ԵԴ1/0405/01/25

Ո Ր Ո Շ Ու Մ
ՔՐԵԱԿԱՆ ՎԱՐՈՒՅԹ ՍԿՍԵԼՈՒ ՀԱՐՑԸ ՔՆՆՈՒԹՅԱՆ
ԱՌՆԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ

06.02.2025 թվական ք. Երևան
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի դատավոր Տիգրան Ոսկանյանս, ստանալով թիվ ԵԴ1/0405/01/25 քրեական հայցը,

Պ Ա Ր Զ Ե Ց Ի
2025 թվականի փետրվարի 03-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում ստացվել է Ռաֆիկ Հովհաննեսի Գևորգյանի կողմից ներկայացված քրեական հայցը, որը նույն օրը համակարգչային ծրագրի միջոցով իրականացվող գործերի բաշխմամբ մակագրվել է դատավոր Տիգրան Ոսկանյանին:
Քրեական հայցին շնորհվել է թիվ ԵԴ1/0405/01/25 հերթական համարը:
Քրեական հայցը դատավորին հանձնվել է 2025 թվականի փետրվարի 04-ին։
Ուսումնասիրելով քրեական հայցը, Դատարանը գտնում է, որ առկա չէ մասնավոր մեղադրանքով քրեական վարույթ սկսելու հիմքը հետևյալ պատճառաբանությամբ․
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 15-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Սույն օրենսգրքի 167-րդ հոդվածի 1-ին մասով, 168-րդ հոդվածի 1-ին մասով, 169-րդ հոդվածի 1-ին մասով, 170-րդ հոդվածի 1-ին մասով, 171-րդ հոդվածի 1-ին մասով, 172-րդ հոդվածով, 173-րդ հոդվածով, 178-րդ հոդվածի 1-ին մասով, 180-րդ հոդվածի 1-ին մասով, 182-րդ հոդվածի 1-ին մասով, 194-րդ հոդվածի 1-ին մասով, 195-րդ հոդվածի 1-ին մասով, 227-րդ հոդվածի 1-ին մասով, 228-րդ հոդվածի 1-ին մասով, 253-րդ հոդվածի 1-ին մասով, 254-րդ հոդվածի 1-ին մասով, 255-րդ հոդվածի 1-ին մասով, 256-րդ հոդվածի 1-ին մասով, 257-րդ հոդվածի 1-ին մասով, 259-րդ հոդվածի 1-ին մասով, 262-րդ հոդվածի 1-ին մասով, 263-րդ հոդվածի 1-ին մասով, 264-րդ հոդվածի 1-ին մասով, 265-րդ հոդվածով կամ 266-րդ հոդվածով նախատեսված հանցանքը կատարած անձը կարող է ենթարկվել քրեական պատասխանատվության միայն հանցագործությունից տուժածի քրեական հայցի հիման վրա, բացառությամբ Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված դեպքերի:»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 11-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Քրեական վարույթի շրջանակներում քրեական հետապնդումն իրականացվում է հանրային կամ մաuնավոր կարգով` հանցանքի բնույթից և ծանրության աստիճանից ելնելով:
2. Հայաստանի Հանրապետության քրեական oրենuգրքի 15-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեuված հանցանքների վերաբերյալ վարույթներով քրեական հետապնդումն իրականացվում է մաuնավոր կարգով, իսկ մյուս բոլոր հանցանքների վերաբերյալ վարույթներով քրեական հետապնդումն իրականացվում է հանրային կարգով:
3. Եթե նույն անձին վերագրվող արարքների մի մասը ենթակա է քրեական հետապնդման հանրային կարգով, իսկ մյուս մասը` մասնավոր կարգով, ապա քրեական հետապնդումն իրականացվում է հանրային կարգով:
4. Անկախ քրեական հայց ներկայացնելուց կամ քրեական հայցից հրաժարվելուց՝ դատախազի նախաձեռնությամբ քրեական հետապնդումն իրականացվում է հանրային կարգով՝
1) ընտանիքում բռնության հատկանիշներով հանցանքներով.
2) Հայաստանի Հանրապետության քրեական oրենuգրքի 15-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքներով, եթե անձն իր անօգնական վիճակի կամ ենթադրյալ վնաս պատճառողից կախվածության մեջ լինելու փաստի ուժով չի կարող պաշտպանել իր իրավաչափ շահերը:»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 451-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Մասնավոր մեղադրանքով վարույթը կարող է նախաձեռնվել այն դեպքում, երբ այն անձը, որը բավարար հիմքեր ունի ենթադրելու, որ Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի 15-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեuված արարքներով իրեն պատճառվել է վնաս, քրեական հայց է ներկայացնում դատարան:
2. Քրեական հայցը կարող է ներկայացնել միայն սույն հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված անձը կամ նրա օրինական ներկայացուցիչը:
3. Քրեական հայցը պետք է բովանդակի՝
1) սույն հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված անձի անունը, ազգանունը և բնակության կամ հաշվառման վայրը.
2) այն անձի անունը, ազգանունը և բնակության կամ հաշվառման վայրը, որի դեմ ներկայացվել է քրեական հայցը.
3) մեղադրանքի բովանդակությունը, այդ թվում՝ քրեական օրենսգրքի համապատասխան հոդվածը կամ հոդվածի մասը.
4) այն անձանց անունները, ազգանուններն ու բնակության կամ հաշվառման վայրերը, որոնք պետք է կանչվեն դատական նիստին.
5) մեղադրանքը հիմնավորող նյութերը:
(…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 452-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Քրեական հայցն ստանալուց հետո դատավորը ստուգում է՝ արդյոք պահպանվել են սույն օրենսգրքի 451-րդ հոդվածի 3-րդ մասով սահմանված` քրեական հայցին ներկայացվող պահանջները, արդյոք քրեական հայցում նկարագրված փաստական հանգամանքների կապակցությամբ քրեական հետապնդումը կարող է իրականացվել մասնավոր կարգով, և հնգօրյա ժամկետում կայացնում է հետևյալ որոշումներից մեկը․
1) քրեական վարույթ սկսելու մասին.
2) քրեական հայցը վերադարձնելու մասին.
3) քրեական հայցը և կից նյութերն ըստ ընդդատության ուղարկելու մասին.
4) քրեական վարույթ սկսելը մերժելու մասին:
2. Քրեական հայցը, համապատասխան թերությունները մատնանշելով, առնվազն հինգ օր ժամկետով վերադարձվում է, եթե դրանում առկա են շտկելի թերություններ:
3. Քրեական հայցը և կից նյութերն ուղարկվում են ըստ ընդդատության, եթե պարզվում է, որ ենթադրյալ հանցանքի կատարման վայրը դուրս է տվյալ դատարանի դատական տարածքից:
4. Քրեական վարույթ սկսելը մերժվում է, եթե`
1) ենթադրյալ հանցանք կատարած անձը հայտնի չէ.
2) քրեական հայցում նկարագրված փաստական հանգամանքներն ակնհայտորեն հանցավոր չեն.
3) քրեական հայցում նկարագրված փաստական հանգամանքների կապակցությամբ քրեական հետապնդումը կարող է իրականացվել միայն հանրային կարգով.
4) դատարանի սահմանած ժամկետում քրեական հայցի թերությունները չեն վերացվել, կամ այն վերստին չի ներկայացվել:»:
Վերոգրյալ նորմերի համակարգային վերլուծությունից ակնհայտ է դառնում, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով մասնավոր մեղադրանքով դատական վարույթի սկսման համար սահմանվել է նախնական ընթացակարգ, որի նպատակը դատական այդ գործընթացը սկսելու հարցի լուծումն է։ Քրեական հայցի հիման վրա քրեական վարույթ չի սկսվում, եթե քրեական հայց ներկայացրած անձը չի պահպանել պարտադիր համարվող մի շարք պայմաններ, այդ թվում՝ բավականին մանրամասն սահմանված՝ քրեական հայցին ներկայացվող պահանջները, որոնք նախատեսված են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 451-րդ հոդվածի 3-րդ մասով:
Նախ և առաջ, Դատարանը պետք է ստուգի, թե քրեական հայց ներկայացրած անձի կողմից պահպանվել են արդյոք քրեական հայցին ներկայացվող պահանջները, թե ոչ: Տվյալ հարցին դրական պատասխան տալուց հետո Դատարանը պետք է ստուգի, թե քրեական հայցում նկարագրված փաստական հանգամանքների կապակցությամբ արդյոք քրեական հետապնդում կարող է իրականացվել մասնավոր կարգով, թե ոչ:
ՀՀ քրեական դատավարության 452-րդ հոդվածի 1-ին մասից ուղղակիորեն բխում է, որ քրեական հայցի հիման վրա դատարանի որոշմամբ սկսվում է քրեական վարույթ այն դեպքում, երբ քրեական հայց ներկայացրած անձի կողմից պահպանված են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 451-րդ հոդվածի 3-րդ մասով նախատեսված պահանջները և առկա չէ քրեական հետապնդումը հանրային կարգով իրականացվելու վերաբերյալ փաստական տվյալ:
Միևնույն ժամանակ, հարկ է նկատել, որ քրեական հայցը վերադարձնելու հիմք է հանդիսանում քրեական հայց ներկայացրած անձի կողմից այնպիսի պահանջների պահպանված չլինելը, որպիսիք օբյեկտիվորեն հնարավոր է շտկել: Այլ կերպ՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 451-րդ հոդվածով նախատեսված «ձևական» պահանջները:
Ուշադրության է արժանի նաև այն հանգամանքը, որ Դատարանը ստուգման պետք է ենթարկի նաև ներկայացված քրեական հայցի տարածքային ընդդատությունը: Այլ կերպ՝ քրեական հայցում ներկայացված փաստական տվյալներով, եթե առկա է լինում ենթադրյալ հանցանքի կատարման վայրը, որը դուրս է տվյալ դատարանի դատական տարածքից, Դատարանը կայացնում է քրեական հայցը և կից նյութերն ըստ ընդդատության ուղարկելու մասին որոշումը:
Եվ վերջապես՝ Դատարանը կայացնում է քրեական վարույթ սկսելը մերժելու մասին որոշում այն դեպքում, երբ պահպանված չեն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 451-րդ հոդվածի 3-րդ մասով սահմանված «ձևական» պահանջները և Դատարանի կողմից հայցը վերադարձնելու մասին որոշմամբ մատնանշված ժամկետում քրեական հայցը շտկված վիճակում չի ներկայացվել Դատարան, կամ քրեական հայցում նկարագրված փաստական հանգամանքների կապակցությամբ քրեական հետապնդումը կարող է իրականացվել հանրային կարգով:
Տվյալ դեպքում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 451-րդ հոդվածի 3-րդ մասով սահմանված պայմանների պահպանված լինելը ստուգելու անհրաժեշտությամբ պայմանավորված՝ ներկայացված քրեական հայցի ուսումնասիրությունից պարզ է դառնում, որ քրեական հայց ներկայացրած անձ Ռաֆիկ Հովհաննեսի Գևորգյանի կողմից ներկայացված քրեական հայցը չի բովանդակում մեղադրանքի բովանդակությունը, այդ թվում՝ քրեական օրենսգրքի համապատասխան հոդվածը կամ հոդվածի մասը:
Վերոգրյալի համատեքստում՝ Դատարանն արձանագրում է, որ քրեական հայց ներկայացրած անձի կողմից չի պահպանվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 451-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետով սահմանված պահանջը, ինչով պայմանավորված առկա է ներկայացված քրեական հայցը վերադարձնելու հիմքեր, սակայն միևնույն ժամանակ Դատարանն արձանագրում է, որ առկա է քրեական հայցի հիման վրա քրեական վարույթ սկսելը մերժելու հիմք, ուստի քրեական հայցը շտկելու նպատակով վերադարձնելու դատավարական կարգը կիրառելու իրավաչափ հիմքեր սույն դեպքում առկա չեն:
Մասնավորապես՝ քրեական հայցում նշված են ընդհանուր բնույթի դատողություններ՝ առանց կոնկրետացնելու որոշակի դեպք ու դրա հանգամանքներ, առանձնացված չեն այն անձանց անունները, ազգանուններն ու բնակության կամ հաշվառման վայրերը, որոնք պետք է կանչվեն դատական նիստին։ Ավելին՝ քրեական հայցում նկարագրված ընդհանուր դատողությունների համատեքստում Դատարանն արձանագրում է, որ նկարագրված ենթադրյալ դեպքի վերաբերյալ իրականացվող քրեական հետապնդումը կարող է իրականացվել միայն հանրային կարգով:
Վերոգրյալով պայմանավորված՝ Դատարանը գտնում է, որ Ռաֆիկ Հովհաննեսի Գևորգյանի կողմից ներկայացված քրեական հայցի հիման վրա քրեական վարույթ սկսելը ենթակա է մերժման:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 31-րդ, 33-34-րդ, 451-452-րդ, 389-րդ հոդվածներով՝

Ո Ր Ո Շ Ե Ց Ի
Թիվ ԵԴ1/0405/01/25 դատական գործով Ռաֆիկ Հովհաննեսի Գևորգյանի կողմից ներկայացված քրեական հայցով քրեական վարույթ սկսելը մերժել:
Որոշումը հատուկ վերանայման կարգով կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` դատական ակտը ստանալու օրվանից հետո՝ տասնօրյա ժամկետում:

ԴԱՏԱՎՈՐ ՏԻԳՐԱՆ ՈՍԿԱՆՅԱՆ