Գործ ԵԴ1/0392/01/25


ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան)
նախագահությամբ՝ դատավոր Հ. ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԻ

«25» ապրիլի 2025թ. ք. Երևան

ՀՀ դատախազության Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազության դատախազ Դավիթ Թադևոսյանի հատուկ վերանայման բողոքի հիման վրա գրավոր ընթացակարգով դատական վերանայման ենթարկելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (այսուհետ նաև՝ Դատարան) 2025 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵԴ1/0392/01/25 որոշումը,
ՊԱՐԶԵՑ

Հատուկ վերանայման վարույթի ընթացքը․
20.10.2024թ․ Մայկոլ Ալեքսանդր Ֆերրեր Գոնսալեսը և մեղադրյալ Դարիան Էռնեստո Դուֆֆուս Պրևալը ձերբակալվել են ապօրինի թմրանյութ ձեռք բերելու, պահելու և իրացնելու անմիջականորեն ծագած հիմնավոր կասկածի առկայության հիմքով:
20.10.2024 թվականին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Շենգավիթ վարչական շրջանի քննչական բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 334-րդ հոդվածի 1-ին մասով, 393-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով, 393-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով, 393-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով նախաձեռնվել է թիվ 11195824 քրեական վարույթը:
21.10.2024 թվականին Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազության դատախազ Դ. Թադևոսյանը որոշում է կայացրել Մայկոլ Ալեքսանդր Ֆերրեր Գոնսալեսի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին:
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 22.10.2024թ. որոշմամբ քննիչի միջնորդությունը՝ մեղադրյալ Մայկոլ Ալեքսանդր Ֆերրեր Գոնսալեսի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելու մասին, բավարարվել է և մեղադրյալ Մայկոլ Ալեքսանդր Ֆերրեր Գոնսալեսի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառվել է կալանքը՝ երկու ամիս ժամկետով, դրա սկիզբը հաշվելով 2024թ․ հոկտեմբերի 20-ից։
23.12.2024թ. որոշմամբ Դարիան Էռնեստո Դուֆֆուս Պրևալն ազատ է արձակվել ձերբակալումից՝ անձին անազատության մեջ պահելու անհրաժեշտությունը վերանալու հիմքով:
22.11.2024 թվականին Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազության դատախազ Դ. Թադևոսյանը որոշում է կայացրել Մայկոլ Ալեքսանդր Ֆերրեր Գոնսալեսի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով հանրային նոր քրեական հետապնդում հարուցելու մասին:
17.12.2024 թվականին Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազության դատախազ Դ. Թադևոսյանը որոշում է կայացրել Դարիան Էռնեստո Դուֆֆուս Պրևալի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին:
17.12.2024թ. Դարիան Էռնեստո Դուֆֆուս Պրևալը ձերբակալվել է՝ ազատության մեջ գտնվող մեղադրյալին դատարան ներկայացնելու համար:



18.12.2024թ. Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի որոշմամբ քննիչի միջնորդությունը՝ մեղադրյալ Մայկոլ Ալեքսանդր Ֆերրեր Գոնսալեսին կալանքի տակ պահելու ժամկետը երկու ամսով երկարաձգելու մասին բավարարվել է:
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 18.01.2025թ. որոշմամբ քննիչի միջնորդությունը՝ մեղադրյալ Դարիան Էռնեստո Դուֆֆուս Պրևալի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելու մասին բավարարվել է մասնակի, որպես խափանման միջոց կիրառվել է կալանքը՝ մեկ ամիս ժամկետով, դրա սկիզբը հաշվելով 2025թ․ հունվարի 17-ից։
29․01․2025թ․ կայացվել է որոշում՝ թիվ 11195824 քրեական վարույթից անհայտ անձի կողմից Դարիան Էռնեստո Դուֆֆուս Պրևալին և Մայկոլ Ալեքսանդր Ֆերրեր Գոնսալեսին թմրամիջոց իրացնելու վերաբերյալ մասն անջատելու և անջատված մասին 11176324 համարը շնորհելու մասին:
Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազության դատախազ Դ. Թադևոսյանի կողմից 30.01.2025թ. որոշում է կայացվել թիվ 11195824 քրեական վարույթով մեղադրական եզրակացությունը հաստատելու մասին և քրեական վարույթը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան, որտեղ այն ստացվել է 31.01.2025թ., գործին շնորհվել է ԵԴ1/0392/01/25 հերթական համարը:
Դատավոր Ն. Բաղդասարյանը 03.02.2025թ. կայացրել է որոշում՝ քրեական գործը վարույթ ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու:
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը 2025 թվականի փետրվարի 17-ին կայացրել է որոշում.
<<Մեղադրյալ Դարիան Էռնեստո Դուֆֆուս Պրևալի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքը փոփոխել, նրա նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոցներ կիրառել վարչական հսկողություն, բացակայելու արգելք և գրավ:
Գրավի չափ սահմանել 500.000 (հինգ հարյուր հազար) ՀՀ դրամ գումարը, որը ենթակա է մուծման Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 900013298014 դեպոզիտ հաշվին:
Գրավի գումարի մուծման համար սահմանել 3 /երեք/ օր ժամկետ:
Գրավը մուծված լինելը հավաստող փաստաթուղթը ներկայացնել վարույթն իրականացնող մարմնին:
Դարիան Էռնեստո Դուֆֆուս Պրևային պարտավորեցնել շաբաթը երկու անգամ գրանցվել բնակության վայրի ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայությունում և առանց վարույթն իրականացնող մարմնի թույլտվության չփոխել մշտական կամ ժամանակավոր բնակության վայրը՝ ք. Երևան, Ավանեսով 1-ին նրբանցք, 2/8 տուն հասցեն, ժամը 20:00-08:00-ն ընկած ժամանակահատվածում չլքել իր բնակության տարածքը։
Մեղադրյալ Էռնեստո Դուֆֆուս Պրևալի վարքագծի նկատմամբ հսկողությունն իրականացնել ՀՀ օրենսդրությամբ սահմանված հատուկ էլեկտրոնային միջոցներով։>>:
Առաջին ատյանի դատարանի 17.02.20252. որոշման դեմ 2025 թվականի մարտի 31-ին հատուկ վերանայման բողոք է ներկայացրել ՀՀ դատախազության Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազության դատախազ Դավիթ Թադևոսյանը և վկայակոչելով համապատասխան պատճառաբանությունները, խնդրել է.
<<1. Հատուկ վերանայման բողոքը ներկայացնելու բաց թողնված ժամկետն իրավունքի ուժով համարել հարգելի և սույն բողոքն ընդունել վարույթ՝ նկատի ունենալով, որ Դատարանի որոշումը Դատախազությունում ստացվել է 19.03.2025թ.-ին:
2. Հատուկ վերանայման բողոքն ընդունել վարույթ և ամբողջությամբ բեկանել Դատարանի որոշումը, կայացնել դրան փոխարինող դատական ակտ՝ բավարարելով մեղադրյալի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետը 3 ամիս ժամկետով երկարացնելու վերաբերյալ ներկայացված միջնորդությունը:>>։
2025 թվականի ապրիլի 14-ին Վերաքննիչ դատարանը որոշում է կայացրել բողոքը վարույթ ընդունելու և դատական վարույթը գրավոր ընթացակարգով իրականացնելու մասին: Որոշման կայացման օր է սահմանվել 2025 թվականի ապրիլի 25-ը:
Հատուկ վերանայման բողոքի պատասխան չի ներկայացվել:

Հատուկ վերանայման բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
Դարիան Էռնեստո Դուֆֆուս Պրևալի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին՝ այն բանի համար, որ նա. << … իր ընկերոջ՝ Մայկոլ Ալեքսանդր Ֆերրեր Գոնսալեսի (Maykol Ferrer Gonzalez) հետ նախնական համաձայնություն ձեռք բերելով համատեղ թմրամիջոցներ ապօրինի իրացնելու շուրջ, խախտելով <<Թմրանյութերի և հոգեմետ (հոգեներգործող) նյութերի մասին>> 26.12.2002թ. ՀՀ օրենքի և ՀՀ կառավարության 18.03.2010թ. թիվ 270-ն որոշման պահանջները, այն է՝ չունենալով թմրամիջոցներ, հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութեր պատրաստելու, վերամշակելու, ձեռք բերելու, պահելու, փոխադրելու, առաքելու կամ դրանք իրացնելու թույլտվություն, քննությամբ չպարզված ժամանակահատվածում և հանգամանքներում, քննությամբ ինքնությունը դեռևս չպարզված ոմն Միխայիլից <<Տելեգրամ>> հեռահաղորդակցման հավելվածի միջոցով, իրացնելու նպատակով, շահադիտական դրդումներով, ապօրինի ձեռք են բերել <<Թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի մանր չափերը, շրջանառությունն արգելված' թմրամիջոցներ, հոգեմետ (հոգեներգործուն), խիստ ներգործող կամ թունավոր նյութեր պարունակող բույսերի ցանկը, դրանց մանր, զգալի, խոշոր և առանձնապես խոշոր չափերը, պրեկուրսորների խոշոր և առանձնապես խոշոր չափերը. թունավոր նյութերի ցանկը, խիստ ներգործող նյութերի ցանկը և դրանց խոշոր չափերը սահմանելու մասին>> ՀՀ կառավարության 2018 թվականի հունիսի 27-ի թիվ 707 որոշման 1-ին հավելվածով նախատեսված' առանձնապես խոշոր չափերով` 20.77 գրամ հաստատուն քաշով <<a-PVP>> տեսակի թմրամիջոց' փաթեթավորված կանաչ, կապույտ և սև գույնի մեկուսիչ ժապավեններով, ընդհանուր 34 փաթեթներում (0.79 + 0.82 + 0.72 + 0.83 + 0.78 + 0.78 + 0.81 + 0.76 + 0.85 + 0.88 + 0.9 + 0.86 +0.75 +0.82 + 0.39 + 0,4 +0.35 + 0.36 + 0.38 +0.35 + 0.37 +0,38+0.36 + 0.39 + 0.58 + 0.59 + 0.57 + 0.56 + 0.57 + 0.56 + 0.57 + 0.53 + 0.58 + 0.58), և, դրանք տեղադրելու նպատակով 2024 թվականի հոկտեմբերի 14-ին ժամը 13:30-ի սահմաններում, գտնվելով Երևան քաղաքի Բագրատունյաց փողոցում, փաթեթները պահել են Մ. Գոնսալեսի մոտ, որոնք հայտնաբերվել են ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության Շենգավիթի բաժնում կատարված վերջինիս անձնական խուզարկությամբ:>>։

Դատարանը՝ 2025 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵԴ1/0392/01/25 որոշմամբ արձանագրում է հետևյալը.
« (…) Քննության առնելով Դարիան Էռնեստո Դուֆֆուս Պրևալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանքը վերացնելու, փոփոխելու կամ դրա ժամկետը երկարաձգելու հարցը, Դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
(…)
ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից մի շարք գործերով արտահայտած իրավական դիրքորոշումների ընդհանրական վերլուծությունից հետևում է, որ կալանավորումը քրեական գործերի քննության ընթացքում կիրառվող խափանման միջոցներից ամենախիստն է: Այն առավելագույն չափով սահմանափակում է մարդու սահմանադրական իրավունքներն ու ազատությունները, այդ թվում` այնպիսի կարևոր իրավունք, ինչպիսին ազատության և անձեռնմխելիության իրավունքն է: Կալանավորման էությունն անձին հասարակությունից մեկուսացնելն է: Ինչպես ցանկացած այլ խափանման միջոց, կալանավորումը մեղադրյալի նկատմամբ կիրառվում է քրեական գործի քննության ընթացքում նրա ոչ պատշաճ վարքագիծը (այն գործողությունները, որոնք ուղղված են քննությունից և դատից թաքնվելուն, գործով ճշմարտության բացահայտմանը խոչընդոտելուն, ինչպես նաև հանցավոր գործունեությունը շարունակելուն) կանխելու նպատակով: Այսինքն, կալանավորման կիրառումը նպատակ է հետապնդում քրեական գործով վարույթի ընթացքում կանխել անձի ոչ իրավաչափ վարքագիծը (տես Ա. Ճուղուրյանի վերաբերյալ 2007 թվականի օգոստոսի 30-ի թիվ ՎԲ-132/07 որոշումը, Ա. Հովսեփյանի վերաբերյալ 2010 թվականի մարտի 26-ի թիվ ԵԿԴ/0633/06/09 որոշման 10-րդ կետը և այլն):
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Վ.Պողոսյանի գործով որոշման մեջ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ « (…) մեղադրյալին վերագրվող արարքի բնույթը և վտանգավորության աստիճանը թեև չեն կարող գնահատվել որպես կալանավորման հիմնավորվածությունը հաստատելու ինքնուրույն հիմք, այնուամենայնիվ դրանք էական նշանակություն ունեն խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս, ինչպես նաև գրավի թույլատրելիության հարցը լուծելիս: Մեղսագրվող հանցանքի ծանրությունը և հետևաբար նաև ակնկալվող պատժի խստությունը հանդիսանում են քրեական վարույթն իրականացնող մարմնից թաքնվելու կամ գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը գնահատելու կարևոր տարրեր և գործի նյութերից բխող մյուս հանգամանքների հետ միասին հնարավորություն են տալիս հիմնավորված ենթադրություններ անել անձի ազատության հիմնարար իրավունքը սահմանափակելու հիմքերի առկայության կամ բացակայության մասին: Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ նույնանման իրավական դիրքորոշում բազմիցս իր նախադեպային նշանակության վճիռներում հայտնել է նաև Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը (ի թիվս այլոց տեԲս Mamedova v. Russia, 2006 թվականի հունիսի 1-վճիռը, գանգատ թիվ 45100/98, կետ 102, Ilijkov v. Bulgaria, 2001 թվականի հուլիսի 26-ի վճիռը, գանգատ թիվ 33977/96, կետ 81): (…)ե (տեԲս Վահագն Հակոբի Պողոսյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2013 թվականի փետրվարի 15-ի թիվ ԿԴ1/0062/06/12 որոշման 13-րդ կետը):
Եվրոպական դատարանը իրավական դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ Իշխանությունները կարող են անհրաժեշտ համարել կասկածյալին գոնե քննության սկզբում բանտում պահելը՝ նպատակ ունենալով կանխել նրա կողմից գործի շրջանակում շփոթություն առաջացնելը, հատկապես բարդ գործի պարագայում, որով անհրաժեշտ են բազմաբնույթ ուսումնասիրություններ: Երկարատև ժամանակահատվածում, սակայն, քննության պահանջներն այլևս բավարար չեն, անգամ՝ բարդ գործի պարագայում, այդպիսի կալանավորումը հիմնավորելու համար. իրադարձությունների սովորական ընթացքի դեպքում ենթադրյալ վտանգները ժամանակ անցնելուն և տարբեր գործողություններ կատարելուն, ցուցմունքներ վերցնելուն և ստուգումներ իրականացնելուն զուգահեռ նվազում են (տե՛ս Clooth-ն ընդդեմ Բելգիայի գործով վճիռը, պարբ. 43): Ինչպես երևում է, Եվրոպական դատարանը անձին կալանքի տակ պահելու ռիսկերի նվազման համար նախատեսել է միաժամանակյա երկու պայման, այն է՝ ժամանակի հոսք և այդ ընթացքում իրականացվող քննություն:
Մեջբերված իրավական դրույթները, դիրքորոշումներն ու վերլուծությունները կիրառելով սույն գործի փաստական հանգամանքների նկատմամբ, դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
Սույն քրեական գործով մինչդատական վարույթի ընթացքում Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի որոշմամբ մեղադրյալ Դարիան Էռնեստո Դուֆֆուս Պրևալի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառվել է կալանքը` մեկ ամիս ժամկետով:
Դատարանն արձանագրում է, որ քրեական գործի նյութերով, մասնավորապես` մեղադրական եզրակացությունում նշված ապացույցներով հիմնավորվում է այն կասկածը, որ մեղադրյալ Դարիան Էռնեստո Դուֆֆուս Պրևալը ենթադրաբար կարող է կատարած լինել իրեն մեղսագրված հանրորեն վտանգավոր արարքը և կարող է առնչություն ունենալ դեպքին: Այլ կերպ ասած՝ առկա է հիմնավոր կասկած՝ մեղադրյալի կողմից իրեն մեղսագրվող հանրորեն վտանգավոր արարքը ենթադրաբար կատարելու վերաբերյալ: Միևնույն ժամանակ հարկ է նշել, որ քանի դեռ չեն հետազոտվել գործի նյութերը՝ հիմնավոր կասկածի առկայության մասին առավել մանրամասն դատողություններ անելու հնարավորություն առկա չէ:
Օրինական ուժի մեջ մտած վերը նշված որոշմամբ դատարանը որպես կալանքի հիմք իրատեսական է համարել վարույթին խոչընդոտելու հավանականությունը։ Մասնավորապես նշել է՝ Մեղադրյալի կողմից քրեական վարույթին խոչընդոտելու՝ այդ թվում ապացուցման գործընթացին միջամտելու վտանգի առկայության վերաբերյալ քննիչի ենթադրությունը դատարանը հիմնավոր է համարում, նկատի ունենալով, որ քրեական վարույթը գտնվում է ապացույցների հավաքման ակտիվ փուլում, մեղադրյալին մեղադրանք է ներկայացվել 2025թ. հունվարի 17-ին, դեռևս պարզված չեն դեպքի ամբողջական հանգամանքները, այդ թվում՝ ենթադրյալ հանցագործությանը առնչություն ունեցող, ինչպես նաև գործի համար նշանակություն ունեցող տեղեկություններ տիրապետող անձանց ամբողջական շրջանակը, ինչը հիմք է տալիս ողջամտորեն ենթադրելու, որ գտնվելով ազատության մեջ, մեղադրյալը կարող է հաղորդակցվել դեռևս չհարցաքննված, ինքնությունները չպարզված անձանց հետ՝ ցուցմունքների բովանդակության շուրջ համաձայնության գալու, իր օգտին բարենպաստ ցուցմունքներ ստանալու նպատակով՝ այդ կերպ խոչընդոտելով քրեական վարույթի քննությանը և ճշմարտության բացահայտմանը:։
Դատարանը փաստում է, որ նշված որոշման կայացումից հետո վարույթն իրականացնող մարմինը, գտնելով, որ սույն գործով ապացույցները հավաքվել են, ավարտել է նախաքննությունը, և գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է դատարան։ Գործով դատակոչված է մեկ վկա, ով հանդիսանում է ոստիկանության աշխատակից, որպիսի պայմաններում նրա վրա մեղադրյալի կողմից ապօրինի ազդեցություն գործադրելու ռիսկը դատարանը խիստ նվազ է համարում։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի իրավակարգավորումները սահմանում են այն դեպքերը, երբ առկա է մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոց կիրառելու անհրաժեշտություն։ Ընդ որում, այդ անհրաժեշտության հիմքում թեև դրվում են մեղադրյալի ոչ օրինական վարքագծի վերաբերյալ ենթադրական և ապագային վերաբերող, կանխատեսական բնույթի եզրահանգումներ, այնուամենայնիվ դրանք պետք է հիմնված լինեն քրեական վարույթի շրջանակներում ձեռք բերված նյութերից բխող ողջամիտ հետևությունների վրա։ Դա նշանակում է, որ խափանման միջոցի կիրառման անհրաժեշտության հիմքում բոլոր դեպքերում պետք է դրվեն որոշակի փաստական տվյալներ։
Հարկ է նշել նաև, որ մեղադրյալի նկատմամբ կալանքից առավել մեղմ խափանման միջոցի (միջոցների) կիրառման հնարավորության գնահատման տեսանկյունից առանցքային նշանակություն ունի քրեական վարույթի ընթացքում ձեռք բերված ապացուցողական զանգվածը, դրանց տեսակը և բնույթը, մեղադրյալի կողմից այդ ապացույցների վրա որևէ ազդեցություն գործադրելու հավանականությունը, ինչպես նաև մեղադրյալի վարքագիծը՝ ուղղված վարույթին աջակցելուն կամ հակազդելուն։
Վերոշարադրյալի հիման՝ վրա դատարանն արձանագրում է, որ նման պայմաններում վարույթի քննության ներկա փուլում էապես նվազել է մեղադրյալ կողմից վարույթին խոչընդոտելու հավանականությունը, որը հիմք է հանդիսացել նրա նկատմամբ ամենախիստ խափանման միջոցն ընտրելու համար, և տվյալ դեպքում, թեև մեղադրյալի կողմից գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը ամբողջությամբ չի բացառվում, այնուամենայնիվ մեղադրյալին շարունակական կալանքի տակ պահելը չի կարող պայմանավորվել զուտ նրան վերագրվող հավանական գործողությունների կատարման հիմնավորումներով և սպառնացող պատժի խստությամբ։
Դատարանը եզրահանգում է, որ ազատությունից զրկելու հետ չկապված խափանման միջոցների համակցված կիրառումը կարող է բավարար երաշխիք հանդիսանալ՝ ապահովելու մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը քրեական գործով վարույթի ընթացքում: Դատարանի նման դիրքորոշումը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ անձի նկատմամբ խափանման միջոց ընտրելիս պետք է առաջնորդվել նվազագույնի սկզբունքով, այն է՝ չընտրել ավելի խիստ խափանման միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել մեղադրյալի օրինական վարքագիծը։
Հետևաբար, դատարանը գտնում է, որ Դարիան Էռնեստո Դուֆֆուս Պրևալի նկատմամբ որպես խափանման միջոց պետք է կիրառել վարչական հսկողությունը, բացակայելու արգելքը, ինչպես նաև գրավը՝ 500.000 /հինգ հարյուր հազար/ ՀՀ դրամ գումարի չափով, որը եռօրյա ժամկետում ենթակա է վճարման Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի դեպոզիտ հաշվին։
Դատարանը գտնում է, որ վարչական հսկողությունը՝ որոշակի սահմանափակումների պայմաններում, մեղադրյալ Դարիան Էռնեստո Դուֆֆուս Պրևալի նկատմամբ սույն վարույթով ի զորու է ապահովել վերջինիս պատշաճ վարքագիծը գործի հետագա քննության փուլում: Մասնավորապես՝ դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է Դարիան Էռնեստո Դուֆֆուս Պրևալին վարչական հսկողության պայմաններում պարտավորեցնել շաբաթը երկու անգամ գրանցվել բնակության վայրի ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայությունում և առանց վարույթն իրականացնող մարմնի թույլտվության չփոխել մշտական կամ ժամանակավոր բնակության վայրը, ժամը 20:00-08:00-ն ընկած ժամանակահատվածում չլքել իր բնակության տարածքը:
Դատարանը գտնում է նաև, որ մեղադրյալի վարքագծի նկատմամբ հսկողությունը պետք է իրականացվի Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված հատուկ էլեկտրոնային միջոցներով, վարչական հսկողության և դրանից բխող սահմանափակումների պահպանման նկատմամբ վերահսկողությունը պետք է հանձնարարել ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության համապատասխան բաժնին։
Հարկ է պարզաբանել նաև, որ մեղադրյալը պարտավոր է իր վրա մշտապես կրել նշված էլեկտրոնային հսկողության միջոցները, չվնասել դրանք, ինչպես նաև արձագանքել իրավասու մարմնի հսկողության ազդանշաններին:
Դատարանը գտնում է, որ վարչական հսկողության հետ համակցված բացակայելու արգելք խափանման միջոցը կիրառելու պայմաններում հնարավոր կլինի կանխել մեղադրյալի հնարավոր փախուստը ՀՀ-ից, իսկ դրանց համակցված՝ 500.000 (հինգ հարյուր հազար) ՀՀ դրամի չափով գրավի կիրառումը լրացուցիչ երաշխիք կհանդիսանա, որպեսզի մեղադրյալը վարույթի քննության ընթացքում դրսևորի պատշաճ վարքագիծ: (…) >>:

Հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերը, դրանք հաստատող փաստերը և պահանջը.
Հատուկ վերանայման բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ փաստերով.
Բողոք բերած անձը՝ ՀՀ դատախազության Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազության դատախազ Դավիթ Թադևոսյանը նշել է. << (…) Ուսումնասիրելով Դատարանի որոշումը գտնում եմ, որ Դատարանը թույլ է տվել գործի ելքի վրա ազդեցություն ունեցող դատական սխալ՝ քրեադատավարական օրենքի էական խախտում և գործով կայացրել է ըստ էության ոչ ճիշտ լուծող դատական ակտ, ուստի այն ենթակա է բեկանման հետևյալ պատճառաբանությամբ.
Անձի նկատմամբ խափանման միջոցի կիրառումը կհամարվի օրինական և հիմնավորված միայն այն դեպքում, երբ հաստատվի անձի առնչությունն իրեն մեղսագրվող հանցագործությանը (հանցագործություն կատարած լինելու հիմնավոր կասկածը) և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասում սահմանված նպատակներից որևէ մեկի կամ մի քանիսի առկայությունը:
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը (այսուհետ` Եվրոպական դատարան), իր մի շարք նախադեպային որոշումներում նշել է, որ քրեական իրավախախտում կատարված լինելու <<հիմնավոր կասկածը>> ենթադրում է այնպիսի փաստերի կամ տեղեկությունների առկայություն, որոնք անաչառ դիտորդին կհամոզեն, որ տվյալ անձը կարող է կատարած լինել իրավախախտում: Ընդ որում, հիմնավոր կասկածը չի պահանջում կատարված արարքի մեջ մեղադրյալի մեղավորությունն ապացուցող՝ հիմնավոր կասկածից վեր ապացուցման չափանիշին համապատասխան բավարար փաստերի առկայություն, այնուամենայնիվ, <<կասկածը>> պետք է լինի ողջամիտ, այն պետք է հիմնված լինի օրենքով սահմանված կարգով ձեռքբերված որոշակի փաստական տվյալների վրա (համանման իրավական դիրքորոշում է արտահայտել Վճռաբեկ դատարանը 2017 թվականի հունիսի 22-ի թիվ ԵԱՆԴ/0017/06/16 քրեական գործով):
(…)
Մեջբերված նորմերի վերլուծությունից հետևում է, որ խափանման միջոցները դասակարգվում են երկու մասի՝ կալանք և կալանքին այլընտրանք հանդիսացող խափանման միջոցներ: Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ խափանման միջոց ընտրելիս պետք է առաջնորդվի նվազագույնի սկզբունքով, այն է՝ չպետք է ընտրի ավելի խիստ խափանման միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել մեղադրյալի օրինական վարքագիծը: Այս իրավակարգավորումը իր ամրագրումն է գտել անձի ազատության և անձեռնմխելիության քրեադատավարական սկզբունքն ամրագրող ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածում, որի նպատակն է բացառել կալանքի կիրառումը բոլոր այն դեպքերում, երբ առկա է որոշակի հնարավորություն երաշխավորելու մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը՝ առանց նրան ազատությունից զրկելու: Ինչ վերաբերում է խափանման միջոցի կիրառման հիմքերին, ապա դրանք ձևակերպվել են որպես նպատակներ՝ հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ դրանք որպես կանոն կանխատեսական, այլ ոչ թե փաստական բնույթ են կրում։
Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները: Այլ կերպ՝ օրենսդիրը շեշտը դնում է ոչ թե կոնկրետ հանգամանքների վրա, այլ մեղադրյալի հնարավոր վարքագծի տեսանկյունից դրական և բացասական գործոնների հակակշռման և հավասարակշռման գաղափարի վրա։ Խափանման միջոցներ կիրառելու, այդ թվում՝ դրանց տեսակներն ընտրելու, հետագայում դրանք փոխելու մեխանիզմի հիմքում դրված կարևոր գաղափարը խափանման միջոցի պիտանիությունն է՝ դրված նպատակին։ Այս չափանիշն օրենսդիրն ամրագրել է սկզբունքի մակարդակով՝ մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովելու նպատակով ոչ միայն հնարավորություն տալով կիրառել խափանման միջոց, այլ կիրառել այն խափանման միջոցը, որն առավել պիտանի կլինի հետապնդվող նպատակին հասնելու համար: Այս պահանջն ուղղակիորեն ամրագրված է խափանման միջոցը փոխելու ընթացակարգի շրջանակներում, որով սահմանվել է, որ վարույթն իրականացնող մարմինը իրավասու է որոշում է կայացնել խափանման միջոցը փոխելու կամ վերացնելու մասին, եթե խափանման միջոցի գործողության ընթացքում փոխվել կամ վերացել են դրա իրավաչափության պայմանները:
Այլ կերպ, խափանման միջոցի կիրառման նպատակների առկայության դեպքում Դատարանը պարտավոր է առաջնորդվել նվազագույնի սկզբունքով, մասնավորապես՝ պետք է ընտրվի այնպիսի խափանման միջոց, որն անձի իրավունքների հնարավորին քիչ միջամտության և սահմանափակման պայմաններում ի զորու է ապահովելու վերջինի իրավաչափ վարքագիծը քրեական վարույթի քննության ողջ ժամանակամիջոցում:
Դատարանի նման եզրահանգումները պայմանավորված են նաև ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի 2-րդ մասի տրամաբանությամբ, ըստ որի՝ կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն անբավարար է սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու համար:
Նախևառաջ, հարկ եմ համարում անդրադառնալ այն հանգամանքին, որ ՀՀ քրեադատավարական օրենսդրությունը քրեական վարույթի քննության մինչդատական փուլից դատական փուլի անցում կատարելու պարտադիր քննարկման հարցերի շրջանակում, դիցուք 311-րդ հոդվածով, նախատեսել է մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոց կիրառելու հարցը, որը որևէ պարագայում չի կրաող լինել ինքնանպատակ: Հակառակ պարագայում, դատարանը կաշկանդված էր լինելու խափանման միջոցի վերաբերյալ նախորդ որոշմամբ, այդ թվում՝ դրա ժամկետներով: Բայցևայնպես, ընթացակարգային նշված օրենքը նախատեսում է, որ նշված հարցը պետք է վերստին քննարկվի, որը, գտնում ենք, նպատակ է հետապնդում, որպեսզի գործն ըստ էության քննող դատարանն անձամբ, անմիջականորեն գնահատի նախաքննությունից դատական քննություն անցնելու պարագայում մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի արդյունավետությունը, դրա հետագա կիրառման կամ այն փոփոխելու անհրաժեշտությունը:
Այսպես, Դատարանը Որոշումն առավելապես պատճառաբանել է նրանով, որ օրինական ուժի մեջ մտած վերը նշված՝ մեղադրյալի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց 1 ամիս ժամանակով կիրառելու մասին որոշմամբ նույն դատարանը որպես կալանքի հիմք իրատեսական է համարել վարույթին խոչընդոտելու հավանականությունը, որը քրեական վարույթը մեղադրական եզրակացությամբ դատարան ուղարկելու և դատակոչված միակ վկան ոստիկանության աշխատակից հանդիսանալու հանգամանքները, ինչով փաստել է, որ այդ հիմք էլ խիստ նվազել է, ուստի վերացել է անձին կալանքի տակ պահելու անհրաժեշտությունը:
Նշվածի համատեքստում հարկ է նկատի ունենալ, որ ճիշտ է, նշված որոշումը մտել է օրինական ուժի մեջ, սակայն տվյալ որոշման մեջ առկա են եղել կալանքի մյուս հիմքերի վերաբերյալ հետևյալ ձևակերպումները.
Անդրադառնալով ազատության մեջ մնալու դեպքում մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելու հավանականության առկայության վերաբերյալ քննիչի կողմից ներկայացված փաստարկներին՝ դատարանը գտնում է, որ այն թեև այն ամբողջապես չի բացառվում, այնուամենայնիվ, քննիչի կողմից վկայակոչված հանգամանքները բավարար չեն հաստատված համարելու, որ առկա է նույնաբնույթ հանցանք կատարելու այնպիսի բարձր ռիսկ, որը հնարավոր է չեզոքացնել բացառապես ամենախիստ խափանման միջոցի կիրառմամբ:
Անդրադառնալով մեղադրյալի կողմից փախուստի դիմելու հավանականությանը՝ դատարանն արձանագրում է, որ թեև հանցանքի ծանրությունը և հետևաբար նաև ակնկալվող պատժի խստությունը հանդիսանում են քրեական վարույթն իրականացնող մարմնից թաքնվելու կամ գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը գնահատելու կարևոր տարրեր, սակայն դրանք հնարավորություն են տալիս հիմնավորված ենթադրություններ անել անձի ազատության հիմնարար իրավունքը սահմանափակելու հիմքերի առկայության կամ բացակայության մասին գործի նյութերից բխող մյուս հանգամանքների հետ միասին: Դատարանը գտնում է, որ տվյալ դեպքում, թեև փախուստի դիմելու վտանգի առկայությունն ամբողջապես չի բացառվում, այնուամենայնիվ գործի նյութերում առկա չեն նշված ենթադրությունը հիմնավորող բավարար փաստական տվյալներ, որոնք վկայում են մեղադրյալի կողմից փախուստի դիմելու այնպիսի բարձր ռիսկի առկայության մասին, որը հնարավոր կլինի զսպել բացառապես ամենախիստ խափանման միջոցի՝ կալանքի կիրառմամբ: Նշված հետևության հանգելիս դատարանը հաշվի է առնում նաև այն հանգամանքը, որ մեղադրյալը դեպքից հետո շուրջ չորս ամիս գտնվել է ազատության մեջ, սակայն փախուստի չի դիմել, չի լքել մշտական բնակության վայրը:
Ճիշտ է, նշված որոշումը չի բողոքարկվել և մտել է օրինական ուժի մեջ՝ առավելապես հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ նախատեսվել է քրեական վարույթը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկել դատարան, և դրա բողոքարկումն առարկայազուրկ էր լինելու, այդուհանդերձ, գտնում ենք, որ Դատարանը Որոշմամբ վերստին պետք է անդրադառնար նշված հիմքերին, և Որոշմամբ նշված հետևություններին հանգելիս առնվազն պետք է պատճառաբաներ, թե ինչու, օրինակ, դեպքից հետո շուրջ չորս ամիս ազատության մեջ գտնված Դ.Պրևալը, ով դեպքից հետո ազատ է արձակվել, նկատի ունենալով, որ թմրամիջոցները եղել են Մ.Գոնսալեսի մոտ, չի կարող փախուստի դիմել այն դեպքում, երբ նախաքննության ընթացքում դեպքին վերջինիս առնչության վերաբերյալ տվյալներ ձեռք բերվելու և նրան արգելանքի վերցնելու, իր նկատմամբ քննչական մարմնում քննվող վարույթը դատարան ուղարկվելու պարագայում, մասնավորապես, քննությունից թաքնվելու վտանգը մեծացել է, թե ոչ, սակայն դատարանը դրան անդրադարձ չի կատարել: Նշվածի համատեքստում գտնում ենք, որ առկա է ահռելի տարբերություն այն իրավիճակների միջև, թե արդյոք անձն ընդունում է իրեն մեղսագրվող արարքը և մնում իր բնակության վայրում, թե, օրինակ, ինքնավստահորեն կարծում է, որ ազատվել է արգելանքից և իր առնչության վերաբերյալ որևէ տվյալ առկա չէ, ըստ այդմ չի փոխում իր բնակության վայրը և հանկարծ նրան ևս մեղսագրվում է նույն արարքը, ինչ մյուս մեղադրյալին:
Բացի նշվածից, գտնում ենք, որ ցանկացած գործով յուրաքանչյուր մեղադրյալի վերաբերյալ խափանման միջոցի հարցը քննարկելիս, բացի ուղեցուցային դիրքորոշումները և իրավական կարգավորումները հաշվի առնելուց, պետք է նաև անհատական մոտեցում ցուցաբերել առ այն, թե հանցավոր ինչ արարքի մասին է խոսքը և արդյոք տվյալ պահին կիրառվող խափանման միջոցն ի զորու է կանխել հենց այդ հանցատեսակի օբյեկտիվ կողմը հանդիսացող գործողությունները: Այսպես, թմրամիջոցների ապօրինի շրջանառությանը վերաբերող հանցատեսակի օբյեկտիվ կողմը (նաև տվյալ դեպքում) դրսևորվում է ակտիվ գործողությունների կատարմամբ՝ նշված թմրամիջոցն առնվազն մի վայրից ձեռք բերելով՝ իրացման նպատակով կամ առանց իրացնելու նպատակի: Որոշմամբ մեղադրյալին արգելվել է իր բնակության վայրից բացակայել ժամը 22:00-ից մինչև 08:00-ը. կանխատեսական դաշտում դիտարկելով նշված իրավիճակը՝ ստացվում է, որ մեղադրյալի մոտ հնարավոր է առկա է այն պատկերացումը, որ դատարանի կողմից սահմանված ժամանակահատվածից դուրս նրա կամ այլ մեղադրյալի նկատմամբ առկա կամ հեռակա հսկողությունն այնքան ցածր է, որ հնարավոր է այդ ժամանակահատվածից տարբերվող ժամանակահատվածում կատարել օրենքով արգելված համասեռ գործողություններ: Նշվածն ավելի պատկերավոր դարձնելու համար, անհրաժեշտ է միայն պատկերացնել, որ մեղադրյալը մեծ ցանկության դեպքում, հնարավորություն է ունենալու ճիշտ նույն հանցագործությունը կրկին անգամ կատարել (չցանկանալով խախտել մեղադրյալի անմեղության կանխավարկածը), ինչը ևս մեկ անգամ վկայում է Դատարանի կիրառած խափանման միջոցի՝ անգամ համակցված կիրառման պայմաններում՝ սույն դեպքում ոչ արդյունավետ և ոչ նպատակահարմար լինելու մասին:
Սույն պարագայում, գտնում ենք, որ Դատարանի կողմից պետք է հաշվի առնվեր մեղադրյալին մեղսագրվող ենթադրյալ հանցագործության բնույթը, այն է՝ հանցանքը ոտնձգում է կարևորագույն սոցիալական արժեք հանդիսացող՝ բնակչության առողջության անվտանգության պահպանման ուղղված հասարակական հարաբերությունների դեմ, իսկ հանցագործության վտանգավորությունը պայմանավորված է նրանով, որ թմրամիջոցների ապօրինի համատարած օգտագործումը վնաս է հասցնում ոչ միայն անհատի առողջությանը, այլև անորոշ թվով անձանց ֆիզիկական և հոգեկան առողջական վիճակին, դրա վտանգավորության աստիճանը, մասնավորապես այն, որ տվյալ անձին մեղսագրվում է առանձնապես ծանր հանցագործության ենթադրյալ կատարում, որի համար որպես պատիժ է նախատեսված բացառապես ազատազրկման ձևով, այն էլ՝ 6-12 տարի ժամկետով, որն էական նշանակություն ունի մեղադրյալի հետագա վարքագծի հավանականությունը կանխորոշելու հարցում, իսկ գնահատելով մեղադրյալին վերագրվող ենթադրյալ հանցանքի կատարման բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը, սպառնացող հնարավոր պատժի խստությունը, կատարման եղանակը, մեղադրյալի անձը, վերջինիս մեղսագրվող արարքում նրա դերը, ենթադրյալ հանցագործության առարկա հանդիսացող առարկայի՝ ոչ բուսական ծագման, այլ խիստ ներգործող թմրամիջոց հանդիսանալու հանգամանքը, որպիսի պարագայում սույն փուլում մեղադրյալին կալանքի տակ պահելու անհրաժեշտությունը ոչ թե նվազել կամ վերացել է, այլ առնվազն չի կորցրել իր արդիականությունը, հանդիսանում է գործուն, արդյունավետ խափանման միջոց:
Վերոգրյալի համատեքստում, նկատի ունենալով, որ դեռևս չի վերացել մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանքի անհրաժեշտությունը և որևէ այլէ սնգսմ համակցված խափանման միջոցների կիրառումը չի կարող կանխել մեղադրյալի՝ քրեադատավարական իմաստով ոչ պատշաճ վարքագիծը, և առկա չէ որևիցե ոչ օբյեկտիվ կամ կամայական պատճառ՝ մեղադրալին տնային կալանքի տակ պահելու համար, ուստի առկա է մեղադրյալի նկատմամբ կալանքը երկարացնելու իրավաչափ անհրաժեշտությունը՝ վերջինիս պատշաճ վարքագիծն ապահովելու նպատակով:>>:

Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն` <<Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի համաձայն` «3. Հատուկ վերանայումն իրականացվում է բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում:
4. Հատուկ վերանայման կարգով դատական ակտ կայացնելիս վերադաս դատարանը հիմնվում է միայն ստորադաս դատարանում հետազոտված ապացույցների կամ նյութերի և վարույթի մասնակիցների արած պնդումների վրաե:
Հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերի և դրանք հաստատող փաստերի սահմաններում դատական վերանայման ենթարկելով վիճարկվող դատական ակտը, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է.
ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի համաձայն` <<Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք: Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով` (…)
4) անձին իրավասու մարմին ներկայացնելու նպատակով, երբ առկա է նրա կողմից հանցանք կատարած լինելու հիմնավոր կասկած, կամ երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է հանցանքի կատարումը կամ դա կատարելուց հետո անձի փախուստը կանխելու նպատակով.(…)>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն. <<1. Վարույթի ընթացքում անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոցները կարող են կիրառվել ոչ այլ կերպ, քան սույն օրենսգրքով սահմանված հիմքերով և կարգով: Վարույթի ընթացքում անձին ազատությունից զրկելը չպետք է պատժի նպատակ հետապնդի:
2. Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտրելիս առաջնորդվում է նվազագույնի սկզբունքով: Արգելվում է անձի նկատմամբ ընտրել ավելի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը:
(...) 4. Անձին կալանավորելը, կալանքի ժամկետը երկարաձգելը, բժշկական հաստատությունում հարկադրաբար տեղավորելը թույլատրվում են միայն դատարանի որոշմամբ` այն դեպքում, երբ անձի օրինական վարքագիծը չի կարող երաշխավորվել հարկադրանքի այլ միջոցներով (…)>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը:
2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝
1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ
2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ
3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար:
3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները: (…)ե:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 43-րդ հոդվածի համաձայն՝ «2. Մեղադրյալը պարտավոր է՝ (…)
3) չխոչընդոտել քրեական վարույթին, այդ թվում` ապօրինի չմիջամտել ապացուցման գործընթացին. (…)ե։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի համաձայն` <<1. Կալանքը դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին օրենքով նախատեսված դեպքերում և կարգով ազատությունից զրկելն է` օրենքով և դատարանի այդ որոշմամբ սահմանված ժամկետով:
2. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն անբավարար է սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու համար:
(…) 4. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ փաստական հանգամանքների բավարար ամբողջությամբ քննիչի կամ դատախազի կողմից հիմնավորվել և դատարանի կողմից պատճառաբանված հաստատվել են սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով նախատեսված իրավաչափության համապատասխան պայմանները:
5. Կալանքի ժամկետը երկարաձգելիս դատարանի առջև անհրաժեշտ է հիմնավորել նաև վարույթի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքները բացահայտելու նպատակով վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից գործադրված պատշաճ ջանասիրությունը (due diligence), ինչպես նաև տվյալ մեղադրյալի նկատմամբ քրեական հետապնդումը շարունակելու անհրաժեշտությունը: (…)>>։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ հոդվածի համաձայն՝ <<1. Անձին կարելի է կալանքի տակ պահել այնքան ժամանակ, որքան անհրաժեշտ է վարույթի բնականոն ընթացքն ապահովելու համար, և քանի դեռ առկա են անձին կալանքի տակ պահելու հիմքերը, սակայն ամեն դեպքում այդ ժամկետը չի կարող գերազանցել սույն հոդվածով կալանքի տակ պահելու համար սահմանված առավելագույն ժամկետները (…)>>։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 286-րդ հոդվածի համաձայն՝ <<Դատարանում խափանման միջոց կիրառելու և կիրառված խափանման միջոցի ժամկետը երկարաձգելու վարույթի առարկան են կազմում մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոցի կիրառման կամ կիրառված խափանման միջոցի ժամկետի երկարաձգման անհրաժեշտությունը և իրավաչափությունը, ավելի մեղմ խափանման միջոցներ կիրառելու հնարավորությունը, (…)>>։
Արամ Ճուղուրյանի գործով 2007թ. օգոստոսի 30-ի վբ-132/07 որոշմամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է արտահայտել առ այն, որ «(...) կալանավորման կիրառման հիմքերն ունեն կանխատեսական, մոտավոր բնույթ, քանի որ ենթադրում են ապագային վերաբերող իրադարձություններ։ Ընդ որում, այդ կանխատեսող գործողություններն անհրաժեշտ է հիմնավորել քրեական գործով ձեռք բերված որոշակի նյութերով, որով էլ վերջին հաշվով որոշվում է կալանավորման կիրառման հիմնավորվածությունըե:
Տիգրան Պետրոսյանի գործով 2017թ. նոյեմբերի 15-ի ԵԿԴ/0084/06/16 որոշմամբ զարգացնելով կալանավորման հիմքերի վերաբերյալ իր նախադեպային իրավունքը ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է արտահայտել առ այն, որ «(...) (...) մեղադրյալի հավանական գործողությունների մասին հետևությունները բոլոր դեպքերում պետք է պայմանավորված լինեն գործի նյութերից բխող որոշ փաստական տվյալներով։ Սակայն միևնույն ժամանակ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ կալանավորման հիմք(եր)ի առկայության կամ բացակայության մասին դատարանի հետևությունները պետք է հիմնված լինեն ոչ թե այդ փաստական տվյալները մեկը մյուսից անջատ, ինքնավար հետազոտման ենթարկելու, այլ դրանք իրենց համակցության մեջ գնահատման ենթարկելու արդյունքում ձևավորվող փաստարկված դատողությունների վրա։ Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ համապատասխան փաստական տվյալներն իրենց ամբողջության մեջ չվերլուծելը, դրանք իրարից անջատ գնահատելը կարող է հանգեցնել կալանավորման հիմքի առկայության կամ բացակայության մասին չհիմնավորված եզրահանգման գալուն։ Հետևաբար խնդրո առարկա հարցը լուծելիս դատարանի հետևությունները յուրաքանչյուր դեպքում պետք է հիմնված լինեն գործի նյութերում առկա ապացույցների, փաստերի կամ այլ տեղեկությունների, այդ թվում՝ քրեական օրենքով արգելված ենթադրյալ հանցանքի կատարման պահից ի վեր մեղադրյալի դրսևորած վարքագծի և նրա անձը բնութագրող այլ հատկանիշների՝ իրենց ամբողջության մեջ գնահատման վրա։ (...)ե:
Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ թեև 01.07.2022թ. ուժի մեջ է մտել ՀՀ քրեական դատավարության նոր օրենսգիրքը, սակայն սույն դեպքում կիրառելի է ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի 2020 թվականի մայիսի 26-ի թիվ ԱՐԴ/0152/01/19 Արման Մադաթյանի և Արքա Մադաթյանի վերաբերյալ գործով 2020 թվականի մայիսի 26-ի թիվ ԱՐԴ/0152/01/19 որոշմամբ արտահայտած դիրքորոշումն այն մասին, որ. <<(…)որպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելիս Վերաքննիչ դատարանի կողմից կայացված դատական ակտը պետք է հիմնված լիներ ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների վրա և ունենա պատճառաբանվածության առավել բարձր չափանիշ։ Հակառակ մոտեցումը, Վճռաբեկ դատարանի համոզմամբ, կարող է իր բացասական ազդեցությունը թողնել առաջին ատյանի դատարանում հիմնական քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա` դրանով իսկ սահմանափակելով առաջին ատյանի դատարանի ներքին անկախությունը։ (…)>>։
Այսինքն՝ Դատարանի վիճարկվող դատական ակտը բեկանելիս Վերաքննիչ դատարանը պետք է զերծ մնա Դատարանի ներքին անկախությունը սահմանափակելուց և Դատարանում հիմնական քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա բացասական ազդեցություն գործադրելուց, բողոքաբերի կողմից պետք է ներկայացվեն այնպիսի ծանրակշիռ փաստական հանգամանքներ, որոնք թույլ կտան գալ հիմնավոր հետևության, որ Դատարանի կողմից ակնհայտ անտեսվել են մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցի տեսակը, տվյալ դեպքում կալանավորումը անփոփոխ թողնելու հարցը լուծելիս գնահատման ենթակա հանգամանքները։
Վերաքննիչ դատարանը սույն իրավանորմերի և իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո անդրադառնալով դատախազի փաստարկներին, արձանագրում է, որ 2025 թվականի փետրվարի 17-ին Դատարանը քննարկման առարկա է դարձրել մեղադրյալ Դարիան Էռնեստո Դուֆֆուս Պրևալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանքը փոխելու կամ անփոփոխ թողնելու հարցը, և հիմնավոր հետևության եկել այն մասին, որ մեղադրյալ վերջինիս վերաբերյալ նախորդ որոշմամբ արձանագրված հիմքերի բարձր հավանականության վերաբերյալ կանխատեսումներն անխուսափելիորեն նվազել են ժամանակային գործոնով պայմանավորված:
Տվյալ դեպքում՝ Դատարանը փաստել է, որ նախորդ որոշման կայացումից հետո վարույթն իրականացնող մարմինը, գտնելով, որ սույն գործով ապացույցները հավաքվել են, ավարտել է նախաքննությունը, և գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է դատարան, գործով դատակոչված է մեկ վկա, ով հանդիսանում է ոստիկանության աշխատակից, որպիսի պայմաններում նրա վրա մեղադրյալի կողմից ապօրինի ազդեցություն գործադրելու ռիսկը դատարանը խիստ նվազ է համարել և իրավացիորեն, արձանագրել է, որ նման պայմաններում վարույթի քննության ներկա փուլում էապես նվազել է մեղադրյալ կողմից վարույթին խոչընդոտելու հավանականությունը, որը հիմք է հանդիսացել նրա նկատմամբ ամենախիստ խափանման միջոցն ընտրելու համար, և տվյալ դեպքում, թեև մեղադրյալի կողմից գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը ամբողջությամբ չի բացառվում, այնուամենայնիվ մեղադրյալին շարունակական կալանքի տակ պահելը չի կարող պայմանավորվել զուտ նրան վերագրվող հավանական գործողությունների կատարման հիմնավորումներով և սպառնացող պատժի խստությամբ և իրավացիորեն եզրահանգել է, որ ազատությունից զրկելու հետ չկապված խափանման միջոցների համակցված կիրառումը կարող է բավարար երաշխիք հանդիսանալ՝ ապահովելու մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը քրեական գործով վարույթի ընթացքում: Դատարանի նման դիրքորոշումը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ անձի նկատմամբ խափանման միջոց ընտրելիս պետք է առաջնորդվել նվազագույնի սկզբունքով, այն է՝ չընտրել ավելի խիստ խափանման միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել մեղադրյալի օրինական վարքագիծը։
Վերաքննիչ դատարանը վարույթի նյութերն ուսումնասիրելով ևս գտնում է, ազատությունից զրկելու հետ չկապված խափանման միջոցների համակցված կիրառումը կարող է բավարար երաշխիք հանդիսանալ՝ ապահովելու մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը քրեական գործով վարույթի ընթացքում, հաշվի առնելով, որ անձի նկատմամբ խափանման միջոց ընտրելիս պետք է առաջնորդվել նվազագույնի սկզբունքով, այն է՝ չընտրել ավելի խիստ խափանման միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել մեղադրյալի օրինական վարքագիծը
Դատախազը ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների վրա հիմնված փաստարկներով չի հիմնավորել, որ կալանքից բացի որևէ այլ խափանման միջոց չի կարող ապահովել արդյունավետ իրավական ներգործություն՝ մեղադրյալի հնարավոր ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման ռիսկերը չեզոքացնելու համար։
Ամփոփելով սույն որոշման մեջ տեղ գտած դատողություններն ու եզրահանգումները` Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ Դատարանը թույլ չի տվել գործի ելքի վրա ազդեցություն ունեցող դատական սխալ և գործով ըստ էության կայացրել է ճիշտ լուծող դատական ակտ, որը բեկանելու իրավաչափ հիմքեր չկան: Ուստի վիճարկվող որոշումը պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ դատախազի բողոքը` մերժել:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ, 362-րդ, 393-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

ՀՀ դատախազության Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազության դատախազ Դավիթ Թադևոսյանի հատուկ վերանայման բողոքը մերժել:
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵԴ1/0392/01/25 որոշումը թողնել անփոփոխ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ Վճռաբեկ դատարան` այն ստանալու օրվանից հետո՝ 15-օրյա ժամկետում:




ԴԱՏԱՎՈՐ՝ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ