Գործ թիվ ԵԴ1/0386/01/25




ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև՝ Վերաքննիչ դատարան) հետևյալ կազմով.
նախագահող դատավոր՝ Մ.Հարությունյան,
դատավորներ՝ Ա․Ղուկասյան,
Ա․Բեկթաշյան,

քարտուղարությամբ՝ Ա․Կարապետյանի,

մասնակցությամբ՝
հանրային մեղադրող՝ Մ․Հակոբյանի,
մեղադրյալ՝ Մ․Հովհաննիսյանի,
պաշտպան՝ Ա․Զոհրաբյանի,
թարգմանիչ՝ Ա․Հովհաննիսյանի,

2025 թվականի ապրիլի 07-ին, Երևան քաղաքում,

դռնբաց դատական նիստում, ՀՀ գլխավոր դատախազության բնակչության առողջության դեմ ուղղված հանցագործությունների գործերով վարչության պետի տեղակալ Մարատ Հակոբյանի վերաքննիչ բողոքի հիման վրա դատական վերանայման ենթարկելով Միշ Կարեն Խոսրովի Հովհաննիսյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 1-ին մասով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (դատավոր Մ.Արզումանյան)՝ 2025 թվականի փետրվարի 10-ի թիվ ԵԴ1/0386/01/25 դատավճիռը,

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. 2024 թվականի դեկտեմբերի 27-ին Միշ Կարեն Խոսրովի Հովհաննիսյանը հանցանք կատարած լինելու անմիջականորեն ծագած հիմնավոր կասկածի առկայության հիմքով ձերբակալվել է։
2024 թվականի դեկտեմբերի 27-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի տնտեսական հանցագործությունների և մաքսանենգությունների քննության գլխավոր վարչության երրորդ վարչության ավագ քննիչ Լևոն Նազարյանի կողմից՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախաձեռնվել է թիվ 84119924 քրեական վարույթը։
2024 թվականի դեկտեմբերի 27-ին ՀՀ գլխավոր դատախազության բնակչության առողջության դեմ ուղղված հանցագործությունների գործերով վարչության պետի տեղակալ Մարատ Հակոբյանի կողմից որոշում է կայացվել՝ թիվ 84119924 քրեական վարույթով Միշ Կարեն Խոսրովի Հովհաննիսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 1-ին մասով հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին։
2024 թվականի դեկտեմբերի 27-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի տնտեսական հանցագործությունների և մաքսանենգությունների քննության գլխավոր վարչության երրորդ վարչության ավագ քննիչ Լևոն Նազարյանի կողմից որոշում է կայացվել՝ թիվ 84119924 քրեական վարույթով մեղադրյալ Միշ Կարեն Խոսրովի Հովհաննիսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց 3․000․000 (երեք միլիոն) ՀՀ դրամի չափով գրավը կիրառելու մասին։
2024 թվականի դեկտեմբերի 27-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի տնտեսական հանցագործությունների և մաքսանենգությունների քննության գլխավոր վարչության երրորդ վարչության ավագ քննիչ Լևոն Նազարյանի կողմից որոշում է կայացվել՝ թիվ 84119924 քրեական վարույթով ձերբակալված Միշ Կարեն Խոսրովի Հովհաննիսյանին ձերբակալումից ազատ արձակելու մասին՝ նրան անազատության մեջ պահելու անհրաժեշտությունը վերանալու պատճառաբանությամբ։
2025 թվականի հունվարի 20-ին ՀՀ գլխավոր դատախազության բնակչության առողջության դեմ ուղղված հանցագործությունների գործերով վարչության պետի տեղակալ Մարատ Հակոբյանի կողմից որոշում է կայացվել՝ թիվ 84119924 քրեական վարույթով Միշ Կարեն Խոսրովի Հովհաննիսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 1-ին մասով հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին։
2025 թվականի հունվարի 30-ին ՀՀ գլխավոր դատախազության բնակչության առողջության դեմ ուղղված հանցագործությունների գործերով վարչության պետի տեղակալ Մարատ Հակոբյանի կողմից որոշում է կայացվել՝ թիվ 84119924 քրեական վարույթով մեղադրական եզրակացությունը հաստատելու մասին և քրեական վարույթը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան։
2025 թվականի փետրվարի 03-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը (այսուհետ՝ նաև Առաջին ատյանի դատարան) որոշմամբ՝ ստանձնել է թիվ ԵԴ1/0386/01/25 քրեական գործի վարույթը և նշանակել նախնական դատալսումներ։
2025 թվականի փետրվարի 10-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի թիվ ԵԴ1/0386/01/25 դատավճռով, արագացված վարույթի կիրառմամբ, Միշ Կարեն Խոսրովի Հովհաննիսյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 1-ին մասով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 1-ին մասով Միշ Կարեն Խոսրովի Հովհաննիսյանի նկատմամբ պատիժ է նշանակվել ազատազրկում՝ 3 (երեք) տարի ժամկետով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 1-ին մասով Միշ Կարեն Խոսրովի Հովհաննիսյանի նկատմամբ պատիժ է նշանակվել տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի՝ 375․000 (երեք հարյուր յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամի չափով:
Վճռվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 74-րդ հոդվածով սահմանված կարգով` նշանակված պատիժները լրիվ գումարելու միջոցով, Միշ Կարեն Խոսրովի Հովհաննիսյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ նշանակել ազատազրկում՝ 3 (երեք) տարի ժամկետով, և տուգանք՝ 375․000 (երեք հարյուր յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամի չափով։
Վճռվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառմամբ Միշ Կարեն Խոսրովի Հովհաննիսյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել՝ սահմանելով փորձաշրջան 2 (երկու) տարի ժամկետով։ Փորձաշրջանի ընթացքում Միշ Կարեն Խոսրովի Հովհաննիսյանի վարքի նկատմամբ վերահսկողությունը դնել ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության վրա՝ ըստ բնակության վայրի՝ սահմանելով պարտականություն՝ առանց դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության չլքել Հայաստանի Հանրապետության տարածքը և բնակության վայրը փոխելու դեպքում դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնին սեղմ ժամկետում հայտնել իր նոր բնակության վայրի հասցեն:
Վճռվել է Միշ Կարեն Խոսրովի Հովհաննիսյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ գրավը, թողնել անփոփոխ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը, իսկ դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո գրավի գումար հանդիսացող 3․000․000 (երեք միլիոն) ՀՀ դրամը՝ մուծված ՀՀ դատախազության դեպոզիտ հաշվին, վերադարձնել գրավատուին: Վերացնել Միշ Կարեն Խոսրովի Հովհաննիսյանի վերաբերյալ Հայաստանի Հանրապետության սահմանային էլեկտրոնային կառավարման տեղեկատվական (ՍԷԿՏ) համակարգում թիվ ԵԴ1/0386/01/25 (նախաքննական համարը՝ 84119924) գործով առկա արգելանքը: Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո քրեական գործով իրեղեն ապացույց ճանաչված՝ 1,34 գրամ հաստատուն չոր քաշով «Հաշիշի յուղ» տեսակի թմրամիջոցով էլեկտրոնային ծխախոտի գլանակ-մուշտուկները ոչնչացնել, իսկ արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչված ապացույցները պահել գործի նյութերի հետ՝ դրանց պահման ողջ ընթացքում:
2025 թվականի մարտի 07-ին ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանում ստացվել է ՀՀ գլխավոր դատախազության բնակչության առողջության դեմ ուղղված հանցագործությունների գործերով վարչության պետի տեղակալ Մարատ Հակոբյանի վերաքննիչ բողոքը՝ Առաջին ատյանի դատարանի 2025 թվականի փետրվարի 10-ի վերը նշված դատավճռի դեմ: Քրեական գործը Վերաքննիչ դատարանում ստացվել է 2025 թվականի մարտի 17-ին, մակագրվել է դատարանի կազմին (նախագահող դատավոր Մ.Հարությունյան, կազմի դատավորներ Ա․Ղուկասյան, Ա․Բեկթաշյան), նախագահող դատավորի աշխատակազմին է փոխանցվել 2025 թվականի մարտի 18-ին:
2025 թվականի մարտի 20-ի ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի «Վերաքննիչ բողոքը վարույթ ընդունելու և քրեական գործը դատաքննության նշանակելու մասին» որոշմամբ՝ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանում ստացվել է ՀՀ գլխավոր դատախազության բնակչության առողջության դեմ ուղղված հանցագործությունների գործերով վարչության պետի տեղակալ Մարատ Հակոբյանի վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ։ Թիվ ԵԴ1/0386/01/25 քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Միշ Կարեն Խոսրովի Հովհաննիսյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 1-ին մասով, նշանակվել է դատաքննության։ Մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց գրավը պահպանվել է։
Գործի փաստական հանգամանքները և վերաքննիչ բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
2. Նախաքննության մարմնի կողմից մեղադրյալ Միշ Կարեն Խոսրովի Հովհաննիսյանի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 1-ին մասով և նրան մեղադրանք է ներկայացվել այն բանի համար, որ «(…) [Նա], խախտելով «Թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի մասին» 2002 թվականի դեկտեմբերի 26-ի ՀՀ օրենքի 11-րդ հոդվածի 2-րդ մասի և ՀՀ կառավարության 2010 թվականի մարտի 18-ի թիվ 270-Ն որոշման պահանջները, այն է՝ թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի շրջանառությունը թույլատրվում է միայն բժշկական նպատակներով՝ բժշկի նշանակմամբ (...), չունենալով բժշկական նպատակներով կամ բժշկի նշանակմամբ թմրամիջոցների կամ հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի շրջանառություն իրականացնելու՝ այդպիսիք ձեռք բերելու, պահելու կամ իրացնելու թույլտվություն, առանց իրացնելու նպատակի, անձնական գործածման համար, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներից մաքսանենգությամբ՝ մաքսային հսկողությունից թաքցնելու և դրա տեղափոխման համար սահմանված արգելքը խախտելու եղանակով, Հայաստանի Հանրապետություն է ապօրինի տեղափոխել զգալի չափերով՝ 1,34 գրամ «Հաշիշի յուղ» տեսակի թմրամիջոցի պարունակությամբ էլեկտրոնային ծխախոտի երկու հատ գլանակ-մուշտուկ, որոնք, առանց իրացնելու նպատակի, ապօրինի պահել է իր ճամպրուկում:
Այսպես. Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների քաղաքացի Միշ Կարեն Հովհաննիսյանը, գտնվելով ԱՄՆ-ում, քննությամբ չպարզված ժամանակահատվածում և հանգամանքներում, առանց իրացնելու նպատակի, իր անձնական օգտագործման համար, ձեռք է բերել զգալի չափերով՝ 1,34 գրամ «Հաշիշի յուղ» տեսակի թմրամիջոցի պարունակությամբ էլեկտրոնային ծխախոտի երկու հատ գլանակ մուշտուկ և նպատակ ունենալով նշված թմրամիջոցը մաքսանենգությամբ՝ մաքսային հսկողությունից թաքցնելու և դրա տեղափոխման համար սահմանված արգելքը խախտելու եղանակով, ԱՄՆ-ից ապօրինի տեղափոխել ՀՀ, մինչև ՀՀ ժամանելը, այն տեղադրել է իր ճամպրուկի մեջ ու հանձնել որպես ուղեբեռ:
Այնուհետև, 2024 թվականի դեկտեմբերի 27-ին՝ ժամը 06:24-ին, Միշ Կարեն Հովհաննիսյանը Լnu Անջելես-Մյունխեն-Վիեննա-Երևան «OS641» համարի ավիաչվերթով ժամանել է ՀՀ և իր անձնական գործածման համար, առանց իրացնելու նպատակի, ԱՄՆ-ից մաքսանենգությամբ՝ մաքսային հսկողությունից թաքցնելու և դրա տեղափոխման համար սահմանված արգելքը խախտելու եղանակով, «Թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի մանր, զգալի, խոշոր և առանձնապես խոշոր չափերը, շրջանառությունն արգելված՝ թմրամիջոցներ, հոգեմետ (հոգեներգործուն), խիստ ներգործող կամ թունավոր նյութեր պարունակող բույսերի ցանկը, դրանց մանր, զգալի, խոշոր և առանձնապես խոշոր չափերը, թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի պրեկուրսորների խոշոր և առանձնապես խոշոր չափերը, թունավոր նյութերի ցանկը, խիստ ներգործող նյութերի ցանկը և դրանց խոշոր չափերը սահմանելու մասին» ՀՀ կառավարության 2018 թվականի հունիսի 27-ի N 707-Ն որոշման N 1 հավելվածի 83-րդ կետով նախատեսված, զգալի չափերով՝ 1,34 գրամ «Հաշիշի յուղ» տեսակի թմրամիջոցը ՀՀ պետական սահմանի «Զվարթնոց» օդանավակայանի մաքսակետի տարածքով ապօրինի տեղափոխել է ՀՀ և այն ապօրինի պահել է իր ուղեբեռում, ինչը հայտնաբերվել է Միշ Կարեն Հովհաննիսյանի ուղեբեռի միջից՝ 2024 թվականի դեկտեմբերի 27-ին՝ ժամը 06:30-ից մինչև 09:45-ն ընկած ժամանակահատվածում, ՀՀ ՊԵԿ ԷԱՕՍԻՓՎ ՈՒՄՍՀԲ վարչության աշխատակիցների կողմից «Արմենիա» միջազգային օդանավակայաններ» ՓԲ ընկերության «Զվարթնոց» օդանավակայանի ուղևորային համալիրի մաքսային հսկողության գոտում իրականացված մաքսային զննման ընթացքում:
(…)»:
3. Առաջին ատյանի դատարանն իր՝ 2025 թվականի փետրվարի 10-ի թիվ ԵԴ1/0386/01/25 դատավճռի «Դատարանի իրավական վերլուծությունները, հետևությունները և որոշումները» վերտառությամբ բաժնում նշել է. «(…) Արագացված վարույթ կիրառելու պայմաններում Դատարանն ապացուցված է համարում մեղադրյալ Միշ Կարեն Հովհաննիսյանին վերագրվող փաստական հանգամանքները (արարքները), այդ արարքների քրեական հակաիրավականությունը, մեղադրյալի կողմից այդ արարքները կատարելը, մեղադրյալի մեղավորությունը տվյալ արարքները կատարելու մեջ, ինչպես նաև գտնում է, որ մեղադրյալի արարքների նկատմամբ պետք է կիրառվեն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 1-ին մասը և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 1-ին մասը։
Հաստատված համարելով մեղադրյալ Միշ Կարեն Հովհաննիսյանի մեղավորությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքների կատարման մեջ՝ Դատարանը որպես մեղադրյալ Միշ Կարեն Խոսրովի Հովհաննիսյանի անձը բնութագրող հանգամանք է դիտարկում նախկինում դատապարտված կամ այլ կերպ արատավորված չլինելը, դրականորեն բնութագրվելը։
Դատարանը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, գտնում է, որ Միշ Կարեն Հովհաննիսյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք պետք է դիտել ներկայացված մեղադրանքում իրեն լիովին մեղավոր ճանաչելը, կատարածի համար զղջալը և խոստովանական ցուցմունքներ տալը (Դատարանի նման մոտեցումը համահունչ է Սերոբ Սարգսյանի գործով 2012 թվականի նոյեմբերի 1-ի թիվ ՍԴ/0109/01/12 որոշման 27-րդ կետում ՀՀ վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշմանը)։
Դատարանը միաժամանակ արձանագրում է, որ Միշ Կարեն Հովհաննիսյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 71-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանգամանքներ առկա չեն:
Դատարանը գտնում է, որ կատարած հանցանքի համար մեղադրյալ Միշ Կարեն Խոսրովի Հովհաննիսյանը ենթակա է պատժի։
(…)
Վերը մեջբերված իրավական նորմերի և դիրքորոշումների լույսի ներքո մեղադրյալ Միշ Կարեն Հովհաննիսյանի նկատմամբ պատժի տեսակը և չափը որոշելիս Դատարանը հաշվի է առնում նրա կողմից կատարված հանցանքների բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, հանցանքները կատարելուց հետո մեղադրյալի դրսևորած վարքագիծը, անձը բնութագրող, պատիժը և պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքները, պատիժը և պատասխանատվությունը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը ու փաստում, որ Միշ Կարեն Խոսրովի Հովհաննիսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 1-ին մասով տուգանք պատժատեսակի՝ նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի նշանակման միջոցով, իսկ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 1-ին մասով 3 (երեք) տարի ժամկետով ազատազրկում պատժատեսակի նշանակման միջոցով հնարավոր է հասնել պատժի նպատակներին` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները:
Հիմք ընդունելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 59-րդ հոդվածի 5-րդ մասը և քրեական գործի նյութերում մեղսագրվող հանցանքն ավարտվելու օրվան նախորդող 12 ամիսների ընթացքում մեղադրյալ Միշ Կարեն Խոսրովի Հովհաննիսյանի եկամտի վերաբերյալ տվյալների բացակայությունը՝ Դատարանը գտնում է, որ տուգանքի չափը պետք է հաշվարկվի հանցանքը կատարելու պահին (2024 թվականի դեկտեմբերի 27) սահմանված նվազագույն աշխատավարձի, այն է՝ 75.000 (յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամի չափով (տե՛ս «Նվազագույն ամսական աշխատավարձի մասին» ՀՀ օրենքի 1-ին հոդվածը)։ Վերոգրյալի համատեքստում Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ պետք է պատիժ նշանակել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիայով նախատեսված տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի՝ 375․000 (երեք հարյուր յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամի չափով։
(…)
Դատարանը, նկատի ունենալով, որ Միշ Կարեն Խոսրովի Հովհաննիսյանը մեկից ավելի արարքներով ՀՀ քրեական օրենսգրքով նախատեսված երկու հանցանք է կատարել և նա դրանցից ոչ մեկի համար քրեական պատասխանատվության չի ենթարկվել, գտնում է, որ նրա նկատմամբ պատիժները լրիվ գումարելու միջոցով վերջնական պատիժ պետք է նշանակել ազատազրկում՝ 3 (երեք) տարի ժամկետով, և տուգանք՝ 375․000 (երեք հարյուր յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամի չափով։
Տվյալ դեպքում սահմանված պատիժը համաչափ է կատարված կոնկրետ հանցագործությունների բնույթին, վտանգավորության աստիճանին, դրանք կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձին և բավարար է պատժի նպատակների նվաճման տեսանկյունից:
Անդրադառնալով մեղադրյալ Միշ Կարեն Խոսրովի Հովհաննիսյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցին՝ Դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
(…)
Այսպիսով, Դատարանը գտնում է, որ սույն գործում առկա՝ մեղադրյալ Միշ Կարեն Խոսրովի Հովհաննիսյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, նրա անձը բնութագրող տվյալները և պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունն էականորեն նվազեցնում են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 1-ին մասով կատարված հանցագործության հանրային վտանգավորության բնույթն ու աստիճանը և հիմք են տալիս եզրահանգելու, որ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժն առանց մեղադրյալի կողմից փաստացի կրելու հնարավոր է հասնել պատժի նպատակներին: Մասնավորապես, մեղադրյալ Միշ Կարեն Խոսրովի Հովհաննիսյանը ընդունել է մեղքը, զղջացել է կատարած արարքի համար, նախկինում դատապարտված կամ այլ կերպ արատավորված չի եղել, բնութագրվում է դրականորեն։
Վերոնշյալ հանգամանքների կարևորման անհրաժեշտությունը` նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս բխում է հասարակության սոցիալ-բարոյական համակարգի շրջանակներում մեղադրյալի՝ որպես հասարակության անդամի նկատմամբ սպասվելիք վերաբերմունքից, և հիմք է Դատարանի համար առանց իրական պատիժը կրելու մեղադրյալի ուղղվելու հնարավորության վերաբերյալ համոզվածության հիմքում ընկած հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի ամբողջական գնահատմամբ արված հետևություններից շեղում թույլ տալու համար։
Հաշվի առնելով Միշ Կարեն Հովհաննիսյանի կատարած արարքի բնույթն ու այն կատարելու հանգամանքները, անձը բնութագրող տվյալներն ու պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, ինչպես նաև պատասխանատվություն և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ չարձանագրելը, Դատարանը հանգում է այն հետևության, որ դրանք ողջամտորեն նվազեցնում են ինչպես մեղադրյալ Միշ Կարեն Հովհաննիսյանի անձի, այնպես էլ նրա կատարած արարքի հանրային վտանգավորությունը:
Մեղադրյալի վերը նշված անձը բնութագրող, պատիժը և պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքները և դրանց արժեքը թույլ են տալիս Մ․Հովհաննիսյանին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարողի, այլ նաև որպես անձի իր անհատական հատկանիշներով, քանի որ այդ հատկանիշները գտնվում են նրա հանցակազմից դուրս և նշանակություն չեն կարող չունենալ նրա նկատմամբ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցի քննության ժամանակ:
Այսպիսով, Դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառմամբ Միշ Կարեն Հովհաննիսյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պետք է պայմանականորեն չկիրառել` սահմանելով փորձաշրջան 2 (երկու) տարի ժամկետով, փորձաշրջանի ընթացքում Միշ Կարեն Խոսրովի Հովհաննիսյանի վարքի նկատմամբ վերահսկողությունը պետք է դնել ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության վրա՝ սահմանելով պարտականություն՝ առանց դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության չլքել Հայաստանի Հանրապետության տարածքը և բնակության վայրը փոխելու դեպքում դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնին սեղմ ժամկետում հայտնել իր նոր բնակության վայրի հասցեն:
Նկատի ունենալով այն հանգամանքը, որ սույն քրեական գործով գույքային հայցի լուծման, հանցագործությամբ պատճառված վնասի հատուցման, գույքի բռնագրավման և արգելադրման հարցեր առկա չեն՝ Դատարանն այդ հարցերին չի անդրադառնում:
Անդրադառնալով ապացույցների տնօրինման և պահպանման հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո իրեղեն ապացույց ճանաչված՝ քրեական գործով իրեղեն ապացույց ճանաչված՝ 1,34 գրամ հաստատուն չոր քաշով «Հաշիշի յուղ» տեսակի թմրամիջոցով էլեկտրոնային ծխախոտի գլանակ-մուշտուկները պետք է ոչնչացնել, իսկ որպես ապացույց արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչված՝ մաքսային զննման (մաքսային տեսազննման) թիվ 179 ակտը, մաքսանենգության դեպքի վերաբերյալ ՄԿԽԴ-516 արձանագրությունը և Միշ Կարեն Հովհաննիսյանի վերաբերյալ ՀՀ ԱԱԾ սահմանահատումների պատմությունը պահել գործի նյութերի հետ՝ դրանց պահման ողջ ընթացքում:
Անդրադառնալով մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցի հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Միշ Կարեն Խոսրովի Հովհաննիսյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց գրավը պետք է թողնել անփոփոխ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը, իսկ դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո գրավի գումար հանդիսացող 3․000․000 (երեք միլիոն) ՀՀ դրամը՝ մուծված ՀՀ դատախազության դեպոզիտ հաշվին, պետք է վերադարձնել գրավատուին: Միևնույն ժամանակ Դատարանը գտնում է, որ պետք է վերացնել Միշ Կարեն Խոսրովի Հովհաննիսյանի վերաբերյալ Հայաստանի Հանրապետության սահմանային էլեկտրոնային կառավարման տեղեկատվական (ՍԷԿՏ) համակարգում թիվ ԵԴ1/0386/01/25 (նախաքննական համարը՝ 84119924) գործով առկա արգելանքը:
Դատարանը գտնում է, որ վարութային ծախսերի հարցը պետք է համարել լուծված, քանի որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.4 հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ արագացված վարույթ կիրառելու պայմաններում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 167-րդ հոդվածի 1-ին մաuով նախատեսված վարութային ծախսերը մեղադրյալից ենթակա չեն բռնագանձման: (…)»:

Վերաքննիչ բողոքի և վերաքննիչ բողոքի պատասխանի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջները.
4. Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում՝ ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.
Իր վերաքննիչ բողոքում ՀՀ գլխավոր դատախազության բնակչության առողջության դեմ ուղղված հանցագործությունների գործերով վարչության պետի տեղակալ Մ․Հակոբյանը մասնավորապես նշել է. «(…) Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի փետրվարի 10-ի թիվ ԵԴ1/0386/01/25 դատավճռի՝ Միշ Կարեն Հովհաննիսյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին դատարանի հետևությունները անհիմն են, չեն համապատասխանում կատարված արարքների՝ հանրության համար վտանգավորության աս¬տի¬ճանին, մեղադրյալի քրեական պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներին, ինչպես նաև նրա անձը բնութագրող տվյալներին, այսինքն՝ նրա նկատմամբ նշանակված պատիժն անարդարացի է, հետևաբար կայացված դա¬տա¬վճիռը` մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատ¬իժը պայմանականորեն չկիրառելու մասով անօրինական է և չհիմնավորված, այսինքն՝ ենթա¬կա է բեկանման, հետևյալ պատճառաբանությամբ և հիմքերով.
(…)
Անդրադառնալով դատավճռի հիմքում դրված հանգամաքներին պետք է նշել, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառման իրավաչափության հարցը քննարկելու ընթացքում առաջին ատյանի դատարանը պատշաճ գնահատականի չի արժանացրել գործի ելքի համար էական նշանակություն ունեցող ստորև ներկայացվող հանգամանքները.
Մասնավորապես, որպես մեղադրյալ Միշ Կարեն Հովհաննիսյանի քրեական պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք, Դատարանը հաշվի է առել ներկայացված մեղադրանքում իրեն լիովին մեղավոր ճանաչելը, կատարածի համար զղջալը և խոստովանական ցուցմունքներ տալը: Որպես մեղադրյալի անձը բնութագրող տվյալներ, դատական ակտում արձանագրվել է մեղադրյալի՝ նախկինում դատապարտված կամ այլ կերպ արատավորված չլինելն ու դրականորեն բնութագրվելը։ Մինչդեռ, պետք է արձանագրել, որ վերը նշված հանգամանքներն ինչպես առանձին-առանձին, այնպես էլ իրենց ամբողջության մեջ վերցրած, չեն կարող համարվել մեղադրյալի կամ նրա կատարած արարքների հանրային վտանգավորությունը նվազեցնող հանգամանքներ՝ հաշվի առնելով այն, որ նախկինում հանցանք կատարած չլինելը, դրական բնութագրվելը և մեղքն ընդունելն ինքնին բնութագրական են անձանց լայն շրջանակին ու չեն կարող էականորեն նվազեցնել մեղադրյալի կատարած արարքների հանրային վտանգավորության աստիճանը: Այլ խոսքով, Դատարանի տրամաբանությամբ առաջնորդվելու դեպքում, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 396-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործություններ կատարած և անձանց լայն շրջանակին բնութագրական վերը թվարկված հանգամանքների առկայության բոլոր դեպքերում անձի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չպետք է կիրառվի, որպիսի մոտեցումն իրավաչափ չէ:
Առաջին ատյանի դատարանի կողմից Միշ Կարեն Հովհաննիսյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս պատշաճ չի գնահատվել վերջինիս մեղսագրվող արարքների բնույթը և դրանց՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանը։ Մասնավորապես, ըստ բնույթի և հանրության համար վտանգավորության աստիճանի, մեղադրյալին մեղսագրված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանրորեն վտանգավոր արարքը դասվում է ծանր հանցագործությունների շարքին և կատարվում է ուղղակի դիտավորությամբ, որի համար որպես պատիժ նախատեսված է բացառապես ազատազրկում՝ երեքից վեց տարի ժամկետով:
Միևնույն ժամանակ, հարկ է նաև նշել, որ թեև Միշ Կարեն Հովհաննիսյանը մեղավոր է ճանաչվել անձի օրգանիզմի վրա ազդեցության հարաբերականորեն նվազ աստիճան ունեցող, զգալի չափերով՝ 1,34 գրամ «Հաշիշի յուղ» տեսակի թմրամիջոցի մաքսանենգություն կատարելու համար, այնուհանդերձ մեղադրյալն այդ թմրամիջոցն ապօրինի շրջանառության մեջ է դրել այն թաքցնելու և ՀՀ պետական սահմանով ապօրինի տեղափոխելու եղանակով, որպիսի արարքի հանրային բարձր վտանգավորության պայմաններում ակնհայտ է, որ բնակչության առողջության դեմ ուղղված, ուղղակի դիտավորությամբ կատարվող ծանր արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանի կողմից ըստ էության հաշվի չի առնվել հանցագործության կատարման եղանակը և հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը: Հետևաբար, թեպետ մեղադրյալն իր հետ ՀՀ է ներմուծել զգալի չափերով «Հաշիշի յուղ» տեսակի թմրամիջոց, սակայն թմրամիջոցի զգալի լինելու հանգամանքն ինքնին չի կարող թմրամիջոցի մաքսանենգության համար քրեական պատասխանատվություն սահմանող հոդվածի (ինչպես նախկին, այնպես էլ գործող) տրամաբանությամբ համարվել էական վնաս չպարունակող և գնահատվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառելիության տեսանկյունից, քանզի օրենսդիրը նպատակ է հետապնդել կանխել Հայաստանի Հանրապետության տարածք ցանկացած տեսակի և չափի թմրամիջոցների, հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի, դրանց պատրաստուկների, դրանց համարժեք նյութերի (անալոգի) կամ դրանց ածանցյալների կամ դրանց պրեկուրսորների ներթափանցումը։
Վերոգրյալներից բացի, տեղին է նշել, որ մաքսային սահմանով թմրամիջոցի ապօրինի տեղափոխման դեպքը հայտնաբերվել, հանցագործությունը բացահայտվել և մաքսանենգության առարկա թմրամիջոցն ապօրինի շրջանառությունից հանվել է մեղադրյալի վարքագծից անկախ հանգամանքներով, այն է՝ իրականացված մաքսային հսկողության արդյունքում, որպիսի հանգամանքը սակայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառման իրավաչափության համատեքստում հաշվի չի առնվել:
Հաշվի առնելով վարույթի հանգամանքները, կատարված արարքների հանրային վտանգավո¬րութ¬յան աս¬տի¬ճանը և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման վերաբերյալ Վճռա¬¬¬¬բեկ դատա¬րանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումները՝ գտնում եմ, որ Առաջին ատյանի դատա¬րա¬նը մեղադրյալի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենս¬¬¬¬¬¬գրքի 84-րդ հոդվածի կիրառմամբ պատիժը պայմանա¬կա¬նորեն չկիրառելով, թույլ է տվել դատական սխալ:
Դատավճռում չի մատնանշվել որևէ ծանրակշիռ փաստարկ կամ ապացույց, որը հնարավորություն կտար հանգել հետևության, որ հանցավորի ուղղվելը հնարավոր է առանց նրա կողմից պատիժը փաստացի կրելու, կամ որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելով` դատարանը կհասնի պատժի նպատակներին, ընդհակառակը, անխուսափելի է, որ հասարակությունից հանցավորի չմեկուսացվելը բացասաբար կանդրադառնա բնակչության իրավագիտակցության, իրավական համակարգի նկատմամբ ունեցած հավատի և վստահության վրա:
Այսպիսով, Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը սույն վարույթով կայացրել է չպատճառաբանված դատական ակտ, այն է՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածով նախատեսված հիմքի բացակայության պայմաններում մեղադրյալ Միշ Կարեն Հովհաննիսյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը համարել է օրինաչափ, վերջինիս նկատմամբ մեղմ պատիժ նշանակելով, թույլ է տվել դատական սխալ՝ նյութական օրենքի սխալ կիրառում, ինչն էլ ազդել է գործի ելքի վրա` խաթարելով արդարադատության բուն էությունը: (…)»:
Վերոգրյալի հիման վրա բողոքի հեղինակը խնդրել է՝ բողոքը բավարարել, բեկանել և փոփոխել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի փետրվարի 10-ի թիվ ԵԴ1/0386/01/25 դատավճիռը՝ մեղադրյալ Միշ Կարեն Խոսրովի Հովհաննիսյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատժը պայմանականորեն չկիրառելու մասով, կայացնել նոր դատական ակտ և թողնել կրելու նրա նկատմամբ նշանակված ազատազրկման ձևով պատիժը:

Վերաքննիչ դատարանի դատական նիստում կողմերի արտահայտած դիրքորոշումները.
5. Հանրային մեղադրող Մ․Հակոբյանը, դատական նիստում տալով համապատասխան բացատրություններ, խնդրել է բողոքը բավարարել։
Պաշտպան Ա․Զոհրաբյանը, դատական նիստում ներկայացնելով համապատասխան փաստարկներ, խնդրել է մերժել ներկայացված վերաքննիչ բողոքը՝ վիճարկվող դատական ակտը թողնելով անփոփոխ։
Մեղադրյալ Մ․Հովհաննիսյանն ըստ էության միացել է պաշտպանին և խնդրել է մերժել ներկայացված վերաքննիչ բողոքը։

Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
6․ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 348-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«1. Դատավճռում պետք է շարադրվեն հետևյալ հարցերի պատասխանները․
(…)8) դատապարտված մեղադրյալը ենթակա է արդյոք պատժի իր կատարած հանցանքի համար.
9) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի դատապարտված մեղադրյալի նկատմամբ.
10) դատապարտված մեղադրյալը արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը.(…)»։
Ինչպես հետևում է մեջբերված քրեադատավարական դրույթներից, կոնկրետ պատժաչափով կոնկրետ պատժատեսակի նշանակումը և արդեն իսկ նշանակված պատիժը կրելու անհրաժեշտության հարցի լուծումն իրենցից ներկայացնում են պատժի հարցերի դատական լուծման գործընթացի ինքնուրույն և հաջորդական փուլեր:
Այսինքն՝ դատարանը նախ և առաջ որոշում է մեղադրյալի պատժի ենթակա լինելու հարցը, այնուհետև՝ դրա տեսակը և չափը, որից հետո որոշում՝ մեղադրյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը, թե՝ ոչ:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն՝
«Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Վերաքննությունը և վճռաբեկությունն իրականացվում են բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում»:
Մեջբերված քրեադատավարական իրավադրույթների և արձանագրված դատողության լույսի ներքո վերլուծելով սույն որոշման 4-րդ կետում շարադրված վերաքննիչ բողոքի հիմքերն ու հիմնավորումները՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ տվյալ դեպքում պետք է պատասխանել այն հարցին, թե հիմնավորվա՞ծ է արդյոք մեղադրյալ Միշ Կարեն Խոսրովի Հովհաննիսյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունը:
Այսպես.
7. ՀՀ Սահմանադրության 71-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «Օրենքով սահմանված պատիժը, ինչպես նաև նշանակված պատժատեսակը և պատժաչափը պետք է համաչափ լինեն կատարած արարքին»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «Պատժի նպատակներն են՝ վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ:
3. Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:(…)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Եթե դատարանը հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կարճաժամկետ ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու կամ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելիս հանգում է հետևության, որ պատժի նպատակների իրականացումը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքով պատժից կարող է ազատվել նաև այն անձը, որի նկատմամբ սույն օրենսգրքի 72-րդ հոդվածով նշանակվել է օրենքով նախատեսվածից ավելի մեղմ պատիժ, կամ կիրառվել է համաձայնեցման կամ համագործակցության կամ արագացված վարույթ:
3. Հանցագործությունների համակցության դեպքում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցը որոշվում է համակցությամբ վերջնական պատիժը նշանակելուց հետո:
4. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ որոշում կայացնելիս դատարանը պետք է հաշվի առնի հետևյալ հանգամանքները.
1) անձին մեղսագրվող հանցանքի բնույթն ու վտանգավորությունը,
2) պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները,
3) հանցանք կատարածի անձը,
4) պատճառած վնասը հատուցելու կամ այլ կերպ հարթելու պահանջի բացակայությունը կամ այն հատուցած կամ այլ կերպ հարթած լինելու հանգամանքը, եթե հանցագործությամբ վնաս է պատճառվել:
5. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը սահմանում է փորձաշրջան՝ 1-5 տարի ժամկետով, որի ընթացքում անձը գտնվում է դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի հսկողության ներքո և պարտավոր է կատարել դատարանի որոշմամբ սահմանված պարտականությունները:
Փորձաշրջանի ընթացքում դատարանի կողմից նշանակվող պարտականություններն են՝
1) կրթական և մշակութային ծրագրերին մասնակցելը, այդ թվում՝ նոր արհեստ կամ մասնագիտություն ձեռք բերելը,
2) առանց դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության Հայաստանի Հանրապետության տարածքը չլքելը,
3) բնակության վայրը փոխելու դեպքում դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնին սեղմ ժամկետում իր նոր բնակության վայրի հասցեն հայտնելը,
4) ոգելից խմիչքներից (ալկոհոլից), թմրամիջոցներից, հոգեմետ (հոգեներգործուն), թունավոր կամ այլ թմրեցնող նյութերից ունեցած կախվածությունից բուժման կուրս անցնելը,
5) հանրօգուտ աշխատանքներում ներգրավվելը,
6) սեռավարակից կամ շրջապատի համար վտանգ ներկայացնող հիվանդությունից բուժման կուրս անցնելը,
7) տուժողի, նրա ընտանիքի անդամի, նրա խնամքի տակ գտնվող անձի կամ դատարանի կողմից նշված այլ անձի հետ որևէ շփում ունենալու արգելքը,
8) որոշակի վայրեր այցելելու արգելքը,
9) հոգեբանական-վերականգնողական կուրս անցնելը:
6. Դատարանը դատապարտյալի վրա դնում է սույն հոդվածի 5-րդ մասով նախատեսված պարտականություններից մեկը կամ մի քանիսը կամ դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի միջնորդությամբ կամ սեփական նախաձեռնությամբ՝ այլ պարտականություններ, որոնք կարող են նպաստել նրա վերասոցիալականացմանը:
7. Զինծառայողի վրա կարող են դրվել այնպիսի պարտականություններ, որոնք չեն խոչընդոտում զինված ուժերի համապատասխան ստորաբաժանումում իր ծառայողական պարտականությունների կատարումը:
8. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը կարող է նշանակել նաև լրացուցիչ պատիժ, ինչպես նաև անվտանգության միջոց։
9. Եթե դատապարտյալը փորձաշրջանի ընթացքում խուսափում է դատարանի սահմանած պարտականությունները կատարելուց, վերահսկողությունից կամ դատարանի նշանակած անվտանգության միջոցը կամ լրացուցիչ պատիժը կատարելուց, ապա համակողմանի գնահատման ենթարկելով խուսափելու պատճառները՝ դատարանը վերացնում է անձի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը կամ դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի կամ դատապարտյալի միջնորդությամբ մինչև 1 տարի ժամկետով երկարաձգում է անձի նկատմամբ նշանակված փորձաշրջանի ժամկետը, այդ թվում` առավելագույն` 5 տարի ժամկետով նշանակված փորձաշրջանի ժամկետը:
10. Եթե փորձաշրջանի ժամկետը երկարաձգելուց հետո անձը շարունակում է խուսափել դատարանի սահմանած պարտականությունները կատարելուց, վերահսկողությունից կամ դատարանի նշանակած անվտանգության միջոցը կամ լրացուցիչ պատիժը կատարելուց, ապա դատարանը դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի միջնորդությամբ վերացնում է անձի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը:
11. Եթե հանցագործությունների համակցությամբ նշանակվել է ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ, որը պայմանականորեն չի կիրառվել, և ազատությունից զրկելու հետ չկապված պատիժ, ապա դրա կատարումից խուսափելու դեպքում դատարանը դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի միջնորդությամբ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշումը վերացնում է:
12. Եթե փորձաշրջանի ընթացքում անձը կատարում է նոր դիտավորյալ հանցանք, ապա նրա նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ որոշումը վերացվում է: Այդ դեպքում դատարանն անձի նկատմամբ պատիժ է նշանակում սույն օրենսգրքի 75-րդ հոդվածով սահմանված կարգով:
13. Եթե փորձաշրջանի ընթացքում անձը կատարում է անզգույշ հանցանք, ապա պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը վերացնելու հարցը լուծում է դատարանը: Եթե դատարանը գործի հանգամանքների համակողմանի գնահատման արդյունքով որոշում է չվերացնել պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը և նոր կատարված հանցանքի համար նշանակում է ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ, ապա այդ պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվում, և փորձաշրջանի ժամկետը երկարաձգվում է մինչև 5 տարի ժամկետով: Եթե փորձաշրջանի ընթացքում անձը կատարում է մեկից ավելի անզգույշ հանցանք, ապա պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշումը վերացվում է: Եթե դատարանը վերացնում է պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշումը, ապա պատիժ է նշանակում սույն օրենսգրքի 75-րդ հոդվածով սահմանված կարգով:
14. Եթե փորձաշրջանի ընթացքում պարզվում է, որ մինչև դատապարտվելն անձը կատարել է մեկ այլ հանցանք, որի համար քրեական պատասխանատվության չի ենթարկվել կամ օրենքով սահմանված կարգով քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից չի ազատվել, ապա դատարանը պատիժ է նշանակում հանցագործությունների համակցության համար պատիժ նշանակելու՝ սույն օրենսգրքի 74-րդ հոդվածով նախատեսված կարգով:
Հանցագործությունների համակցությամբ վերջնական պատիժ նշանակելիս դատարանը, հաշվի առնելով սույն հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված հանգամանքները, կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ: Եթե դատարանը նպատակահարմար չի համարում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը, ապա անցած փորձաշրջանի 2 օրը հաշվվում է կարճաժամկետ ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու կամ ազատազրկման 1 օրվա դիմաց:
15. Եթե անձը կատարել է նոր հանցանք մինչև պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշումն ուժի մեջ մտնելը, ապա դատարանը վերացնում է պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշումը և պատիժ է նշանակում սույն օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի կանոններով:
16. Եթե փորձաշրջանի ընթացքում անձը կատարել է նոր հանցանք, որը բացահայտվում է փորձաշրջանն անցնելուց հետո, ապա անձը դրա համար պատիժը կրում է առանձին»:
Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ մինչև 2022 թվականի հուլիսի 1-ը գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքի դրույթները ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից բազմիցս վերլուծության են ենթարկվել մի շարք գործերով կայացված նախադեպային որոշումներում, որոնք էության մեջ կիրառելի են նաև 2022 թվականի հուլիսի 1-ից գործող իրավակարգավորումների մասով, և մշտապես վերահաստատվել է դիրքորոշումն առ այն, որ դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն այն մասին, որ ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց իրական պատիժ կրելու, պետք է հիմնվի օբյեկտիվ գոյություն ունեցող այնպիսի տվյալների համակողմանի վերլուծության վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին։ Այս կապակցությամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը բազմիցս փաստել է, որ թեև պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսում, սակայն դատարանի հետևությունները պետք է, ի թիվս այլոց, հիմնված լինեն նաև հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի ամբողջական գնահատման վրա` հաշվի առնելով այնպիսի գործոններ, ինչպիսիք են օրենքով պահպանվող հասարակական հարաբերության բնույթը, մեղքի ձևը և տեսակը, պատճառված վնասի չափը, պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները, հանցագործության հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, նպատակներն ու շարժառիթները, հանցագործության ավարտվածության աստիճանը և այլն (տե՛ս, mutatis mutandis, ԵԱԴԴ/0034/01/12, ԼԴ/0093/01/12, ՏԴ/0018/01/13, ԵԷԴ/0132/01/13, ԵԱՆԴ/0060/01/13, ԵԿԴ/0096/01/13, ԵԿԴ/0252/01/13, ԵՄԴ/0027/01/14, ԳԴ/0014/01/14, ՍԴ/0204/01/13, ՏԴ/0031/01/14, ՍԴ3/0174/01/14, ԵԱԴԴ/0011/01/14, ԵԱՔԴ/0091/01/14, ԵԿԴ/0039/01/15 որոշումները և այլն)։
Թ.Տեր-Գրիգորյանի վերաբերյալ որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ. «Պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը հաշվի է առնում նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ և 63-րդ հոդվածներով նախատեսված պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: Հանցակազմի սահմաններից դուրս գտնվելով դրանք բնութագրում են ինչպես կատարված հանցագործությունը, այնպես էլ հանցավորի անձնավորությունը, հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հանցավորի անձնավորության և հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին՝ համապատասխանաբար բարձրացնելով կամ իջեցնելով այն: Դրանց գնահատմամբ է հնարավոր յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատական մոտեցում ցուցաբերել ինչպես պատժի տեսակը և չափը որոշելիս, այնպես էլ այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս:
(…) Նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը (տե՛ս, mutatis mutandis, Թամարա Տեր-Գրիգորյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2007 թվականի հոկտեմբերի 26-ի թիվ ՎԲ-192/07 որոշումը)»:
Վերը նշված օրենսդրական կարգավորումներից և Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումներից հետևում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար անհրաժեշտ է դատարանի համոզվածությունը, որ պատժի նպատակների իրացումը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժն իրական կրելու: Ընդ որում, այդ համոզվածությունը պետք է հիմնված լինի գործի օբյեկտիվ տվյալների վրա, և պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը պետք է հանգամանորեն քննության առնի ինչպես հանցագործության կատարման, այնպես էլ հանցավորի անձին վերաբերող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը իրավական դիրքորոշում է ձևավորել նաև այն մասին, որ «(…)Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա: (...) Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ` իր անհատական հատկանիշներով: Ընդ որում` անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս: Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ` գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները` վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն (…) (տե՛ս, mutatis mutandis, Արարատ Ավագի Ավագյանի և Վահան Սերյոժայի Սահակյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշումը)»:
Արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը գնահատելու հարցերին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Գ.Մադաթյանի գործով որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ. «(…) Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ:
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը:
Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, և գտնում է, որ պատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը» (տե՛ս, mutatis mutandis, Գարուշ Նորիկի Մադաթյանի վերաբերյալ 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 որոշումը):
Մեկ այլ՝ Կարեն Հարությունյանի վերաբերյալ գործով՝ Վճռաբեկ դատարանը, վերլուծելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր մասի մի շարք դրույթներ, արձանագրել է, որ պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձին բնութագրող բոլոր տվյալները և քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով՝ հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար (տե՛ս, mutatis mutandis, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ Կարեն Հարությունյանի վերաբերյալ գործով 2007 թվականի նոյեմբերի 30-ի ՎԲ-201/07 որոշումը):
7.1. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(…) 6. Պարզելով, որ նյութական օրենքի որևէ այլ դրույթ, ներառյալ գույքային հայցը լուծելու առումով, ճիշտ կիրառված չէ, վերաքննիչ դատարանն ամբողջությամբ կամ որոշակի մասով բեկանում է դատական ակտը` կայացնելով նոր դատական ակտ կամ վարույթը փոխանցելով առաջին ատյանի դատարան՝ նոր դատաքննության, կամ փոփոխում է դատական ակտը»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 377-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
<<1. Պարզելով, որ առաջին ատյանի դատարանը պատիժ նշանակելիս կամ պատժի կրման հարցը լուծելիս հաշվի չի առել պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող կամ հանցագործության վտանգավորությունը կամ մեղադրյալի անձը բնութագրող որևէ հանգամանք, որի արդյունքով նշանակել է անարդարացի՝ ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ պատիժ, վերաքննիչ դատարանը փոփոխում է առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը՝ մեղմացնելով կամ խստացնելով պատիժը կամ այլ կերպ լուծելով պատժի կրման հարցը՝ ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով:>>:
7․2․ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին մասն ամրագրում է պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքների ցանկը։
Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «Պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև սույն հոդվածի 1-ին մասով չնախատեսված մեղմացնող այլ հանգամանքներ:»:
Դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս հաշվի առնվող մեղմացնող հանգամանքների չափանիշների վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է հայտնել Պ.Բայրամյանի վերաբերյալ գործով կայացրած որոշմամբ, համաձայն որի. «(…) Դատարանի լայն հայեցողության շրջանակներում է (...) անձի պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքների կիրառման հարցը, քանի որ համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի՝ պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև մեղմացնող այլ հանգամանքներ, որոնք նշված չեն նույն հոդվածի առաջին մասում: Այնուհանդերձ, դատարանի այս լիազորությունը բացարձակ չէ, և որպես մեղմացնող հաշվի առնվող հանգամանքները պետք է բավարարեն որոշակի չափանիշների: Դրանք են. ա) հանգամանքը պետք է իրական լինի, այսինքն` գործով ձեռք բերված ապացույցները պետք է հաստատեն դրա առկայությունը, բ) այն պետք է ողջամտորեն նվազեցրած լինի անձի կամ նրա կատարած արարքի հանրային վտանգավորությունը, գ) այն հաստատված ճանաչելիս դատարանը պետք է պահպանի ապացուցման ընդհանուր քրեադատավարական կանոնները. հանգամանքի առկայությունը հաստատող ապացույցները պետք է վերաբերելի և թույլատրելի լինեն, դրանք պետք է հետազոտված լինեն դատաքննության ընթացքում, ինչպես նաև պետք է պահպանվեն ապացույցների ստուգման և գնահատման օրենսդրական պահանջները» (տե՛ս, mutatis mutandis, Պարույր Բայրամյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2007 թվականի հունիսի 1-ի թիվ ՎԲ-84/07 որոշումը):
Վճռաբեկ դատարանը ձևավորել է կայուն նախադեպային իրավունք, համաձայն որի՝ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ: Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից: Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման: Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են: Հետևաբար, կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա: Նշված հանգամանքների գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեական օրենսդրությամբ նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից:
Մասնավորապես, Վճռաբեկ դատարանն ընդգծել է, որ հանցանքի հանրային վտանգավորության բնույթն ու աստիճանը ճիշտ գնահատելու և հանցավորի նկատմամբ համաչափ պատիժ նշանակելու համար անհրաժեշտ է, ի թիվս այլնի, հատուկ ուշադրություն դարձնել հանցավոր վարքագծի դրսևորման եղանակին, հանցագործության իրադրությանը, պատճառված վնասի բնույթին, արարքի նկատմամբ անձի հոգեբանական վերաբերմունքին, հանցագործության նպատակին և շարժառիթին:
Վճռաբեկ դատարանը գտել է, որ պատժի նշանակման համաչափության վերաբերյալ վերոհիշյալ դիրքորոշումները mutatis mutandis կիրառելի են նաև պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու դեպքում փորձաշրջանի ժամկետը որոշելիս, հաշվի առնելով նաև այդ ինստիտուտի գործադրման նպատակներն ու առանձնահատկությունները։ (տե՛ս, mutatis mutandis, տե՛ս նաև ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 16․09․2022 թվականի թիվ ԱՐԴ/0008/01/20 որոշումը):
8. Սույն որոշման 7-7.2-րդ կետերում շարադրված իրավադրույթների, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումների և դրանց վերլուծության արդյունքում ձևավորված դատողությունների լույսի ներքո գնահատելով մեղադրյալ Միշ Կարեն Խոսրովի Հովհաննիսյանի կատարած հանցագործության բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, այդ թվում՝ նրա կատարած արարքը, դրա արդյունքում քրեական օրենքով պաշտպանվող հասարակական հարաբերություններին պատճառված վնասը, հանցագործության կատարման եղանակը, խախտված հասարակական հարաբերությունների սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, հանցանքը կատարելուց հետո մեղադրյալի դրսևորած վարքագիծը, դրանք համադրելով՝ նրանց անձի բնութագրի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող վերը նշված հանգամանքների առկայության, ինչպես նաև պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայության հետ, Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատժի նպատակների իրականացումը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը ռեալ կրելու և այդ պարագայում հնարավոր է ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակների լիարժեք իրացումը: Հետևաբար, անհիմն են դատախազի վերաքննիչ բողոքում առկա ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածը չկիրառելու և մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը ռեալ կիրառելու վերաբերյալ ներկայացված փաստարկները:
Վերաքննիչ դատարանի վերը նշված հետևությունը պայմանավորված է նաև այն հանգամանքներով, որ համաձայն վարույթի նյութերում առկա փաստական տվյալների՝ մեղադրյալ Միշ Կարեն Խոսրովի Հովհաննիսյանը նախկինում դատապարտված չի եղել, բնութագրվել է դրականորեն, ընդունել է մեղքը, զղջացել է կատարած արարքի համար:
Վերջինիս պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքները բացակայում են (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 3-րդ կետը)։
Բացի այդ, ինչպես Առաջին ատյանի դատարանի կողմից, այնպես էլ Վերաքննիչ դատարանի կողմից ի թիվս այլնի համապատասխան հետևության հանգելիս հաշվի է առնում նաև մեղադրյալի անձը բնութագրող հանգամանքները, նրա կողմից կատարված արարքի բնույթը և վտանգավորության աստիճանը, այդ թվում՝ թմրանյութի տեսակը և չափը (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 3-րդ կետը)։
Այսպիսով Վերաքննիչ դատարանն իր համաձայնությունն է հայտնում մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու և փորձաշրջան սահմանելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի այն հետևությանը, որ. «(…) Դատարանը գտնում է, որ սույն գործում առկա՝ մեղադրյալ Միշ Կարեն Խոսրովի Հովհաննիսյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, նրա անձը բնութագրող տվյալները և պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունն էականորեն նվազեցնում են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 1-ին մասով կատարված հանցագործության հանրային վտանգավորության բնույթն ու աստիճանը և հիմք են տալիս եզրահանգելու, որ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժն առանց մեղադրյալի կողմից փաստացի կրելու հնարավոր է հասնել պատժի նպատակներին: (…)» (Մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 3-րդ կետը):
Այսպիսով Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ դատախազի վերաքննիչ բողոքում նշված փաստարկները տվյալ դեպքում բավարար չեն հանգելու այն հետևության, որ պատժի նպատակները չեն կարող իրացվել առանց մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը ռեալ կրելու և վերաքննիչ բողոքում նշված փաստարկները տվյալ դեպքում անհիմն են: Այսինքն, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Միշ Կարեն Խոսրովի Հովհաննիսյանի նկատմամբ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու և փորձաշրջան սահմանելու անհրաժեշտության վերաբերյալ հետևությունն արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքի երաշխավորման տեսանկյունից հիմնավոր է, և Առաջին ատյանի դատարանի կողմից թույլ չի տրվել այնպիսի դատական սխալ, որն ազդեցություն է ունեցել կամ կարող էր ազդեցություն ունենալ գործի ելքի վրա:
Մասնավորապես, սույն որոշման 7-7.2-րդ կետում մեջբերված իրավադրույթների և իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո գնահատելով վերը նշված փաստական հանգամանքները՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը մեղադրյալի նկատմամբ պատժի կրման հարցը լուծելիս հաշվի է առել պատիժը մեղմացնող հանգամանքների առկայությունը, ծանրացնող հանգամանքի բացակայությունը, մեղադրյալի անձը բնութագրող բոլոր հանգամանքները, հանցագործության վտանգավորության աստիճանը և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 377-րդ հոդվածի 1-ին մասի իմաստով պատժի կրման հարցն այլ կերպ լուծելու իրավաչափ հիմքեր չվյալ դեպքում չկան։ Այսինքն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 377-րդ հոդվածի իրավակարգավորումների հաշվառմամբ համապատասխան խախտում արձանագրելու հիմքեր չկան։ Ավելին, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ վերաքննիչ բողոքում այդ մասով բավարար հիմք և փաստարկ չկա, բացի այդ, վերը նշված դիրքորոշումների հաշվառմամբ, այն բավարարելու հիմքեր ևս չկան։
Այսպիսով, Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռն օրինական է, հիմնավորված և պատճառաբանված, հետևաբար այն պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ ներկայացված վերաքննիչ բողոքն անհիմն է և պետք է մերժել։
9․ Ինչ վերաբերում է վերաքննիչ բողոքից բխող մյուս փաստարկներին ու դատողություններին (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 4-րդ կետը), ապա հարկ է արձանագրել, որ սույն որոշմամբ վերը շարադրված իրավական դիրքորոշումները, վերլուծություններն ու դատողություններն իրենց համակցության մեջ արդեն իսկ ամբողջությամբ ներառում են դրանց վերաբերյալ Վերաքննիչ դատարանի մոտեցումներն ու բարձրացված հարցերի պատասխաններն, ուստի լրացուցիչ առանձին-առանձին անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է: Ընդ որում, այդ կապակցությամբ հարկ է նաև փաստել, որ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ թեև «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին կետը դատարանին պարտավորեցնում է պատճառաբանել իր որոշումները, սակայն այն չի կարող մեկնաբանվել որպես կողմի ներկայացրած յուրաքանչյուր փաստարկին դատարանի կողմից մանրամասն պատասխան տալու պահանջ: (Տե՛ս, ի թիվս այլնի, Ռուիզ Տորեխան ընդդեմ Իսպանիայի (RUIZ TORIJA v. SPAIN) գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի 1994 թվականի դեկտեմբերի 9-ի վճիռը, գանգատ թիվ 18390/91, կետ 29, Վան դե Հուրքն ընդդեմ Նիդեռլանդների (VAN DE HURK v. THE NETHERLANDS) գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի 1994 թվականի ապրիլի 19-ի վճիռը, գանգատ թիվ 16034/90, կետ 61):
10. Ամփոփելով սույն որոշման 6-9-րդ կետերում շարադրված իրավական և փաստական վերլուծությունները և հետևությունները, Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ բողոքարկված դատական ակտով մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ տրված լուծումները հիմնավորված են ու բավարար չափով պատճառաբանված, Առաջին ատյանի դատարանի կողմից թույլ չի տրվել այնպիսի դատական սխալ, որն ազդել է կամ կարող էր ազդել գործի ելքի վրա և կարող է հիմք հանդիսանալ վերաքննիչ բողոքը բավարարելու համար: Ուստի, հիմք ընդունելով վերը նշված պատճառաբանությունները, հանրային մեղադրողի վերաքննիչ բողոքը պետք է մերժել, իսկ բողոքարկված դատական ակտը այդ մասով պետք է թողնել անփոփոխ։
11. Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ, 361-363-րդ, 370-371-րդ հոդվածներով՝ Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Վերաքննիչ բողոքը մերժել:
Միշ Կարեն Խոսրովի Հովհաննիսյանի վերաբերյալ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի փետրվարի 10-ի թիվ ԵԴ1/0386/01/25 դատավճիռը թողնել անփոփոխ:
Սույն որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան՝ այն ստանալու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում:

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Մ.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ՝ Ա․ՂՈՒԿԱՍՅԱՆ

Ա․ԲԵԿԹԱՇՅԱՆ