ԵԴ1/0348/01/25


Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

04.09.2025 թվական ք.Երևան

ԵՐԵՎԱՆ ՔԱՂԱՔԻ ԱՌԱՋԻՆ ԱՏՅԱՆԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅԱՆ
ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Ժ.ՉԻՉՈՅԱՆԻ
ՆԻՍՏԻ ՔԱՐՏՈՒՂԱՐ՝ Ա.ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆԻ
ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ`
ՀԱՆՐԱՅԻՆ ՄԵՂԱԴՐՈՂ՝ Ն.ԲԱՐԵԿՅԱՆԻ
ՄԵՂԱԴՐՅԱԼ՝ Ա.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆԻ

Դռնբաց դատական նիստում քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Արսեն Գվիդոնի Մանուկյանի՝ ծնված 21.06.1975 թվականին, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, միջնակարգ կրթությամբ, դատապարտված, ամուսնալուծված, հաշվառված և բնակվող՝ Կոտայքի մարզի Հրազդան քաղաքի Կենտրոն թաղամասի 12-րդ շենքի 25-րդ հասցեի բնակարանում, որպես խափանման միջոց է ընտրված Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելու արգելքը, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով, 04.09.2025 թվականին Ա.Մանուկյանի վերաբերյալ կայացվել է մեղադրական վերդիկտ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով.

I.Գործի դատավարական նախապատմությունը.

2024 թվականի ապրիլի 26-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՃՏՀ քննության բաժնի քննիչ՝ Հ.Գրիգորյանը արձանագրություն է կազմել թիվ 60-1625-24 քրեական վարույթը նախաձեռնելու մասին:
2024 թվականի փետրվարի 02-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՃՏՀ քննության բաժնի քննիչ՝ Հ.Գրիգորյանը արձանագրություն է կազմել թիվ 60-0685-24 քրեական վարույթը նախաձեռնելու մասին։
2024 թվականի փետրվարի 02-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՃՏՀ քննության բաժնի քննիչ՝ Հ.Գրիգորյանը որոշում է կայացրել թիվ 60162524 քրեական վարույթը թիվ 60068524 քրեական վարույթին միացնելու և նախաքննությունը թիվ 60068524 համարի ներքո շարունակելու մասին։
2024 թվականի օգոստոսի 05-ին թիվ 60068524 քրեական վարույթը փոխանցվել է ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժնին։
2024 թվականի դեկտեմբերի 30-ին Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ՝ Ա․Ալիխանյանը որոշում է կայացրել Արսեն Գվիդոնի Մանուկյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով հանրային քրեական հետապնդում չհարուցելու մասին:
2024 թվականի դեկտեմբերի 30-ին Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ՝ Ա․Ալիխանյանը որոշում է կայացրել թիվ 60068524 քրեական վարույթով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով Արսեն Գվիդոնի Մանուկյանի վերաբերյալ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին, մեղադրանքի փաստական կողմի հետևյալ նկարագրությամբ․ «[ն]ա, «Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ» ՀՀ օրենսգրքի 129.3-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն' 22223 թվականի դեկտեմբերի 27-ին իրավասու պետական մարմնի աշխատակցի կողմից կայացված վարչական տույժ նշանակելու մասին որոշմամբ ենթարկված լինելով վարչական պատասխանատվության' տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը 6 (վեց) ամիս ժամկետով կասեցնելու ձևով և այդ մասին պատշաճ ծանուցված և տեղեկացված լինելով, կասեցման ժամկետը չլրացած' 2024 թվականի փետրվարի 21-ին' ժամը 14:35-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Հ.Աճառյան փողոցում վարել է «Օպել Աստրա» մակնիշի 36 XG 122 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան, որի վերաբերյալ ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության ծառայողի կողմից կազմվել է արձանագրություն:»
2024 թվականի դեկտեմբերի 31-ին Արսեն Գվիդոնի Մանուկյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելու արգելքը:
2024 թվականի դեկտեմբերի 31-ին կազմվել է մեղադրական եզրակացությունը:
2025 թվականի հունվարի 17-ին Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ՝ Ա․Ալիխանյանը որոշում է կայացրել թիվ 60068524 քրեական վարույթով մեղադրական եզրակացությունը հաստատելու մասին:
2025 թվականի հունվարի 24-ին թիվ 60068524 քրեական գործը մուտք է եղել դատարան, էլեկտրոնային եղանակով թիվ ԵԴ1/0348/01/25 համարի ներքո մակագրվել և 2025 թվականի հունվարի 23-ին հանձնվել է դատավոր Ժ.Չիչոյանին:
2025 թվականի հունվարի 29-ին դատավոր Ժ․Չիչոյանը որոշում է կայացրել թիվ ԵԴ1/0348/01/25 քրեական գործով վարույթը ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին:
2025 թվականի սեպտեմբերի 04-ին որոշում է կայացվել Ա.Մանուկյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց՝ Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելու արգելքը, անփոփոխ թողնելու մասին:
2025 թվականի սեպտեմբերի 04-ին որոշում է կայացվել հիմնական դատալսումներ նշանակելու մասին:
2025 թվականի սեպտեմբերի 04-ին մեղադրյալ Արսեն Գվիդոնի Մանուկյանի նկատմամբ կայացվել է մեղադրական վերդիկտ, նույն օրը որոշում է կայացվել լրացուցիչ դատալսումներ անցկացնելու մասին:

II. Հիմնական դատալսումների ընթացքում հետազոտված թույլատրելի ապացույցները.

2024 թվականի փետրվարի 17-ի ձերբակալման արձանագրությունը, համաձայն որի Արսեն Գվիդոնի Մանուկյանը ձերբակալվել է 2024 թվականի փետրվարի 17-ին:
(հատոր 1-ին գ.թ. 11-12, դատական նիստի արձանագրություն)
Վարչական տույժ նշանակելու մասին 27-ը դեկտեմբերի 2023թ. թիվ 2317673663, 2317673747 որոշումների պատճենները, համաձայն որոնց՝ Արսեն Գվիդոնի Մանուկյանի տրանսպորտային միջոցների վարելու իրավունքը կասեցվել է 6/վեց/ ամիս ժամկետով:
(հատոր 1-ին գ.թ. 51, դատական նիստի արձանագրություն)
21.02.2024 թվականի արձանագրությունը, համաձայն որի՝ ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության ենթասպա կրտսեր պարեկ Ավետիք Պետրոսյանի կողմից քաղաքացի Արսեն Գվիդոնի Մանուկյանի (ծնվ.' 21.06.1975թ., ք.Հրազդան, Կենտրոն 12 շենք, 25բն.) նկատմամբ 21.02.2024թ.-ին' ժամը 14:35-ին' Երևան Աճառյան փողոց, «Օպել» մակնիշի 36 XG 122 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը վարել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված վիճակում:
(հատոր 1-ին գ.թ. 56, դատական նիստի արձանագրություն)
2024 թվականի փետրվարի 17-ի ձերբակալման արձանագրությունը և զեկուցագիրը, համաձայն որի՝ Արսեն Գվիդոնի Մանուկյանի (ծնվ: 21.06.1975թ., ք' Հրազդան, Կենտրոն 12 շենք, 25բն.) 2024 թվականի փետրվարի 17-ին ժամը 11:20-ի սահմաններում վարել է 36NM108 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան, ինչի ընթացքում պարզվել է, որ վերջինս այն վարում է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված վիճակում, ինչից հետո վերջինիս ձերբակալել են:
(հատոր 1-ին գ.թ. 11-12, 14, դատական նիստի արձանագրություն)
ԵԴ1/3670/01/24 դատական գործը, համաձայն որի՝ թիվ 60-1631-24 քրեական վարույթը ուղարկվել է դատարան:
(հատոր 1-ին գ.թ. 29-31, դատական նիստի արձանագրություն)
ԿԴ/0503/01/24 դատական գործը, համաձայն որի՝որ թիվ 49045424 քրեական վարույթը ուղարկվել է դատարան:
(հատոր 1-ին գ.թ. 32-38, դատական նիստի արձանագրություն)
ՀՀ ՆԳՆ էլեկտրոնային ռեգիստրի տվյալը, համաձայն որի՝ Արսեն Գվիդոնի Մանուկյանի տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքի կասեցման սկիզբը սկսվել է 2024 թվականի հունվարի 29-ից մինչև 2024 թվականի հուլիսի 29-ը:
(հատոր 1-ին գ.թ. 40, դատական նիստի արձանագրություն)
Թիվ 60-1631-24 քրեական վարույթի թվայնացված տարբերակից արտատպված ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության «Ճանապարհային ոստիկանության» ծառայության գրությունը, համաձայն որի՝ Արսեն Գվիդոնի Մանուկյանի վարորդական իրավունքը կասեցնելու վերաբերյալ թիվ 2317673747 և 2317673663 որոշումները առաքվեն են, սակայան փոստային ծառայությունը վերադարձրել է ՃՈ:
(հատոր 1-ին գ.թ. 70-71, դատական նիստի արձանագրություն)
Վարչական տույժ նշանակելու մասին թիվ 2316383704, 2316383705, 2316508447, 2317228200, 2317331830, 2317331857, 2317488064, 2317673663, 2317673747 որոշումները, համաձայն որոնց՝ Արսեն Գվիդոնի Մանուկյանը տուգանվել է, ինչի հետևանքով հանվել են տուգանային միավորները և վերջինիս տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը 6/վեց/ այսով կասեցվել է: Մյուս փաստաթղթերը ծանուցման թերթիկներն են, որոնք բոլորը համարվել են չպահանջված:
(հատոր 1-ին գ.թ. 51,61-69, դատական նիստի արձանագրություն)
2024 թվականի դեկտեմբերի 30-ի զննում կատարելու մասին արձանագրությունը, համաձայն որի՝ զննության են ենթարկվել վերոնշյալ փաստաթղթերը:
(հատոր 1-ին գ.թ. 93-94, դատական նիստի արձանագրություն)
2024 թվականի դեկտեմբերի 30-ի քննիչի որոշմամբ որպես արտավարույթային փաստաթուղթ ապացույց ճանաչված և քրեական վարույթին կցված՝ 2317673747 վարչական տույժ նշանակելու մասին որոշումը, 2317673663 վարչական տույժ նշանակելու մասին որոշումը, 21.02.2024 թվականի արձանագրությունը, թիվ 60-1631-24 քրեական վարույթի թվայնացված տարբերակից արտատպված ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության «Ճանապարհային ոստիկանության» ծառայության գրությունը, 2316383704 վարչական տույժ նշանակելու մասին որոշումը և հետ վերադարձը, 2316383705 վարչական տույժ նշանակելու մասին որոշումը և հետ վերադարձը, 2316508447 վարչական տույժ նշանակելու մասին որոշումը և հետ վերադարձը, 2317228200 վարչական տույժ նշանակելու մասին որոշումը և հետ վերադարձը, 2317331830 վարչական տույժ նշանակելու մասին որոշումը և հետ վերադարձը, 2317331857 վարչական տույժ նշանակելու մասին որոշումը և հետ վերադարձը, 2317488064 վարչական տույժ նշանակելու մասին որոշումը և հետ վերադարձը, 2317673663 վարչական տույժ նշանակելու մասին որոշումը և հետ վերադարձը, 2317673747 վարչական տույժ նշանակելու մասին որոշումը և հետ վերադարձը և թիվ 60-1631-24 քրեական վարույթի թվայնացված տարբերակը' ներբեռնված լազերային սկավառակի վրա:
(հատոր 1-ին գ.թ. 95-96, դատական նիստի արձանագրություն)
Մեղադրյալ Արսեն Գվիդոնի Մանուկյանը ներկայացված մեղադրանքում իրեն մեղավոր ճանաչեց և օգտվելով իր դատավարական իրավունքից հրաժարվեց ցուցմունք տալուց: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 330-րդ հոդվածի համաձայն հրապարակվեց մեղադրյալի նախաքննական ցուցմունքը, համաձայն որի՝ 2024 թվականի փետրվարի 17-ին ժամը մոտավորապես 11:00-ի սահմաններում իրեն կանգնեցրել են ՊԾ աշխատակիցները և հայտնել են, որ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված վիճակով է վարում, սակայն ինքը նրանց տեղեկացրել է, որ չի ծանուցվել, որ իր տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված է, այդ օրվանից հետո իրեն կանգնեց րել են փետրվարի 21-ին: Առաջին ժամանակ վարել է «Օպել» մակնիշի 36 NM 108 հաշվառման համարանիշով ավտոմեքենան, երկրորդ անգամ վարել է «Օպել» մակարշի 36 XG 122 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքեն: Այս 2 դեպքերից բացի, իրեն կանգնացրել են նաև Կենտրոն վարչական շրջանում և Կոտայքի մարզում, սակայն այդ դեպքերով գործերը արդեն ուղարկվել են դատարան: Ինքը ընդունում է, որ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված վիճակում վարել է, այլ տարբերակ չի ունեցել։ Նշել է նաև, որ հայ փոստի աշխատակիցը իրեն նամակ չի բերել, էլեկտրոնային որևէ եղանակով նույնպես ծանուցված չի եղել։
(հատոր 1-ին գ.թ. 103-108, 41-44, դատական նիստի արձանագրություն)

III. Լրացուցիչ դատալսումներ.

Լրացուցիչ դատալսումների ընթացքում հետազոտվեց ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի ձև 8 տեղեկանքը, համաձայն որի՝ Արսեն Գվիդոնի Մանուկյանը համարվում է դատվածություն ունեցող անձ, մասնավորապես՝ վերջինս Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2024 թվականի դեկտեմբերի 25-ի թիվ ԵԴ1/3670/01/24 դատավճռով մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով և նրա նկատմամբ պատիժ է նշանակվել տուգանքը՝ նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի՝ 375.000 (երեք հարյուր յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամի չափով: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 74-րդ հոդվածի կիրառմամբ նշանակված 375.000 (երեք հարյուր յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամ տուգանք պատժին լրիվ գումարվել է Կոտայքի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի՝ թիվ ԿԴ/0503/01/24 դատավճռով Արսեն Մանուկյանի նկատմամբ նշանակված տուգանք պատիժը՝ 375.000 (երեք հարյուր յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամը, և Արսեն Մանուկյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ է նշանակել տուգանքը՝ 750.000 (յոթ հարյուր հիսուն հազար) ՀՀ դրամի չափով։
Հետազոտվեց նաև, 2020 թվականի օգոստոսի 07-ի՝ ամուսնալուծության պետական գրանցման մասին թիվ 32 ակտի պատճենը։
(դատական նիստի արձանագրություն)

IV. Դատարանի պատճառաբանությունը և եզրահանգումները.

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Հանցագործության համար մեղադրվողը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունն ապացուցված չէ սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով՝ դատարանի՝ օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով:
2. Չապացուցված մեղավորությունը հավասարազոր է ապացուցված անմեղությանը:
3. Մեղադրյալը պարտավոր չէ ապացուցել իր անմեղությունը կամ քրեական վարույթն իրականացնող մարմնին ցույց տալ որևէ աջակցություն: Մեղադրյալի անմեղության ապացուցման պարտականությունը չի կարող դրվել նաև նրա պաշտպանի, օրինական ներկայացուցչի, գույքային պատասխանողի և նրա ներկայացուցչի վրա: Մեղադրանքի ապացուցման և ի պաշտպանություն մեղադրյալի բերված փաստարկների հերքման պարտականությունը հանրային քրեական հետապնդման դեպքում կրում է դատախազը, իսկ մինչդատական վարույթում` նաև քննիչը: Մասնավոր քրեական հետապնդման դեպքում այդ պարտականությունը կրում են տուժողը և նրա ներկայացուցիչը:
4. Մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր ողջամիտ կասկածները, որոնք չեն փարատվել սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի:»
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 22-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Քրեական վարույթի համար նշանակություն ունեցող ցանկացած հանգամանք պետք է հաստատվի պատշաճ ապացույցների բավարար համակցությամբ:
2. Եզրափակիչ դատավարական ակտը պետք է հիմնվի հետազոտված ապացույցների ազատ և բարեխիղճ գնահատման վրա:
3. Մեղադրական դատավճռի հիմքում դրվող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած հիմնավոր կասկած: Դատավճիռ կայացնելիս պետք է հաշվի առնվի անհրաժեշտ և հնարավոր ապացույցների բացակայությունը:
4. Վարույթն իրականացնող մարմինը պարտավոր է հանգամանորեն ստուգել ի պաշտպանություն մեղադրյալի բերված և պատշաճ ձևակերպված փաստարկները:
5. Հանցագործության համար անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա. այն պետք է հաստատվի փոխկապակցված վերաբերելի, թույլատրելի, հավաստի ապացույցների ամբողջությամբ:
(...)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 102-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«1. Քրեական վարույթի ընթացքում ապացուցման ենթակա են՝
1) դեպքը և դրա հանգամանքները (ժամանակը, տեղը, եղանակը և այլն).
2) մեղադրյալի առնչությունը դեպքին.
3) ենթադրյալ հանցագործության՝ քրեական օրենքով նախատեսված հատկանիշները.
4) մեղադրյալի մեղավորությունը ենթադրյալ հանցանքը կատարելու մեջ.
5) քրեական պատասխանատվությունը կամ պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները.
6) մեղադրյալի անձը բնութագրող հանգամանքները.
7) ենթադրյալ հանցագործությամբ պատճառված վնասը.
8) այն հանգամանքները, որոնք թույլ են տալիս անձին ազատել քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից.
9) այն հանգամանքները, որոնցով անձը հիմնավորում է վարույթի ընթացքում իր գույքային պահանջները.
10) այն հանգամանքները, որոնցով վարույթի մասնակիցը կամ այլ անձը հիմնավորում է իր պահանջները:
(...)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 105-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման՝ վերաբերելիության, թույլատրելիության, հավաստիության, իսկ բոլոր ապացույցների համակցությունը՝ հիմնավոր եզրափակիչ դատավարական ակտ կայացնելու համար բավարարության տեսանկյունից:
2. Քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով քրեադատավարական օրենսդրությամբ, ներառյալ ապացուցման չափանիշների մասին վերաբերելի կանոններով, ապացույցները գնահատում են դրանց պատշաճ հետազոտման և վերլուծության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ:
3. Ոչ մի տվյալ նախապես հավաստի ապացույցի ուժ չունի: Դատավորը, ինչպես նաև քննիչը և դատախազը չպետք է կանխակալ վերաբերմունք դրսևորեն ապացույցներին, չպետք է դրանց որոշ մասին մյուսների նկատմամբ առավել կամ նվազ նշանակություն տան, քանի դեռ պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դրանք չեն գնահատվել:»
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 347-րդ հոդվածի համաձայն՝
«4. Դատավճիռը հիմնավոր է, եթե՝
1) դատարանի հետևությունները հիմնված են միայն հետազոտված թույլատրելի ապացույցների վրա.
2) դատարանի կողմից հաստատված կամ հերքված համարված փաստական հանգամանքները համապատասխանում են դատարանում հետազոտված ապացույցներին.
3) դատավճռում շարադրվող բոլոր հետևությունները և որոշումները պատշաճ պատճառաբանված են:
(...)
7. Մեղադրական դատավճիռը կայացվում է մեղադրական վերդիկտի հիման վրա և բովանդակում է հանցանքի կատարման մեջ մեղադրյալին մեղավոր ճանաչելու և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակելու, պատժից ազատելու, իսկ սույն օրենսգրքով նախատեսված դեպքերում` պատիժ չնշանակելու մասին դատարանի որոշումը:»
«Ապացույցների բավարարություն» հասկացության էությունը, ապացույցների բավարարությունը որոշելու ընդհանուր չափանիշները, դրանցից յուրաքանչյուրի բնութագիրը Վճռաբեկ դատարանը քննարկել և վերլուծել է Ս.Սաքանյանի վերաբերյալ գործով կայացրած որոշման շրջանակներում:
Մասնավորապես, վկայակոչված որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանը, համեմատական վերլուծության ենթարկելով «ապացուցման առարկա» և «ապացույցների բավարարություն» հասկացությունները, նշել է. «(…)եթե ապացուցման առարկան ցույց է տալիս, թե ինչ է անհրաժեշտ է պարզել յուրաքանչյուր քրեական գործով, ապա ապացույցների բավարարությունը կապված է այն ապացուցողական նյութի հետ, որը վերաբերում է ապացուցման առարկային և թույլ է տալիս այդ հանգամանքների մասին գալ արժանահավատ հետևության: Որոշելով ապացույցների բավարարությունը` վարույթն իրականացնող մարմինները լուծում են քրեական գործի համար էական նշանակություն ունեցող հանգամանքների հետազոտման խորության աստիճանի հետ կապված հարցերը, մասնավորապես այն, թե ի՞նչ աստիճանի պետք է մանրացվի յուրաքանչյուր հանգամանքը, և ի՞նչ ծավալի ապացույցներ են անհրաժեշտ այդ հանգամանքները հավաստի պարզելու և դրա հիման վրա այս կամ այն դատավարական որոշումը կայացնելու համար:
Այսպիսով, ապացույցների բավարարությունը ենթադրում է կոնկրետ գործով ապացուցման շրջանակների այնպիսի որոշումը, որպեսզի հավաքված ապացույցները որակական կողմից ապահովեն ապացուցման առարկայի յուրաքանչյուր տարրի պարզումը, իսկ քանակական կողմից` այդ հանգամանքների բացահայտման արժանահավատությունը և դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունն ու պատճառաբանվածությունը:
Ի տարբերություն ապացուցման առարկայի, ապացույցների բավարարություն հասկացության բովանդակությունը քրեական դատավարության օրենսդրությամբ բացահայտված չէ, այսինքն` օրենքում հստակ նշում չկա այն մասին, թե մինչև ե՞րբ պետք է հավաքվեն և հետազոտվեն ապացույցները, որպեսզի յուրաքանչյուր գործով պարզվի ապացուցման առարկան ամբողջությամբ կամ նրա տարրերն առանձին վերցրած: Բացի այդ, օրենքում սահմանված չէ միասնական չափանիշ առ այն, թե ե՞րբ են ի հայտ գալիս յուրաքանչյուր քրեական գործով ապացուցման առարկան բացահայտված համարելու հիմքերը:
Անդրադառնալով «ապացույցների բավարարությունը» որոշելու չափանիշներին՝ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի վերաբերյալ թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշման մեջ արձանագրել, որ այդպիսիք են.
1) անմեղության կանխավարկածը,
2) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունքը,
3)դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունը և պատճառաբանվածությունը:
Անդրադառնալով անմեղության կանխավարկածի սկզբունքին` Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ քրեական դատավարությունում կանխավարկածը օրենքով կամ նախադեպային իրավունքով հաստատված այն կանոնն է, որի համաձայն՝ որոշակի հանգամանք համարվում է հաստատված, քանի դեռ օրենքով սահմանված կարգով չի ապացուցվել հակառակը: Մարդու անմեղությունը քրեական դատավարության կարևորագույն կանխավարկածներից է, որն ամրագրված է ինչպես ՀՀ Սահմանադրությամբ, միջազգային պայմանագրերով և օրենքներով, այնպես էլ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի և Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային իրավունքով: Հանցանք կատարելու մեջ անձի մեղավորությունը հաստատված համարելը ոչ այլ ինչ է, քան անմեղության կանխավարկածի հաղթահարում: Միևնույն ժամանակ, անձին դատապարտելու համար համարժեք ապացույցների բավարար համակցության բացակայությունը նշանակում է, որ անձի անմեղության կանխավարկածը հաղթահարված չէ: Այլ խոսքով՝ քրեական դատավարության ընթացքում չապացուցված մեղավորությունը հավասարազոր է ապացուցված անմեղության:
Հարկ է նշել նաև, որ անմեղության կանխավարկածն ամրագրող նորմերը, ինչպես նաև նախադեպային իրավունքը սահմանում են ոչ միայն այդ սկզբունքի բուն էությունը, այլև՝ դրա հաղթահարման, նույնն է, թե անձի մեղավորության հաստատման համար անհրաժեշտ դատավարական չափորոշիչները:
Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը Մ.Հակոբյանի գործով որոշման մեջ շեշտել է. «(…) ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը դատարաններին պարտավորեցնում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածում թվարկված՝ ապացուցման ենթակա հանգամանքների, այդ թվում՝ կոնկրետ հանցանքի հատկանիշների և այդ հանցանքի մեջ անձի մեղավորության վերաբերյալ իր հետևությունները հիմնավորել վերաբերելի, փոխկապակցված, հավաստի ապացույցներով և ոչ թե ենթադրություններով: Այլ խոսքով՝ հանցանքի մեջ մեղադրվող յուրաքանչյուր անձի վերաբերյալ` ապացուցման ենթակա յուրաքանչյուր հանգամանքի կապակցությամբ դատարանի հետևությունը պետք է հիմնված լինի ոչ թե գնահատողական դատողությունների, կանխատեսումների կամ կարծիքների, այլ կոնկրետ գործով օրենքով սահմանված կարգով ձեռք բերված փաստական տվյալների վրա: Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ մեղսագրվող հանցագործության և դրա հատկանիշների ապացուցման բեռը կրում է մեղադրանքի կողմը, իսկ չփարատված կասկածները պետք է մեկնաբանվեն հօգուտ մեղադրյալի: Դրանից հետևում է, որ մեղադրանքի կողմը կրում է անձի մեղքը հաստատելու համար բավարար ապացույցներ ներկայացնելու պարտականությունը (…)» (տե՛ս Մարգար Հակոբյանի վերաբերյալ 2013 թվականի մայիսի 8-ի թիվ ԵԿԴ/0168/01/12 որոշման 13-րդ կետը): Անմեղության կանխավարկածի սկզբունքին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել և իրավական դիրքորոշում է արտահայտել նաև Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի գործով որոշման մեջ (տե՛ս Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0044/01/11 որոշման 14-րդ կետը):
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի ուսումնասիրությունը ևս ցույց է տալիս, որ Եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 2-րդ կետով երաշխավորված անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը, ի թիվս այլոց, ենթադրում է մեղադրանքի կողմի պարտականությունը ներկայացնելու անձին դատապարտելու համար բավարար ապացույցներ (տե՛ս, ի թիվս այլոց, Barbera Messegue and Jabardo v. Spain, գանգատ թիվ 10590/83, 1988 թվականի դեկտեմբերի 6-ի վճիռ, 77-րդ կետ, Janosevic v. Sweden, գանգատ թիվ 34619/97, 2002 թվականի հուլիսի 23-ի վճիռ, 97-րդ կետ):
Այսպիսով, անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը ենթադրում է ապացույցների այնպիսի ամբողջության առկայություն, որն անհրաժեշտ է անձի մեղավորությունը ողջամիտ (հիմնավոր) կասկածից վեր ապացուցված համարելու, այլ ոչ թե անձի մեղավորության մասին ենթադրություններ անելու համար:
Ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս չափանիշին՝ ներքին համոզմունքին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Մ.Հովհաննիսյանի և Ա.Մարտիրոսյանի վերաբերյալ որոշման մեջ և դիրքորոշում ձևավորել այն մասին, որ «(…) Ներքին համոզմունքը, որպես ապացույցների գնահատման արդյունք, բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոնների անխզելի կապով. այն, մի կողմից, պետք է բխի հետազոտվող ապացույցների բավարար համակցությունից և հիմնվի դրանց վրա, իսկ մյուս կողմից, անկողմնակալ դիտորդի մոտ պետք է առաջացնի այն վստահությունը, որ ապացույցները հետազոտվել են արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ:
Ապացույցները, որոնք հավաքվել և ստուգվել են օրենքին համապատասխան, կազմում են ներքին համոզմունքի այն օբյեկտիվ հիմքը, որն իր դրսևորումն է գտնում ընդունվող որոշումներում: Թեպետ ապացույցների գնահատումը կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա, այն չի կարող լինել կամայական: Դրա հիմքում պետք է դրված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննությունը: (…)» (տե՛ս Մակար Հովհաննիսյանի և Աշոտ Մարտիրոսյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի փետրվարի 12-ի թիվ ԵՔՐԴ/0632/01/08 որոշման 14-րդ կետը):
Այսպիսով, «ներքին համոզմունքը» սուբյեկտիվ-օբյեկտիվ կատեգորիա է: Այն ապացույցների գնահատումն իրականացնող սուբյեկտի գիտակցված և ողջամիտ համոզվածությունն է իր իսկ կողմից կայացված որոշման հիմնավորվածության մեջ (սուբյեկտիվ բնույթ): Այդպիսի համոզվածությունը պետք է ձևավորված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննության արդյունքում և հիմնվի թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների բավարար համակցությամբ հաստատված փաստերի վրա, որոնք անկողմնակալ դիտորդի մոտ ողջամտորեն կձևավորեն նույն համոզվածությունը (օբյեկտիվ բնույթ):
Ելնելով այն հանգամանքից, որ ներքին համոզմունքն ունի օբյեկտիվ հիմքեր, անհրաժեշտ է այն տարբերակել ինտուիցիայից, ենթադրություններից և այլ անհաշվետու զգացմունքներից: Ի տարբերություն դրանց, ներքին համոզմունքը չի կարող ձևավորվել առանց օբյեկտիվ հիմքի և հիմնվել անթույլատրելի, ոչ վերաբերելի, անարժանահավատ ապացույցների վրա: Այլ խոսքով, ներքին համոզմունքը հիմնվում է ողջամիտ կարծիքի, գիտելիքի վրա, այլ ոչ թե ենթադրությունների, երևակայության, համակրանքի, հակակրանքի կամ կանխակալ կարծիքի վրա:
Ներքին համոզմունքի՝ որպես ապացույցների գնահատման արդյունքի օբյեկտիվ հիմքը քրեական գործով ձեռք բերված, բազմակողմանի և օբյեկտիվ հետազոտված ապացույցների բավարար համակցությունն է: Այս առումով անհրաժեշտ է վերլուծել ապացույցների թույլատրելիության, վերաբերելիության և արժանահավատության հատկանիշները, որոնց տեսանկյունից ապացույցները ենթակա են գնահատման:
Վերաբերելիությունն ապացույցի կարողությունն է իր բովանդակությամբ ծառայելու ապացուցման առարկայի մեջ մտնող հանգամանքները, գործի քննության և լուծման համար նշանակություն ունեցող այլ տվյալները բացահայտելուն և հաստատելուն: Այլ խոսքով՝ ապացույցի վերաբերելիության հատկանիշն արտացոլում է ապացույցի և գործի քննության ու լուծման համար նշանակություն ունեցող հանգամանքների միջև կապը: Ապացույցը կհամարվի վերաբերելի, եթե տեղեկություններ պարունակի գործի համար որևէ նշանակություն ունեցող փաստի մասին:
Ապացույցի արժանահավատության հատկանիշը նույնպես վերաբերում է ապացույցի բովանդակային գնահատմանը: Արժանահավատ է այն ապացույցը, որի ճշմարտացիությունը կասկած չի հարուցում: Ապացույցն արժանահավատության տեսանկյունից գնահատելիս դատարանը պետք է հիմք ընդունի հետևյալ հանգամանքները.
ա) ապացույցի աղբյուրի հատկանիշները (օրինակ՝ փորձագետի ձեռնհասությունը, ցուցմունք տվող անձի շահագրգռվածությունը, որոշ դեպքերում հոգեբանական և ֆիզիոլոգիական հատկանիշները, վիճակը, ինչպես նաև անձին վերաբերող այլ հատկանիշներ, որոնք կարող են ազդեցություն ունենալ այդ անձի կողմից գործի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքներն ընկալելու, մտապահելու, վերարտադրելու գործընթացի վրա),
բ) ապացույցի ձևավորման հանգամանքները (օրինակ՝ վկայի կողմից կոնկրետ հանգամանքն ընկալելու պայմանները, պաշտպանի, ներկայացուցչի ներկայությունը և այլն),
գ) ապացուցողական տեղեկությունը ձեռք բերելու միջոցը,
դ) ապացույցի բովանդակությունը կազմող տեղեկությունը հաստատող կամ հերքող հանգամանքների առկայությունը,
ե) նույն տեղեկության ստացումն այլ աղբյուրից:
Յուրաքանչյուր ապացույց արժանահավատության տեսանկյունից պետք է գնահատվի ապացույցների համակցության մեջ՝ բազմակողմանի և մանրամասն գնահատելով փաստական տվյալների ստացման աղբյուրները և ապացույցի ձևավորման ամբողջ ընթացքը: Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ վերջնական որոշում կարող է կայացվել դրա բովանդակությունն այլ աղբյուրներից ստացված տեղեկությունների հետ համադրելու արդյունքում: Որոշակի փաստի վերաբերյալ այս կամ այն աղբյուրից ստացված տեղեկությունների արժանահավատությունը գնահատելու համար անհրաժեշտ է վերլուծել ստացված տեղեկությունների բովանդակությունը, համադրել դրանք այլ ապացույցների հետ, պարզել դրանց համապատասխանությունը կամ հակասությունը, հակասության դեպքում` դրա պատճառները:
Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ դատարանի եզրահանգումները պետք է հիմնվեն գործում առկա փաստական տվյալների վրա:
Ապացույցների գնահատման արդյունքում ձևավորված ներքին համոզմունքն իրավական նշանակություն է ստանում և օբյեկտիվացվում ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս՝ դատավարական որոշումների հիմնավորման և պատճառաբանման չափանիշի միջոցով (սույն չափանիշի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումների մասին տե՛ս նաև Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 18-րդ կետը): Ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը ենթադրում է ապացույցները բարեխիղճ վերլուծության ենթարկելու պարտականություն:
Վերջին դիրքորոշումը բխում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 347-րդ հոդվածի 4-րդ մասի 3-րդ կետից՝ «4. Դատավճիռը հիմնավոր է, եթե՝ 3) դատավճռում շարադրվող բոլոր հետևությունները և որոշումները պատշաճ պատճառաբանված են»:
Դատական ակտի պատճառաբանվածության հարցին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Ֆ.Գալստյանի գործով որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(…) Դատական ակտի պատճառաբանվածությունը կոչված է պարզաբանելու, թե ինչու է դատարանը եկել այս կամ այն հետևության, որ իրավանորմերով է ղեկավարվել նման որոշում կայացնելիս և միևնույն ժամանակ հնարավորություն է ստեղծում վերադաս դատարանի կողմից դատական ակտի օրինականության և հիմնավորվածության ստուգման համար:
(…) Պատճառաբանված որոշման բացակայությունն արդեն իսկ օբյեկտիվորեն սահմանափակում է վերադաս դատական ատյանի հնարավորությունը` լիարժեք դատական ստուգման ենթարկելու բողոքարկվող դատական ակտի օրինականությունն ու հիմնավորվածությունը և կայացնելու արդարացի որոշում, հետևաբար դատական ակտի չպատճառաբանված լինելը հանգեցնում է քրեական դատավարության կարևորագույն սկզբունքներից մեկի` ՀՀ Սահմանադրությամբ և քրեադատավարական օրենքով երաշխավորված արդար դատական քննության իրավունքի խախտման:
(…) Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանն իր մի շարք որոշումներում՝ ներպետական դատարանների կողմից կայացված որոշումների չպատճառաբանվածությունը կամ ոչ բավարար պատճառաբանվածությունը դիտել [է] «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասով երաշխավորված` անձի արդար դատական քննության իրավունքի խախտում (տե՛ս Սալովն ընդդեմ Ուկրաինայի (Salov v. Սkraine) 06.09.2005 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 65518/01, Բոլդեան ընդդեմ Ռումինիայի (Boldea v. Romania) 15.02.2007 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 19997/02, Գրադինարն ընդդեմ Մոլդովայի (Gradinar v. Moldova) 08.04.2008 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 7170/02)» (տե՛ս Ֆրունզիկ Գալստյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի մարտի 26-ի թիվ ԵԿԴ/0058/11/09 որոշման 18-20-րդ կետերը):
Վերահաստատելով Ֆ.Գալստյանի գործով որոշմամբ ձևավորած իրավական դիրքորոշումը՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ դատարանը պարտավոր է իր դատական ակտում ամրագրել և թույլատրելիության, վերաբերելիության ու արժանահավատության տեսանկյունից գնահատման ենթարկել այն ապացույցները, որոնց վրա հիմնված են դատարանի հետևությունները, ինչպես նաև նշել այս կամ այն ապացույցն անարժանահավատ համարելու փաստարկները: Հակառակ դեպքում ապացույցների գնահատումը, դրա արդյունքում դատարանի համապատասխան ներքին համոզմունքի ձևավորումը կկրեն սուբյեկտիվ բնույթ, կհանգեցնեն կամայականության և անձի արդար դատաքննության իրավունքի խախտման՝ սահմանափակելով նաև դատական ակտի օրինականությունը և հիմնավորվածությունը ստուգելու վերադաս դատարանի հնարավորությունը:
Գործի լուծման համար ապացույցների բավարարությունը որոշելու չափանիշները սերտորեն փոխկապակցված են և փոխադարձաբար պայմանավորում են միմյանց: Գործի լուծման համար բավարար ապացույցներ ասելով` պետք է հասկանալ թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների համակցություն, որը, հաղթահարելով անմեղության կանխավարկածը, անաչառ դիտորդի մոտ կձևավորի հիմնավոր կասկածից վեր համոզվածություն անձի մեղավորության վերաբերյալ, ինչպես նաև կհաստատի գործով ապացուցման առարկան կազմող մյուս հանգամանքները և հնարավորություն կտա կայացնել հիմնավորված և պատճառաբանված որոշում:
Ս.Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանը նաև արձանագրել է. «Ապացույցների բավարարությունը չի կարող որոշվել թվաբանական ցուցանիշով (…) : Ակնհայտ է, որ ապացույցները բավարար չեն, եթե`
1) գործում բացակայում է որևէ ապացույց գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող որևէ հանգամանքի պարզման համար,
2) եղած ապացույցը թույլ չի տալիս պարզել այդ հանգամանքը անհրաժեշտ խորությամբ և լրիվությամբ,
3) այդ հանգամանքի ապացուցվածությունը կասկած է հարուցում:» (տե՛ս Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 17-րդ կետը):
Այսպիսով, քրեական դատավարությունում մեղքի հարցը լուծելիս որպես ապացույցների բավարարության շեմ պետք է գործի «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշը: Ընդ որում, «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշ ասելով, պետք է հասկանալ փաստական տվյալների (ապացույցների) այնպիսի համակցություն, որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը: Այլ խոսքով՝ մեղադրանքը կազմող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած (տե՛ս ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի վերաբերյալ թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշումը):
Թեև ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վերոգրյալ իրավական դիրքորոշումները արտահայտել է 1998 թվականի հուլիսի 01-ին ընդունված քրեական դատավարության օրենսգրքի իրավակարգավորումների համատեքստում, սակայն Դատարանն արձանագրում է, որ այն վերաբերելի մասով կիրառելի է նաև 2022 թվականի հուլիսի 01-ից գործող քրեական դատավարության օրենսգրքի պայմաններում:
Հիմնական դատալսումների ընթացքում պատշաճ իրավական ընթացակարգով հետազոտված թույլատրելի ապացույցների հիման վրա, դրանց ձևի և բովանդակության վերլուծության, այլ ապացույցների հետ համադրելու միջոցով, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, հավաստիության, իսկ բոլոր ապացույցների համակցությունը՝ հիմնավոր եզրափակիչ դատավարական ակտ կայացնելու համար բավարարության տեսանկյունից, դրանց պատշաճ հետազոտման և վերլուծության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ, մեղադրյալի մեղավորության վերաբերյալ չփարատվող բոլոր ողջամիտ կասկածները նրա օգտին մեկնաբանելով, Դատարանը հաստատված է համարում, որ Արսեն Գվիդոնի Մանուկյանը «Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ» ՀՀ օրենսգրքի 129.3-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն' 22223 թվականի դեկտեմբերի 27-ին իրավասու պետական մարմնի աշխատակցի կողմից կայացված վարչական տույժ նշանակելու մասին որոշմամբ ենթարկված լինելով վարչական պատասխանատվության' տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը 6 (վեց) ամիս ժամկետով կասեցնելու ձևով և այդ մասին պատշաճ ծանուցված և տեղեկացված լինելով, կասեցման ժամկետը չլրացած' 2024 թվականի փետրվարի 21-ին' ժամը 14:35-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Հ.Աճառյան փողոցում վարել է «Օպել Աստրա» մակնիշի 36 XG 122 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան, որի վերաբերյալ ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության ծառայողի կողմից կազմվել է արձանագրություն: Այլ խոսքով, Դատարանը հանգում է այն հետևության, որ մեղադրյալ Արսեն Գվիդոնի Մանուկյանը կատարել է իրեն մեղսագրված արարքը, որի համար կիրառելի է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
§1. Պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից կամ ազատություններից սույն օրենսգրքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ:
2. Պատժի նպատակներն են` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները:¦
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
§1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ:
3. Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե Դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:
4. Պատժի կատարման կարգը և պայմանները սահմանվում են Հայաստանի Հանրապետության քրեակատարողական օրենսդրությամբ:¦
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
§1. Տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված կամ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված անձի կողմից տրանսպորտային միջոց վարելը՝
պատժվում է տուգանքով` առավելագույնը տասնապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով` առավելագույնը հարյուր ժամ տևողությամբ, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը մեկ ամիս ժամկետով:
(…)¦
Դատարանը հաստատված համարելով հանցագործության և դրա կատարման մեջ Արսեն Գվիդոնի Մանուկյանի մեղքի ապացուցված լինելը, գտնում է, որ նա ենթակա է պատժի կատարածի համար:
Դատարանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի հոդվածների համապատասխան Արսեն Գվիդոնի Մանուկյանի նկատմամբ նշանակվող պատժի տեսակը և չափը որոշվելիս հաշվի է առնում կատարված հանցագործության եղանակը, հանցագործության շարժառիթներն ու նպատակները, նրա անձը բնութագրող տվյալները, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` մեղադրյալի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցության հանգամանքը:
Դատարանը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի հոդվածի 2-րդ մասով, որպես Արսեն Գվիդոնի Մանուկյանի պատիժը և պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանք արձանագրում է, այն որ վերջինս ընդունել է իրեն առաջադրված մեղադրանքը և զղջացել է կատարածի համար:
Դատարանը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 71-րդ հոդվածով, արձանագրում է, որ Արսեն Գվիդոնի Մանուկյանի պատասխանատվությունը կամ պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ չկան:
Դատարանը հարկ է համարում արձանագրել, որ թեև մեղադրյալի նկատմամբ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2024 թվականի դեկտեմբերի 25-ին կայացվել է թիվ ԵԴ1/3670/01/24 մեղադրական դատավճիռը, և Ա.Մանուկյանը համարվում է դատվածություն ունեցող անձ, սակայն հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ սույն քրեական գործով մեղադրյալ Արսեն Գվիդոնի Մանուկյանը հանցանքը կատարել է 2024 թվականի փետրվարի 21-ին, այսինքն՝ մինչև թիվ ԵԴ1/3670/01/24 քրեական գործով դատավճիռ կայացնելը, ուստի Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալը հանցագործությունը կատարելու պահին համարվել է դատվածություն չունեցող անձ:
Հիմք ընդունելով վերոգրյալը, Դատարանը գտնում է, որ սույն քրեական գործի շրջանակներում՝ մեղադրյալ Արսեն Գվիդոնի Մանուկյանի դատվածություն ունենալու հանգամանքը, չի կարող դիտարկվել որպես վերջինիս պատիժն ու պատասխանատվությունը ծանրացնող հանգամանք։
Պատժի տեսակների միջև ճիշտ ընտրություն կատարելու և արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը գնահատելու հարցերին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Գ.Մադաթյանի գործով որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ. §(…) այլընտրանքային սանկցիաների միջև ընտրություն կատարելիս պատժի արդարացիության սկզբունքի ապահովման հիմնական երաշխիքը դատարանների կողմից յուրաքանչյուր գործի քննության ժամանակ այնպիսի հանգամանքների բացահայտումն է, որոնք ազդել են անձի կողմից կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի վրա:
Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ:
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը: (…)¦ (տե՛ս Գարուշ Նորիկի Մադաթյանի վերաբերյալ 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 որոշումը):
Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, ով պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով: Ընդ որում, անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս: Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն: … Հանցագործության կատարման մեջ մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս դատարանը պարտավոր է գործի նյութերում առկա փաստական տվյալների հիման վրա պատճառաբանել ինչպես պատժի տեսակի և չափի ընտրության, այնպես էլ՝ ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժը կրելու անհրաժեշտության վերաբերյալ իր որոշումը /.../»:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանի ձևավորած իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո անդրադառնալով մեղադրյալ Արսեն Գվիդոնի Մանուկյանի նկատմամբ նշանակվող պատժի տեսակի և չափի հարցերին, Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալը չունի մշտական աշխատանք, չունի բավարար ֆինանսական միջոցներ, ուստի ելնելով մեղադրյալի գույքային դրությունից, վերջինիս նկատմամբ տուգանք պատժատեսակը նպատակահարմար չէ նշանակել՝ այդ դեպքում դրա կատարումը հնարավոր չի լինի ապահովել և, ըստ այդմ, հնարավոր չի լինի հասնել պատժի նպատակներին: Բացի այդ, Դատարանի կարծիքով՝ տուգանք պատժատեսակը տվյալ դեպքում կարող է բացասական ազդեցություն ունենալ մեղադրյալի կյանքի պայմանների վրա և ըստ այդմ՝ լինել անհամաչափ և ոչ մարդասիրական պատիժ (Դատարանի հետևությունները համահունչ են ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ 2013 թվականի սեպտեմբերի 13-ի Ս. Աղախանյանի վերաբերյալ թիվ ԱՎԴ/0082/01/12 որոշմամբ արտահայտած դիրքորոշումներին):
ՀՀ վճռաբեկ դատարանի ձևավորած իրավական դիրքորոշումների, ինչպես նաև վերևում նշված փաստական հանգամանքների գնահատման արդյունքում Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Արսեն Գվիդոնի Մանուկյանն իր կատարած` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության համար ենթակա է պատժի՝ հանրային աշխատանքների ձևով, ինչը տվյալ դեպքում, համաչափ է կատարված կոնկրետ հանցագործության բնույթին, վտանգավորության աստիճանին, այն կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձին, բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածով սահմանված՝ արդարության և պատասխանատվության անհատականացման, պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից և բավարար է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով սահմանված պատժի նպատակների իրականացման տեսանկյունից:
Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ Դատարանի կողմից որոշած պատժաչափը համապատասխանում է ՀՀ Սահմանադրության 71-րդ և 78-րդ հոդվածներով ամրագրված քրեական պատժի և պետական հարկադրանքի «Համաչափության» սկզբունքին:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 60-րդ հոդվածի համաձայն.
§ 1. Հանրային աշխատանքները դատարանի նշանակած և իրավասու մարմնի որոշած վայրում չվարձատրվող, դատապարտյալի ուսումնառությունից կամ աշխատանքից ազատ ժամանակահատվածում նրա կողմից հանրության համար օգտակար այնպիսի աշխատանքների կատարումն է, որոնք չեն վտանգում նրա ֆիզիկական կամ հոգեկան առողջությունը։
2. Հանրային աշխատանքները դատապարտյալի համաձայնությամբ ոչ ավելի, քան օրական 4 ժամ տևողությամբ սահմանվում են ոչ մեծ և միջին ծանրության հանցագործությունների համար՝ 60-270 ժամ տևողությամբ:
3. Հանրային աշխատանքների նվազագույն տևողությունը սույն օրենսգրքով նախատեսված դեպքերում կարող է պակաս լինել 60 ժամից:
4. Հանրային աշխատանքները կարող են նշանակվել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասով, ինչպես նաև սույն օրենսգրքի 59-րդ հոդվածի 8-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված դեպքերում։
5. Հանրային աշխատանքներ չեն նշանակվում դատավճիռ կայացնելու պահին 15 տարին չլրացած անչափահասի, ինչպես նաև զինվորական ծառայության մեջ գտնվող անձի նկատմամբ:
6. Եթե հանրային աշխատանքները նշանակելուց հետո ի հայտ է եկել սույն հոդվածի 5-րդ մասով նախատեսված հանգամանքը, կամ տեղի է ունեցել դատապարտյալի առողջական վիճակի այնպիսի վատթարացում, որի պայմաններում նա զրկվել է հանրային աշխատանքների հետագա կատարման հնարավորությունից, ապա անձն ազատվում է պատժի հետագա կրումից:
7. Հանրային աշխատանքները կատարելուց խուսափելու դեպքում այն փոխարինվում է ազատազրկմամբ` հանրային աշխատանքների 8 ժամը հաշվարկելով ազատազրկման 1 օրվա դիմաց: Հանրային աշխատանքներն ազատազրկմամբ փոխարինելիս ազատազրկման ժամկետը չի կարող գերազանցել այն հոդվածի սանկցիայով տվյալ պատժատեսակի համար նախատեսված առավելագույն ժամկետը, որով նախատեսված հանցագործության համար անձը դատապարտվել է: Եթե հաշվարկի արդյունքով ազատազրկման ժամկետը պակաս է ստացվում այն հոդվածի սանկցիայով տվյալ պատժատեսակի համար նախատեսված նվազագույն ժամկետից, որով նախատեսված հանցագործության համար անձը դատապարտվել է, ապա պատիժը նշանակվում է հաշվարկի արդյունքով ստացված ժամկետի չափով:
8. Սույն հոդվածի 7-րդ մասով նախատեսված կանոնով է իրականացվում հաշվարկը նաև այն դեպքում, երբ սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի սանկցիայով ազատազրկում նախատեսված չէ: Այդ դեպքում սահմանվող ազատազրկման ժամկետը չի կարող գերազանցել 1 տարին:
9. Հանրային աշխատանքները կատարելուց խուսափող է համարվում այն դատապարտյալը, որը՝
1) 1 ամսվա ընթացքում կատարել է հանրային աշխատաժամերի հաշվառման քարտով նախատեսված աշխատանքների 90 տոկոսից պակաս հանրային աշխատանքներ` առանց հարգելի պատճառի,
2) հանրային աշխատանքների կատարման ժամանակ 1 ամսվա ընթացքում երկուսից ավելի անգամ կոպտորեն խախտել է աշխատանքային կարգապահության կանոնները,
3) ծանուցվելու դեպքում երկու և ավելի անգամ անընդմեջ կամ օրենքով նախատեսված դեպքում չի ներկայացել տարածքային մարմին,
4) հրաժարվել է հանրային աշխատանքներ կատարելուց:¦
Դատարանը հիմք ընդունելով մեղադրյալ Արսեն Գվիդոնի Մանուկյանի անձը բնութագրող տվյալները, պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքների առկայությունը և ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, ինչպես նաև վերջինիս կողմից կատարված հանցանքի բնույթն ու նշանակությունը գտնում է, որ վերջինիս նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով որպես պատիժ պետք Է նշանակվի հանրային աշխատանքներ՝ 60 (վաթսուն) ժամ տևողությամբ։
Դատարանը գտնում է, որ սույն դատավճռով որպես պատիժ նշանակված 60 (վաթսուն) ժամ տևողությամբ հանրային աշխատանքներին՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 74-րդ հոդվածի 11-րդ մասի կանոններով պետք է լրիվ գումարել՝ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2024 թվականի դեկտեմբերի 25-ի թիվ ԵԴ1/3670/01/24 դատավճռով որպես պատիժ նշանակված 750.000 (յոթ հարյուր հիսուն հազար) ՀՀ դրամ տուգանքի չվճարած մասը և վերջնական պատիժ պետք է նշանակել հանրային աշխատանքներ 60 (վաթսուն) ժամ տևողությամբ և տուգանք՝ 750.000 (յոթ հարյուր հիսուն հազար) ՀՀ դրամի չվճարած մասի չափով:
Քննության առնելով 2024 թվականի դեկտեմբերի 30-ի որոշմամբ որպես արտավարույթային փաստաթուղթ ճանաչված և քրեական վարույթին կցված՝ 2317673747 վարչական տույժ նշանակելու մասին որոշման, 2317673663 վարչական տույժ նշանակելու մասին որոշման, 21.02.2024 թվականի արձանագրության, թիվ 60-1631-24 քրեական վարույթի թվայնացված տարբերակից արտատպված ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության «Ճանապարհային ոստիկանության» ծառայության գրության, 2316383704 վարչական տույժ նշանակելու մասին որոշման և հետ վերադարձի, 2316383705 վարչական տույժ նշանակելու մասին որոշման և հետ վերադարձի, 2316508447 վարչական տույժ նշանակելու մասին որոշման և հետ վերադարձի, 2317228200 վարչական տույժ նշանակելու մասին որոշման և հետ վերադարձի, 2317331830 վարչական տույժ նշանակելու մասին որոշման և հետ վերադարձի, 2317331857 վարչական տույժ նշանակելու մասին որոշման և հետ վերադարձի, 2317488064 վարչական տույժ նշանակելու մասին որոշման և հետ վերադարձի, 2317673663 վարչական տույժ նշանակելու մասին որոշման և հետ վերադարձի, 2317673747 վարչական տույժ նշանակելու մասին որոշման և հետ վերադարձի և թիվ 60-1631-24 քրեական վարույթի թվայնացված տարբերակի' ներբեռնված լազերային սկավառակի վրա, հարցը, Դատարանը գտնում է, որ դրանք պետք է պահել քրեական գործի հետ միասին՝ վերջինիս պահելու ամբողջ ժամանակամիջոցում:
Քննության առնելով մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցի հարցը՝ Դատարանը գտնում է, որ դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո վերջինիս նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելու արգելքը և դրանով պայմանավորված սահմանափակումները, պետք է վերացնել:
Դատարանը գտնում է նաև, որ վարույթային ծախսերի հարցը պետք է համարել լուծված, քանի որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 167-րդ հոդվածով նախատեսված վարույթային ծախսը բացակայում է:
Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 9-րդ, 347-349-րդ հոդվածներով, Դատարանը՝


Վ Ճ Ռ Ե Ց
Արսեն Գվիդոնի Մանուկյանին մեղավոր ճանաչել՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքում և պատիժ նշանակել հանրային աշխատանքներ՝ 60 (վաթսուն) ժամ տևողությամբ։
Սույն դատավճռով որպես պատիժ նշանակված 60 (վաթսուն) ժամ տևողությամբ հանրային աշխատանքներին՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 74-րդ հոդվածի 11-րդ մասի կանոններով լրիվ գումարել՝ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2024 թվականի դեկտեմբերի 25-ի թիվ ԵԴ1/3670/01/24 դատավճռով որպես պատիժ նշանակված 750.000 (յոթ հարյուր հիսուն հազար) ՀՀ դրամ տուգանքի չվճարած մասը և վերջնական պատիժ նշանակել հանրային աշխատանքներ 60 (վաթսուն) ժամ տևողությամբ և տուգանք՝ 750.000 (յոթ հարյուր հիսուն հազար) ՀՀ դրամի չվճարած մասի չափով։
Արտավարույթային փաստաթուղթ ճանաչված և քրեական վարույթին կցված՝ 2317673747 վարչական տույժ նշանակելու մասին որոշումը, 2317673663 վարչական տույժ նշանակելու մասին որոշումը, 21.02.2024 թվականի արձանագրությունը, թիվ 60-1631-24 քրեական վարույթի թվայնացված տարբերակից արտատպված ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության «Ճանապարհային ոստիկանության» ծառայության գրությունը, 2316383704 վարչական տույժ նշանակելու մասին որոշումը և հետ վերադարձը, 2316383705 վարչական տույժ նշանակելու մասին որոշումը և հետ վերադարձը, 2316508447 վարչական տույժ նշանակելու մասին որոշումը և հետ վերադարձը, 2317228200 վարչական տույժ նշանակելու մասին որոշումը և հետ վերադարձը, 2317331830 վարչական տույժ նշանակելու մասին որոշումը և հետ վերադարձը, 2317331857 վարչական տույժ նշանակելու մասին որոշումը և հետ վերադարձը, 2317488064 վարչական տույժ նշանակելու մասին որոշումը և հետ վերադարձը, 2317673663 վարչական տույժ նշանակելու մասին որոշումը և հետ վերադարձը, 2317673747 վարչական տույժ նշանակելու մասին որոշումը և հետ վերադարձը և թիվ 60-1631-24 քրեական վարույթի թվայնացված տարբերակը' ներբեռնված լազերային սկավառակի վրա, պահել գործի հետ միասին՝ վերջինիս պահելու ամբողջ ժամանակամիջոցում:
Դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո Արսեն Գվիդոնի Մանուկյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց՝ Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելու արգելքը և դրանով պայմանավորված սահմանափակումները, վերացնել:
Վարույթային ծախսերի հարցը համարել լուծված:
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան ստանալու օրվանից հետո՝ մեկամսյա ժամկետում:



ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Ժ.ՉԻՉՈՅԱՆ