N-ԵԴ1/0355/01/25








Ո Ր Ո Շ ՈԻ Մ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

«10» հունիսի 2025թ․ ք. Երևան

ՀՀ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ՝

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Մ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ՝ Ա.ՄԱԹԵՎՈՍՅԱՆ
Լ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ՝ Մ.ՄԱՀՏԵՍՅԱՆԻ
ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ՝
ՄԵՂԱԴՐՅԱԼ Ռ.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆԻ
ՊԱՇՏՊԱՆ Ա.ԽԱՌԱՏՅԱՆԻ

Դռնբաց դատական նիստում քննության առնելով ՀՀ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի /դատավոր Ա.Մաթևոսյան/ թիվ ԵԴ1/0355/01/25 քրեական գործով 19.02.2025 թվականի դատավճռի դեմ մեղադրյալ Ռուբեն Հակոբի Մանուկյանի պաշտպան Ա.Խառատյանի վերաքննիչ բողոքը

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

Գործի դատավարական նախապատմությունը.

24.01.2025 թվականին Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Ա.Երիցյանի կողմից մեղադրական եզրակացությունը հաստատելու մասին որոշում է կայացվել և 24.01.2025 թվականին թիվ 09142024 քրեական վարույթի նյութերն ըստ մեղադրանքի Ռուբեն Հակոբի Մանուկյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 335-րդ հոդվածի 1-ին մասով, ուղարկվել է ՀՀ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան /այսուհետ նաև՝ Առաջին ատյանի դատարան/։
19.02.2025 թվականի Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռով վճռվել է.
«1. Ռուբեն Հակոբի Մանուկյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 335 հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքը կատարելու մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել ազատազրկում՝ 6 (վեց) ամիս ժամկետով:
2. Նշանակված պատժին հաշվակցել սույն քրեական գործով Ռուբեն Մանուկյանի՝ 2024 թվականի դեկտեմբերի 9-ից մինչև 2025 թվականի փետրվարի 7-ն անազատության մեջ գտնվելու 1 (ամիս) ամիս 29 (քսանինը) օրը, և վերջնական պատիժ թողնել կրելու ազատազրկում՝ 4 (չորս) ամիս 1 (մեկ) օր ժամկետով:
3. Պատժի կրման սկիզբը հաշվել սույն դատավճռի հիման վրա Ռուբեն Մանուկյանին փաստացի արգելանքի վերցնելու օրվանից:
4. Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո՝ նախաքննության մարմնի 2025 թվականի հունվարի 15-ի որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված՝ «ANSAR 1071» մոդելի «A 2YNRSEBYS01-2302737» համարի 9մմ տրամաչափի ինքնաշեն եղանակով ձևափոխված, ողորկափող հրազեն հանդիսացող ատրճանակը և ինքնաշեն եղանակով ձևափոխված թվով 6 հատ փամփուշտներն իրենց պահեստատուփի հետ միասին» վերադարձնել թիվ 09104425 քրեական վարույթն իրականացնող մարմնին՝ դրանց տնօրինման հարցը այդ վարույթի շրջանակներում լուծելու համար։
5. Ռուբեն Մանուկյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցները՝ վարչական հսկողությունը և բացակայելու արգելքը, թողնել անփոփոխ՝ մինչև դրանց իրավաչափության պայմանների փոփոխումը՝ բայց ոչ ավելի, քան դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
6. Վարութային ծախսերի հարցը համարել լուծված:
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել Հայաստանի Հանրապետության վերաքննիչ քրեական դատարան՝ ստանալու օրվանից հետո՝ մեկամսյա ժամկետում, սակայն չի կարող բողոքարկվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 373 հոդվածով և 375 հոդվածի 1-3-րդ մասերով նախատեսված հիմքերով։»:
19.02.2025 թվականի Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը պաշտպան Ա.Խառատյանը ստացել է 27.02.2025 թվականին:
25.03.2025 թվականին Առաջին ատյանի դատարանի վերոգրյալ դատավճռի դեմ փոստային ծառայության միջոցով վերաքննիչ բողոք է ներկայացրել պաշտպան Ա.Խառատյանը, որը ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան /այսուհետ՝ նաև Վերաքննիչ դատարան/ է ստացվել 27.03.2025 թվականին:
03.04.2025 թվականին թիվ ԵԴ1/0355/01/25 քրեական գործը բողոքի հիման վրա ստացվել է Վերաքննիչ դատարան, իսկ նախագահող դատավորի աշխատակազմին է փոխանցվել 04.04.2025 թվականին:
07.04.2025 թվականին կազմի դատավոր Գ.Հովհաննիսյանի ժամանակավոր անաշխատունակության մեջ գտնվելու հիմքով, գործի քննությունը նրա փոխարեն հանձնարարվել է դատավոր Ա.Մաթևոսյանին:
14.04.2025 թվականին Վերաքննիչ դատարանը թիվ ԵԴ1/0355/01/25 քրեական գործով ներկայացված վերաքննիչ բողոքն ընդունել է վարույթ։

Վերաքննիչ բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստերը.

Ռուբեն Հակոբի Մանուկյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 335-րդ հոդվածի 1-ին մասով հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել այն բանի համար, որ. «նա ապօրինի կերպով ձեռք է բերել և պահել հրազեն և ռազմամթերք:
Այսպես՝ Ռուբեն Հակոբի Մանուկյանը, հանդիսանալով ՀՀ օրենսդրությամբ սահմանված կարգով ռազմամթերք ձեռք բերելու և պահելու իրավունք չունեցող անձ, քննությամբ դեռևս չպարզված հանգամանքներում ձեռք է բերել և իր մոտ ապօրինի պահել՝ հրազեն հանդիսացող՝ գործարանային արտադրության «ANSAR 1071» մոդելի «A 2YNRSEBYS01-2302737» համարի 9մմ տրամաչափի ազդանշանային ձևափոխված ատրճանակ և ռազմամթերք հանդիսացող՝ գործարանային արտադրության թվով 6 հատ 9մմ տրամաչափի ձևափոխված դրանց առաջամասում՝ ինքնաշեն եղանակով տեղադրված գնդակով, ազդանշանային փամփուշտներ, որոնք հայտնաբերվել և վերցվել են 2024 թվականի դեկտեմբերին 9-ին Ռուբեն Մանուկյանի անձնական խուզարկության ընթացքում:»

19.02.2025 թվականի դատավճռով Առաջին ատյանի դատարանն արագացված վարույթի կիրառմամբ մասնավորապես արձանագրել է.
«/.../3. ԼՐԱՑՈՒՑԻՉ ԴԱՏԱԼՍՈՒՄՆԵՐԻ ԸՆԹԱՑՔՈՒՄ ՀԵՏԱԶՈՏՎԱԾ ԹՈՒՅԼԱՏՐԵԼԻ ԱՊԱՑՈՒՅՑՆԵՐԸ ԵՎ ՔՆՆԱՐԿՄԱՆ ԵՆԹԱԿԱ ՀԱՐՑԵՐԻ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ ԿՈՂՄԵՐԻ ԲԱՑԱՏՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ.
3.1 Դատվածությունների և հետախուզման առկայության Ձև 8 հարցման պատասխանի համաձայն՝ Ռուբեն Հակոբի Մանուկյանը նախկինում դատապարտված չի եղել։
3.2 ՀՀ քաղաքացիական կացության ակտերի գրանցման տվյալների շտեմարանում միասնական էլեկտրոնային տեղեկատվական համակարգի միջոցով կատարված հարցմանն ի պատասխան ստացվել է ծննդի պետական գրանցման թիվ 53 ակտը, համաձայն որի՝ 2017 թվականի հունվարի 13-ին ծնված Հակոբ Ռուբենի Մանուկյանի հայրն է Ռուբեն Հակոբի Մանուկյանը:
Մեղադրյալ Ռուբեն Մանուկյանի կողմից Դատարանին է ներկայացվել նաև ծննդյան թիվ ԱԲ 169124 ակտը, համաձայն որի՝ 2011 թվականի նոյեմբերի 19-ին ծնված Նաիրա Ռուբենի Մանուկյանի հայրն է Ռուբեն Հակոբի Մանուկյանը:(2)
3.3 Ռուբեն Հակոբի Մանուկյանին ձերբակալելու վերաբերյալ արձանագրության մեջ, որպես վերջինի ձերբակալման վայր նշվել է Երևան քաղաքի Ֆանարջյան փողոցի 1 նրբանցքը:
3.4 Ռուբեն Հակոբի Մանուկյանին անձնական խուզարկության ենթարկելու մասին արձանագրության մեջ, ի թիվս այլնի, նշվել է, որ նրա անձնական խուզարկությամբ գոտկատեղից հայտնաբերվել է ANSAR1071-9mm P.A.K.A2YNRSEBYS01-2302737 գրառմամբ մարտականի ձևափոխված ատրճանակ, փամփշտատուփում 6 (վեց) ձևափոխված փամփուշտ: (3)
3.5 Պատժի վերաբերյալ հարցերը քննարկելիս պաշտպանը Դատարանին խնդրեց Ռուբեն Մանուկյանի նկատմամբ որպես պատիժ նշանակել ազատության սահմանափակում՝ վեց ամիս ժամկետով։
4. ԴԱՏԱՐԱՆԻ ԻՐԱՎԱԿԱՆ ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ, ՀԵՏԵՎՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ԵՎ ՈՐՈՇՈՒՄՆԵՐԸ.
4.1 Արագացված վարույթ կիրառելու պայմաններում Դատարանն ապացուցված է համարում մեղադրյալ Ռուբեն Հակոբի Մանուկյանին վերագրվող փաստական հանգամանքները (արարքը), այդ արարքի քրեական հակաիրավականությունը, մեղադրյալի կողմից այդ արարքը կատարելը, մեղադրյալի մեղավորությունը տվյալ արարքը կատարելու մեջ, սահմանելով, որ մեղադրյալի կողմից կատարած արարքի նկատմամբ ենթակա է կիրառման ՀՀ քրեական օրենսգրքի 335 հոդվածի 1-ին մասը:
4.2 Հաստատված փաստական հանգամանքների հիման վրա Դատարանն արձանագրում է, որ Ռուբեն Հակոբի Մանուկյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70 հոդվածով նախատեսված հանգամանք է՝ պատիժ նշանակելու պահին խնամքի տակ երկու անչափահաս երեխայի առկայությունը:
Ռուբեն Մանուկյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք պետք է դիտել նաև ներկայացված մեղադրանքում իրեն լիովին մեղավոր ճանաչելը և կատարածի համար զղջալը, քանի որ մեղքն ընդունելը, կատարածի համար զղջալը, որպես մեղավոր անձի հետհանցավոր դրական վարքագիծ, վկայում է այն մասին, որ նա լրիվ գիտակցել է իր արարքի հանրային վտանգավորությունը և զղջացել է դրա համար:
4.3 Դատարանն արձանագրում է, որ Ռուբեն Հակոբի Մանուկյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 71 հոդվածով նախատեսված հանգամանքներ առկա չեն:
4.4 Կատարած հանցանքի համար մեղադրյալ Ռուբեն Հակոբի Մանուկյանը ենթակա է պատժի, քանի որ նրան պատժից ազատելու հիմքեր առկա չեն։
4.5 Պատժի տեսակն ու չափը որոշելիս Դատարանը, հաշվի է առնում հետևյալը՝
-Ռուբեն Հակոբի Մանուկյանի կատարած հանցանքի հանգամանքները, հանրային վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, մասնավորապես՝ այն, որ նա հրազեն հանդիսացող ատրճանակը՝ լիցքավորված թվով 6 փամփուշտներով, կրել է իր գոտկատեղի հատվածում, այսինքն՝ ցանկացած պահի իր համար հասանելի տեղում, ինչը էապես բարձրացնում է Ռուբեն Հակոբի Մանուկյանի հանցանքի հանրային վտանգավորության աստիճանը:
-Ռուբեն Հակոբի Մանուկյանի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69 հոդվածի 2-րդ մասում թվարկված մյուս հանգամանքները։
Այսպիսով, Դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55 հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված պատժի նպատակներն ապահովելու համար Ռուբեն Հակոբի Մանուկյանի կողմից կատարված հանցագործության բնույթին, վտանգավորության աստիճանին, դրա կատարելու հանգամանքներին, ինչպես նաև հանցավորի անձին համաչափ պատիժ է՝ 6 (վեց) ամիս ժամկետով ազատազրկումը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 79 հոդվածի 3-րդ մասի կիրառմամբ Ռուբեն Մանուկյանի պատժի ժամկետին պետք է հաշվակցել սույն քրեական գործով 2024 թվականի դեկտեմբերի 9-ից մինչև 2025 թվականի փետրվարի 7-ն անազատության մեջ գտնվելու 1 (ամիս) ամիս 29 (քսանինը) օրը, և վերջնական պատիժ թողնել կրելու ազատազրկում՝ 4 (չորս) ամիս 1 (մեկ) օր ժամկետով:
Միևնույն ժամանակ, Դատարանն արձանագրում է, որ կատարած հանցանքի համար Ռուբեն Մանուկյանի նկատմամբ լրացուցիչ պատիժ նշանակելու հիմքերն ու անհրաժեշտությունը տվյալ դեպքում բացակայում են։
4.6 Ռուբեն Հակոբի Մանուկյանը պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը, քանի որ նրան պատժից ազատելու հիմքեր առկա չեն:/.../»:

Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.

Բողոքաբերը ներկայացված վերաքննիչ բողոքում գործի դատավարական նախապատմության, վերաբերելի իրավանորմերի և նախադեպային որոշումների վկայակոչմամբ մասնավորապես նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը 19.02.2025թվականին կայացված թիվ ԵԴ1/0355/01/25 դատավճռով թույլ է տվել դատական սխալ՝ նյութական և դատավարական իրավունքի այնպիսի խախտումներ, որոնք հանգեցրել են անհիմն դատական ակտի կայացման։ Պաշտպանական կողմը գտնում է, որ մեղադրյալի և նրա կողմից կատարած արարքների հասարակության համար վտանգավորության աստիճանը ցածր է և Ռուբեն Մանուկյանի նկատմամբ անազատության հետ կապված պատիժ նշանակելով կարող են իրացվել պատժի նպատակները: Ինչ վերաբերվում է դատարանի կողմից բարձրացված այն հարցին, որ զենքը հայտնաբերվել է գոտկատեղից, ապա փաստում է, որ պաշտպանյալը գտնվել է իր բնակության վայրի մոտ և նույնիսկ դատարանի կողմից չի էլ փորձել պարզաբանումներ ստանալ, թե զենքն այդ պահին ինչու է գտնվել պաշտպանյալի մոտ: Դատարանը միայն այն փաստը, որ զենքը գտնվել է գոտկատեղում գնահատել հանրային վտանգավորությունը մեծացնող: Դատարանն ըստ էության հաշվի է առնել մեղադրյալի պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող և անձը բնութագրող վերոգրյալ հանգամանքների մեծ մասը, սակայն ճիշտ չի գնահատել դրանք և վերջինիս նկատմամբ նշանակել է անհամաչափ խիստ պատիժ: Պաշտպանական կողմը գալիս է այն եզրահանգման, որ վերոգրյալ հիմնավորումները բավարար են Դատարանի դատական ակտը բեկանելու և նոր դատական ակտ կայացնելու համար: Վճռաբեկ դատարանի կողմից կայացված նախադեպային որոշումների լույսի ներքո հաշվի առնելով ինչպես մեղադրյալի կողմից կատարած հանցագործության բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, այնպես էլ վերը նշված՝ նրա պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները և անձը բնութագրող տվյալները, ընտանեկան դրությունը, հետհանցավոր դրական վարքագիծը, պաշտպանական կողմը գտնում է, որ Ռուբեն Մանուկյանի կողմից առանց սույն գործով նշանակված պատիժը ռեալ կրելու հնարավոր է հասնել արդարության վերականգմանը, պատժի ենթարկված անձի ուղղմանը և հանցագործությունների կանխմանը: Դատարանը, մեղադրյալ Արտյոմ Եփրեմյանի նկատմամբ չկիրառելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածը, թույլ է տվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ, 69-րդ, 70-րդ հոդվածների պահանջների խախտում, ինչը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 362-րդ հոդվածի իմաստով նյութական օրենքի ոչ ճիշտ կիրառում է, որը և վիճարկվող դատական ակտը պատժի մասով բեկանելու և փոփոխելու հիմք է։
Ելնելով վերոգրյալից, բողոքաբերը Վերաքննիչ դատարանին խնդրում է.
«Բեկանել և փոփոխել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 19.02.2024թվականի թիվ ԵԴ1/0355/01/25 դատավճիռը կիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84 հոդվածը և մեղադրյալ ՌուբենՄանուկյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել՝ սահմանելով փորձաշրջան։»:

Վերաքննիչ դատարան ներկայացված նյութերը և կողմերի պարզաբանումները.

Դատական նիստում պաշտպան Ա.Խառատյանը պնդեց ներկայացված վերաքննիչ բողոքը և խնդրեց այն բավարարել:
Մեղադրյալը միացավ պաշտպանին:
Դատախազ Է.Անանյանի կողմից գրություն է ուղարկվել Վերաքննիչ դատարան, որով հայտնել է, որ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռն օրինական է և հիմնավոր՝ դրանում տեղ գտած փաստական և իրավական հիմնավորումներով, ուստի գտնում է, որ պաշտպանի կողմից ներկայացված բողոքը ենթակա է մերժման՝ հիմք ընդունելով դատավճռում արձանագրված հիմնավորումները և պատճառաբանությունները:

Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն` դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ վերաքննությունը և վճռաբեկությունն իրականացվում են բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում:
Վերաքննիչ դատարանը, վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում դատական ստուգման ենթարկելով Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի օրինականությունը և հիմնավորվածությունը, ինչպես նաև ուսումնասիրելով Վերաքննիչ դատարանին ներկայացված նյութերը, գտնում է, որ սույն վերանայման բողոքի քննությամբ անհրաժեշտ է անդրադառնալ հետևյալ իրավական հարցին, թե հիմնավորված է արդյոք Առաջին ատյանի դատարանի 19.02.2025 թվականի դատավճռով արտահայտված հետևությունը` մեղադրյալի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը կրելու անհրաժեշտության վերաբերյալ:

ՀՀ Սահմանադրության 71-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` Օրենքով սահմանված պատիժը, ինչպես նաև նշանակված պատժատեսակը և պատժաչափը պետք է համաչափ լինեն կատարած արարքին:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 348-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` դատավճռում պետք է շարադրվեն հետևյալ հարցերի պատասխանները․ /…/
7) ապացուցված են արդյոք դատապարտված մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները.
8) դատապարտված մեղադրյալը ենթակա է արդյոք պատժի իր կատարած հանցանքի համար.
9) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի դատապարտված մեղադրյալի նկատմամբ.
10) դատապարտված մեղադրյալը արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը. /…/:
Նշված իրավադրույթից հետևում է, որ կոնկրետ պատժաչափով կոնկրետ պատժատեսակի նշանակումը և արդեն իսկ նշանակված պատիժը կրելու անհրաժեշտության հարցի լուծումն իրենցից ներկայացնում են պատժի հարցերի դատական լուծման գործընթացի ինքնուրույն և հաջորդական փուլեր: Այսինքն` դատարանը, նախ և առաջ որոշում է մեղադրյալի` պատժի ենթակա լինելու հարցը, այնուհետև` դրա տեսակը և չափը, որից հետո որոշում, թե մեղադրյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը` հաշվի առնելով առանց նշանակված պատիժը փաստացի կրելու դրա նպատակներին հասնելու հնարավորությունը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից կամ ազատություններից սույն օրենսգրքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ:
2. Պատժի նպատակներն են` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ:
3. Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:
4. Պատժի կատարման կարգը և պայմանները սահմանվում են Հայաստանի Հանրապետության քրեակատարողական օրենսդրությամբ:
Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է թիվ ՎԲ-142/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-50/07, ՎԲ-201/07, ԵՇԴ/0029/01/08, ԵԿԴ/0042/01/11, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացրած որոշումներում, և կայուն նախադեպային իրավունք է ձևավորել առ այն, որ հանցավորի անձին և հանցագործության վտանգավորության բնույթին ու աստիճանին համաչափ քրեաիրավական ներգործության միջոց ընտրելու, ինչպես նաև դրա շրջանակներում համաչափ պատժաչափ սահմանելու պահանջն ուղղակիորեն բխում է պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների, մասնավորապես՝ արդարության և պատասխանատվության անհատականացման հիմնարար սկզբունքների բովանդակությունից։ Արդարացի է այն պատիժը, որի ընտրությունը գործի բոլոր հանգամանքների՝ հանցագործության վտանգավորության բնույթի և աստիճանի (հանցագործության մեղքի ձև, շարժառիթ, նպատակ, պատճառված վնասի չափ, եղանակ, գործիքներ ու միջոցներ և այլն), հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների, մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների ամբողջական ու բազմակողմանի վերլուծության արդյունք է և բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից։ Վերոնշյալ պահանջներից նահանջը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 377-րդ հոդվածի համաձայն՝ պարզելով, որ առաջին ատյանի դատարանը պատիժ նշանակելիս կամ պատժի կրման հարցը լուծելիս հաշվի չի առել պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող կամ հանցագործության վտանգավորությունը կամ մեղադրյալի անձը բնութագրող որևէ հանգամանք, որի արդյունքով նշանակել է անարդարացի` ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ պատիժ, վերաքննիչ դատարանը փոփոխում է առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը` մեղմացնելով կամ խստացնելով պատիժը կամ այլ կերպ լուծելով պատժի կրման հարցը` ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով:
Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Ն.Սարգսյանի գործով որոշմամբ և իրավական դիրքորոշում հայտնել այն մասին, որ.
«Վերաքննիչ դատարանն իրավասու է պատժի մասով փոփոխել առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը հետևյալ դեպքերում.
1) առաջին ատյանի դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս չեն պահպանվել պատժի նշանակման ընդհանուր սկզբունքները,
2) առաջին ատյանի դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս հաշվի չեն առնվել հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող, ինչպես նաև պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները,
3) առաջին ատյանի դատարանի կողմից վերոնշյալ հանգամանք(ներ)ը հաշվի չառնելը հանգեցրել է անհամաչափ և պատժի նպատակների տեսանկյունից բավարարության չափանիշին չհամապատասխանող պատժի նշանակման։
(...) Առաջին ատյանի դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս վերոնշյալ պահանջների չպահպանման վերաբերյալ վերաքննիչ դատարանի հետևությունները պետք է լինեն պատճառաբանված։ Այլ կերպ ասած՝ պատիժն ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ լինելու հիմքով առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը փոփոխելիս վերաքննիչ դատարանը պարտավոր է պատճառաբանել, թե պատժի նշանակման հատկապես որ սկզբունքը կամ սկզբունքները չեն պահպանվել, հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող, ինչպես նաև պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող որ հանգամանքները հաշվի չեն առնվել և արդյոք այդ հանգամանքները հաշվի չառնելն է հանգեցրել անհամաչափ և պատժի նպատակների տեսանկյունից բավարարության չափանիշին չհամապատասխանող պատժի նշանակման։ Այսինքն` եթե վերաքննիչ դատարանը, գտնելով, որ դատավճռում նշանակված պատիժն անարդարացի է ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ լինելու պատճառով, պետք է պատճառաբանի, թե ինչում է արտահայտվել պատժի խստության կամ մեղմության ակնհայտությունը:» /Վճռաբեկ դատարանի 22.12.2011թվականի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշում/։
Անդրադառնալով պատժի արդարացիության հարցերին՝ Վճռաբեկ դատարանը Կարեն Հարությունյանի գործով արձանագրել է, որ. «Պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձին բնութագրող բոլոր տվյալները և քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով` հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար» /Վճռաբեկ դատարանի 30.11.2007թվականի ՎԲ-201/07 որոշում/:
Ա.Ավագյանի և Վ.Սահակյանի գործով որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանը դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ . «Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով։ Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս։ Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն:» /Վճռաբեկ դատարանի 31.10.2014 թվականի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշում/:
Արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը գնահատելու հարցերին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Գ.Մադաթյանի գործով որոշմամբ՝ իրավական դիրքորոշում ձևավորելով այն մասին, որ. « /…/ այլընտրանքային սանկցիաների միջև ընտրություն կատարելիս պատժի արդարացիության սկզբունքի ապահովման հիմնական երաշխիքը դատարանների կողմից յուրաքանչյուր գործի քննության ժամանակ այնպիսի հանգամանքների բացահայտումն է, որոնք ազդել են անձի կողմից կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի վրա:
Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ:
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը:
Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը: Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ պատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը» /Վճռաբեկ դատարանի 17.02.2009թվականի ԵՇԴ/0029/01/08 որոշում/:
Վճռաբեկ դատարանի ձևավորած կայուն նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ։ Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից։ Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման։ Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են։ Հետևաբար կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա։ Նշված հանգամանքների գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Եթե դատարանը հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կարճաժամկետ ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու կամ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելիս հանգում է հետևության, որ պատժի նպատակների իրականացումը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքով պատժից կարող է ազատվել նաև այն անձը, որի նկատմամբ սույն օրենսգրքի 72-րդ հոդվածով նշանակվել է օրենքով նախատեսվածից ավելի մեղմ պատիժ, կամ կիրառվել է համաձայնեցման կամ համագործակցության կամ արագացված վարույթ:
3. Հանցագործությունների համակցության դեպքում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցը որոշվում է համակցությամբ վերջնական պատիժը նշանակելուց հետո:
4. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ որոշում կայացնելիս դատարանը պետք է հաշվի առնի հետևյալ հանգամանքները.
1) անձին մեղսագրվող հանցանքի բնույթն ու վտանգավորությունը,
2) պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները,
3) հանցանք կատարածի անձը,
4) պատճառած վնասը հատուցելու կամ այլ կերպ հարթելու պահանջի բացակայությունը կամ այն հատուցած կամ այլ կերպ հարթած լինելու հանգամանքը, եթե հանցագործությամբ վնաս է պատճառվել:
5. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը սահմանում է փորձաշրջան՝ 1-5 տարի ժամկետով, որի ընթացքում անձը գտնվում է դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի հսկողության ներքո և պարտավոր է կատարել դատարանի որոշմամբ սահմանված պարտականությունները:
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը, վերլուծելով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու չափանիշները, կայուն նախադեպային իրավունք է ձևավորել առ այն, որ պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունը, որ ամբաստանյալի ուղղումը հնարավոր է առանց իրական պատիժ կրելու: Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին: Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը փաստել է, որ չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված` ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, սակայն դատարանը, կոնկրետ գործի հանգամանքների բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ գնահատման հիման վրա ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, ինչպես նաև նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը, անձի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս պարտավոր է հաշվի առնել՝
ա) հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները,
բ) պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և (կամ) ծանրացնող հանգամանքները,
գ) հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը,
դ) հանցագործության կատարման հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները,
ե) հանցանք կատարած անձի մեղքի ձևը,
զ) հանցանք կատարած անձի կողմից հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքները նախատեսելու բնույթն ու աստիճանը և այլն:
Նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշման հիմնավորվածության հարցին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Թ.Տեր-Գրիգորյանի վերաբերյալ որոշման մեջ՝ իրավական դիրքորոշում հայտնելով այն մասին, որ. «Պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը հաշվի է առնում նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ և 63-րդ հոդվածներով նախատեսված պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: Հանցակազմի սահմաններից դուրս գտնվելով դրանք բնութագրում են ինչպես կատարված հանցագործությունը, այնպես էլ հանցավորի անձնավորությունը, հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին` համապատասխանաբար բարձրացնելով կամ իջեցնելով այն: Դրանց գնահատմամբ է հնարավոր յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատական մոտեցում ցուցաբերել ինչպես պատժի տեսակը և չափը որոշելիս, այնպես էլ այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս: (…) Նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը: (…):» / Վճռաբեկ դատարանի 26.10.2007 թվականի թիվ ՎԲ-192/07 որոշում/:
Դ.Հովհաննիսյանի վերաբերյալ որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանը դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ. «Չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, սակայն դատարանը պարտավոր է, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, հաշվի առնել նաև հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը։ Դատարանի կողմից նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության վտանգավորության աստիճանին ու բնույթին։ Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար կարևոր նշանակություն ունեն հանցագործության կատարման հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, մեղքի ձևը, հանցավորի կողմից այդ հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքները նախատեսելու բնույթն ու աստիճանը:» /Վճռաբեկ դատարանի 18.12.2009 թվականի թիվ ԵԱՔԴ/0078/01/09 որոշում/։
Ջ.Շիրվանյանի և Ա.Մուրադյանի վերաբերյալ 18.12.2015 թվականի թիվ ԵԱՔԴ/0091/01/14 որոշմամբ Վճռաբեկ դատարանը վերահաստատելով վերոնշյալ իրավական դիրքորոշումները՝ ընդգծել է, որ. «Յուրաքանչյուր դեպքում պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը որոշելիս հանցագործության հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի համատեքստում կարևոր նշանակություն ունի հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների ամբողջական վերլուծությունը։ Մասնավորապես, հանցավորի անձը դրականորեն բնութագրող սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկանիշները, հանցագործությունից հետո դրսևորած դրական վարքագիծը (կատարվածի համար զղջալը, ճշմարտացի ցուցմունքներ տալը, քննությանը չխոչընդոտելը, պատճառված վնասը հատուցելը և այլն) կարող են վկայել, որ պատժի նպատակների իրագործման տեսանկյունից բացակայում է պատիժը փաստացի կրելու անհրաժեշտությունը։ Այլ խոսքով՝ հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները բացահայտելու և օբյեկտիվորեն հաշվի առնելու դատարանի պարտականությունն ուղղակիորեն բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի տրամաբանությունից, որի համաձայն՝ պատժի նպատակը, սոցիալական արդարությունը վերականգնելուց բացի, դատապարտյալի ուղղումն է և նոր հանցագործությունների կանխումը»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն ՀՀ քրեական օրենսգրքի /18.04.2003թվականի/ 235-րդ հոդվածով /համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 335-րդ հոդվածին/ մեղադրվող անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս հաշվի առնվող հանգամանքների կապակցությամբ 16.12.2014 թվականի ԵՄԴ/0027/01/14 որոշմամբ իրավական դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ. «/…/Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ հանցագործության վերաբերյալ գործերով պատժի անհատականացման սկզբունքի տեսանկյունից արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանը որոշելիս դատարանը, ի թիվս այլնի, պետք է հաշվի առնի.
- հանցագործության առարկաները ձեռք բերելու, իրացնելու, պահելու, փոխադրելու կամ կրելու նպատակը և շարժառիթները,
- ձեռքբերման աղբյուրը, ձեռք բերելու, իրացնելու, պահելու, փոխադրելու կամ կրելու միջոցները, հանգամանքները,
- առարկայի տեսակը, քանակը, հատկությունները:
Վկայակոչված հանգամանքներն այլ հանգամանքների հետ համակցությամբ ազդում են արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի վրա և պետք է իրենց համապատասխան գնահատականը ստանան յուրաքանչյուր գործով պատիժ նշանակելիս:
23. Վճռաբեկ դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել, որ հանցագործության կատարման մեջ մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս դատարանը պարտավոր է գործի նյութերում առկա փաստական տվյալների հիման վրա պատճառաբանել ինչպես պատժի տեսակի և չափի ընտրության, այնպես էլ ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժը կրելու անհրաժեշտության վերաբերյալ իր որոշումը: Դատական որոշման որակը մեծապես կախված է դրա պատճառաբանական մասից, հետևաբար դատական որոշումներն սկզբունքորեն պետք է պատճառաբանված լինեն: Պատժի տեսակի և չափի ընտրության, ինչպես նաև պատիժը կրելու անհրաժեշտության վերաբերյալ դատարանի եզրահանգումները հիմնավորող պատճառների մատնանշումն ոչ միայն ավելի հասկանալի և ընդունելի է դարձնում դատավճիռը վարույթի մասնակիցների համար, այլև բացառում է կամայականությունը: Նախևառաջ, դա նշանակում է, որ դատարանը պարտավորված է լինում արձագանքել կողմերի ներկայացրած փաստարկներին և մատնանշել տվյալ որոշումը հիմնավորող և իրավաչափ դարձնող փաստարկները: Եվ երկրորդ` պատշաճ պատճառաբանությունը հասարակությանը թույլ է տալիս հասկանալ, թե ինչպես է գործում դատական համակարգը հանցանք կատարած անձի նկատմամբ պատիժ սահմանելիս: Բացի այդ, դատական ակտի չպատճառաբանված կամ ոչ բավարար չափով պատճառաբանված լինելը հանգեցնում է նաև քրեական դատավարության կարևորագույն սկզբունքներից մեկի` արդար դատական քննության իրավունքի խախտման, քանի որ օբյեկտիվորեն սահմանափակվում է վերադաս դատական ատյանի հնարավորությունը` լիարժեք դատական ստուգման ենթարկելու բողոքարկվող դատական ակտի օրինականությունն ու հիմնավորվածությունը /Ֆրունզիկ Գալստյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 26.03.2010 թվականի ԵԿԴ/0058/11/09 որոշում/:
Հետևաբար, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի պահանջները պահպանված լինելու առումով ընդունելի չի կարող համարվել ոչ միայն այն դատական ակտը, որտեղ պատժի վերաբերյալ դատարանի հետևությունները հիմնված չեն դատական քննության ժամանակ հետազոտված ապացույցների վրա, այլև այնպիսին, որում բացակայում են պատժատեսակի, պատժաչափի կամ պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի եզրահանգումները հիմնավորող հետևողական, հստակ և ոչ հակասական պատճառաբանությունները /Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 31.10.2014 թվականի ԵԿԴ/0252/01/13 որոշում/: /.../
25. Նախորդ կետում մեջբերված փաստերը գնահատելով 20-23-րդ կետերում կատարված իրավական վերլուծության լույսի ներքո՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ Գ.Գալստյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս Առաջին ատյանի դատարանը լրիվ և բազմակողմանի գնահատման չի ենթարկել նրան մեղսագրված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթն ու աստիճանը:/…/»: /Գառնիկ Գալստյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 16.12.2014 թվականի ԵՄԴ/0027/01/14 որոշում/:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 335-րդ հոդվածով մեղադրվող անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս հաշվի առնվող հանգամանքների վերաբերյալ իր դիրքորոշումը վերահաստատել է 06.12.2024թվականի թիվ ԵԴ1/1777/01/23 որոշմամբ արձանագրելով, որ. «/.../Նախորդ կետում շարադրված փաստական տվյալները գնահատելով սույն որոշմամբ մեջբերված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ Վերաքննիչ դատարանի կողմից Հարություն Իսկանդարյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքում դրված՝ նրա հետհանցավոր վարքագիծը բնութագրող հանգամանքները, մասնավորապես քրեական վարույթի քննության հենց սկզբից «որոշակիորեն խոստովանական» ցուցմունքներ տալը, քննությունից չխուսափելը, վարույթի բնականոն քննության համար որևէ խոչընդոտ չհարուցելը, ոստիկանության աշխատակիցներին որևէ դիմադրություն չցուցաբերելը, վարույթն իրականացնող մարմնին իր հեռախոսի գաղտնաբառը տրամադրելը, ինչպես նաև Հ.Իսկանդարյանի անձը բնութագրող տվյալը՝ նախկինում դատապարտված չլինելը, բավարար չեն կարող համարվել ողջամիտ հետևության հանգելու առ այն, որ պատժի նպատակների իրագործման տեսանկյունից բացակայում է Հ.Իսկանդարյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը փաստացի կրելու անհրաժեշտությունը։ Այլ կերպ՝ Վերաքննիչ դատարանի կողմից Հ.Իսկանդարյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս արձանագրված հանգամանքները ողջամտորեն չեն նվազեցնում մեղադրյալի կամ նրա կատարած արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանն այնքան, որ վերջինիս նկատմամբ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը լինի իրավաչափ։
15. Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ Հարություն Իսկանդարյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս Վերաքննիչ դատարանը պատշաճ իրավական վերլուծության չի ենթարկել մեղադրյալի կողմից կատարած հանցավոր արարքի բնույթի և հանրային վտանգավորության աստիճանի վրա ազդող մի շարք գործոններ․
ա) խախտված հասարակական հարաբերության բնույթն ու կարևորությունը՝ այն, որ մեղադրյալը ոտնձգել է հասարակության անվտանգության պաշտպանությանն ուղղված հասարակական հարաբերությունների դեմ,
բ) հանցավորի հոգեբանական վերաբերմունքն իր արարքի նկատմամբ, մասնավորապես այն, որ մեղադրյալը գործելով ուղղակի դիտավորությամբ, իր ուսին գցված պայուսակում ապօրինի կերպով հանրային վայրում կրել է հրազեն հանդիսացող ատրճանակ՝ լիցքավորված ռազմամթերք հանդիսացող, կրակելու համար պիտանի փամփուշտներով։
16. Ընդհանրացնելով սույն որոշման նախորդ կետում կատարված վերլուծությունը` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ Վերաքննիչ դատարանը, Հ.Իսկանդարյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցի վերաբերյալ եզրահանգումները պետք է կառուցեր վերոնշյալ հանգամանքների` իրենց ամբողջության մեջ մանրամասն վերլուծության արդյունքում։
17․ Նման պայմաններում, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ Հ.Իսկանդարյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 335-րդ հոդվածի 1-ին մասով ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ Վերաքննիչ դատարանի հետևությունը հիմնավորված չէ: /Հարություն Իսկանդարյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 06.12.2024թվականի թիվ ԵԴ1/1777/01/23 որոշում/:
Վերոշարադրյալ իրավադրույթների բովանդակային վերլուծության և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումների կիրառմամբ անդրադառնալով Առաջին ատյանի դատարանի իրավական վերլուծություններին՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը մեղադրյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս պատշաճ իրավական վերլուծության է ենթարկել գործի կոնկրետ հանգամանքները, հաշվի է առել մեղադրյալի անձը բնութագրող պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, այն է՝ խնամքին երկու անչափահաս երեխայի առկայությունը, մեղադրանքում իրեն լիովին մեղավոր ճանաչելը, կատարածի համար զղջալը, հետհանցավոր դրական վարքագիծը, ինչպես նաև պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, և նշված հանգամանքների հետ համադրված գնահատելով նաև կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը, կատարման եղանակը, քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը՝ արդյունքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով ամրագրված պատժի նպատակների իրացվելիության հարցում եկել է ճիշտ եզրահանգման՝ նշանակելով համաչափ պատիժ և բացառելով ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հնարավորությունը:
Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը մեղադրյալ Ռուբեն Մանուկյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարությունը քննարկելիս պատշաճ ուշադրություն է դարձրել խախտված հասարակական հարաբերության բնույթին ու կարևորությանը, կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքին, անձը բնութագրող, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքների առկայությանը, ինչպես նաև պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությանը, իսկ ինչ վերաբերում է բողոքաբերի կողմից նշված հանգամանքներին, ապա Վերաքննիչ դատարանն անհրաժեշտ է համարում արձանագրել, որ դրանք արդեն իսկ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից պատշաճ կերպով գնահատվել են և իրենց փաստացի արտացոլումն են ստացել մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատժաչափում, ինչպես նաև՝ նշանակված ազատազրկման ձևով պատիժը կրելու մասին դատարանի հետևությունում, հետևաբար արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքի երաշխավորման տեսանկյունից մեղադրյալի նկատմամբ մեղմ պատիժ նշանակելու կամ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ բողոքաբերի պահանջը հիմնավորված ու պատճառաբանված չէ և ենթակա չէ բավարարման:
Այսպիսով, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Ռուբեն Մանուկյանի կատարած հանցագործության բնույթին ու հանրային վտանգավորության աստիճանին, հանցագործության կատարման հանգամանքներին, նրա անձին, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքներին վերաբերող, օբյեկտիվորեն գոյություն ունեցող և Առաջին ատյանի դատարանի կողմից դատաքննության ընթացքում օրենսդրական պահանջների պահպանմամբ հետազոտված հանգամանքների ամբողջական վերլուծությունը՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակների իրացվելիության համատեքստում, թույլ է տալիս գալու եզրահանգման, որ տվյալ պարագայում մեղադրյալ Ռուբեն Մանուկյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը չի համապատասխանի արդարության և պատասխանատվության անհատականացման քրեաիրավական սկզբունքներին, հետևաբար Առաջին ատյանի դատարանի կողմից նշանակված պատիժը մեղադրյալի կողմից կրելու անհրաժեշտության վերաբերյալ հետևությունը հիշյալ սկզբունքների երաշխավորման տեսանկյունից հիմնավորված է, հետևաբար բացակայում են վերաքննիչ բողոքը բավարարելու հիմքերը:
Ամփոփելով վերոշարադրյալը՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը բեկանելու և մեղադրյալ Ռուբեն Մանուկյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածը կիրառելու կամ պատիժը մեղմացնելու իրավաչափ հիմքեր չկան, Առաջին ատյանի դատարանը թույլ չի տվել նյութական կամ դատավարական նորմերի այնպիսի խախտումներ, որոնք ազդել են կամ կարող էին ազդել գործով ճիշտ որոշում կայացնելու վրա, այսինքն՝ բացակայում են վիճարկվող դատական ակտը բեկանելու հիմքերը, հետևաբար պաշտպանի վերաքննիչ բողոքը պետք է մերժել, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը՝ թողնել անփոփոխ։
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ, 363-րդ և 371-րդ հոդվածներով՝ Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Մեղադրյալ Ռուբեն Հակոբի Մանուկյանի պաշտպան Ա.Խառատյանի վերաքննիչ բողոքը մերժել։
Թիվ ԵԴ1/0355/01/25 քրեական գործով ՀՀ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի կողմից կայացված 19.02.2025 թվականի դատավճիռը թողնել անփոփոխ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան՝ ստանալու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում:




ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Մ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ

ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ՝ Ա.ՄԱԹԵՎՈՍՅԱՆ

Լ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ