ԵԴ1/0352/01/25





Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ
ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ`

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Տ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ՝ Լ.ԱԲԳԱՐՅԱՆ
Ա.ՆԻԿՈՂՈՍՅԱՆ
ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ` Ք.ԲԱԴԱԼՅԱՆԻ
ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ՝
ՀԱՆՐԱՅԻՆ ՄԵՂԱԴՐՈՂ՝ Ծ.ՄՆԱՑԱԿԱՆՅԱՆԻ
ՊԱՇՏՊԱՆ՝ Ս.ՅՈՒԶԲԱՇՅԱՆԻ
ՄԵՂԱԴՐՅԱԼ՝ Ա.ԲԱԽԻԹԻ
ԹԱՐԳՄԱՆԻՉ՝ Է.ԲԱԲԱԱՀԱՐՈՆՅԱՆՍԻ

2025թ. մայիսի 13-ին Երևան քաղաքում

քննության առնելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (այսուհետ նաև՝ Առաջին ատյանի դատարան)՝ 2025 թվականի փետրվարի 06-ի ԵԴ1/0352/01/25 դատավճռի դեմ ՀՀ գլխավոր դատախազության սահմանադրական կարգի հիմունքների, պետության և հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների գործերով վարչության ավագ դատախազ Ծ.Մնացականյանի վերաքննիչ բողոքը.

ՊԱՐԶԵՑ

1. Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1.1. 2024 թվականի դեկտեմբերի 8-ին Աբդոլամիր Մահմուդ Բախիթը հանցանք կատարած լինելու անմիջականորեն ծագած հիմնավոր կասկածի առկայության հիմքով ձերբակալվել է։
1.2. 2024 թվականի դեկտեմբերի 8-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի պետության, սահմանադրական կարգի հիմունքների և հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների քննության գլխավոր վարչության քննիչ Ն․Ավետիսյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախաձեռնվել է թիվ 58231224 քրեական վարույթը:
1.3. 2024 թվականի դեկտեմբերի 9-ին ՀՀ գլխավոր դատախազության սահմանադրական կարգի, պետության և հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների գործերով վարչության ավագ դատախազ Ծ․Մնացականյանը որոշում է կայացրել թիվ 58231224 քրեական վարույթով Աբդոլամիր Մահմուդ Բախիթի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով քրեական հետապնդում հարուցելու մասին՝ հետևյալ արարքի համար. «որ նա, 2024 թվականի դեկտեմբերի 8-ին, Ստամբուլ-Երևան թիվ 550 չվերթի ժամանումից հետո մոտեցել է ՀՀ «Զվարթնոց» օդանավակայանում տեղակայված սահմանային անցակետին, որտեղ, դիտավորությամբ խախտելով «Պետական սահմանի մասին» ՀՀ օրենքի 11-րդ հոդվածի և «ՀՀ պետական սահմանի ռեժիմ սահմանելու մասին» ՀՀ կառավարության 2011 թվականի մայիսի 12-ի թիվ 702-Ն որոշման պահանջները, ՀՀ ԱԱԾ ՍԶ ծառայողներին է ներկայացրել Ջոսե Դանիել Դե Օլիվեիրա Չերքուեիրայի (ծնված՝ 20.09.1981թ.) տվյալներով լրացված Բրազիլիայի Դաշնային Հանրապետության քաղաքացու՝ YE281886 սերիա-համարի այլ անձին պատկանող անձնագիրը և սահմանապահ ծառայողներին ներկայացել է որպես Ջոսե Դանիել Դե Օլիվեիրա Չերքուեիրա՝ այդ կերպ փորձելով ապօրինի՝ առանց սահմանված փաստաթղթերի և պատշաճ թույլտվության հատել ՀՀ պետական սահմանը, սակայն նրա դիտավորության մեջ ընդգրկված հանցագործությունը նրա կամքից անկախ հանգամանքներով չի իրագործվել, քանի որ այլ անձի անձնագրի օգտագործման փաստը հայտնաբերվել է սահմանապահ ծառայողների կողմից»:
1.4. 2024 թվականի դեկտեմբերի 10-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը որոշում է կայացրել թիվ 58231224 քրեական վարույթով մեղադրյալ Աբդոլամիր Մահմուդ Բախիթի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառել կալանքը՝ 2 (երկու) ամիս ժամկետով։
1.5. 2025 թվականի հունվարի 23-ին թիվ 58231224 քրեական վարույթը՝ հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ, ուղարկվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան և մակագրվել դատավոր Մ.Արզումանյանին։
1.6. 2025 թվականի հունվարի 29-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի դատավոր Մ.Արզումանյանի կողմից որոշում է կայացվել քրեական գործի վարույթը ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին։
1.7. 2025 թվականի փետրվարի 6-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը որոշում է կայացրել մեղադրյալ Աբդոլամիր Մահմուդ Բախիթի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետը երկու ամիս ժամկետով երկարաձգելու վերաբերյալ:
1.8. Առաջին ատյանի դատարանը, դատաքննության արագացված վարույթի կարգով քննելով ըստ մեղադրանքի ըստ մեղադրանքի Աբդոլամիր Մահմուդ Բախիթի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով, 2025 թվականի փետրվարի 6-ի դատավճռով վճռել է.
«Աբդոլամիր Մահմուդ Բախիթին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի տասնհինգապատիկի՝ 1․125․000 (մեկ միլիոն հարյուր քսանհինգ հազար) ՀՀ դրամի չափով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 79-րդ հոդվածի 4-րդ մասի կիրառմամբ Աբդոլամիր Մահմուդ Բախիթին ազատել նշանակված պատիժը կրելուց։
Աբդոլամիր Մահմուդ Բախիթի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ կալանքը, փոխել և մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը Աբդոլամիր Մահմուդ Բախիթի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառել բացակայելու արգելքը:
Աբդոլամիր Մահմուդ Բախիթին անհապաղ ազատ արձակել դատական նիստերի դահլիճում։
Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո քրեական գործով ապացույց ճանաչված արտավարութային փաստաթղթերը, իրեղեն ապացույց ճանաչված Ջոսե Դանիել Դե Օլիվեիրա Չերքուեիրայի տվյալներով լրացված Բրազիլիայի Դաշնային Հանրապետության քաղաքացու՝ YE281886 սերիա-համարի անձնագիրը պահել գործի նյութերի հետ՝ դրանց պահման ամբողջ ընթացքում, իսկ իրեղեն ապացույց ճանաչված Աբդոլամիր Մահմուդ Բախիթի տվյալներով լրացված Իրանի Իսլամական Հանրապետության քաղաքացու 197643568 սերիա-համարի անձնագիրը վերադարձնել օրինական տիրապետողին
Դատավճիռը, բացառությամբ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 373-րդ հոդվածով, 375-րդ հոդվածի 1-3-րդ մասերով նախատեսված հիմքերի, կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան՝ ստանալու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում:»։
1.9. Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի դեմ 2025 թվականի փետրվարի 27-ին վերաքննիչ բողոք է ներկայացրել ՀՀ գլխավոր դատախազության սահմանադրական կարգի հիմունքների, պետության և հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների գործերով վարչության ավագ դատախազ Ծ․Մնացականյանը, որը 2025 թվականի մարտի 03-ին մուտքագրվել է Վերաքննիչ դատարան։ Բողոքի հիման վրա ԵԴ1/0352/01/25 քրեական գործը Վերաքննիչ դատարան է ստացվել 2025 թվականի մարտի 13-ին, իսկ նախագահող դատավոր Տ․Գրիգորյանի աշխատակազմին վերաքննիչ բողոքի հետ միասին փոխանցվել՝ 2025 թվականի մարտի 14-ին:
1.10. Վերաքննիչ դատարանի՝ 2025 թվականի մարտի 20-ի որոշմամբ ՀՀ գլխավոր դատախազության սահմանադրական կարգի հիմունքների, պետության և հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների գործերով վարչության ավագ դատախազ Ծ.Մնացականյանի վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ, քրեական գործը նշանակվել է դատաքննության, իսկ մեղադրյալ Աբդոլամիր Մահմուդ Բախիթի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը՝ բացակայելու արգելքը, թողնվել է անփոփոխ:

2. Վերաքննիչ բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
2.1. ԵԴ1/0352/01/25 քրեական գործով 2025 թվականի փետրվարի 6-ին կայացված դատավճռի համաձայն. «(…) Լրացուցիչ դատալսումների ընթացքում հետազոտված ապացույցները.
Լրացուցիչ դատալսումների ընթացքում մեղադրյալ Աբդոլամիր Մահմուդ Բախիթը հայտարարեց, որ Թուրքիայում ինքը տասը տարի փախստականի կարգավիճակում է եղել, որտեղից իրեն վտարել են։ Նշեց, որ Իրանի Իսլամական Հանրապետություն չի ցանկանում վերադառնալ, հնարավորության դեպքում Իրաքի Հանրապետություն կգնա։
Դատարանի իրավական վերլուծությունները, հետևությունները և որոշումները.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.4 հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ արագացված վարույթի արդյունքով դատարանը կայացնում է մեղադրական դատավճիռ՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի 347-350-րդ հոդվածներով սահմանված կարգով՝ հաշվի առնելով սույն հոդվածով նախատեսված առանձնահատկությունները:
Արագացված վարույթ կիրառելու պայմաններում Դատարանն ապացուցված է համարում մեղադրյալ Աբդոլամիր Մահմուդ Բախիթին վերագրվող փաստական հանգամանքները (արարքը), այդ արարքի քրեական հակաիրավականությունը, մեղադրյալի կողմից այդ արարքը կատարելը, մեղադրյալի մեղավորությունը տվյալ արարքը կատարելու մեջ, ինչպես նաև գտնում է, որ մեղադրյալի արարքի նկատմամբ պետք է կիրառվի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասը։
Հաստատված համարելով մեղադրյալ Աբդոլամիր Բախիթի մեղավորությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ՝ Դատարանը որպես մեղադրյալ Աբդոլամիր Բախիթի անձը բնութագրող հանգամանք է դիտարկում նախկինում դատապարտված կամ այլ կերպ արատավորված չլինելը։
Դատարանը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, գտնում է, որ Աբդոլամիր Բախիթի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք պետք է դիտել ներկայացված մեղադրանքում իրեն լիովին մեղավոր ճանաչելը և կատարածի համար զղջալը (Դատարանի նման մոտեցումը համահունչ է Սերոբ Սարգսյանի գործով 2012 թվականի նոյեմբերի 1-ի թիվ ՍԴ/0109/01/12 որոշման 27-րդ կետում ՀՀ վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշմանը):
Դատարանը միաժամանակ արձանագրում է, որ Աբդոլամիր Բախիթի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 71-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանգամանքներ առկա չեն: (…)
Վերը մեջբերված իրավական նորմերի և դիրքորոշումների լույսի ներքո մեղադրյալ Աբդոլամիր Մահմուդ Բախիթի նկատմամբ պատժի տեսակը և չափը որոշելիս Դատարանը հաշվի է առնում վերջինի կողմից կատարված հանցագործության բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, մասնավորապես՝ այն, որ նա կատարել է միջին ծանրության դիտավորյալ հանցագործություն, խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, հանցանքը կատարելուց հետո մեղադրյալի դրսևորած վարքագիծը, անձը բնութագրող և պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, ինչպես նաև պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը։ Նման պայմաններում Դատարանն արձանագրում է, որ տուգանք պատժատեսակի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նվազագույն աշխատավարձի տասնհինգապատիկի նշանակման միջոցով հնարավոր է հասնել պատժի նպատակներին` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները:
Հիմք ընդունելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 59-րդ հոդվածի 5-րդ մասը և հաշվի առնելով մեղսագրվող հանցանքն ավարտվելու օրվան նախորդող 12 ամիսների ընթացքում մեղադրյալ Աբդոլամիր Մահմուդ Բախիթի եկամտի վերաբերյալ տվյալների բացակայությունը՝ Դատարանը գտնում է, որ տուգանքի չափը պետք է հաշվարկվի հանցանքը կատարելու պահին (2024 թվականի դեկտեմբերի 8) սահմանված նվազագույն աշխատավարձի, այն է՝ 75.000 (յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամի չափով (տե՛ս «Նվազագույն ամսական աշխատավարձի մասին» ՀՀ օրենքի 1-ին հոդվածը)։ Վերոգրյալի համատեքստում Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Աբդոլամիր Մահմուդ Բախիթի նկատմամբ պետք է պատիժ նշանակել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիայով նախատեսված տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի տասնհինգապատիկի՝ 1․125․000 (մեկ միլիոն հարյուր քսանհինգ հազար) ՀՀ դրամի չափով։
Տվյալ դեպքում սահմանված պատիժը համաչափ է կատարված կոնկրետ հանցագործության բնույթին, վտանգավորության աստիճանին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձին և բավարար է պատժի նպատակների նվաճման տեսանկյունից:
Միևնույն ժամանակ Դատարանն արձանագրում է, որ 2024 թվականի դեկտեմբերի 8-ին Աբդոլամիր Մահմուդ Բախիթը ձերբակալվել է, 2024 թվականի դեկտեմբերի 10-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը որոշում է կայացրել թիվ 58231224 քրեական գործով մեղադրյալ Աբդոլամիր Մահմուդ Բախիթի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կալանքը երկու ամիս ժամկետով կիրառելու մասին:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 79-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն՝ անազատության մեջ գտնվող անձի նկատմամբ տուգանքի, որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելու, զինվորական ծառայության մեջ սահմանափակման ձևով հիմնական պատիժ նշանակելիս դատարանը, հաշվի առնելով մինչև դատավճիռ կայացնելը, անկախ Հայաստանի Հանրապետության իրավազորությունից, փաստացի անազատության մեջ գտնվելու ժամկետը, մեղմացնում է նշանակված պատիժը կամ ազատում է պատիժը կրելուց:
Հաշվի առնելով վերոգրյալը՝ Դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 79-րդ հոդվածի 4-րդ մասի կիրառմամբ Աբդոլամիր Մահմուդ Բախիթին պետք է ազատել նշանակված պատիժը կրելուց՝ հաշվի առնելով մինչև դատավճիռ կայացնելը Աբդոլամիր Մահմուդ Բախիթի փաստացի անազատության մեջ գտնվելու ժամկետը՝ 1 (մեկ) ամիս 29 (քսանինը) օրը:
Դատարանը միաժամանակ հարկ է համարում նշել, որ մեղադրյալին պատիժը կրելուց ազատելը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ թեև ՀՀ քրեական օրենսգիրքը չի նախատեսում կոնկրետ չափանիշներ պատիժը մեղմացնելու կամ պատժից ազատելու կառուցակարգերը կիրառելու համար, սակայն Դատարանի գնահատմամբ միակ օրենսդրական հնարավորությունը, որի հաշվառմամբ հնարավոր է որոշակիացնել, թե ինչ կարգով և ինչ չափով պետք է տեղի ունենա պատժի մեղմացումը կամ պատիժը կրելուց ազատելը, հանդիսանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 59-րդ հոդվածի 11-րդ մասով նախատեսված կարգավորումը, համաձայն որի՝ (…) տուգանքը փոխարինվում է ազատազրկմամբ` ազատազրկման 3 օրը հաշվարկելով նվազագույն աշխատավարձի դիմաց: Թեև նշված նորմը կոչված է կարգավորելու այլ իրավական հարաբերություններ, այնուամենայնիվ Դատարանի գնահատմամբ այն կարող է կիրառվել նաև տուգանք պատժատեսակը մեղմացնելու կամ պատժի կրումից ազատելու կառուցակարգի գործարկման համատեքստում, քանի որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 79-րդ հոդվածը որևէ չափորոշիչ չի նախատեսում:
Դատարանը միաժամանակ գտնում է, որ մեղադրյալ Աբդոլամիր Մահմուդ Բախիթի նկատմամբ լրացուցիչ պատիժ նշանակելու, այն է՝ անձին Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելու, իրավական հիմքերը և անհրաժեշտությունը բացակայում է՝ հաշվի առնելով նաև մեղադրյալի դատական նիստի ընթացքում արված հայտարարությունները:
Անդրադառնալով մեղադրյալ Աբդոլամիր Բախիթի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցի հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ նրա նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանքը պետք է փոխել և մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը որպես խափանման միջոց կիրառել բացակայելու արգելքը:
Անդրադառնալով ապացույցների տնօրինման և պահպանման հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչված թիվ 58231224 քրեական վարույթում առկա՝ ՀՀ ԱԱԾ ՍԶ հետախուզական բաժնի ավագ սպա Հ.Գրիգորյանի կողմից 2024 թվականի դեկտեմբերի 8-ին ներկայացված առերևույթ հանցանքի մասին զեկուցագիրը, ՀՀ ԱԱԾ ՍԶ հետախուզական բաժնի ավագ սպա Հ.Գրիգորյանի կողմից 2024 թվականի դեկտեմբերի 8-ին ներկայացված առերևույթ հանցանքի մասին հաղորդումը, անձանց և փաստաթղթերի հատուկ ստուգման ենթարկելու թիվ 4/081201 ակտը, Աբդոլամիր Մահմուդ Բախիթի ձերբակալման արձանագրությունը, Ջոսե Դանիել Դե Օլիվեիրա Չերքուեիրայի տվյալներով ձևակերպված սահմանահատումների պատմության վերաբերյալ տեղեկանքը, Աբդոլամիր Մահմուդ Բախիթի սահմանահատումների պատմության վերաբերյալ տեղեկանքը, իրեղեն ապացույց ճանաչված Ջոսե Դանիել Դե Օլիվեիրա Չերքուեիրայի տվյալներով լրացված Բրազիլիայի Դաշնային Հանրապետության քաղաքացու՝ YE281886 սերիա-համարի անձնագիրը պետք է պահել գործի նյութերի հետ՝ դրանց պահման ամբողջ ընթացքում, իսկ իրեղեն ապացույց ճանաչված Աբդոլամիր Մահմուդ Բախիթի տվյալներով լրացված Իրանի Իսլամական Հանրապետության քաղաքացու 197643568 սերիա-համարի անձնագիրը վերադարձնել օրինական տիրապետողին։
Դատարանը գտնում է, որ վարութային ծախսերի հարցը պետք է համարել լուծված, քանի որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.4 հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ արագացված վարույթ կիրառելու պայմաններում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 167-րդ հոդվածի 1-ին մաuով նախատեսված վարութային ծախսերը մեղադրյալից ենթակա չեն բռնագանձման:
Նկատի ունենալով այն հանգամանքը, որ սույն քրեական գործով գույքային հայցի լուծման, հանցագործությամբ պատճառված վնասի հատուցման, գույքի բռնագրավման և արգելադրման հարցեր առկա չեն՝ Դատարանն այդ հարցերին չի անդրադառնում: (…)»:

3. Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
3.1. ՀՀ գլխավոր դատախազության սահմանադրական կարգի հիմունքների, պետության և հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների գործերով վարչության ավագ դատախազ Ծ.Մնացականյանը, ներկայացնելով գործի դատավարական նախապատմությունը, Առաջին ատյանի դատարանի իրավական դիրքորոշումները, վկայակոչելով օրենսդրության վերաբերելի դրույթները, որպես վերաքննիչ բողոքի հիմքեր և հիմնավորումներ՝ նշել է, որ քրեական գործով դատավճիռը ենթակա է փոփոխման, քանի որ դատավճռով նշանակված պատիժը չի համապատասխանում կատարված հանցանքի ծանրությանը և մեղադրյալի անձին: Մեղադրյալ Ա.Բախիթի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս Առաջին ատյանի դատարանը հաշվի չի առել մեղադրյալի կողմից կատարված հանցագործության վտանգավորությունը և մեղադրյալի անձը բնութագրող որոշ հանգամանքներ և նշանակել է անարդարացի մեղմ պատիժ, հետևաբար՝ նշանակված պատիժը ենթակա է խստացման: Մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված պատժաչափի վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները չեն բխում արդարացի պատիժ նշանակելու սկզբունքից և հղի են նմանատիպ դեպքերի վերաբերյալ ՀՀ սահմաններից դուրս գտնվող անձանց մոտ թյուր կարծիք ձևավորելու արատով: Առաջին ատյանի դատարանն անհրաժեշտ չափով մանրազնին ուսումնասիրության չի ենթարկել մեղադրյալ Աբդոլամիր Մահմուդ Բախիթի հանրային վտանգավորության աստիճանը: Մինչդեռ, սույն իրավիճակում պարտավոր էր կատարել և հանգել հետևության, որ մեղադրյալը, հանդիսանալով Իրանի Իսլամական Հանրապետության քաղաքացի, քննությամբ չպարզված հանգամանքներում ձեռք է բերել Բրազիլիայի Դաշնային Հանրապետության քաղաքացու անձնագիր և դրա օգտագործմամբ փորձել է ապօրինի հատել ՀՀ պետական սահմանը՝ հետագայում ՀՀ-ից այլ երկիր մեկնելու նպատակով՝ ՀՀ տարածքն օգտագործելով որպես դիտավորության մեջ ներառված երկիր հասնելու համար տարանցիկ երկիր: Ստացվում է, որ Իրանի Իսլամական Հանրապետության քաղաքացին հանցավոր ինքնավստահություն է ունեցել, որ կարող է այլ անձի պատկանող փաստաթղթերի օգտագործմամբ ապօրինի հատել Հայաստանի Հանրապետության պետական սահմանը, ապա նույն փաստաթղթերի օգտագործմամբ մեկնել երրորդ երկիր, իսկ հայտնաբերման դեպքում կենթարկվի այնպիսի քրեական պատասխանատվության, որը չի խանգարի վերջինիս իր դիտավորությունն ավարտին հասցնել: Մեղադրյալի այս գաղափարներն իրենց հաստատումն են ստացել վիճարկվող դատական ակտում, քանի որ հանցանք կատարած անձն ազատության մեջ է և իր օրինակով թույլ է տալիս ՀՀ տարածքից դուրս գտնվող միգրանտների հոսքին ուղղվել դեպի ՀՀ:
Ըստ բողոքաբերի՝ վերոգրյալների համատեքստում մեղադրյալի կողմից իրեն մեղավոր ճանաչելը չի կարող ողջամտորեն նվազեցնել վերջինիս կամ նրա կատարած արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանը, քանի որ այդպիսի վարքագծի համար վերջինս արդեն իսկ օգտվում է ՀՀ օրենսդրությամբ սահմանված արտոնյալ կարգով դատաքննությունից՝ արագացված կարգով դատաքննությունից: Առաջին ատյանի դատարանը մեղադրյալ Ա.Բախիթի նկատմամբ նշանակված պատժատեսակի և պատժաչափի հարցը լուծելիս բազմակողմանի գնահատման չի ենթարկել մեղադրյալի հանրային վտանգավորության աստիճանը բնութագրող՝ սույն գործում առկա հանգամանքները՝ թույլ տալով արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքների, պատժի նպատակների, պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների խախտում:
Բացի այդ, Առաջին ատյանի դատարանը Ա.Բախիթի նկատմամբ նշանակված պատժատեսակի և պատժաչափի հարցը լուծելիս բազմակողմանի գնահատման չի ենթարկել արարքի հանրային վտանգավորությունը և այն հասարակական հարաբերությունները, որոնք խախտվել են սույն հանցավոր արարքի կատարմամբ: Գաղտնիք չէ, որ ՀՀ պետական սահմանի անառիկությունն ապահովելու համար պետությունը ձեռնարկում է չափազանց ծավալուն միջոցներ, իսկ դրա խախտման ցանկացած դեպք ստանում է խիստ արձագանք: Այն, որ պետական սահմանն ապօրինի հատելու դեպքերի նկատմամբ պետության քրեական քաղաքականությունը խիստ է, վկայում է նաև այն, որ նմանօրինակ գրեթե բոլոր դեպքերում նախաքննության ընթացքում մեղադրյալների նկատմամբ ընտրվում է ամենախիստ խափանման միջոց կալանքը, իսկ դատավճիռներով առավել խիստ պատժատեսակը՝ ազատազրկումը: Սա ևս վկայում է այն մասին, որ մեղադրյալի նկատմամբ նշանակվել է անարդարացի մեղմ պատիժ: Սույն դեպքում դատաքննության եզրափակիչ փուլում հանրային մեղադրողը միջնորդել է մեղադրյալի նկատմամբ նշանակել ազատազրկման ձևով պատիժ՝ 1 տարի 3 ամիս ժամկետով և որպես լրացուցիչ պատիժ՝ օտարերկրյա քաղաքացուն Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելը՝ 10 տարի ժամկետով: Սակայն, դատական ակտում առկա չէ հիմնավորում, թե ինչու է կիրառվել մեղադրողի միջնորդած պատժատեսակից ավելի մեղմ պատիժ՝ տուգանք և ինչ հիմնավորմամբ չի կիրառվել լրացուցիչ պատիժ՝ տուգանք: Ինչից է գալիս դատարանի համոզվածությունը, որ հենց տուգանքի ձևով պատիժը բավարար է պատժի նպատակների ապահովման համար: Դատախազական ներգործությունն առկա է հանցանք կատարած անձի հայտնաբերման պահից մինչև պատժի կրումից ազատվելը, հետևաբար մեղադրյալի նկատմամբ պատժատեսակի և պատժաչափի վերաբերյալ դատախազի հայտնած դիրքորոշումը եթե չի կիսվում դատարանի կողմից, ապա առնվազն պետք է ստանա մեկնաբանություն դատական ակտում, ինչը սույն իրավիճակում բացակայում է: Գտնում է, որ նմանօրինակ դեպքերում օտարերկրյա քաղաքացուն Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելն ունի ինչպես հանցավորի նկատմամբ նշանակվող պատժի օրենսդրական նպատակների ապահովման դեր, այնպես էլ հանդիսանում է կանխարգելիչ միջոց՝ հնարավոր ՀՀ պետական սահմանը հատելու դեպքերը կանխելու նպատակով: Այսօրինակ ակնհայտ մեղմ վերաբերմունքը կարող է պատրանք ստեղծել առ այն, որ ՀՀ պետական սահմանը կարելի է ապօրինի հատել, իսկ ՀՀ-ում կարճ ժամանակահատվածով ազատազրկվելուց հետո հասնել ազատության:
Բողոքի հեղինակը նշել է, որ վիճարկվող դատավճռով նշանակված պատիժն անարդարացի է՝ ակնհայտ մեղմ է՝ չի համապատասխանում կատարված հանցանքի ծանրությանը և մեղադրյալի անձին:
3.2. ՀՀ գլխավոր դատախազության սահմանադրական կարգի հիմունքների, պետության և հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների գործերով վարչության ավագ դատախազ Ծ.Մնացականյանը խնդրել է փոփոխել Աբդոլամիր Մահմուդ Բախիթի վերաբերյալ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025թ. փետրվարի 6-ի թիվ ԵԴ1/0352/01/25 դատավճիռը, խստացնել մեղադրյալ Աբդոլամիր Մահմուդ Բախիթի նկատմամբ ընտրված պատիժը՝ նշանակելով պատիժ ազատազրկման ձևով՝ 1 տարի 3 ամիս ժամկետով, մեղադրյալի նկատմամբ նշանակել լրացուցիչ պատիժ՝ օտարերկրյա քաղաքացուն Հայաստանի Հանրապետության տարածքից Վրաստանի Հանրապետություն վտարելը՝ 10 տարի ժամկետով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 79-րդ հոդվածի 3-րդ մասով սահմանված կարգով ազատազրկման ժամկետին հաշվակցել մեղադրյալի անազատության մեջ գտնվելու ժամկետը:


4. Վերաքննիչ դատարանի դատական նիստում արձանագրված դիրքորոշումները.
4.1. ՀՀ գլխավոր դատախազության սահմանադրական կարգի հիմունքների, պետության և հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների գործերով վարչության ավագ դատախազ Ծ.Մնացականյանը պնդել է ներկայացված վերաքննիչ բողոքը և խնդրել է այն բավարարել՝ նշելով, որ վերաքննիչ բողոքում որպես վտարման երկիր Վրաստանի Հանրապետությունը նշվել է տեխնիկական վրիպակի արդյունքում և խնդրել է լրացուցիչ պատիժ նշանակելու դեպքում որպես վտարման երկիր սահմանել Իրանի Իսլամական Հանրապետությունը:
4.2. Պաշտպան Ս.Յուզբաշյանն առարկել է վերաքննիչ բողոքի դեմ՝ խնդրելով այն մերժել:
4.3. Մեղադրյալ Աբդոլամիր Մահմուդ Բախիթն առարկել է վերաքննիչ բողոքի դեմ՝ նշելով, որ թեև բնակվել է Թուրքիայի Հանրապետությունում, սակայն այնտեղ շուրջ տասը տարի ունեցել է փախստականի կարգավիճակ և չի կարողացել աշխատել, ինչի պատճառով կատարել է այս արարքը: Լրացուցիչ պատիժը նշանակելու դեպքում՝ խնդրում է վտարման երկիր սահմանել Իրաքի Հանրապետությունը, քանի որ ունի Իրանի Իսլամական Հանրապետության քաղաքացիություն և այդ անձնագրով շատ երկրներ չի կարող գնալ: Բացի այդ, Իրաքի Հանրապետությունում ունի ծանոթներ և ընկերներ, ցանկանում է գնալ և աշխատել այնտեղ: Իր ընտանիքը բնակվում է Իրանի Իսլամական Հանրապետությունում, սակայն ինքը կրոնափոխ է եղել, ընդունել է բահայի կրոնը, ինչն Իրանում համարվում է ամենամեծ իրավախախտումը:


5. Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
5.1. Սույն գործով Վերաքննիչ դատարանի առջև բարձրացված իրավական հարցը հետևյալն է. հիմնավորված և պատճառաբանվա՞ծ են արդյոք մեղադրյալ Աբդոլամիր Մահմուդ Բախիթի նկատմամբ տուգանքի ձևով պատիժ նշանակելու և Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելը՝ որպես լրացուցիչ պատիժ չնշանակելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները:
5.2. ՀՀ Սահմանադրության 71-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Հանցանք կատարած անձի պատժի հիմքը նրա մեղքն է:
2. Օրենքով սահմանված պատիժը, ինչպես նաև նշանակված պատժատեսակը և պատժաչափը պետք է համաչափ լինեն կատարված արարքին»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«1. Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
«1. Պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից կամ ազատություններից սույն օրենսգրքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ:
2. Պատժի նպատակներն են` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ:
3. Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:
4. Պատժի կատարման կարգը և պայմանները սահմանվում են Հայաստանի Հանրապետության քրեակատարողական օրենսդրությամբ»:
5.3. Պատիժ նշանակելը քրեական գործով արդարադատության իրականացման վճռական պահն է, որը պետք է դառնա կատարված հանցանքի հասարակական վտանգավորության գնահատման լիարժեք չափանիշ, պատժի ենթարկվող անձին վերասոցիալականացնելու, ինչպես մեղադրյալի, այնպես էլ այլ անձանց կողմից հանցագործությունները կանխելու գործուն միջոց: Պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ։ Հետևաբար, կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս, դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա` ելնելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից։
5.4. Հարկ է նշել, որ ՀՀ քրեական օրենսգիրքը չի մասնավորեցնում և չի տարբերակում հիմնական և լրացուցիչ պատիժ նշանակելու սկզբունքները և նպատակները, որից հետևում է, որ անկախ այն հանգամանքից, թե անձի նկատմամբ նշանակվում է հիմնական, թե հիմնական և լրացուցիչ պատիժ իրար հետ համակցված, դատարանը բոլոր դեպքերում պարտավոր է առաջնորդվել քրեական օրենսգրքում ամրագրված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով և պատժի նպատակներին հասնելու օրենսդրական կարգադրանքով։ Այլ կերպ` պատժի նշանակման ընդհանուր սկզբունքներն ու նպատակները հավասարապես վերաբերում են ինչպես հիմնական, այնպես էլ լրացուցիչ պատիժներին։ Օրենքով սահմանված պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից դատարանը, հաշվի առնելով հանցանքի բնույթը, արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանը և հանցավորի անձը բնութագրող, քրեական պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները, մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ պետք է նշանակի այնպիսի պատիժ (հիմնական կամ հիմնական և լրացուցիչ), որը կբխի վերոթվարկած չափանիշներից և կապահովի պատժի նպատակների լիարժեք իրացվելիությունը։
Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ այն դեպքերում, երբ որոշակի հանցագործության առանձնահատկությունից ելնելով` դատարանը, պահպանելով պատժի նշանակման ընդհանուր սկզբունքները, կգա եզրահանգման, որ մեղադրյալի նկատմամբ միայն հիմնական պատիժ նշանակելով՝ հնարավոր չէ հասնել քրեական օրենսգրքում ամրագրված պատժի նպատակներին, օրենքով նախատեսված դեպքերում պետք է նշանակի լրացուցիչ պատիժ, որը կապահովի պատժի անհատականացման սկզբունքի արդյունավետ իրացումը և մեղադրյալի կողմից տվյալ բնույթի հանցավոր վարքագիծ դրսևորելու հետագա հնարավոր ռիսկի չեզոքացումը:
5.5. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 56-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Պատժի տեսակներն են՝ (…)
5) օտարերկրյա քաղաքացուն Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելը, (…)»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 57-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(…) 2. Պատվավոր կամ զինվորական կոչումից, կարգից, աստիճանից, որակավորման դասից կամ պետական պարգևից զրկելը և օտարերկրյա քաղաքացուն Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելը կիրառվում են միայն որպես լրացուցիչ պատիժներ: (…)»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Օտարերկրյա քաղաքացուն Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելը Հայաստանի Հանրապետությունում քրեական պատասխանատվության ենթակա օտարերկրյա քաղաքացուն Հայաստանի Հանրապետության սահմաններից հեռացնելն է՝ արգելելով նրան գտնվել Հայաստանի Հանրապետությունում:
2. Օտարերկրյա քաղաքացուն Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելը որպես լրացուցիչ պատիժ սահմանվում է 5-10 տարի ժամկետով:
3. Օտարերկրյա քաղաքացուն Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելը որպես լրացուցիչ պատիժ նշանակելիս դրա ժամկետի հաշվարկն սկսվում է Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելու պահից:
4. Օտարերկրյա քաղաքացուն Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելը կատարվում է դատապարտյալի նկատմամբ նշանակված հիմնական պատիժը կրելուց հետո։ Այն դեպքում, երբ արդարադատության բնագավառում պետական լիազոր մարմինը Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրերով սահմանված կարգով համաձայնություն է ձեռք բերում դատապարտյալին պատժի մնացած մասը կրելու նպատակով իր քաղաքացիության երկիր փոխանցելու վերաբերյալ, ապա օտարերկրյա քաղաքացուն Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելու վերաբերյալ օրինական ուժի մեջ մտած եզրափակիչ դատական ակտը համարվում է ի կատար ածված դատապարտյալի փոխանցումն իրականացնելու մասին արդարադատության բնագավառում պետական լիազոր մարմնի ծանուցումն ստանալուց հետո: Այն դեպքում, երբ սույն օրենսգրքի 84-րդ կամ 85-րդ հոդվածով սահմանված կարգով կայացվել է անձին պատժից ազատելու վերաբերյալ որոշում, օտարերկրյա քաղաքացուն Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելը կատարվում է փորձաշրջանն ավարտվելուց հետո։ Սույն օրենսգրքի 60-րդ հոդվածի 6-րդ մասով սահմանված դեպքերում անձին պատժի հետագա կրումից ազատելու, ինչպես նաև սույն օրենսգրքի 79-րդ հոդվածի 4-րդ մասով կամ 88-րդ հոդվածով սահմանված կարգով անձին հիմնական պատժից ազատելու դեպքում օտարերկրյա քաղաքացուն Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելը կատարվում է պատժի հետագա կրումից կամ պատժից ազատելուց հետո։
5. Օտարերկրյա քաղաքացին կարող է վտարվել իր քաղաքացիության պետություն կամ այն պետություն, որտեղ վերջինս մշտապես բնակվում է: Վտարման երկիրը սահմանում է դատարանը՝ հաշվի առնելով դատապարտյալի կարծիքը:
6. Այս պատժատեսակը չի կարող նշանակվել`
1) փախստականի կարգավիճակ ունեցող կամ Հայաստանի Հանրապետությունում ապաստան ստացած անձի նկատմամբ, բացառությամբ Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրերով նախատեսված դեպքերի,
2) չվերադարձելիության սկզբունքից օգտվող օտարերկրյա քաղաքացու նկատմամբ, բացառությամբ Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրերով նախատեսված դեպքերի,
3) մինչև հանցանք կատարելը Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացու կամ Հայաստանի Հանրապետությունում հատուկ կացության կարգավիճակ ունեցող կամ Հայաստանի Հանրապետությունում մշտապես բնակվող անձի հետ ամուսնացած կամ խնամքին Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացի հանդիսացող երեխա ունեցող անձի նկատմամբ,
4) եթե անձը վտարվող պետության տարածքում քրեական հետապնդման է ենթարկվում այնպիսի արարքի համար, որը կարող է պատժվել մահապատժով,
5) եթե հիմնավորվում է, որ վտարվող պետության տարածքում անձը կարող է հետապնդման ենթարկվել ռասայական, կրոնական, ազգային, սոցիալական որոշակի խմբի պատկանելության կամ քաղաքական հայացքների համար, կամ
6) եթե հիմնավորվում է, որ վտարվող պետության տարածքում անձը կարող է ենթարկվել խոշտանգման կամ այլ դաժան, անմարդկային կամ նվաստացնող վերաբերմունքի կամ պատժի։
7. Հայաստանի Հանրապետությունից չի կարող վտարվել այն անձը, որի նկատմամբ նշանակվել է սույն հոդվածով նախատեսված պատիժը, սակայն մինչև պատժի կատարումը դատապարտյալը ձեռք է բերել փախստականի կամ Հայաստանի Հանրապետությունում ապաստան ստացածի կարգավիճակ, կամ նրա նկատմամբ հաստատվել է չվերադարձելիության սկզբունքի կիրառելիությունը, բացառությամբ Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրերով նախատեսված դեպքերի»:
Վերոգրյալ քրեաիրավական նորմերի վերլուծությունից հետևում է, որ օտարերկրյա քաղաքացուն Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելը Հայաստանի Հանրապետությունում քրեական պատասխանատվության ենթակա օտարերկրյա քաղաքացուն Հայաստանի Հանրապետության սահմաններից հեռացնելն է՝ արգելելով նրան գտնվել Հայաստանի Հանրապետությունում: Այս պատժատեսակը լրացուցիչ պատժատեսակ է, որը կարող է կիրառվել բացառապես օտարերկրյա քաղաքացիների նկատմամբ՝ պայմանով, որ վերջիններս չեն օգտվում չվերադարձելիության սկզբունքից կամ ՀՀ օրենսդրությամբ կամ ՀՀ ստանձնած միջազգային պարտավորություններով սահմանված համանման պաշտպանությունից: ՀՀ քաղաքացիների և քաղաքացիություն չունեցող անձանց նկատմամբ այս պատժատեսակը կիրառվել չի կարող: Քննարկվող պատժատեսակը սահմանվում է 5-10 տարի ժամկետով: Օտարերկրյա քաղաքացին կարող է վտարվել իր քաղաքացիության պետություն կամ այն պետություն, որտեղ վերջինս մշտապես բնակվում է, իսկ վտարման երկիրը սահմանում է դատարանը՝ հաշվի առնելով դատապարտյալի կարծիքը:
Օրենսդիրը սահմանել է նաև այս պատժատեսակի նշանակումը բացառող դեպքերը: Մասնավորապես՝ այս պատժատեսակը չի կարող նշանակվել փախստականի կարգավիճակ ունեցող կամ Հայաստանի Հանրապետությունում ապաստան ստացած անձի, չվերադարձելիության սկզբունքից օգտվող օտարերկրյա քաղաքացու նկատմամբ՝ բացառությամբ Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրերով նախատեսված դեպքերի, մինչև հանցանք կատարելը Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացու կամ Հայաստանի Հանրապետությունում հատուկ կացության կարգավիճակ ունեցող կամ Հայաստանի Հանրապետությունում մշտապես բնակվող անձի հետ ամուսնացած կամ խնամքին Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացի հանդիսացող երեխա ունեցող անձի նկատմամբ, ինչպես նաև այն դեպքերում, երբ անձը վտարվող պետության տարածքում քրեական հետապնդման է ենթարկվում այնպիսի արարքի համար, որը կարող է պատժվել մահապատժով, եթե հիմնավորվում է, որ վտարվող պետության տարածքում անձը կարող է հետապնդման ենթարկվել ռասայական, կրոնական, ազգային, սոցիալական որոշակի խմբի պատկանելության կամ քաղաքական հայացքների համար, կամ եթե հիմնավորվում է, որ վտարվող պետության տարածքում անձը կարող է ենթարկվել խոշտանգման կամ այլ դաժան, անմարդկային կամ նվաստացնող վերաբերմունքի կամ պատժի։
Օրենսդիրը հստակ ընդգծել է, որ ՀՀ-ից չեն կարող վտարվել այն անձինք, որոնց նկատմամբ նշանակվել է քննարկվող պատիժը, սակայն մինչև պատժի կատարումը դատապարտյալը ձեռք է բերել փախստականի կամ ՀՀ-ում ապաստան ստացածի կարգավիճակ, կամ նրա նկատմամբ հաստատվել է չվերադարձելիության սկզբունքի կիրառելիությունը, բացառությամբ ՀՀ պայմանագրերով նախատեսված դեպքերի:
5.6. Սույն գործի նյութերի ուսումնասիրությունից երևում է, որ.
- Աբդոլամիր Մահմուդ Բախիթին մեղադրանք է ներկայացվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով՝ այն արարքի համար, որ նա 2024 թվականի դեկտեմբերի 8-ին, Ստամբուլ-Երևան թիվ 550 չվերթի ժամանումից հետո մոտեցել է ՀՀ «Զվարթնոց» օդանավակայանում տեղակայված սահմանային անցակետին, որտեղ դիտավորությամբ խախտելով «Պետական սահմանի մասին» ՀՀ օրենքի 11-րդ հոդվածի և «ՀՀ պետական սահմանի ռեժիմ սահմանելու մասին» ՀՀ կառավարության 2011 թվականի մայիսի 12-ի թիվ 702-Ն որոշման պահանջները՝ ՀՀ ԱԱԾ ՍԶ ծառայողներին է ներկայացրել Ջոսե Դանիել Դե Օլիվեիրա Չերքուեիրայի (ծնված՝ 20.09.1981թ.) տվյալներով լրացված Բրազիլիայի Դաշնային Հանրապետության քաղաքացու՝ YE281886 սերիա-համարի այլ անձին պատկանող անձնագիրը և սահմանապահ ծառայողներին ներկայացել է որպես Ջոսե Դանիել Դե Օլիվեիրա Չերքուեիրա՝ այդ կերպ փորձելով ապօրինի՝ առանց սահմանված փաստաթղթերի և պատշաճ թույլտվության հատել ՀՀ պետական սահմանը, սակայն նրա դիտավորության մեջ ընդգրկված հանցագործությունը նրա կամքից անկախ հանգամանքներով չի իրագործվել, քանի որ այլ անձի անձնագրի օգտագործման փաստը հայտնաբերվել է սահմանապահ ծառայողների կողմից,
- Առաջին ատյանի դատարանը, արագացված վարույթի կիրառմամբ մեղադրյալ Աբդոլամիր Մահմուդ Բախիթին մեղավոր ճանաչելով ներկայացված մեղադրանքում և հաշվի առնելով կատարված հանցագործության բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, մասնավորապես՝ այն, որ նա կատարել է միջին ծանրության դիտավորյալ հանցագործություն, խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, հանցանքը կատարելուց հետո մեղադրյալի դրսևորած վարքագիծը, անձը բնութագրող և քրեական պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները՝ նախկինում դատապարտված կամ այլ կերպ արատավորված չլինելը, ներկայացված մեղադրանքում իրեն լիովին մեղավոր ճանաչելը և կատարածի համար զղջալը, ինչպես նաև քրեական պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, գտել է, որ նվազագույն աշխատավարձի տասնհինգապատիկի՝ 1․125․000 (մեկ միլիոն հարյուր քսանհինգ հազար) ՀՀ դրամի չափով տուգանք պատժատեսակի նշանակման միջոցով հնարավոր է հասնել պատժի նպատակներին` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները: Միաժամանակ, Առաջին ատյանի դատարանը գտել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 79-րդ հոդվածի 4-րդ մասի կիրառմամբ՝ Աբդոլամիր Մահմուդ Բախիթին պետք է ազատել նշանակված պատիժը կրելուց՝ հաշվի առնելով մինչև դատավճիռ կայացնելը Աբդոլամիր Մահմուդ Բախիթի փաստացի անազատության մեջ գտնվելու ժամկետը,
- Առաջին ատյանի դատարանը գտել է, որ մեղադրյալ Աբդոլամիր Մահմուդ Բախիթի նկատմամբ լրացուցիչ պատիժ նշանակելու, այն է՝ անձին Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելու իրավական հիմքերը և անհրաժեշտությունը բացակայում է՝ հաշվի առնելով նաև մեղադրյալի դատական նիստի ընթացքում արված հայտարարությունները:
5.7. Նախորդ կետում մեջբերված փաստական հանգամանքները գնահատելով շարադրված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը, մեղադրյալ, Իրանի Իսլամական Հանրապետության քաղաքացի Աբդոլամիր Մահմուդ Բախիթի նկատմամբ Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելու ձևով լրացուցիչ պատիժ չնշանակելով, սույն գործի փաստերը գնահատման չի ենթարկել կատարած արարքի և վրա հասնող հետևանքների համաչափության պահանջի, համանման բնույթի հանցագործությունների կանխման անհրաժեշտության, նշանակված պատժի նկատմամբ հասարակության՝ սպասվելիք վերաբերմունքի շրջանակներում։
Այդ համատեքստում Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ մեղադրյալ Աբդոլամիր Մահմուդ Բախիթի՝ քննությամբ չպարզված հանգամանքներում Բրազիլիայի Դաշնային Հանրապետության քաղաքացու անձնագիր ձեռք բերելը և դրա օգտագործմամբ ՀՀ պետական սահմանը ապօրինի հատելու փորձ կատարելը՝ հետագայում ՀՀ-ից այլ երկիր մեկնելու նպատակով, այլ կերպ՝ ՀՀ տարածքն իր դիտավորության մեջ ներառված երկիր հասնելու համար տարանցիկ երկիր օգտագործելը, բավարար հնարավորություն են տալիս եզրահանգելու, որ տվյալ դեպքում պատժի նպատակները կարող են իրացվել օտարերկրյա քաղաքացուն Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելու ձևով լրացուցիչ պատժի նշանակմամբ՝ արձանագրելով, որ այս պատժատեսակի նշանակումը բացառող հանգամանքներ առկա չեն: Ավելին՝ մեղադրյալի՝ Իրանի Իսլամական Հանրապետությունում կրոնական հայացքների համար հետապնդման ենթարկվելու հանգամանքը հիմնավորող փաստական տվյալներ քրեական գործի նյութերում առկա չեն, այդպիսիք չեն ներկայացվել նաև Վերաքննիչ դատարանին, իսկ սոսկ մեղադրյալի հայտարարությունը՝ չի կարող հիմք հանդիսանալ նշված հանգամանքը հաստատված համարելու և որպես արդյունք՝ օրենքով նախատեսված լրացուցիչ պատժի նշանակումը բացառելու համար:
Վերոգրյալի հաշվառմամբ՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը, մեղադրյալ Աբդոլամիր Մահմուդ Բախիթի նկատմամբ լրացուցիչ պատիժ չնշանակելով, թույլ է տվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ, 55-րդ, 62-րդ և 69-րդ հոդվածների պահանջների խախտում, ինչը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 362-րդ հոդվածի 3-րդ մասի իմաստով նյութական օրենքի ոչ ճիշտ կիրառում է, և նույն հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ հանդիսանում է բողոքարկված դատական ակտը փոփոխելու հիմք:
5.8. Անդրադառնալով մեղադրյալ Աբդոլամիր Մահմուդ Բախիթի նկատմամբ տուգանքի ձևով պատիժն ակնհայտ մեղմ լինելու վերաբերյալ բողոքաբերի փաստարկներին՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ գործի նյութերում առկա՝ մեղադրյալ Աբդոլամիր Մահմուդ Բախիթի անձը բնութագրող փաստական տվյալների, քրեական պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքների համակցությունը, ներկայացված մեղադրանքում իրեն մեղավոր ճանաչելը, կատարած արարքի համար զղջալը, նախկինում դատապարտված կամ այլ կերպ արատավորված չլինելը, քրեական պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը վկայում է, որ դրանք էականորեն նվազեցնում են մեղադրյալի անձի և նրա կատարած արարքի հանրային վտանգավորության բնույթն ու աստիճանը և փաստում այն մասին, որ սոցիալական արդարության վերականգնումը, պատժի ենթարկված անձի վերասոցիալականացումը և հանցագործությունների կանխումը հնարավոր է հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել մեղմ պատժատեսակի` տուգանքի նշանակմամբ, ուստի մեղադրյալի նկատմամբ տուգանքի ձևով պատիժ նշանակելու հարցում Առաջին ատյանի դատարանը հանգել է ճիշտ հետևության՝ համակողմանի վերլուծության ենթարկելով կատարված արարքի հանրային վտանգավորությունը և բնույթը, մեղադրյալի քրեական պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքի, անձը բնութագրող տվյալների համակցությունը։
5.9. Ինչ վերաբերում է բողոքաբերի այն փաստարկին, որ պետական սահմանն ապօրինի հատելու դեպքերի նկատմամբ պետության քրեական քաղաքականությունը խիստ է և նմանօրինակ գրեթե բոլոր դեպքերում նախաքննության ընթացքում մեղադրյալների նկատմամբ ընտրվում է ամենախիստ խափանման միջոց կալանքը, իսկ դատավճիռներով առավել խիստ պատժատեսակը՝ ազատազրկումը, Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ քրեական վարույթի ընթացքում մեղադրյալի նկատմամբ ինչպես խափանման միջոցի, այնպես էլ պատժատեսակի և պատժաչափի ընտրությունը չի կարող պայմանավորված լինել բացառապես հանցանքի տեսակով, բնույթով և վտանգավորության աստիճանով, իսկ քննարկվող դեպքում Առաջին ատյանի դատարանը, հաշվի առնելով հանցանքի բնույթը, արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանը և հանցավորի անձը բնութագրող, քրեական պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, մեղադրյալ Աբդոլամիր Մահմուդ Բախիթի նկատմամբ նշանակել է այնպիսի հիմնական պատիժ, որը բխում է պատժի նշանակման ընդհանուր սկզբունքներից և պատժի նպատակների լիարժեք իրացվելիությունից։ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է նաև, որ բողոքաբերի՝ վերաքննիչ բողոքում նշված մյուս հանգամանքները, ըստ էության, բխում են մեղադրյալին ներկայացված մեղադրանքի բովանդակությունից, որի պայմաններում բողոքաբերի վերոգրյալ պատճառաբանությունը չի կարող համարվել որպես Առաջին ատյանի դատարանի կողմից նշանակված պատժի ակնհայտ մեղմ լինելը վկայող պատշաճ հիմնավորում։
Վերոգրյալի հիման վրա՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ բողոքաբերը, եզրահանգելով, որ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռով նշանակված պատիժն անարդարացի է` ակնհայտ մեղմ լինելու պատճառով, բավարար չափով և պատշաճ կերպով չի պատճառաբանել, թե ինչում է արտահայտվել դրա մեղմության ակնհայտությունը։
5.10. Հետևաբար, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը մեղադրյալ Աբդոլամիր Մահմուդ Բախիթի նկատմամբ տուգանքի ձևով հիմնական պատիժ նշանակելու հարցում թույլ չի տվել գործի ելքի վրա ազդեցություն ունեցող այնպիսի դատական սխալ, որ կարող էր բավարար հիմք համարվել՝ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռն այդ մասով բեկանելու կամ փոփոխելու համար։ Այլ կերպ՝ Առաջին ատյանի դատարանը մեղադրյալ Աբդոլամիր Մահմուդ Բախիթի նկատմամբ տուգանքի ձևով հիմնական պատիժ նշանակելու որոշում կայացնելով՝ կայացրել է գործն ըստ էության ճիշտ լուծող դատական ակտ։
5.11. Ամփոփելով վերոգրյալը՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ վերաքննիչ բողոքը պետք է բավարարել մասնակի, ԵԴ1/0352/01/25 քրեական գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի փետրվարի 06-ի դատավճիռը պատժի մասով պետք է փոփոխել և մեղադրյալ Աբդոլամիր Մահմուդ Բախիթի նկատմամբ նշանակել լրացուցիչ պատիժ՝ Հայաստանի Հանրապետության տարածքից Իրանի Իսլամական Հանրապետություն վտարելը՝ 5 (հինգ) տարի ժամկետով:
ԵԴ1/0352/01/25 քրեական գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի փետրվարի 06-ի դատավճիռը մնացած մասերով պետք է թողնել անփոփոխ։
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ, 361-363-րդ, 370-371-րդ հոդվածներով՝ Վերաքննիչ դատարանը


Ո Ր Ո Շ Ե Ց

ՀՀ գլխավոր դատախազության սահմանադրական կարգի հիմունքների, պետության և հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների գործերով վարչության ավագ դատախազ Ծ.Մնացականյանի վերաքննիչ բողոքը բավարարել մասնակի. ԵԴ1/0352/01/25 քրեական գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի փետրվարի 06-ի դատավճիռը պատժի մասով փոփոխել, մեղադրյալ Աբդոլամիր Մահմուդ Բախիթի նկատմամբ նշանակել լրացուցիչ պատիժ՝ Հայաստանի Հանրապետության տարածքից Իրանի Իսլամական Հանրապետություն վտարելը՝ 5 (հինգ) տարի ժամկետով:
Մեղադրյալ Աբդոլամիր Մահմուդ Բախիթին Հայաստանի Հանրապետության տարածքից Իրանի Իսլամական Հանրապետություն վտարելը՝ որպես լրացուցիչ պատժի հաշվարկը սկսել նրան Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելու պահից:
Դատավճիռը մնացած մասով թողնել անփոփոխ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան՝ այն ստանալու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում։


ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Տ․ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ՝ Լ.ԱԲԳԱՐՅԱՆ

Ա․ՆԻԿՈՂՈՍՅԱՆ