ ինքը տիրապետում է ՀՀ օրենքներին և տեղյակ է, որ ՀՀ թմրամիջոց բերելը չի թույլատրվում ու այդ բաճկոնը ինքը չի դրել պայուսակի մեջ, այլ երբ պատրաստվում էր ՀՀ մեկնել, կինը՝ Լուսինե Զաքարյանը, ով իր հետ բնակվում է ԱՄՆ-ում, ասել է, որ բաճկոն է դնում հետը, ու չի նայել, թե ինչ բաճկոն է դրել ուսապարկի մեջ (տե՛ս սույն դատավճռի 11-րդ կետը)։ Իսկ Դատարանում տրված ցուցմունքով մեղադրյալը հստակեցրել է, որ որպես ամենօրյա բաճկոն միայն այդ մեկն է ունեցել և երբ կնոջն ասել է, որ ամենօրյա բաճկոն դնի, դա պետք է դրվեր, ուրիշ չէր կարող դրվել (տե՛ս սույն դատավճռի 10.3-րդ կետը)։ Ընդ որում՝ Դատարանի համար հատկանշական է նաև այն, որ մեղադրյալը հայտնել է, որ տարբեր տեղեր ունեցել է տարբեր թմրամիջոցներ պահված, ավելին՝ հստակ հիշել է, որ թմրամիջոցներ պահել է նաև այդ բաճկոնի գրպանում։ Այս տեսանկյունից Դատարանը հաշվի է առնում նաև այն, որ ըստ իր հայտնածի՝ մեղադրյալը թմրամիջոց օգտագործել է նաև դեպքից կարճ ժամանակ առաջ մի քանի անգամ։
Նման պայմաններում Դատարանը դեպքից ավելի քան մեկ ամիս անց ըստ էության մեղադրյալի նախաձեռնությամբ տեղի ունեցած և նրա նախանշած բովանդակությամբ նամակագրության տվյալներն արժանահավատ չի գնահատում՝ մեղադրյալի մեղավորության և դիտավորության հարցը գնահատելու տեսանկյունից, հատկապես այն պայմաններում, երբ մեղադրյալի հաղորդագրություններին ի պատասխան՝ դրա հասցեատերը հերքել է թմրամիջոցի՝ ուսապարկում տեղադրած լինելու մասին տեղյակ լինելու հանգամանքը։
Վերոգրյալի համատեքստում անդրադառնալով մեղադրյալի կնոջ կողմից դիտավորությամբ թմրամիջոցն ուղեբեռում տեղադրած լինելու վերաբերյալ մեղադրյալի հայտնած ենթադրական տվյալներին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալն այդպես էլ չպնդեց նշված հանգամանքը, իսկ նրա ներկայացրած նամակագրությունից երևում է, որ մեղադրյալի կինը (ըստ մեղադրյալի հայտնածի՝ «Lus» օգտատերը) հերքում է այդ հանգամանքը։ Ավելին՝ եթե կնոջ այդպիսի արարքի նպատակը (ըստ մեղադրյալի) եղել է այնպես անելը, որ ինքը ԱՄՆ չկարողանա վերադառնալ, ապա Դատարանի համար անհասկանալի է, թե ինչու նման նպատակ և գաղափար ունեցող անձը պետք է «Նութելայի» տարայում գտնվող թմրամիջոցը տեղադրեր այն բաճկոնի գրպանում, որը տեղադրված է եղել անձնական իրերի վերևում՝ հասանելի հատվածում, և նախատեսված է եղել օդանավակայանում ցուրտ լինելու դեպքում օգտագործման համար, իսկ ուսապարկում եղել են նաև այլ իրեր, այդ թվում՝ բաճկոն (ըստ մեղադրյալի հայտնածի)։ Մասնավորապես՝ մեղադրյալի թռիչքը եղել տարանցիկ՝ նա ԱՄՆ-ից մեկնել է Վարշավա, ապա Երևան, և հավանականությունը զգալի մեծ է եղել մինչև Երևան հասնելն այդ բաճկոնն օգտագործելու ինչպես ԱՄՆ-ի, այնպես էլ այլ երկրի տարածքում, իսկ օգտագործելու դեպքում նշված փաթեթավորումը ողջամտորեն շոշափելի և հեշտորեն հայտնաբերելի կլիներ մեղադրյալի համար։
Նման պայմաններում Դատարանն արժանահավատ չի գնահատում մեղադրյալի կողմից հայտնած վերոնշյալ տվյալները։
Այսպիսով՝ Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Ռադիկ Մարտիրոսյանի ձեռքի ուղեբեռում, նրա անձնական օգտագործման իրերի՝ մասնավորապես բաճկոնի գրպանից թմրամիջոց հայտնաբերված լինելու հանգամանքը սույն դեպքում բավարար է «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշին համապատասխան ապացուցված գնահատելու համար մեղադրյալի կողմից դիտավորությամբ թմրամիջոցը ՀՀ տեղափոխելու փաստը։
(…)»։
4. Առաջին ատյանի դատարանն իր՝ 2025 թվականի մարտի 26-ի թիվ ԵԴ1/0422/01/25 դատավճռի «Պատճառաբանական մաս» վերտառությամբ բաժնում մասնավորապես նշել է.
«(…) Վերոգրյալի հիման վրա և հաշվի առնելով Դատարանի կողմից՝ սույն դատավճռի 23-23.1-րդ կետերում հաստատված փաստական հանգամանքները՝ Դատարանը գտնում է, որ ապացուցված է, որ՝
- մեղադրյալ Ռադիկ Մարտիրոսյանը կատարել է խոշոր չափերի թմրամիջոցների մաքսանենգություն: Դատարանը գտնում է, որ «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշին համապատասխան ապացուցված է մեղադրյալի մեղավորությունն իրեն մեղսագրված հանցանքում, իսկ նրա արարքը որակված է ճիշտ և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին։
- մեղադրյալ Ռադիկ Մարտիրոսյանն առանց իրացնելու նպատակի ապօրինի պահել է խոշոր չափերի թմրամիջոց: Դատարանը գտնում է, որ «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշին համապատասխան ապացուցված է մեղադրյալի մեղավորությունն իրեն մեղսագրված հանցանքում, իսկ նրա արարքը որակված է ճիշտ և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին։
Մեղադրյալի քրեական պատասխանատվության հարցը.
Հաստատված համարելով մեղադրյալ Ռադիկ Գարուշի Մարտիրոսյանի մեղավորությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և 399-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված հանցանքների կատարման մեջ՝ Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է անդրադառնալ մեղադրյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հետ կապված հետևյալ հարցերին.
ա) արդյո՞ք ապացուցված են մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները.
բ) մեղադրյալը ենթակա է արդյո՞ք պատժի իր կատարած հանցանքների համար.
գ) ի՞նչ պատիժ պետք է նշանակվի մեղադրյալի նկատմամբ.
դ) մեղադրյալն արդյո՞ք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը.
Անդրադառնալով «ա» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
(…)
Դատարանը որպես մեղադրյալ Ռադիկ Մարտիրոսյանի պատիժը մեղմացնող հանգամանք է դիտարկում այն, որ պատիժ նշանակելու պահին վերջինիս խնամքին է գտնվում մեկ անչափահաս երեխա (տե՛ս դատավճռի 21-րդ կետը):
Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Ռադիկ Մարտիրոսյանի պատասխանատվությունը կամ պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ առկա չեն։
Անդրադառնալով «բ» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ սույն քրեական գործով մեղադրյալ Ռադիկ Մարտիրոսյանին պատժից ազատելու հիմքեր առկա չեն, հետևաբար՝ նա ենթակա է պատժի իր կատարած հանցանքի համար։
Անդրադառնալով «գ» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
(…)
Վերը մեջբերված իրավական նորմերում և դիրքորոշումներում սահմանված չափանիշների համատեքստում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքի համար մեղադրյալ Ռադիկ Մարտիրոսյանի նկատմամբ պատժի տեսակը որոշելիս Դատարանը հաշվի է առնում հետևյալը.
- նրա կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով կատարված հանցագործության բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, մասնավորապես այն, որ նրան մեղսագրված արարքը բնակչության առողջության դեմ ուղղված, դիտավորյալ, միջին ծանրության հանցագործություն է, թմրամիջոցը «Հաշիշ» տեսակի թմրամիջոց է, որը վտանգավորության և անձի օրգանիզմի վրա ազդեցության հարաբերականորեն ցածր աստիճան ունի, դրա չափը 6,48 գրամ է, որը մոտ է տվյալ թմրամիջոցի համար սահմանված խոշոր չափի նվազագույն սահմանին,
- խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը,
- թմրամիջոցների ապօրինի շրջանառության դեմ պայքարի ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը,
- պատասխանատվությունը կամ պատիժը մեղմացնող սույն դատավճռի 28.1-րդ կետում նշված հանգամանքը, ինչպես նաև պատասխանատվությունը կամ պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը,
- անձը բնութագրող հանգամանքները, այդ թվում՝ տարիքը, առաջին անգամ հանցանք կատարած լինելը, դրական բնութագրվելը (տե՛ս դատավճռի 18-րդ, 20-րդ, 20․1-րդ կետերը)։
Վերոգրյալից ելնելով Դատարանը գտնում է, որ տվյալ դեպքում սանկցիայով նախատեսված ամենամեղմ պատժատեսակի՝ տուգանքի միջոցով հնարավոր է ապահովել պատժի նպատակների իրացվելիությունը:
(…)
Վերոգրյալի հիման վրա, նկատի ունենալով սույն դատավճռի նախորդ կետում նշված հանգամանքները՝ Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ պետք է նշանակել տուգանք՝ այն սահմանելով նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի չափով:
Հաշվի առնելով, որ հանցանքին նախորդող 12 ամիսների ընթացքում՝ մեղադրյալ Ռադիկ Մարտիրոսյանի ամսական եկամտի հաշվարկի արդյունքով դրա չափը պակաս է ստացվում նվազագույն աշխատավարձի չափից (տե՛ս սույն դատավճռի 19-րդ կետը)՝ մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված տուգանքի չափը պետք է հաշվարկել հանցանքը կատարելու պահին նվազագույն աշխատավարձի` 75.000 (յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամի հաշվարկով, որի դեպքում այն կկազմի 750.000 (յոթ հարյուր հիսուն հազար) ՀՀ դրամ:
Վերը մեջբերված իրավական նորմերում և դիրքորոշումներում սահմանված չափանիշների համատեքստում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված հանցանքի համար մեղադրյալ Ռադիկ Մարտիրոսյանի նկատմամբ պատժի տեսակը և չափը որոշելիս Դատարանը հաշվի է առնում հետևյալը.
- նրա կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով կատարված հանցագործության բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, մասնավորապես այն, որ նրան մեղսագրված արարքը բնակչության առողջության դեմ ուղղված, դիտավորյալ ծանր հանցագործություն է, թմրամիջոցը «Հաշիշ» տեսակի է, որը վտանգավորության և անձի օրգանիզմի վրա ազդեցության հարաբերականորեն ցածր աստիճան ունի, դրա չափը 6,48 գրամ է, որը մոտ է տվյալ թմրամիջոցի համար սահմանված խոշոր չափի նվազագույն սահմանին, այն տեղափոխվել է ՀՀ մեղադրյալի անձնական օգտագործման նպատակով,
- խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը,
- թմրամիջոցների ապօրինի շրջանառության դեմ պայքարի ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը,
- պատասխանատվությունը կամ պատիժը մեղմացնող սույն դատավճռի 28.1-րդ կետում նշված հանգամանքը, ինչպես նաև պատասխանատվությունը կամ պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը,
- անձը բնութագրող հանգամանքները, այդ թվում՝ տարիքը, առաջին անգամ հանցանք կատարած լինելը, դրական բնութագրվելը (տե՛ս դատավճռի 18-րդ, 20-րդ, 20․1-րդ կետերը)։
Վերոգրյալների հիման վրա Դատարանը հանգում է այն հետևության, որ տվյալ դեպքում մեղադրյալի նկատմամբ պետք է նշանակել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված նվազագույն պատիժ՝ ազատազրկում՝ 5 (հինգ) տարի ժամկետով։
(…)
Վկայակոչված հոդվածի կիրառմամբ Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Ռադիկ Մարտիրոսյանի նկատմամբ որպես վերջնական պատիժ պետք է նշանակել տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի տասնապատիկի՝ 750․000 (յոթ հարյուր հիսուն համազար) ՀՀ դրամի չափով, և ազատազրկման՝ 5 (հինգ) տարի ժամկետով:
Դատարանը գտնում է, որ վերոնշյալ պատժատեսակները և դրանց չափը սույն դեպքում համաչափ են մեղադրյալ Ռ․Մարտիրոսյանի անձին և նրա կատարած հանցանքին։
Անդրադառնալով «դ» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանն արձանագրում է հետևյալը․
(…)
Մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցը որոշելիս Դատարանը հիմք է ընդունում թմրամիջոցների ապօրինի շրջանառության դեմ պայքարի ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, որը պայմանավորված է այն իրողությամբ, որ թմրամիջոցների ապօրինի շրջանառությունը սպառնում է պետության անվտանգությանն ու կայունությանը, աղետալի վնասներ է հասցնում երկրի տնտեսությանը, ազգի գենոֆոնդին, թմրամիջոցների տարածումը և տարանցումն անմիջական սպառնալիք են ներկայացնում ազգային անվտանգության համար:
Այս համատեքստում մեղադրյալ Ռ․ Մարտիրոսյանի կատարած արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի (տե՛ս սույն դատավճռի 30.2-րդ և 30.3-րդ կետերը) պատշաճ գնահատման պայմաններում, հաշվի առնելով նաև նրա կատարած հանցանքների փոխկապվածությունը՝ Դատարանը գտնում է, որ նրա անձը բնութագրող, ինչպես նաև պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքները (տե՛ս սույն դատավճռի 30.2-րդ և 30.3-րդ կետերը) սույն դեպքում բավարար են հանգելու այնպիսի համոզման, որ պատժի նպատակների, հատկապես՝ սոցիալական արդարությունը վերականգնելու և նմանատիպ հանցագործությունները կանխելու նպատակների իրականացումը հնարավոր է և ողջամտորեն ավելի արդյունավետ առանց նրա կողմից պատիժը կրելու՝ համապատասխան պարտականությունների սահմանմամբ։
Վելոգրյալների հիման վրա՝ Դատարանը գտնում է, որ սույն դեպքում պատժի նպատակների՝ հատկապես նմանատիպ հանցագործությունները կանխելու նպատակի տեսանկյունից, անհրաժեշտ է սահմանել փորձաշրջան 3 (երեք) տարի ժամկետով և այդ ընթացքում մեղադրյալ Ռադիկ Մարտիրոսյանի վրա դնել հետևյալ պարտականությունները.
- առանց դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության չլքել Հայաստանի Հանրապետության տարածքը,
- մեկ տարվա ընթացքում յուրաքանչյուր երկու ամիսը մեկ անգամ անցնել տոկսիկոքիմիական հետազոտություն:
Դատարանի համոզմամբ համապատասխան պարբերականությամբ տոկսիկոքիմիական հետազոտություններ անցնելու պարտականությունը կարող է ապահովել թմրամիջոցներ օգտագործելու սովորությունից ձեռպահ մնալու, հետևաբար նաև նմանատիպ հանցանքների կանխարգելմանը։
Մեղադրյալի ազատ տեղաշարժման իրավունքի սահմանափակմամբ զուգակցված մյուս պարտականության սահմանումը միտված է մեղադրյալ Ռադիկ Մարտիրոսյանի նկատմամբ փորձաշրջանի ընթացքում իրականացվող վերահսկողության արդյունավետության ապահովմանը։
Դատարանը, նկատի ունենալով մեղադրյալի ընտանեկան և գույքային դրությունը, մշտական աշխատանք չունենալը՝ հիմնավորված է գնահատում տուգանքի սահմանված գումարն անհապաղ և ամբողջությամբ վճարելու անհնարինության վերաբերյալ մեղադրյալի փաստարկները։ Հետևաբար՝ ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 59-րդ հոդվածի 8-րդ մասով՝ Դատարանը գտնում է, որ առկա են հիմքեր նրան թույլատրելու այն վճարել մեկ տարվա ժամկետում։
Այլ վերաբերելի հարցեր․
Նկատի ունենալով, որ սույն քրեական գործով գույքային հայցի, գույքի վրա արգելանք դնելու վերաբերյալ տվյալներ առկա չեն՝ Դատարանն այդ հարցերը համարում է լուծված։
Անդրադառնալով վարութային ծախսերի հարցին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ քրեական գործով վարութային ծախսերը բաղկացած են փորձաքննության արժեքից, որը կազմում է 324․000 (երեք հարյուր քսանչորս հազար) ՀՀ դրամ, որը ենթակա է վճարման մեղադրյալի կողմից։
Անդրադառնալով իրեղեն ապացույցների տնօրինման հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո Նախաքննության մարմնի 2025 թվականի հունվարի 8-ի որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված՝ «Հաշիշ» տեսակի թմրամիջոցն անհրաժեշտ է ոչնչացնել:
Անդրադառնալով մեղադրյալ Ռադիկ Մարտիրոսյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցին՝բացակայելու արգելքին՝ Դատարանը գտնում է, որ այն անհրաժեշտ է թողնել անփոփոխ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը: (…)»։

Վերաքննիչ բողոքների հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջները.
5. Վերաքննիչ բողոքները քննվում են հետևյալ հիմքերի սահմաններում՝ ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.
Իր վերաքննիչ բողոքում ՀՀ գլխավոր դատախազության բնակչության առողջության դեմ ուղղված հանցագործությունների գործերով վարչության ավագ դատախազ Վ․Ղազարյանը մասնավորապես նշել է.
«(…) [Թ]իվ ԵԴ1/0422/01/25 քրեական գործով Ռադիկ Մարտիրոսյանի վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը՝ պատժի վերաբերյալ և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառման իրավաչափության վերաբերյալ հետևություններն անհիմն են, դատարանի կողմից թույլ է տրվել դատական սխալ՝ նյութական օրենքի խախտում, ուստի կայացված որոշումը ենթակա է բեկանման՝ հետևյալ պատճառաբանությամբ.
(…)
Անդրադառնալով առաջին ատյանի դատարանի որոշման հիմքում դրված հետևություններին՝ պետք է նշել, որ պատժատեսակի և պատժաչափի, ինչպես նաև՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառման իրավաչափության հարցը քննարկելիս ստորադաս դատարանը պատշաճ գնահատականի չի արժանացրել նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության համար էական նշանակություն ունեցող ստորև ներկայացվող հանգամանքները.
Տվյալ դեպքում, որպես մեղադրյալի անձը դրական բնութագրող հանգամանք դատարանը հաշվի է առել, որ նա նախկինում դատապարտված չի եղել, բնութագրվում է դրական, մինչդեռ նշված հանգամանքն օբյեկտիվորեն չի կարող համարվել նրա կամ նրա կատարած արարքների հանրային վտանգավորությունը նվազեցնող հանգամանք՝ հաշվի առնելով այն, որ անձի դատապարտված չլինելը բնութագրական է անձանց լայն շրջանակի և, ինքնին, պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար չի կարող հիմք հանդիսանալ:
Որպես պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ չեն եղել:
Անդրադառնալով մեղադրյալի անձը բնութագրող և պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքներին՝ անհրաժեշտ է փաստել, որ դրանց ազդեցությունը նշանակվող պատժի տեսակի և չափի վրա մեխանիկական չէ և կախված է դրա մեղմացնող նշանակությունից, որոշվում է այդ հանգամանքների էության, արժեքի և կատարված արարքի հետ դրանց հարաբերակցության գնահատմամբ։ Ինչքանով է կոնկրետ հանգամանքն ազդում կատարված արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի վրա, կախված է ոչ միայն այդ հանգամանքից, այլև արարքից, դրանց փոխադարձ կապից ու հարաբերակցությունից։ Ըստ բնույթի և հանրության համար վտանգավորության աստիճանի՝ մեղադրյալին մեղսագրված արարքները հանդիսանում են առանձնապես ոչ մեծ ծանրության և ծանր հանցագործություններ, իսկ սուբյեկտիվ կողմից դրսևորվում են բացառապես ուղղակի դիտավորությամբ:
Սույն դեպքում մեղադրյալին վերագրվող արարքների հանրային վտանգավորության բնույթը գնահատելու կապակցությամբ անհրաժեշտ է նշել այն կարևոր հանգամանքը, որ թմրամիջոցների ապօրինի շրջանառության հետ կապված հանցագործությունների վտանգավորությունը պայմանավորված է ոչ միայն նրանով, որ դրանք վնաս են հասցնում առանձին անձանց առողջությանը, այլև նրանով, որ այդ հանցավոր արարքները ոտնձգում են ամբողջ հասարակության դեմ: Թմրամիջոցների ապօրինի շրջանառությունը հասարակական չարիք է, որի դեմ պայքարը ոչ միայն ներպետական, այլև միջազգային խնդիր է: Հիշյալ հանցագործությունների վտանգավորությունը նրանում է, որ ներկա պայմաններում թմրամիջոցների տարածվածությունը հետզհետե ձեռք է բերում մեծ ծավալներ և ընդգրկում անձանց նոր շրջանակներ: Նման պայմաններում հանցավորության տվյալ տեսակի դեմ պայքարում որդեգրած խիստ քաղաքականությունը ողջամտորեն կարող է արդյունավետ միջոց հանդիսանալ այդպիսի արատավոր երևույթներին առնչվելուց հասարակության անդամների՝ հնարավորինս զերծ մնալուն՝ այն գիտակցմամբ, որ գործում է խիստ պատժի կիրառման անխուսափելիությունը:
Մեղադրյալին մեղսագրվող արարքներից մեկի համար նախատեսված է պատիժ միայն ազատազրկման ձևով, ինչը նմանատիպ հանցանքների կատարման մեջ մեղավոր ճանաչված անձանց կողմից կրելու դեպքում, կարող է գործուն միջոց լինել հանցագործությունների կանխմանը հասնելու համար:
Բացի այդ, բացառապես ազատազրկման ձևով պատժատեսակի սահմանումը վկայում է նաև նմանատիպ հանցատեսակների նկատմամբ օրենսդրի կողմից կիրառելի պատժողական քաղաքանության տրամաբանության և հետապնդվող նպատակի մասին:
Ավելին, ՀՀ քրեական օրենսգրքով սահմանված պատժի համակարգի՝ առավել խիստ պատժատեսակի նշանակման պայմաններում դատարանների կողմից պետք է ներկայացվեն բավարար և անհրաժեշտ հիմնավորումներ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար, որոնք թեև թվարկված են վիճարկվող դատական ակտում, սակայն դրանք համակցության մեջ գնահատումը չի կարող համարվել բավարար:
Բացի այդ, ցանկացած դեպքում անձի նկատմամբ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը պետք է դիտարկվի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով սահմանված՝ պատժի յուրաքանչյուր նպատակի կենսագործումն ապահովելու տեսանկյունից, քանի որ պատժի նպատակներից որևէ մեկը չի կարող դիտվել մյուսից առավել կամ նվազ:
Այս համատեքստում հարկ է նշել, որ հանցագործությունների կանխարգելման առումով պետության գործառույթների իրացման ամենաարդյունավետ եղանակներից մեկը կայացված դատական ակտերով հանցավոր արարքների այնպիսի հակազդումն է, որը նմանատիպ արարքներ կատարելու հակված հասարակության մյուս անդամներին կնախազգուշացնի զերծ մնալ այդպիսի արարքներ կատարելուց, սակայն ստորադաս դատարանի կայացրած վերը նշված դատական ակտն այս խնդիրը, ըստ էության, չի լուծում:
Տվյալ դեպքում մեղադրյալ Ռադիկ Մարտիրոսյանի նկատմամբ ակնհայտ մեղմ պատիժ նշանակելով և նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը պատշաճ չի գնահատել վերջինիս կատարած արարքների հանրային վտանգավորության բնույթը և աստիճանը բնութագրող հանգամանքները և դրանց չի տվել անհրաժեշտ քրեաիրավական նշանակություն։
Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտի մեջ չի մատնանշվել որևէ ծանրակշիռ փաստարկ կամ ապացույց, որը հնարավորություն կտար հանգելու հետևության առ այն, որ հանցավորի ուղղվելը հնարավոր է առանց նրա կողմից պատիժը փաստացի կրելու, կամ որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելով` դատարանը կհասնի պատժի նպատակներին. ընդհակառակը, անխուսափելի է, որ հասարակությունից հանցավորի չմեկուսացվելը բացասաբար կանդրադառնա բնակչության իրավագիտակցության, իրավական համակարգի նկատմամբ ունեցած հավատի և վստահության վրա:
Այսպիսով, հաշվի առնելով սույն գործի հանգամանքները, կատարված արարքների վտանգավորության աս¬տի¬ճանը և պատիժ նշանակելու վերաբերյալ Վճռա¬¬¬¬բեկ դատա¬րանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումները՝ գտնում եմ, որ առաջին ատյանի դատարանը սույն գործով կայացրել է չհիմնավորված և անօրինական դատական ակտ, այն է՝ մեղադրյալի նկատմամբ նշանակվել է ակնհայտ մեղմ պատիժ և նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելով թույլ է տվել դատական սխալ՝ նյութական իրավունքի խախտում, որն ազդել է գործի ելքի վրա: (…)»:
Ելնելով վերոգրյալից դատախազը խնդրել է՝ թիվ ԵԴ1/0422/01/25 քրեական գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի մարտի 26-ի դատավճիռը մասնակի՝ պատժի մասով բեկանել, այդ մասով կայացնել նոր դատական ակտ: Ռադիկ Մարտիրոսյանի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նշանակել պատիժ՝ 1 տարի 6 ամիս ժամկետով ազատազրկում, իսկ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով՝ նշանակել պատիժ՝ 6 տարի ժամկետով: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 74-րդ հոդվածի կիառմամբ՝ Ռադիկ Մարտիրոսյանի նկատմամբ նշանակել վերջնական պատիժ՝ 7 տարի ժամկետով ազատազրկում և պայմանականորեն չկիրառելը ճանաչել անթույլատրելի:
5․1․ Իր վերաքննիչ բողոքում մեղադրյալ Ռադիկ Մարտիրոսյանի պաշտպան Մամիկոն Մանուկյանը մասնավորապես նշել է.
«(…)Պաշտպանության կողմը գտնում է, որ ստորադաս դատարանը Ռադիկ Մարտիրոսյանին մեղավոր ճանաչելով ՀՀ քրեական օրենս¬գրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 399-րդ հոդ¬վա¬ծի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված հանցավոր արարքների կատարման մեջ՝ թույլ է տվել դատական սխալ՝ նյութական և դատավարական օրենքի էական խախտումներ, որոնք էլ ազդել են գործի ելքի վրա:
Այսպես.
Հիմնական դատալսումների ընթացքում հետազոտելով թույլատրելի հետևյալ ապացույցները՝
1. Մեղադրյալ Ռադիկ Գարուշի Մարտիրոսյանի ցուցմունքը.
2. Ռադիկ Գարուշի Մարտիրոսյանի ձերբակալման վերաբերյալ 2024 թվականի դեկտեմբերի 30-ի արձանագրությունը.
3. Որպես արտավարութային փաստաթուղթ ապացույց ճանաչված մաքսային զննման (տեսազննման) 2024 թվականի դեկտեմբերի 30-ի թիվ Հ/267-2024 ակտը.
4. Որպես արտավարութային փաստաթուղթ ապացույց ճանաչված մաքսանենգության դեպքի վերաբերյալ 2024 թվականի դեկտեմբերի 30-ի թիվ ՄԿԽԴ-520 արձանագրությունը.
5. Որպես արտավարութային փաստաթուղթ ապացույց ճանաչված 2024 թվականի դեկտեմբերի 30-ին արտատպված Ռադիկ Մարտիրոսյանի վերաբերյալ ՍԷԿՏ համակարգի քաղվածքը .
5.1. Փաստաթղթերի զննում կատարելու մասին 2025 թվականի հունվարի 18-ի արձանագրությունը.
6. «ՀՀ ՔԿ փորձաքրեագիտական կենտրոն»ՊՈԱԿ-ի դատանյութագիտական և դատակենսաբանական համալիր փորձաքննության 2025 թվականի հունվարի 15 թիվ 2770 Ք-24 եզարակացությունը.
7. Իրեղեն ապացույց ճանաչված՝ «Հաշիշ» տեսակի թմրամիջոց.
8.Պաշտպանի կողմից ներկայացված՝ մեղադրյալ Ռադիկ Մարտիրոսյանի հե¬ռա¬խոսի «Messenger» հավելվածից արտատպված խմբակային նամակագրությունը, համաձայն որի՝ Ռադիկ Մարտիրոսյանը նամակագրության մեջ գրել է, որ «Նութելայի բանկի մեջա եղել էդ շարիկները, բայց մոռացված էր դրանք, ստեղ հայտնաբերեցին դիմավորելով անուն ազգանունովս Տիկո ջան»: Դրան ի պատասխան «Lus» օգտատերը, ով հանդիսանում է Ռադիկ Մարտիրոսյանի կինը, պատասխանել է «Բերող դնողը էս գիշեր թող սատկի չլուսացնի»:
Դատարանը գտել է, որ դրանք վերաբերելի են սույն քրեական գործին և նաև արժանահավատ են:
Համաձայն մեղադրյալ Ռադիկ Մարտիրոսյանի ցուցմունքի՝ ինքը տեղյակ չի եղել, որ իր ուղեբեռում թմրանյութ կա, երբ հանել են բաճկոնի գրպանից, ինքը ճա¬նա¬չել է այն, բայց զարմացել: Ամերիկայում բնակվել է հինգ ամիս. Մաս¬նա¬գի¬տու¬թյամբ լինելով իրավաբան և՛ Հայաստանի օրենքները գիտի, և՛ Ամերիկայի: Տեղյակ է, որ Հայաստանում չի թույլատրվում ու իրավունք չունի նույնիսկ օծանելիք բերել Հա¬յաստան: Վերջինս ցուցմունքով հայտնել է նաև, որ արդեն Հայաստանում գտ¬ն¬վե¬լու ժամանակ կնոջն ասել է, որ խոհանոցում ստուգի՝ իր տեղում է հիշյալ թմ¬րա¬մի¬ջո¬ցը, թե ոչ, կինը պատասխանել է, որ չկա, իսկ երբ ինքն ասել է, որ իր բաճկոնի գր¬պանից են հայտնաբերել այն, կինը պատասխանել, որ ով դա արել է, «կարող է չլու¬սացնել»: Առաջին օրվանից մտածել է, որ ինքն է դրել ու մոռացել, բայց գնալով այս ամիսների ընթացքում տեսնելով և զգալով կնոջ վերաբերմունքը իր հանդեպ և հասկանալով, որ վերջինս ամեն բան անում է, որ իրեն «դեպորտ» անեն և չկա¬րո¬ղա¬նա հետ վերադառնա ԱՄՆ, հասկանում է, որ իր նկատմամբ նենգ դիտավորություն է գործել, որի վառ ապացույցն է նաև 2025 թվականի հունվարի 03-ին կնոջ կողմից իրենց տանը գտնվող իր հագուստը ամբողջությամբ տնից դուրս նետելը:
Անդրադառնալով թմրամիջոցն իր բաճկոնի գրպանում տեղադրված լինելու հանգամանքի մասին մոռացած լինելու և այն պատահաբար ՀՀ տեղափոխելու վերաբերյալ մեղադրյալի ցուցմունքին ստորադաս դատարանն արձանագրել է հետևյալը.
Մեղադրյալն ի սկզբանե հայտնել է, որ տեղյակ է եղել, որ ՀՀ թմրամիջոց տե¬ղա¬փոխելն արգելված է: Ավելին ուղեբեռը պետական սահմանով անցկացնելու դեպ¬քում անձի կողմից դրա պարունակության համար հնարավոր քրեական պա¬տաս¬խա¬նա¬տվության ենթակա լինելու իմացությունը իրավական կանխավարկած է (ՀՀ քրե¬ա¬կան օրենսգրքի 23-րդ հոդվածի 3-րդ մաս), որը վիճարկելու դեպքում հակառակի ապա¬ցուցվածության պարտականությունը կրում է այն վիճարկող անձը: Սույն դեպ¬քում պաշտպանության կողմը հիշյալ հանգամանքը ապացուցելու համար ներ¬կա¬յաց¬րել է մեղադրյալի և այլ անձանց միջև խմբային նամակագրության էկրա¬նա¬պատ¬ճեն¬ներ, որը կատարվել է դեպքից ավելի քան մեկ ամիս անց, ընդ որում մեղադրյալն է իր նամակագրությամբ հայտնում է, որ մոռացած է եղել թմրամիջոցի գոյության մա¬սին (տես սույն դատավճռի 17-րդ կետը):
Դատարանն արձանագրում է նաև, որ ձերբակալման օրը տրված ցուցմունքով մե¬-ղադրյալը հայտնել է, որ ԱՄՆ-ում գտնվելու ընթացքում ունեցել է գլխացավեր և մեկ-մեկ օգտագործել «Հաշիշ» տեսակի թմրամիջոց, այն բաճկոնը, որի գրպանում եղել է «Հաշիշ»-ը, իրենն է, դա ինքն է դրել իր գրպանի մեջ մոտ երկու ամիս առաջ ու չէր հանել, Երևան գալուց առաջ կնոջն ասել է, որ այդ բաճկոնը մյուս բաճկոնի հետ դնի պայուսակի մեջ (տե՛ս սույն դատավճռի 10.1-րդ կետը): Հատկանշական է նաև, որ ձերբակալվելիս մեղադրյալը հայտարարել է, որ ինքը տիրապետում է ՀՀ օրենք¬ներին և տեղյակ է, որ ՀՀ թմրամիջոց բերելը չի թույլատրվում ու բաճկոնը ինքը չի դրել պայուսակի մեջ, այլ երբ պատրաստվում էր ՀՀ մեկնել, կինը՝ Լուսինե Զաքարյանը, ով իր հետ բնակվում է ԱՄՆ-ում, ասել է, որ բաճկոն է դնում հետը, ու չի նայել, թե ինչ բաճկոն է դրել ուսապարկի մեջ(տես սույն ըատավճռի 11-րդ կետը): Իսկ Դատարանում տրված ցուցմունքով մեղադրյալը հստակեցրել է, որ որպես ամեն¬օրյա բաճկոն միայն այդ մեկն է ունեցել և երբ կնոջն ասել է, որ ամենօրյա բաճ¬կոն դնի,դա պետք է դրվեր, ուրիշ չէր կարող դրվել (տեսսույն դատավճռի 10.3-րդ կետը): Ընդ որում Դատարանի համար հատկանշական է նաև այն, որ մեղադրյալը հայտ¬նել է, որ տարբեր տեղեր ունեցել է տարբեր թմրամիջոցներ պահված, ավելին հստակ հիշել է, որ թմրամիջոցներ պահել է նաև այլ բաճկոնի գրպանում: Այս տե¬սան¬կյունից Դատարանը հաշվի է առնում նաև այն, որ ըստ իր հայտնածի մե¬ղա¬դր¬յալը թմրամիջոց օգտագործել է նաև դեպքից կարճ ժամանակ առաջ մի քանի անգամ:
Նման պայմաններում Դատարանը դեպքից ավելի քան մեկ ամիս անց ըստ էու¬թյան մեղադրյալի նախաձեռնությամբ տեղի ունեցած և նրա նախանշած բով¬ան¬դա¬կու¬թյամբ նամակագրության տվյալներն արժանահավատ չի գնահատում մե¬ղա¬դր¬յալի մեղավորության և դիտավորության հարցը գնահատելու տեսանկյունից, հատ¬կա¬պես այն պայմաններում, երբ մեղադրյալի հաղորդագրություններին ի պա¬տաս¬խան դրա հասցեատերը հերքել է թմրամիջոցի ուսապարկում տեղադրած լինելու մասին տեղյակ լինելու հանգամանքը:
Վերոգրյալի համատեքստում անդրադառնալով մեղադրյալի կնոջ կողմից դի¬տա-վորությամբ թմրամիջոցն ուղեբեռում տեղադրած լինելու վերաբերյալ մե¬ղա¬դր¬յալի հայտնած ենթադրական տվյալներին Դատարանն արձանագրում է, որ մե¬ղա¬դր¬յալն այդպես էլ չպնդեց նշված հանգամանքը, իսկ նրա ներկայացրած նա¬¬մա¬կա¬գրու¬թյունից երևում է, որ մեղադրյալի կինը (ըստ մեղադրյալի հայտնածի «Լուս» օգ¬տա¬տերը) հերքում է այդ հանգամանքը: Ավելին եթե կնոջ այդպիսի արարքի նպա¬տա¬կը (ըստ մեղադրյալի) եղել է այնպես անելը, որ ինքը ԱՄՆ չկարողանա վե¬րա¬դառ¬նալ, ապա Դատարանի համար անհասկանալի է, թե ինչու նման նպատակ և գա¬ղափար ունեցող անձը պետք է «Նութելայի» տարայում գտնվող թմրամիջոցը տե¬ղա¬դրեր այն բաճկոնի գրպանում, որը տեղադրված է եղել անձնական իրերի վերև¬ում՝ հասանելի հատվածում և նախատեսված է եղել օդանավակայանում ցուրտ լի¬նե¬լու դեպքում օգտագործման համար, իսկ ուսապարկում եղել են նաև այլ իրեր,այդ թվում՝ բաճկոն (ըստ մեղադրյալի հայտնածի): Մասնավորապես՝ մեղադրյալի թռիչքը եղել տարանցիկ՝ նա ԱՄՆ֊ից մեկնել է Վարշավա, ապա Երևան, ևհա¬վա¬նա¬կա¬նու¬թյունը զգալի մեծ է եղել մինչև Երևան հասնելն այդ բաճկոնն օգտագործելու ինչպես ԱՄՆ-ի, այնպես էլ այլ երկրի տարածքում, իսկ օգտագործելու դեպքում նշված փա¬թե¬թավորումը ողջամտորեն շոշափելի և հեշտորեն հայտնաբերելի կլիներ մե¬ղա¬դր¬յալի համար:
Նման պայմաններում Դատարանն արժանահավատ չի գնահատում մե¬ղա¬դր¬յալի կոդմից հայտնած վերոնշյալտվյալները:
Այսպիսով՝ ստորադաս դատարանը գտել է, որ մեղադրյալ Ռադիկ Մարտիրոսյանի ձեռքի ուղեբեռում, նրա անձնական օգտագործման իրերի՝ մաս¬նա¬վորապես բաճկոնի գրպանից թմրամիջոց հայտնաբերված լինելու հանգամանքը սույն դեպքում բավարար է «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չա¬փա¬նի¬շին համապատասխան ապացուցված գնահատելու համար մեղադրյալի կողմից դի¬տա¬վորությամբ թմրամիջոցը ՀՀ տեղափոխելու համար:
Վերոգրյալի հիման վրա ստորադաս դատարանը գտել է, որ «հիմնավոր կաս¬կա¬ծից վեր» ապացուցողական չափանիշին համապատասխան ապացուցված է մե¬ղա¬դրյալի մեղավորությունն իրեն մեղսագրված հանցանքում, իսկ նրա արարքը որակ¬ված է ճիշտ և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 399-րդ հոդ¬վածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին:
Բացի այդ ստորադաս դատարանը գտել է, որ «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշին համապատասխան ապացուցված է մեղադրյալի մեղավորությունն իրեն մեղսագրված հանցանքում, իսկ նրա արարքը որակված է ճիշտ և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին:
Այսպիսով ստացվում է, որ ստորադաս դատարանը մեղադրյալ Ռադիկ Մարտիրոսյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 399-րդ հոդ¬վածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված հան¬¬¬ցավոր արարքների կատարման մեջ նրա մեղքը հաստատված է համարել, հե¬տև¬¬¬աբար նաև անձի դատապարտման հիմնավորում եզրահանգել է բա¬ցա¬ռապես մե¬¬¬ղադրյալի մեղավորության և դիտավորության հարցը գնահատելու տե¬սան¬կյունից մե¬¬¬ղադրյալի նախաձեռնությամբ տեղի ունեցած և նրա նախանշած բո¬վան¬դա¬կու¬թյամբ նամակագրության տվյալներն արժանահավատ չգնահատելու, «Նութելայի» տա¬¬րայում գտնվող թմրամիջոցը, որը հայտնաբերվել է հատկապես այն բաճկոնի գր¬¬պա¬նում, որը տեղադրված է եղել անձնական իրերի վերևում՝ հասանելի հատ¬վա¬ծում և նա¬խատեսված է եղել օդանավակայանում ցուրտ լինելու դեպքում օգ¬տա¬գործ¬ման հա¬մար, իսկ ուսապարկում եղել են նաև այլ իրեր, այդ թվում՝ բաճկոն և հիշյալ բաճ¬¬կոն¬ը, որում գտնվել է թմրամիջոցը, ԱՄՆ-ից Երևան տարանցիկ ճանապարհին հա¬¬վա¬¬¬նական ցուրտ լինելու պայմաններում ուսապարկից հանելու և օգտագործելու/հագ¬նելու/ դեպ¬քում թմրամիջոցի՝ մեղադրյալի կողմից առնվազն հագուստը շոշա¬փե¬լու դեպ¬քում՝ հագուստի գրպանում դրա առկայության մեջ համոզվելու հա¬¬վա¬նա¬կան վար¬կա¬ծից, որը զավեշտ է առաջացնում, թե ինչպես կարելի է ենթադրություն¬նե¬¬րով մե¬ղա¬դր¬յալի մեղքը ապացուցված համարել:
Հատկանշական է նաև, որ «Նութելայի» տա¬¬րայում գտնվող թմրամիջոցը կրող բաճկոնի՝ պայուսակի մեջ՝ կոնկրետ գտնվելու վայրի, անձնական իրերի վերևում կամ հասանելի հատ¬վա¬ծում լինելու կամ հատկապես այդ բաճկոնը օդա¬նա¬վա¬կա¬յա¬նում ցուրտ լինելու դեպքում օգ¬տա¬գործ¬ման հա¬մար նա¬խատեսված լինելու մասին քրե¬¬ա¬կան գործի նյութերում որևէ տեղեկություն առկա չէ, նման պայմաններում ան¬հաս¬¬կա¬նալի են դատարանի հետևություններհը, որոնք առարկայազուրկ են:
(…)
Վերոհիշյալ իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո գնահատելով սույն գոր¬¬¬ծով ձեռք բերված փաստական տվյալները` պետք է արձանագրել, որ սույն գոր¬ծում բացակայում է որևէ ապացույց Ռադիկ Մարտիրոսյանի կողմից ՀՀ քրե¬ակ¬ան օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 399-րդ հոդ¬վածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված արարքները ուղղակի դիտա¬վո¬¬րությամբ կատարված լինելու հանգամանքի պարզման համար, ստորադաս դա¬¬տարանի վերլուծած ապացույցը՝ մեղադրյալին մեղսագրվող արարքների սուբ¬յեկտիվ կողմի վերաբերյալ /դիտավորություն/, թույլ չի տալիս պարզել այդ հան¬¬գամանքը անհրաժեշտ խորությամբ ու լրիվությամբ և այդ հանգամանքի ապա¬¬ցուցվածությունը կասկած է հարուցում, բացի այդ ստորադաս դատարանի եզ¬րա¬հանգումները՝ մեղադրյալին մեղսագրված արարքների սուբ¬յեկտիվ կողմի վերաբերյալ, պարունակում են բացառապես գնա¬հա¬տո¬ղա¬կան դա¬տո¬ղու¬թյուն¬ներ, մինչդեռ դրանք պետք է բովանդակեին կոնկրետ փաս¬տա¬կան տվյալներ մե¬ղա¬¬դրյալի գործողությունների վերաբերյալ: Ստորադաս դա¬տա¬րանը «հիմնավոր կաս¬¬կա¬ծից վեր» ապացուցողական չափանիշին հա¬մա¬պա¬տաս¬խան ապացուց¬ված համարելով մեղադրյալի մեղավորությունը չի մատ¬նա¬նշել փաստական տվ¬յալ¬¬¬նե¬րի (ապացույցների) այնպիսի համակցություն, որը բա¬ցա¬ռում է հակառակի ող¬¬¬ջամիտ հավանականությունը, այլ խոսքով ստորադաս դա¬տարանը մե¬ղա¬դր¬յալ¬ի մեղավորությունը չի հիմնավորել ապացույցների այն¬պի¬սի ծավալով, որը կբ¬ա¬¬ցառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած, մինչ¬դեռ կատարել է հետևություններ և եզրահանգումներ, որոնք փաստարկված չեն քրեական գործի նյութերով /թմրմաիջոցը կրող բաճկոնի՝ պայուսակի մեջ գտ¬նվելու կոնկրետ տեղի, անձնական իրերի վերևում կամ հասանելի հատ¬վա¬ծում լինելու, օգտագործման նպատակի և այլնի մասին/: Հատկանշական է, որ մե¬ղադրյալ Ռադիկ Մարտիրոսյանը ունենալով բարձրագույն իրավաբանական կր¬թություն, զբաղեցրած լինելով պետական պաշտոներ, մշ¬տա¬պես դրսևորել է իրա¬վահպատակ վարքա¬գիծ և հիշյալ թմրամիջոցները ԱՄՆ-ից Երևան է տե¬ղա¬փո¬խ¬ել առանց մեղ¬քի կամ դա կատարվել է անզգուշությամբ այն դեպքում, երբ օրեն¬քը հիշյալ ա¬րար¬ք¬ների կատարման համար պատասխանատվություն է նա¬խա¬¬տեսում բա¬ցա¬ռա¬պես դի¬տավորությամբ կատարելու դեպքում, մինդեռ ստո¬րա¬¬դաս դա¬տա¬րա¬նի՝ մե¬ղա¬դր¬յալին մեղսագրվող ենթադրյալ հանցավոր արարք¬նե¬րի սուբյեկ¬տիվ կողմի /դի¬տա¬վո¬¬րու¬թյամբ կատարված լինելու/ վերաբերյալ եզ¬րա¬¬հան¬գում¬նե¬րը ընդամենը ողջամիտ կաս¬կած¬ներ են, որոնք չեն փարատվել քրե¬ական դա¬տա¬վա¬րու¬թյան օրենսգրքի դրույթ¬նե¬րին համապատասխան պատ¬շաճ իրավական ըն¬թա¬ցա¬կարգի շրջա¬նակ¬նե¬րում, հե¬տևաբար դրանք պետք է մեկնաբանվեն հօգուտ մե¬ղադրյալի: Բացի այդ ստո¬րա¬դաս դատարանը իր եզրահանգումներում հղում կատարելով մե¬ղա¬դր¬¬յալի ներ¬¬կայացրած նա¬մա¬կա¬գրու¬թյամբ (դատավճռի 13-րդ էջ, 2-րդ պար¬բե¬րու¬թյուն) «Lus» օգտատիրոջ հերքմանը և հիմնվելով այդ պատասխանի վրա չի իրա¬կա¬նաց¬րել մեղադրյալի կնոջ հար¬ցա¬քն¬նությունը և չի ապահովել մե¬ղա¬դր¬յա¬լի հակ¬ընդ¬դեմ հարցման հնա¬րա¬վո¬րու¬թյունը: Այսպիսով ստորադաս դատարանը հիմ¬նվե¬լով գնահատողական են¬թա¬դրու¬¬թյունների վրա հանգել է մեղադրյալի մեղավորության մասին սխալ հետև¬ութ¬յան և կայացրել է ոչ հիմնավորված ու ոչ պատճառաբանված դատական ակտ:
Այսպիսով, պաշտպանությանկողմըգտնում է, որստորադաս դատարանը հի¬մ¬¬¬նավոր կասկածից վեր ապացուցողական չափանիշին համապատասխան չի ա¬¬¬պա¬ցուցել Ռադիկ Մարտիրոսյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդ¬¬¬վածի 2-րդ մասով և նույն օրենսգրքի 399-րդ հոդ¬վածի 2-րդ մասի 3-րդ կե¬տով նախատեսված արարքը կատարելու հանգամանքը և նրա մեղա¬վո¬րու¬թյու¬նը այդ արարքի կատարման մեջև կիրառել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդ¬¬վածի 2-րդ մասը և նույն օրենսգրքի 399-րդ հոդ¬վածի 2-րդ մասի 3-րդ կետը, որոնքենթակա չէին կիրառման, այդ կերպ Դա¬տա¬¬¬րանը թույլ է տվել նաև քրե¬ա¬դա¬¬տավարական օրենքի էական խախտում, այն է՝ դատական վարույթի ըն¬թաց¬քում քրեական վարույթի«Պատշաճ ապա¬ցուց¬ման»սկզբունքի խախտում:
Բացի այդ հարկ է արձանագրել, որ մեղադրյալը կատարել է մեկ արարք՝ մինչդեռ սույն քրեական գործով նախաքննությունն իրականացրած մարմինը, այնուհետև նաև ստորադաս դատարանը մեղադրյալի ենթադրյալ արարքին տվել է սխալ իրավական գնահատական, այն որակելով միանգամից երկու հոդվածով, մինչդեռ ՀՀ քրե¬ական օրենսգրքի 52-րդ հոդվածի 5-րդ մասի համաձայն՝ Եթե անձի մեկ արար¬քում միաժամանակ առկա են սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի ընդհանուր և հատուկ նորմեր, ապա արարքը որակվում է միայն հատուկ նորմով:
Սույն դեպքում գնահատելով քրեական գործի փաստական հանգամանքները պետք է փաստել, որ այս իրավիճակը թույլ է տալիս կիրառելի համարել ՀՀ քրե¬ական օրենսգրքի 52-րդ հոդվածի 5-րդ մասի նորմը, քանի որ ՀՀ քրեական օրենս¬գրքի 396-րդ հոդ¬¬¬վածի 2-րդ մասը՝ նույն օրենսգրքի 399-րդ հոդ¬վածի 2-րդ մասի 3-րդ կե¬տի նկատմամբ ընդհանուր բնույթի է, միաժամանակ նույն օրենսգրքի 399-րդ հոդ¬¬¬վածի 2-րդ մասի 3-րդ կե¬տը՝ նույն օրենսգրքի 396-րդ հոդ¬¬¬վածի 2-րդ մասի նկատ¬¬¬մամբ հատուկ բնույթի է, հետևաբար պետք էր կիրառել միայն հատուկ նորմը՝ տվյալ դեպքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 399-րդ հոդ¬վածի 2-րդ մասի 3-րդ կե¬տը:
Վերոշարադրյալ հանգամանքները համադրելով քրեական գործով ձեռք բերված և հետազոտված տվյալների հետ, պետք է արձանագրել, որ թիվ ԵԴ1/0422/01/25 քրե¬ա¬կան գործով կայացվածդատավճիռըհիմնավորված և օրինական չէ, Դատարանը թույլ է տվել նյութական և դատավարական օրենքի էական խախտումներ, որոնք ազդել են գործի ելքի վրա: (…)»:
Ելնելով վերոգրյալից պաշտպանը խնդրել է․ ամբողջությամբ բեկանել և փոփոխել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի կողմից թիվ ԵԴ1/0422/01/25 քրեական գործով 2025 թվականի մարտի 26-ին կայացված դատավճիռը: Ճանաչել ու հռչակել Ռադիկ Գարուշի Մարտիրոսյանի անմեղությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 399-րդ հոդ¬վածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված հանցանքների կատարման մեջ և նրան այդ մեղադրանքներով արդարացնել՝ իրեն մեղսագրվող արարքը կատարած չլինելու հիմքով:
Այնուամենայնիվ եթե Վերաքննիչ դատարանը հաստատված համարի Ռադիկ Գարուշի Մարտիրոսյանի մեղավորությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 399-րդ հոդ¬վածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նա¬խա¬տես¬ված հանցանքների կատարման մեջ, ապա վերջինիս նկատմամբ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դա¬տա¬րա¬նի կողմից թիվ ԵԴ1/0422/01/25 քրեական գործով 2025 թվականի մարտի 26-ին կա¬յաց¬ված դատավճռով նշանակված պատիժը թողնել անփոփոխ:

Վերաքննիչ դատարանի դատական նիստում կողմերի արտահայտած դիրքորոշումները.
6. Դատախազ Վ․Ղազարյանը, դատական նիստում ներկայացնելով իր բացատրությունները բերված վերաքննիչ բողոքի վերաբերյալ, խնդրել է բավարարել այն, միաժամանակ առարկել է պաշտպանական կողմի բերված բողոքի դեմ՝ խնդրելով այն մերժել։
Պաշտպան Մ․Մանուկյանը դատական նիստում պնդել է ներկայացված բողոքն ամբողջությամբ, նշել է, որ այն հիմնավոր է և ենթակա է բավարարման, միաժամանակ առարկել է մեղադրողի կողմից ներկայացված բողոքի դեմ, գտնելով որ այն անհիմն է և ենթակա է մերժման։
Մեղադրյալ Ռ․Մարտիրոսյանը, դատական նիստում տալով համապատասխան բացատրություններ, ըստ էության խնդրել է բավարարել պաշտպանի ներկայացված բողոքը՝ մերժելով դատախազի վերաքննիչ բողոքը։
(Վերը նշված և մյուս հարցերի մասով մանրամասն տե՛ս սույն վարույթի նյութերը և դատական նիստի արձանագրությունը։)

Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
7․ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն՝
«Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Վերաքննությունը և վճռաբեկությունն իրականացվում են բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում»:
Մեջբերված քրեադատավարական իրավադրույթների լույսի ներքո վերլուծելով սույն որոշման 5․1-րդ կետում շարադրված վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումներն ու պահանջը՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ դեպքում պետք է պատասխանել այն հարցին, թե հիմնավո՞ր է արդյոք մեղադրյալ Ռադիկ Գարուշի Մարտիրոսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով համապատասխան արարքներում մեղավոր ճանաչելու և արդարացման դատական ակտ չկայացնելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունը։
Այսպես.
8. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(…) 2. Չապացուցված մեղավորությունը հավասարազոր է ապացուցված անմեղությանը:
3. Մեղադրյալը պարտավոր չէ ապացուցել իր անմեղությունը կամ քրեական վարույթն իրականացնող մարմնին ցույց տալ որևէ աջակցություն: Մեղադրյալի անմեղության ապացուցման պարտականությունը չի կարող դրվել նաև նրա պաշտպանի, օրինական ներկայացուցչի, գույքային պատասխանողի և նրա ներկայացուցչի վրա: Մեղադրանքի ապացուցման և ի պաշտպանություն մեղադրյալի բերված փաստարկների հերքման պարտականությունը հանրային քրեական հետապնդման դեպքում կրում է դատախազը, իսկ մինչդատական վարույթում` նաև քննիչը: Մասնավոր քրեական հետապնդման դեպքում այդ պարտականությունը կրում են տուժողը և նրա ներկայացուցիչը:
4. Մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր ողջամիտ կասկածները, որոնք չեն փարատվել սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 22-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Քրեական վարույթի համար նշանակություն ունեցող ցանկացած հանգամանք պետք է հաստատվի պատշաճ ապացույցների բավարար համակցությամբ:
2. Եզրափակիչ դատավարական ակտը պետք է հիմնվի հետազոտված ապացույցների ազատ և բարեխիղճ գնահատման վրա:
3. Մեղադրական դատավճռի հիմքում դրվող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած հիմնավոր կասկած: Դատավճիռ կայացնելիս պետք է հաշվի առնվի անհրաժեշտ և հնարավոր ապացույցների բացակայությունը:
4. Վարույթն իրականացնող մարմինը պարտավոր է հանգամանորեն ստուգել ի պաշտպանություն մեղադրյալի բերված և պատշաճ ձևակերպված փաստարկները:
5. Հանցագործության համար անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա. այն պետք է հաստատվի փոխկապակցված վերաբերելի, թույլատրելի, հավաստի ապացույցների ամբողջությամբ: (…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Քրեական վարույթի ընթացքում հավաքված ապացույցները ենթակա են պատշաճ ստուգման՝ ստացված ապացույցի ձևի և բովանդակության վերլուծության, այն այլ ապացույցների հետ համադրելու, նոր ապացույցներ հավաքելու, ապացույցների ստացման աղբյուրները վերհանելու միջոցով:»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 105-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման՝ վերաբերելիության, թույլատրելիության, հավաստիության, իսկ բոլոր ապացույցների համակցությունը՝ հիմնավոր եզրափակիչ դատավարական ակտ կայացնելու համար բավարարության տեսանկյունից:
2. Քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով քրեադատավարական օրենսդրությամբ, ներառյալ ապացուցման չափանիշների մասին վերաբերելի կանոններով, ապացույցները գնահատում են դրանց պատշաճ հետազոտման և վերլուծության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ:
3. Ոչ մի տվյալ նախապես հավաստի ապացույցի ուժ չունի: Դատավորը, ինչպես նաև քննիչը և դատախազը չպետք է կանխակալ վերաբերմունք դրսևորեն ապացույցներին, չպետք է դրանց որոշ մասին մյուսների նկատմամբ առավել կամ նվազ նշանակություն տան, քանի դեռ պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դրանք չեն գնահատվել:»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 347-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(...) 2. Դատավճիռը պետք է լինի օրինական և հիմնավոր:
3. Դատավճիռն օրինական է, եթե այն կայացվել է Սահմանադրության, սույն օրենսգրքի և այն միջազգային պայմանագրի կամ օրենքի պահանջների պահպանմամբ, որոնց նորմերը կիրառելի են տվյալ վարույթն իրականացնելիս:
4. Դատավճիռը հիմնավոր է, եթե՝
1) դատարանի հետևությունները հիմնված են միայն հետազոտված թույլատրելի ապացույցների վրա.
2) դատարանի կողմից հաստատված կամ հերքված համարված փաստական հանգամանքները համապատասխանում են դատարանում հետազոտված ապացույցներին.
3) դատավճռում շարադրվող բոլոր հետևությունները և որոշումները պատշաճ պատճառաբանված են:
(...)
7. Մեղադրական դատավճիռը կայացվում է մեղադրական վերդիկտի հիման վրա և բովանդակում է հանցանքի կատարման մեջ մեղադրյալին մեղավոր ճանաչելու և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակելու, պատժից ազատելու, իսկ սույն օրենսգրքով նախատեսված դեպքերում՝ պատիժ չնշանակելու մասին դատարանի որոշումը: (...)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 348-րդ հոդվածի 1-ի մասի համաձայն՝
«1. Դատավճռում պետք է շարադրվեն հետևյալ հարցերի պատասխանները․
1) ապացուցված են արդյոք մեղադրյալին վերագրվող փաստական հանգամանքները (արարքը).
2) ապացուցված է արդյոք այդ արարքի քրեական հակաիրավականությունը.
3) ապացուցված է արդյոք մեղադրյալի կողմից այդ արարքը կատարելը.
4) ապացուցված է արդյոք մեղադրյալի մեղավորությունը տվյալ արարքը կատարելու մեջ.
(...)
6) դատապարտված մեղադրյալի արարքի նկատմամբ քրեական օրենսգրքի որ հոդվածը, հոդվածի մասը կամ կետն է ենթակա կիրառման.
7) ապացուցված են արդյոք դատապարտված մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները. (...)»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից նախկինում արտահայտված և վերը նշված իրավակարգավորումների շրջանակներում համընկնող իրավական դիրքորոշումների համադրմամբ Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում արձանագրել հետևյալը․
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը մշտապես ընդգծել է, որ ապացույցների գնահատումը կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա, ինչը՝ որպես ապացույցների գնահատման արդյունք, բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոնների անխզելի կապով. այն մի կողմից պետք է բխի հետազոտվող ապացույցների բավարար համակցությունից և հիմնվի դրանց վրա, իսկ մյուս կողմից անկողմնակալ դիտորդի մոտ պետք է առաջացնի այն վստահությունը, որ ապացույցները հետազոտվել են արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ։ Ընդ որում, թեև ապացույցները գնահատվում են ներքին համոզմունքի հիման վրա, այնուամենայնիվ, այն չի կարող կամայական լինել և պետք է բխի գործի հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննությունից։ Այլ կերպ՝ յուրաքանչյուր գործով ապացուցման ենթակա հանգամանքները հաստատելիս (հանցագործության դեպքը և հանգամանքները, կասկածյալի և մեղադրյալի առնչությունը դեպքին, անձի մեղավորությունը քրեական օրենքով չթույլատրված արարքը կատարելու մեջ և այլն) դատարանը կրում է առկա ապացույցները բարեխիղճ գնահատման ենթարկելու պարտականություն, ինչն էլ իր հերթին պետք է արտահայտվի պատճառաբանված եզրահանգումների տեսքով (տե՛ս, mutatis mutandis, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ Մակար Հովհաննիսյանի և Աշոտ Մարտիրոսյանի գործով 2010 թվականի փետրվարի 12-ի թիվ ԵՔՐԴ/0632/01/08 և Հմայակ Դավթյանի գործով 2013 թվականի մայիսի 8-ի թիվ ՇԴ/0126/01/12 որոշումները)։
«Ապացույցների բավարարություն» եզրույթի էությանը, ապացույցների բավարարությունը որոշելու ընդհանուր չափանիշներին և բնութագրին վերաբերող հարցերը ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից քննարկվել և վերլուծվել են, ի թիվս այլնի, Ս.Սաքանյանի վերաբերյալ գործով կայացրած որոշման շրջանակներում:
Մասնավորապես, վկայակոչված որոշման մեջ համեմատական վերլուծության ենթարկելով «ապացուցման առարկա» և «ապացույցների բավարարություն» հասկացությունները՝ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը նշել է, որ. «(…) [Ե]թե ապացուցման առարկան ցույց է տալիս, թե ինչ է անհրաժեշտ պարզել յուրաքանչյուր քրեական գործով, ապա ապացույցների բավարարությունը կապված է այն ապացուցողական նյութի հետ, որը վերաբերում է ապացուցման առարկային և թույլ է տալիս այդ հանգամանքների մասին գալ արժանահավատ հետևության: Որոշելով ապացույցների բավարարությունը` վարույթն իրականացնող մարմինները լուծում են քրեական գործի համար էական նշանակություն ունեցող հանգամանքների հետազոտման խորության աստիճանի հետ կապված հարցերը, մասնավորապես այն, թե ինչ աստիճանի պետք է մանրացվի յուրաքանչյուր հանգամանքը, և ինչ ծավալի ապացույցներ են անհրաժեշտ այդ հանգամանքները հավաստի պարզելու և դրա հիման վրա այս կամ այն դատավարական որոշումը կայացնելու համար:
Այսպիսով, ապացույցների բավարարությունը ենթադրում է կոնկրետ գործով ապացուցման շրջանակների այնպիսի որոշումը, որպեսզի հավաքված ապացույցները որակական կողմից ապահովեն ապացուցման առարկայի յուրաքանչյուր տարրի պարզումը, իսկ քանակական կողմից՝ այդ հանգամանքների բացահայտման արժանահավատությունը և դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունն ու պատճառաբանվածությունը:
Ի տարբերություն ապացուցման առարկայի, ապացույցների բավարարություն հասկացության բովանդակությունը քրեական դատավարության օրենսդրությամբ բացահայտված չէ, այսինքն՝ օրենքում հստակ նշում չկա այն մասին, թե մինչև երբ պետք է հավաքվեն և հետազոտվեն ապացույցները, որպեսզի յուրաքանչյուր գործով պարզվի ապացուցման առարկան ամբողջությամբ կամ նրա տարրերն առանձին վերցրած: Բացի այդ, օրենքում սահմանված չէ միասնական չափանիշ առ այն, թե երբ են ի հայտ գալիս յուրաքանչյուր քրեական գործով ապացուցման առարկան բացահայտված համարելու հիմքերը:
Վճռաբեկ դատարանը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի համակարգային վերլուծության հիման վրա արձանագրում է ապացույցների բավարարությունը որոշելու հետևյալ ընդհանուր չափանիշները՝
1) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունք,
2) դատավարական որոշումների հիմնավորվածություն և պատճառաբանվածություն,
3) անմեղության կանխավարկած:
(…) Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ապացույցների բավարարությունը չի կարող որոշվել թվաբանական ցուցանիշով, այդ պատճառով ՀՀ քրեադատավարական օրենքն օգտագործում է «ապացույցների համակցություն» հասկացությունը: Ակնհայտ է, որ ապացույցները բավարար չեն, եթե՝
1) գործում բացակայում է որևէ ապացույց գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող որևէ հանգամանքի պարզման համար,
2) եղած ապացույցը թույլ չի տալիս պարզել այդ հանգամանքը անհրաժեշտ խորությամբ և լրիվությամբ,
3) այդ հանգամանքի ապացուցվածությունը կասկած է հարուցում» (տե՛ս Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշումը):
Մ.Հակոբյանի գործով որոշման մեջ անդրադառնալով անձի մեղավորության հաստատման համար հաղթահարման ենթակա անհրաժեշտ չափանիշներից անմեղության կանխավարկածին, ՀՀ վճռաբեկ դատարանը շեշտել է, որ. «[Ա]պացույցների կամայական գնահատման արգելքը դատարաններին պարտավորեցնում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածում թվարկված` ապացուցման ենթակա հանգամանքների, այդ թվում` կոնկրետ հանցանքի հատկանիշների և այդ հանցանքի մեջ անձի մեղավորության վերաբերյալ իր հետևությունները հիմնավորել վերաբերելի, փոխկապակցված, հավաստի ապացույցներով և ոչ թե ենթադրություններով: Այլ խոսքով` հանցանքի մեջ մեղադրվող յուրաքանչյուր անձի վերաբերյալ` ապացուցման ենթակա յուրաքանչյուր հանգամանքի կապակցությամբ դատարանի հետևությունը պետք է հիմնված լինի ոչ թե գնահատողական դատողությունների, կանխատեսումների կամ կարծիքների, այլ կոնկրետ գործով օրենքով սահմանված կարգով ձեռք բերված փաստական տվյալների վրա: Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ մեղսագրվող հանցագործության և դրա հատկանիշների ապացուցման բեռը կրում է մեղադրանքի կողմը, իսկ չփարատված կասկածները պետք է մեկնաբանվեն հօգուտ մեղադրյալի: Դրանից հետևում է, որ մեղադրանքի կողմը կրում է անձի մեղքը հաստատելու համար բավարար ապացույցներ ներկայացնելու պարտականությունը (…)» (տե՛ս Մարգար Հակոբյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2013 թվականի մայիսի 8-ի թիվ ԵԿԴ/0168/01/12 որոշումը):
Ապացույցների բավարարությունը որոշելու չափանիշների վերաբերյալ ձևավորած իրավական դիրքորոշումները ՀՀ վճռաբեկ դատարանն ամբողջացրել և զարգացրել է Ա.Ավագյանի և Վ.Սահակյանի գործով որոշման շրջանակներում՝ ընդգծելով, որ անձի դատապարտման համար անհրաժեշտ է ապացույցների այնպիսի համակցություն, որը բավարար կլինի անմեղության կանխավարկածը հաղթահարելու, անձի մեղավորության առնչությամբ ցանկացած ողջամիտ կասկած բացառելու և ապացույցների գնահատումն իրականացնող սուբյեկտի մոտ համապատասխան ներքին համոզմունք ձևավորելու համար։ Ներքին համոզմունքը՝ որպես սուբյեկտիվ կատեգորիա, պետք է օբյեկտիվ հիմքեր ունենա, այն է՝ բխի թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների բավարար համակցությամբ հաստատված փաստական տվյալների ամբողջությունից, որոնք անկողմնակալ դիտորդի մոտ կձևավորեն անձի մեղավորության վերաբերյալ համոզվածություն։ Ընդ որում, ներքին համոզմունքն օբյեկտիվանում և իրավական նշանակություն է ձեռք բերում դատական ակտերի հիմնավորման և պատճառաբանման միջոցով:
Նշված որոշմամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ. «[Ք]րեական դատավարությունում մեղքի հարցը լուծելիս որպես ապացույցների բավարարության շեմ պետք է գործի «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշը։ Ընդ որում, «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշ ասելով, պետք է հասկանալ փաստական տվյալների (ապացույցների) այնպիսի համակցություն, որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը։ Վերոգրյալը չի նշանակում, որ հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորությունն ընդհանրապես չի կարող առաջացնել որևէ կասկած, սակայն այդպիսի կասկածի հավանականության դեպքում դրա աստիճանը պետք է լինի աննշան (խիստ ցածր)։ Այլ խոսքով՝ մեղադրանքը կազմող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած» (տե՛ս Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի` 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշումը)։
Ընդհանրացնելով վերը շարադրվածը՝ պետք է փաստել, որ հանցագործության համար դատապարտումը չի կարող պայմանավորված լինել անձի հավանական մեղավորության վերաբերյալ հետևություններով կամ ենթադրություններով, այլ պետք է բխի նրա կողմից տվյալ արարքը կատարելու հարցում դատարանի համոզմունքից։ Միաժամանակ դատարանի համոզմունքը չի կարող կամայական և սուբյեկտիվ լինել. այն պետք է ձևավորվի պատշաճ ընթացակարգի շրջանակներում ապացույցների բազմակողմանի, լրիվ, օբյեկտիվ հետազոտման և գնահատման արդյունքում:
Դատական ակտի պատճառաբանված լինելու հատկանիշի առնչությամբ Վճռաբեկ դատարանն իր նախադեպային իրավունքում մշտապես ընդգծել է, որ դատական ակտերի պատճառաբանման պահանջը ոչ միայն արդարացիության կարևոր բաղադրատարր է, այլև անձի արդար դատաքննության իրավունքի արդյունավետ իրացման կարևոր երաշխիք, ինչը դատավարության մասնակիցներին պաշտպանում է կամայականություններից:
Դատական ակտի պատճառաբանվածությունը կոչված է պարզաբանելու, թե ինչու է դատարանը եկել այս կամ այն հետևության, որ իրավանորմերով է ղեկավարվել նման որոշում կայացնելիս, և միևնույն ժամանակ հնարավորություն է ստեղծում վերադաս դատարանի կողմից դատական ակտի օրինականության և հիմնավորվածության ստուգման համար: Քրեական դատավարության ցանկացած փուլում դատարանի կողմից չհիմնավորված, չպատճառաբանված (կամ ոչ պատշաճ պատճառաբանված) որոշումների կայացումն անընդունելի է: Ընդ որում, դատական ակտի պատճառաբանությունների հիմքում չեն կարող դրվել վերացական, ընդհանուր բնույթի դատողություններ: Պատճառաբանությունը պետք է կառուցվի տրամաբանորեն կապված և գործի փաստական հանգամանքներից բխող հստակ, որոշակի և համոզիչ հետևությունների վրա, ուստիև դատական ակտի պատճառաբանությունների հիմքում վերացական, ընդհանրական դատողությունների առկայությունն անմիջականորեն վկայում է այդպիսի պատճառաբանության ոչ պատշաճ լինելու մասին:
Անդրադառնալով դատական ակտի պատճառաբանվածության խնդրին՝ Վճռաբեկ դատարանը վերահաստատել է իր նախադեպային իրավունքում ձևավորած մոտեցումներն առ այն, որ. «(…) [Դ]ատարանը պարտավոր է դատական ակտում ամրագրել և թույլատրելիության, վերաբերելիության ու արժանահավատության տեսանկյունից գնահատման ենթարկել այն ապացույցները, որոնց վրա հիմնված են դատարանի հետևությունները, ինչպես նաև նշել այս կամ այն ապացույցն անարժանահավատ համարելու փաստարկները։ Հակառակ դեպքում ապացույցների գնահատումը, դրա արդյունքում դատարանի ներքին համոզմունքի ձևավորումը կկրեն սուբյեկտիվ բնույթ և կհանգեցնեն կամայականության: Դատական ակտի պատճառաբանությունների հիմքում չեն կարող դրվել վերացական, ընդհանուր բնույթի դատողություններ: Պատճառաբանությունը պետք է կառուցվի տրամաբանորեն կապված և գործի փաստական հանգամանքներից բխող հստակ, որոշակի և համոզիչ հետևությունների վրա, ուստիև դատական ակտի պատճառաբանությունների հիմքում վերացական, ընդհանրական դատողությունների առկայությունն անմիջականորեն վկայում է այդպիսի պատճառաբանության ոչ պատշաճ լինելու մասին (…)»: (Տե՛ս, mutatis mutandis, Վճռաբեկ դատարանի՝ Ֆրունզիկ Գալստյանի վերաբերյալ գործով 2010 թվականի մարտի 26-ի թիվ ԵԿԴ/0058/11/09, Գևորգ Խնուսյանի վերաբերյալ գործով 2013 թվականի հոկտեմբերի 18-ի թիվ ԵԷԴ/0030/01/12, Արսեն Մակարյանի վերաբերյալ գործով 2015 թվականի դեկտեմբերի 18-ի թիվ ԵԿԴ/0016/11/15, Արամայիս Հակոբյանի վերաբերյալ գործով 2016 թվականի հունիսի 24-ի թիվ ԵԿԴ/0224/01/14, Մարտուն Հակոբյանի վերաբերյալ գործով 2017 թվականի ապրիլի 12-ի թիվ ԱՐԴ1/0005/11/16 որոշումները):
8.1. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Առանց իրացնելու նպատակի զգալի չափերով թմրամիջոց, հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութ, դրանց պատրաստուկ կամ դրանց համարժեք նյութ (անալոգ) կամ դրանց ածանցյալ կամ պրեկուրսոր ապօրինի արտադրելը, պատրաստելը, վերամշակելը, ձեռք բերելը, պահելը, տեղափոխելը կամ առաքելը՝
(…)
2. Սույն հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքը, որը կատարվել է խոշոր չափերով՝
պատժվում է տուգանքով՝ տասնապատիկից երեսնապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով՝ հարյուրից երկու հարյուր ժամ տևողությամբ, կամ ազատության սահմանափակմամբ՝ մեկից երեք տարի ժամկետով, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ մեկից երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ մեկից երեք տարի ժամկետով: (…)»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Թմրամիջոցի, հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութի, դրանց պատրաստուկի, դրանց համարժեք նյութի (անալոգ) կամ դրանց ածանցյալի կամ դրանց պրեկուրսորի կամ դրանք պատրաստելու համար օգտագործվող և հատուկ հսկողության տակ գտնվող նյութի, սարքավորման կամ գործիքի կամ մշակումն արգելված՝ թմրամիջոց, հոգեմետ (հոգեներգործուն), խիստ ներգործող կամ թունավոր նյութ պարունակող բույսի մաքսանենգությունը՝ Եվրասիական տնտեսական միության մաքսային սահմանով կամ Հայաստանի Հանրապետության պետական սահմանով դրանք ապօրինի տեղափոխելը, որը կատարվել է առանց մաքսային հսկողության կամ դրանից թաքցնելով, կամ դրանց մասին հավաստի տեղեկությունը սահմանված կարգով չհայտարարագրելու կամ ոչ իր անվամբ հայտարարագրելու կամ դրանց տեղափոխման համար սահմանված կանոնը, այդ թվում՝ արգելքը կամ սահմանափակումը խախտելու կամ մաքսային կամ այլ փաստաթուղթը խաբեությամբ օգտագործելու միջոցով՝
(…)
2. Սույն հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքը, որը կատարվել է՝
(…)
3) խոշոր չափերով կամ
(…)
պատժվում է ազատազրկմամբ՝ հինգից տասը տարի ժամկետով:»:
9․ Սույն որոշման 8-8.1-րդ կետերում նշված իրավակարգավորումների, իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո անդրադառնալով սույն որոշման 1-3-րդ կետերում նշված փաստական տվյալներին, վերլուծելով անձին առաջադրված մեղադրանքի փաստական նկարագիրը (տե՛ս սույն որոշման 2-րդ կետը) և Առաջին ատյանի դատարանի դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցները (տե՛ս նաև սույն որոշման 3-րդ կետը), դրանցից յուրաքանչյուրը գնահատելով վերաբերելիության, թույլատրելիության, հավաստիության, ինչպես նաև դրանց ստացման աղբյուրի և ձևավորման ընթացքի համատեքստում, այդ ապացույցներից յուրաքանչյուրը համադրելով մյուս աղբյուրներից ստացված տեղեկությունների հետ, մեղադրյալի մեղավորության մասին չփարատված կասկածները մեկնաբանելով նրա օգտին՝ Վերաքննիչ դատարանն իր համաձայնություն է հայտնում Առաջին ատյանի դատարանի հետևություններին և փաստում, որ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները բխում են դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցներից, վերաբերելի իրավակարգավորումներից և իրավական դիրքորոշումներից (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 3-րդ կետերը):
Մասնավորապես, մեղադրյալ Ռադիկ Գարուշի Մարտիրոսյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով՝ սույն որոշման 2-րդ կետում նշված ձևակերպումներով:
Սույն որոշման 3-րդ կետում նշված և դատաքննությամբ հետազոտված փաստական տվյալները սույն որոշման 8-8․1-րդ կետերում նշված չափանիշներով գնահատելու արդյունքում, Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ տվյալ դեպքում առկա են վերաբերելի, թույլատրելի և հավաստի ապացույցների այնպիսի համակցություն, որոնք բավարար են հիմնավոր կասկածից վեր ապացուցողական չափանիշով, որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը, և բավարար է հաղթահարելու անմեղության կանխավարկածը, հաստատված համարելու մեղադրանքում նշված հանգամանքները:
Վերը նկարագրված արարքները համապատասխանում են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին: Հետևաբար, մեղադրյալի պաշտպանի կողմից ներկայացված վերաքննիչ բողոքում նշված փաստարկները տվյալ պարագայում անհիմն են և չեն բխում դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցներից:
Ամբողջացնելով վերոգրյալը, Առաջին ատյանի դատարանում դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցներն ինչպես առանձին, այնպես էլ համակցության մեջ գնահատելու արդյունքում, Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ տվյալ դեպքում առկա են վերաբերելի, թույլատրելի և հավաստի ապացույցների այնպիսի համակցություն, որոնք բավարար են հիմնավոր կասկածից վեր ապացուցողական չափանիշով հաստատված համարելու մեղադրյալի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված հանցանքները կատարելու հանգամանքը, որ դրսևորվել է սույն որոշման 2-րդ կետում նշված ձևով: Տվյալ դեպքում, անմեղության կանխավարկածը հաղթահարված է, իսկ հակառակի հավանականությունը ողջամիտ չէ: Այսուհանդերձ, հարկ է նշել, որ եթե նույնիսկ դիտարկենք, որ մեղադրյալի մեղավորության վերաբերյալ հետևությունները, կարող են առաջացնել որոշակի կասկած, ապա դրանց աստիճանն աննշան է, խիստ ցածր և էության մեջ փարատվել է դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցներով:
Մասնավորապես, սույն որոշման 3-րդ կետում նշված փաստական տվյալները համակցության մեջ բավարար են պաշտպանի՝ վերաքննիչ բողոքով հայտնած տեղեկությունները համապատասխան հանգամանքների մասով անհիմն համարելու և մեղադրյալի արարքներին սույն որոշման 4-րդ կետում նշված գնահատականը տալու համար: Վերաքննիչ դատարանը տվյալ պարագայում իր համաձայնությունն է հայտնում Առաջին ատյանի դատարանի հետևություններին:
Անդրադառնալով մեղադրյալին մեղսագրվող արարքների սուբ¬յեկտիվ կողմի վերաբերյալ պաշտպանի վերաքննիչ բողոքում բերված փաստարկներին (տե՛ս սույն որոշման 5․1-րդ կետը), ապա Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ բերված փաստարկներն անհիմն են, չեն բխում սույն վարույթի նյութերից և գործող իրավակարգավորումներից։
Տվյալ դեպքում Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ պաշտպանի բողոքում նշված փաստարկները բավարար չեն հակառակ հետևությանը հանգելու համար։
Այսինքն դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցները բավարար են պաշտպանի կողմից բերված փաստարկներն անհիմն համարելու և մեղադրյալի արարքին սույն որոշման 4-րդ կետում նշված գնահատականը տալու համար:
Սույն որոշման 3-րդ կետում նշված փաստական տվյալները սույն որոշման 8-8․1-րդ կետերում նշված չափանիշներով գնահատելու արդյունքում, Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ Առաջին ատյանի դատարանը բազմակողմանի և օբյեկտիվ ստուգման է ենթարկել դատաքննության ընթացքում հետազոտված ապացույցները, յուրաքանչյուր ապացույց գնահատելով վերաբերելիության, թույլատրելիության, հավաստիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ՝ հիմնավոր եզրափակիչ դատական ակտ կայացնելու համար բավարարության տեսանկյունից և համակարգային վերլուծության ենթարկելով վերաբերելի իրավակարգավորումները հանգել է իրավաչափ հետևության (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 3․1-րդ և 4-րդ կետերը)։
Վերոգրյալի հաշվառմամբ, պաշտպանի կողմից ներկայացված վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և փաստարկների շրջանակներում Վերաքննիչ դատարանն իր համաձայնությունն է հայտնում Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռով տրված ինչպես դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցների գնահատականին, այնպես էլ հետևություններին (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 3․1-րդ և 4-րդ կետերը)։
Տվյալ դեպքում Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում արձանագրել, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցներին տրված գնահատականին, ինչպես նաև արված հետևություններին և դրա արդյունքում մեղադրական դատական ակտ կայացնելու վերաբերյալ պաշտպանի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքում նշված փաստարկներն անհիմն են, չեն բխում վերաբերելի իրավակարգավորումներից և սույն վարույթի նյութերից (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 5-րդ կետը)։
10․ Սույն որոշման 7-րդ կետում մեջբերված քրեադատավարական իրավադրույթների և արձանագրված դատողության լույսի ներքո վերլուծելով սույն որոշման 5-րդ կետում շարադրված վերաքննիչ բողոքի հիմքերն ու հիմնավորումները՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ տվյալ դեպքում պետք է պատասխանել նաև այն հարցին, թե հիմնավորվա՞ծ է արդյոք մեղադրյալ Ռադիկ Գարուշի Մարտիրոսյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը կրելու անհրաժեշտության վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունը:
Այսպես.
11. ՀՀ Սահմանադրության 71-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «Օրենքով սահմանված պատիժը, ինչպես նաև նշանակված պատժատեսակը և պատժաչափը պետք է համաչափ լինեն կատարած արարքին»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «Պատժի նպատակներն են՝ վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ:
3. Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:(…)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Եթե դատարանը հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կարճաժամկետ ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու կամ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելիս հանգում է հետևության, որ պատժի նպատակների իրականացումը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքով պատժից կարող է ազատվել նաև այն անձը, որի նկատմամբ սույն օրենսգրքի 72-րդ հոդվածով նշանակվել է օրենքով նախատեսվածից ավելի մեղմ պատիժ, կամ կիրառվել է համաձայնեցման կամ համագործակցության կամ արագացված վարույթ:
3. Հանցագործությունների համակցության դեպքում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցը որոշվում է համակցությամբ վերջնական պատիժը նշանակելուց հետո:
4. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ որոշում կայացնելիս դատարանը պետք է հաշվի առնի հետևյալ հանգամանքները.
1) անձին մեղսագրվող հանցանքի բնույթն ու վտանգավորությունը,
2) պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները,
3) հանցանք կատարածի անձը,
4) պատճառած վնասը հատուցելու կամ այլ կերպ հարթելու պահանջի բացակայությունը կամ այն հատուցած կամ այլ կերպ հարթած լինելու հանգամանքը, եթե հանցագործությամբ վնաս է պատճառվել:
5. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը սահմանում է փորձաշրջան՝ 1-5 տարի ժամկետով, որի ընթացքում անձը գտնվում է դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի հսկողության ներքո և պարտավոր է կատարել դատարանի որոշմամբ սահմանված պարտականությունները:
Փորձաշրջանի ընթացքում դատարանի կողմից նշանակվող պարտականություններն են՝
1) կրթական և մշակութային ծրագրերին մասնակցելը, այդ թվում՝ նոր արհեստ կամ մասնագիտություն ձեռք բերելը,
2) առանց դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության Հայաստանի Հանրապետության տարածքը չլքելը,
3) բնակության վայրը փոխելու դեպքում դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնին սեղմ ժամկետում իր նոր բնակության վայրի հասցեն հայտնելը,
4) ոգելից խմիչքներից (ալկոհոլից), թմրամիջոցներից, հոգեմետ (հոգեներգործուն), թունավոր կամ այլ թմրեցնող նյութերից ունեցած կախվածությունից բուժման կուրս անցնելը,
5) հանրօգուտ աշխատանքներում ներգրավվելը,
6) սեռավարակից կամ շրջապատի համար վտանգ ներկայացնող հիվանդությունից բուժման կուրս անցնելը,
7) տուժողի, նրա ընտանիքի անդամի, նրա խնամքի տակ գտնվող անձի կամ դատարանի կողմից նշված այլ անձի հետ որևէ շփում ունենալու արգելքը,
8) որոշակի վայրեր այցելելու արգելքը,
9) հոգեբանական-վերականգնողական կուրս անցնելը:
6. Դատարանը դատապարտյալի վրա դնում է սույն հոդվածի 5-րդ մասով նախատեսված պարտականություններից մեկը կամ մի քանիսը կամ դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի միջնորդությամբ կամ սեփական նախաձեռնությամբ՝ այլ պարտականություններ, որոնք կարող են նպաստել նրա վերասոցիալականացմանը:
7. Զինծառայողի վրա կարող են դրվել այնպիսի պարտականություններ, որոնք չեն խոչընդոտում զինված ուժերի համապատասխան ստորաբաժանումում իր ծառայողական պարտականությունների կատարումը:
8. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը կարող է նշանակել նաև լրացուցիչ պատիժ, ինչպես նաև անվտանգության միջոց։
9. Եթե դատապարտյալը փորձաշրջանի ընթացքում խուսափում է դատարանի սահմանած պարտականությունները կատարելուց, վերահսկողությունից կամ դատարանի նշանակած անվտանգության միջոցը կամ լրացուցիչ պատիժը կատարելուց, ապա համակողմանի գնահատման ենթարկելով խուսափելու պատճառները՝ դատարանը վերացնում է անձի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը կամ դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի կամ դատապարտյալի միջնորդությամբ մինչև 1 տարի ժամկետով երկարաձգում է անձի նկատմամբ նշանակված փորձաշրջանի ժամկետը, այդ թվում` առավելագույն` 5 տարի ժամկետով նշանակված փորձաշրջանի ժամկետը:
10. Եթե փորձաշրջանի ժամկետը երկարաձգելուց հետո անձը շարունակում է խուսափել դատարանի սահմանած պարտականությունները կատարելուց, վերահսկողությունից կամ դատարանի նշանակած անվտանգության միջոցը կամ լրացուցիչ պատիժը կատարելուց, ապա դատարանը դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի միջնորդությամբ վերացնում է անձի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը:
11. Եթե հանցագործությունների համակցությամբ նշանակվել է ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ, որը պայմանականորեն չի կիրառվել, և ազատությունից զրկելու հետ չկապված պատիժ, ապա դրա կատարումից խուսափելու դեպքում դատարանը դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի միջնորդությամբ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշումը վերացնում է:
12. Եթե փորձաշրջանի ընթացքում անձը կատարում է նոր դիտավորյալ հանցանք, ապա նրա նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ որոշումը վերացվում է: Այդ դեպքում դատարանն անձի նկատմամբ պատիժ է նշանակում սույն օրենսգրքի 75-րդ հոդվածով սահմանված կարգով:
13. Եթե փորձաշրջանի ընթացքում անձը կատարում է անզգույշ հանցանք, ապա պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը վերացնելու հարցը լուծում է դատարանը: Եթե դատարանը գործի հանգամանքների համակողմանի գնահատման արդյունքով որոշում է չվերացնել պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը և նոր կատարված հանցանքի համար նշանակում է ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ, ապա այդ պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվում, և փորձաշրջանի ժամկետը երկարաձգվում է մինչև 5 տարի ժամկետով: Եթե փորձաշրջանի ընթացքում անձը կատարում է մեկից ավելի անզգույշ հանցանք, ապա պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշումը վերացվում է: Եթե դատարանը վերացնում է պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշումը, ապա պատիժ է նշանակում սույն օրենսգրքի 75-րդ հոդվածով սահմանված կարգով:
14. Եթե փորձաշրջանի ընթացքում պարզվում է, որ մինչև դատապարտվելն անձը կատարել է մեկ այլ հանցանք, որի համար քրեական պատասխանատվության չի ենթարկվել կամ օրենքով սահմանված կարգով քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից չի ազատվել, ապա դատարանը պատիժ է նշանակում հանցագործությունների համակցության համար պատիժ նշանակելու՝ սույն օրենսգրքի 74-րդ հոդվածով նախատեսված կարգով:
Հանցագործությունների համակցությամբ վերջնական պատիժ նշանակելիս դատարանը, հաշվի առնելով սույն հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված հանգամանքները, կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ: Եթե դատարանը նպատակահարմար չի համարում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը, ապա անցած փորձաշրջանի 2 օրը հաշվվում է կարճաժամկետ ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու կամ ազատազրկման 1 օրվա դիմաց:
15. Եթե անձը կատարել է նոր հանցանք մինչև պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշումն ուժի մեջ մտնելը, ապա դատարանը վերացնում է պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշումը և պատիժ է նշանակում սույն օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի կանոններով:
16. Եթե փորձաշրջանի ընթացքում անձը կատարել է նոր հանցանք, որը բացահայտվում է փորձաշրջանն անցնելուց հետո, ապա անձը դրա համար պատիժը կրում է առանձին»:
Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ մինչև 2022 թվականի հուլիսի 1-ը գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքի դրույթները ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից բազմիցս վերլուծության են ենթարկվել մի շարք գործերով կայացված նախադեպային որոշումներում, որոնք էության մեջ կիրառելի են նաև 2022 թվականի հուլիսի 1-ից գործող իրավակարգավորումների մասով, և մշտապես վերահաստատվել է դիրքորոշումն առ այն, որ դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն այն մասին, որ ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց իրական պատիժ կրելու, պետք է հիմնվի օբյեկտիվ գոյություն ունեցող այնպիսի տվյալների համակողմանի վերլուծության վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին։ Այս կապակցությամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը բազմիցս փաստել է, որ թեև պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսում, սակայն դատարանի հետևությունները պետք է, ի թիվս այլոց, հիմնված լինեն նաև հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի ամբողջական գնահատման վրա` հաշվի առնելով այնպիսի գործոններ, ինչպիսիք են օրենքով պահպանվող հասարակական հարաբերության բնույթը, մեղքի ձևը և տեսակը, պատճառված վնասի չափը, պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները, հանցագործության հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, նպատակներն ու շարժառիթները, հանցագործության ավարտվածության աստիճանը և այլն (տե՛ս, mutatis mutandis, ԵԱԴԴ/0034/01/12, ԼԴ/0093/01/12, ՏԴ/0018/01/13, ԵԷԴ/0132/01/13, ԵԱՆԴ/0060/01/13, ԵԿԴ/0096/01/13, ԵԿԴ/0252/01/13, ԵՄԴ/0027/01/14, ԳԴ/0014/01/14, ՍԴ/0204/01/13, ՏԴ/0031/01/14, ՍԴ3/0174/01/14, ԵԱԴԴ/0011/01/14, ԵԱՔԴ/0091/01/14, ԵԿԴ/0039/01/15 որոշումները և այլն)։
Թ.Տեր-Գրիգորյանի վերաբերյալ որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ. «Պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը հաշվի է առնում նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ և 63-րդ հոդվածներով նախատեսված պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: Հանցակազմի սահմաններից դուրս գտնվելով դրանք բնութագրում են ինչպես կատարված հանցագործությունը, այնպես էլ հանցավորի անձնավորությունը, հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հանցավորի անձնավորության և հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին՝ համապատասխանաբար բարձրացնելով կամ իջեցնելով այն: Դրանց գնահատմամբ է հնարավոր յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատական մոտեցում ցուցաբերել ինչպես պատժի տեսակը և չափը որոշելիս, այնպես էլ այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս:
(…) Նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը (տե՛ս, mutatis mutandis, Թամարա Տեր-Գրիգորյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2007 թվականի հոկտեմբերի 26-ի թիվ ՎԲ-192/07 որոշումը)»:
Վերը նշված օրենսդրական կարգավորումներից և Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումներից հետևում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար անհրաժեշտ է դատարանի համոզվածությունը, որ պատժի նպատակների իրացումը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժն իրական կրելու: Ընդ որում, այդ համոզվածությունը պետք է հիմնված լինի գործի օբյեկտիվ տվյալների վրա, և պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը պետք է հանգամանորեն քննության առնի ինչպես հանցագործության կատարման, այնպես էլ հանցավորի անձին վերաբերող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը իրավական դիրքորոշում է ձևավորել նաև այն մասին, որ «(…)Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա: (...) Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ` իր անհատական հատկանիշներով: Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս: Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն (…) (տե՛ս, mutatis mutandis, Արարատ Ավագի Ավագյանի և Վահան Սերյոժայի Սահակյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշումը)»:
Արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը գնահատելու հարցերին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Գ.Մադաթյանի գործով որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ. «(…) Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ:
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը:
Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, և գտնում է, որ պատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը» (տե՛ս, mutatis mutandis, Գարուշ Նորիկի Մադաթյանի վերաբերյալ 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 որոշումը):
Մեկ այլ՝ Կարեն Հարությունյանի վերաբերյալ գործով՝ Վճռաբեկ դատարանը, վերլուծելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր մասի մի շարք դրույթներ, արձանագրել է, որ պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձին բնութագրող բոլոր տվյալները և քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով՝ հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար (տե՛ս, mutatis mutandis, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ Կարեն Հարությունյանի վերաբերյալ գործով 2007 թվականի նոյեմբերի 30-ի ՎԲ-201/07 որոշումը):
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375-րդ հոդվածի համաձայն՝ <<(…) 5. Պարզելով, որ մեղադրյալի նկատմամբ նշանակվել է նրան վերագրվող հանցագործության համար օրենքով չնախատեսված պատժատեսակ կամ պատժաչափ, կամ նրա նկատմամբ նշանակված պատիժը սխալ է հաշվարկվել, վերաքննիչ դատարանը փոփոխում է դատական ակտը:
6. Պարզելով, որ նյութական օրենքի որևէ այլ դրույթ, ներառյալ գույքային հայցը լուծելու առումով, ճիշտ կիրառված չէ, վերաքննիչ դատարանն ամբողջությամբ կամ որոշակի մասով բեկանում է դատական ակտը` կայացնելով նոր դատական ակտ կամ վարույթը փոխանցելով առաջին ատյանի դատարան՝ նոր դատաքննության, կամ փոփոխում է դատական ակտը>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 377-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
<<1. Պարզելով, որ առաջին ատյանի դատարանը պատիժ նշանակելիս կամ պատժի կրման հարցը լուծելիս հաշվի չի առել պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող կամ հանցագործության վտանգավորությունը կամ մեղադրյալի անձը բնութագրող որևէ հանգամանք, որի արդյունքով նշանակել է անարդարացի՝ ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ պատիժ, վերաքննիչ դատարանը փոփոխում է առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը՝ մեղմացնելով կամ խստացնելով պատիժը կամ այլ կերպ լուծելով պատժի կրման հարցը՝ ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով:>>:
Մեջբերված նորմի մեկնաբանման վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի ձևավորած նախադեպային իրավունքի համաձայն. <<[Վ]երաքննիչ դատարանն իրավասու է պատժի մասով փոփոխել առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը հետևյալ դեպքերում.
1) առաջին ատյանի դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս չեն պահպանվել պատժի նշանակման ընդհանուր սկզբունքները,
2) առաջին ատյանի դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս հաշվի չեն առնվել հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող, ինչպես նաև պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները,
3) առաջին ատյանի դատարանի կողմից վերոնշյալ հանգամանք(ներ)ը հաշվի չառնելը հանգեցրել է անհամաչափ և պատժի նպատակների տեսանկյունից բավարարության չափանիշին չհամապատասխանող պատժի նշանակման>> (տե՛ս, ի թիվս այլնի, mutatis mutandis Նարեկ Սարգսյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշումը):
11.1. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին մասն ամրագրում է պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքների ցանկը:
Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ <<Պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև սույն հոդվածի 1-ին մասով չնախատեսված մեղմացնող այլ հանգամանքներ:>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 71-րդ հոդվածի 1-ին մասն ամրագրում է պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների ցանկը:
Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ <<2. Պատիժ նշանակելիս դատարանը որպես ծանրացնող հանգամանք չի կարող հաշվի առնել սույն հոդվածի 1-ին մասով չնախատեսված այլ հանգամանքներ:>>:
Դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս հաշվի առնվող մեղմացնող հանգամանքների չափանիշների վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է հայտնել Պ.Բայրամյանի վերաբերյալ գործով կայացրած որոշմամբ, համաձայն որի. <<(…) Դատարանի լայն հայեցողության շրջանակներում է (...) անձի պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքների կիրառման հարցը, քանի որ համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի` պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև մեղմացնող այլ հանգամանքներ, որոնք նշված չեն նույն հոդվածի առաջին մասում: Այնուհանդերձ, դատարանի այս լիազորությունը բացարձակ չէ, և որպես մեղմացնող հաշվի առնվող հանգամանքները պետք է բավարարեն որոշակի չափանիշների: Դրանք են. ա) հանգամանքը պետք է իրական լինի, այսինքն` գործով ձեռք բերված ապացույցները պետք է հաստատեն դրա առկայությունը, բ) այն պետք է ողջամտորեն նվազեցրած լինի անձի կամ նրա կատարած արարքի հանրային վտանգավորությունը, գ) այն հաստատված ճանաչելիս դատարանը պետք է պահպանի ապացուցման ընդհանուր քրեադատավարական կանոնները. հանգամանքի առկայությունը հաստատող ապացույցները պետք է վերաբերելի և թույլատրելի լինեն, դրանք պետք է հետազոտված լինեն դատաքննության ընթացքում, ինչպես նաև պետք է պահպանվեն ապացույցների ստուգման և գնահատման օրենսդրական պահանջները>> (տե՛ս mutatis mutandis, Պարույր Բայրամյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2007 թվականի հունիսի 1-ի թիվ ՎԲ-84/07 որոշումը):
12. Տվյալ դեպքում, վերը նշված, ինչպես նաև սույն որոշման 11-11․1-րդ կետերում շարադրված իրավադրույթների, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումների և դրանց վերլուծության արդյունքում ձևավորված դատողությունների լույսի ներքո գնահատելով մեղադրյալ Ռադիկ Գարուշի Մարտիրոսյանի կատարած հանցագործության բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, այդ թվում՝ նրա կատարած արարքները, դրանց արդյունքում քրեական օրենքով պաշտպանվող հասարակական հարաբերություններին պատճառված վնասը, հանցագործության կատարման եղանակը, խախտված հասարակական հարաբերությունների սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, հանցանքները կատարելուց հետո մեղադրյալի դրսևորած վարքագիծը, դրանք համադրելով՝ նրա անձի բնութագրի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքի, ինչպես նաև պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայության հետ, Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատժի նպատակների իրականացումը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը ռեալ կրելու և այդ պարագայում հնարավոր է ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակների լիարժեք իրացումը: Հետևաբար, անհիմն են դատախազի վերաքննիչ բողոքում առկա ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածը չկիրառելու և մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը ռեալ կիրառելու վերաբերյալ ներկայացված փաստարկները:
Բացի այդ, ինչպես Առաջին ատյանի դատարանի կողմից, այնպես էլ Վերաքննիչ դատարանի կողմից ի թիվս այլնի համապատասխան հետևության հանգելիս հաշվի է առնում նաև մեղադրյալի անձը բնութագրող հանգամանքները, նրա կողմից կատարված արարքների բնույթը և վտանգավորության աստիճանը, այդ թվում՝ թմրանյութի տեսակը և չափը (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 3-րդ կետը)։
Այսպիսով Վերաքննիչ դատարանն իր համաձայնությունն է հայտնում մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու և փորձաշրջան սահմանելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի այն հետևությանը, որ. «(…)Մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցը որոշելիս Դատարանը հիմք է ընդունում թմրամիջոցների ապօրինի շրջանառության դեմ պայքարի ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, որը պայմանավորված է այն իրողությամբ, որ թմրամիջոցների ապօրինի շրջանառությունը սպառնում է պետության անվտանգությանն ու կայունությանը, աղետալի վնասներ է հասցնում երկրի տնտեսությանը, ազգի գենոֆոնդին, թմրամիջոցների տարածումը և տարանցումն անմիջական սպառնալիք են ներկայացնում ազգային անվտանգության համար: Այս համատեքստում մեղադրյալ Ռ․Մարտիրոսյանի կատարած արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի պատշաճ գնահատման պայմաններում, հաշվի առնելով նաև նրա կատարած հանցանքների փոխկապվածությունը՝ Դատարանը գտնում է, որ նրա անձը բնութագրող, ինչպես նաև պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքները սույն դեպքում բավարար են հանգելու այնպիսի համոզման, որ պատժի նպատակների, հատկապես՝ սոցիալական արդարությունը վերականգնելու և նմանատիպ հանցագործությունները կանխելու նպատակների իրականացումը հնարավոր է և ողջամտորեն ավելի արդյունավետ առանց նրա կողմից պատիժը կրելու՝ համապատասխան պարտականությունների սահմանմամբ: (…)» (Մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 4-րդ կետը):
Այսպիսով Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ դատախազի վերաքննիչ բողոքում նշված փաստարկները տվյալ դեպքում բավարար չեն հանգելու այն հետևության, որ պատժի նպատակները չեն կարող իրացվել առանց մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը ռեալ կրելու և վերաքննիչ բողոքում նշված փաստարկները տվյալ դեպքում անհիմն են: Այսինքն, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Ռադիկ Գարուշի Մարտիրոսյանի նկատմամբ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու և փորձաշրջան սահմանելու անհրաժեշտության վերաբերյալ հետևությունն արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքի երաշխավորման տեսանկյունից հիմնավոր է, և Առաջին ատյանի դատարանի կողմից թույլ չի տրվել այնպիսի դատական սխալ, որն ազդեցություն է ունեցել կամ կարող էր ազդեցություն ունենալ գործի ելքի վրա:
Մասնավորապես, սույն որոշման 7-7.2-րդ կետում մեջբերված իրավադրույթների և իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո գնահատելով վերը նշված փաստական հանգամանքները՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը մեղադրյալի նկատմամբ պատժի կրման հարցը լուծելիս հաշվի է առել պատիժը մեղմացնող հանգամանքի առկայությունը, ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, մեղադրյալի անձը բնութագրող բոլոր հանգամանքները, հանցագործության վտանգավորության աստիճանը և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 377-րդ հոդվածի 1-ին մասի իմաստով պատժի կրման հարցն այլ կերպ լուծելու իրավաչափ հիմքեր տվյալ դեպքում չկան։ Այսինքն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 377-րդ հոդվածի իրավակարգավորումների հաշվառմամբ համապատասխան խախտում արձանագրելու հիմքեր չկան։ Ավելին, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ վերաքննիչ բողոքում այդ մասով բավարար հիմք և փաստարկ չկա, բացի այդ, վերը նշված դիրքորոշումների հաշվառմամբ, այն բավարարելու հիմքեր ևս չկան։
Այսպիսով, Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռն օրինական է, հիմնավորված և պատճառաբանված, հետևաբար այն պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ դատախազի կողմից ներկայացված վերաքննիչ բողոքն անհիմն է և պետք է մերժել։
13. Սույն որոշման նախորդ կետերում նշված հետևությունների լույսի ներքո Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից կայացված դատավճիռն իրավաչափ է, իսկ վերաքննիչ բողոքներում նշված փաստարկներն անհիմն են: Ինչ վերաբերում է վերաքննիչ բողոքներից բխող մյուս փաստարկներին ու դատողություններին (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 5-րդ և 5․1-րդ կետերը), ապա հարկ է արձանագրել, որ սույն որոշմամբ վերը շարադրված իրավական դիրքորոշումները, վերլուծություններն ու դատողություններն իրենց համակցության մեջ արդեն իսկ ամբողջությամբ ներառում են դրանց վերաբերյալ Վերաքննիչ դատարանի մոտեցումներն ու բարձրացված հարցերի պատասխաններն, ուստի լրացուցիչ առանձին-առանձին անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է: Ընդ որում, այդ կապակցությամբ հարկ է նաև փաստել, որ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ թեև <<Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին>> եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին կետը դատարանին պարտավորեցնում է պատճառաբանել իր որոշումները, սակայն այն չի կարող մեկնաբանվել որպես կողմի ներկայացրած յուրաքանչյուր փաստարկին դատարանի կողմից մանրամասն պատասխան տալու պահանջ: (Տե՛ս, ի թիվս այլնի, Ռուիզ Տորեխան ընդդեմ Իսպանիայի (RUIZ TORIJA v. SPAIN) գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի 1994 թվականի դեկտեմբերի 9-ի վճիռը, գանգատ թիվ 18390/91, կետ 29, Վան դե Հուրքն ընդդեմ Նիդեռլանդների (VAN DE HURK v. THE NETHERLANDS) գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի 1994 թվականի ապրիլի 19-ի վճիռը, գանգատ թիվ 16034/90, կետ 61):
14. Ամփոփելով վերը շարադրվածը՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից կայացված համապատասխան դատավճռով արարքի իրավական գնահատականի, մեղադրյալի մեղավորության, ինչպես նաև նշանակված պատժաչափի և պատիժը կրելու վերաբերյալ տրված լուծումները հիմնավորված են ու բավարար չափով պատճառաբանված, Առաջին ատյանի դատարանը թույլ չի տվել նյութական կամ դատավարական իրավունքի այնպիսի խախտում, որը կարող էր հիմք հանդիսանալ վերաքննիչ բողոքները բավարարելու համար: Ուստի, հիմք ընդունելով վերը նշված պատճառաբանությունները, վերաքննիչ բողոքները պետք է մերժել, իսկ բողոքարկված դատական ակտը պետք է թողնել անփոփոխ։
15. Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ, 361-363-րդ, 370-371-րդ հոդվածներով՝ Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց
Վերաքննիչ բողոքները մերժել:
Ռադիկ Գարուշի Մարտիրոսյանի վերաբերյալ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի մարտի 26-ի թիվ ԵԴ1/0422/01/25 դատավճիռը թողնել անփոփոխ:
Սույն որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան՝ այն ստանալու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում:


ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Մ.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ՝ Ա․ԲԵԿԹԱՇՅԱՆ

Ա․ՂՈՒԿԱՍՅԱՆ