ԵԴ1/0245/01/25





ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Ո Ր Ո Շ Ո Ւ Մ


Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր
իրավասության քրեական դատարան
Նախագահող դատավոր՝ Դ.Բալայան


2026 թվականի մայիսի 8-ին ք.Երևանում
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը, նա¬խա¬¬¬¬¬¬¬գա¬¬հությամբ՝ դատավոր Ադրինե Ղուկասյանի (այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան), գրավոր ընթացակարգով քննության առնելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (այսուհետ նաև` Առաջին ատյանի դատարան) 2026 թվականի մարտի 17-ի որոշման դեմ տուժող Կարեն Հակոբյանի, տուժող Արմեն Հակոբյանի, տուժողի լիազոր ներկայացուցիչներ Ստեփան Նավասարդյանի և Գրիշա Ղազարյանի, ՀՀ գլխավոր դատախազության պետական իշխանության դեմ ուղղված հանցագործությունների գործերով վարչության դատախազ Խաչատուր Գալստյանի և տուժող Հեղինե Ամիրխանյանի լիազոր ներկայացուցիչ Արա Ղազարյանի հատուկ վերանայման բո¬ղոքները,

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

1. Գործի դատավարական ընթացքը.
Առաջին ատյանի դատարանի 2026 թվականի մարտի 17-ի որոշմամբ Ավեդիս Երվանդի Կարագուլյանի նկատմամբ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով և 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով քրեական հետապնդումը դադարեցվել է՝ քրեական պատասխանատվության ենթարկվելու վաղեմության ժամկետն անցած լինելու հիմքով։
Առաջին ատյանի դատարանի վերոնշյալ որոշման դեմ հատուկ վերանայման բողոք են ներկայացրել տուժող Կարեն Հակոբյանը, տուժող Արմեն Հակոբյանը, տուժողի լիազոր ներկայացուցիչներ Ստեփան Նավասարդյանը և Գրիշա Ղազարյանը, ՀՀ գլխավոր դատախազության պետական իշխանության դեմ ուղղված հանցագործությունների գործերով վարչության դատախազ Խաչատուր Գալստյանը և տուժող Հեղինե Ամիրխանյանի լիազոր ներկայացուցիչ Արա Ղազարյանը։
2026 թվականի ապրիլի 20-ին Վերաքննիչ դատարանը որոշում է կայացրել հատուկ վերանայման բողոքը վարույթ ընդունելու և դատական վարույթը գրավոր ընթացակարգով իրականացնելու մասին:
2025 թվականի ապրիլի 29-ին Վերաքննիչ դատարանը որոշում է կայացրել հատուկ վերանայման վարույթի ժամկետը երկարաձգելու մասին։

2. Հատուկ վերանայման բողոքների քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
Ավեդիս Երվանդի Կարագուլյանին մեղադրանք է ներկայացվել 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով (համապատասխանում է 2022 թվականի հուլիսի 1-ից գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 255-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետին), 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով (համապատասխանում է 2022 թվականի հուլիսի 1-ից գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասին) այն բանի համար, որ. «[Ն]ա, հանդիսանալով Երևան քաղաքի Աբովյան-Արամի-Նալբանդյան փողոցներին հարող տարածքում գտնվող անշարժ գույքի ձեռքբերող և կառուցապատող հանդիսացող «ԱՎՈ Ֆ.Մ.Հ.» սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերության տնօրենը, անշարժ գույքի գնահատում իրականացնող «Արթին Էնթրփրայս» ՍՊԸ-ի տնօրեն Հարություն Անտոնյանի օժանդակությամբ, մեկ միասնական դիտավորությամբ խաբեության և վստահությունը չարաշահելու եղանակով Արմենակ Միքայելյանից և Թամարա Մարդանյանից, Աշոտ Մարտիրոսյանից և Գրիգոր Կուլիկյանից, Արմեն Կոստանյանից, Վարդան Նազարյանից, Անահիտ Ավոյանից և Արմինե Նազարյանից, Վերսանդիկ Հակոբյանից և Հեղինե Ամիրխանյանից, Հովհաննես Ղուկասյանից և Լուսիկ Մրյանից, հափշտակել է առանձնապես խոշոր չափերով՝ ընդհանուրը 666.765.500 ՀՀ դրամի անշարժ գույք և դրամական միջոցներ, ինչպես նաև օգտագործել է իրավունք վերապահող ակնհայտ կեղծ պաշտոնական փաստաթղթեր:
(…)»։
Առաջին ատյանի դատարանի վիճարկվող որոշման համաձայն՝
«(…) Քննարկելով ներկայացված միջնորդությունը, լսելով վարույթի մասնակիցների դիրքորոշումները, դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Ավեդիս Կարագուլյանի նկատմամբ 18.04.2003 թվականաին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով և 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման՝ քրեական պատասխանատվության ենթարկելու վաղեմության ժամկետներն անցած լինելու հիմքով՝ հետևյալ պատճառաբանությամբ.
Նախ դատարանը հարկ է համարում արձանագրել, որ Ավեդիս Կարագուլյանի նկատմամբ կիրառելի են արարքը կատարելու պահին գործող 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգքրի 75-րդ հոդվածով նախատեսված կարգավորումները, քանի որ փաստ է, որ 2022 թվականի հուլիսի 1-ից գործողության մեջ դրված ՀՀ քրեական օրենսգիրքի 83-րդ հոդվածով նախատեսված վաղեմության ժամկետներն ավելի խիստ են: Այլ կերպ ասած, 2022 թվականի հուլիսի 1-ից գործողության մեջ դրված ՀՀ քրեական օրենսգրքի կարգավորումներով առաջնորդվելու դեպքում անհամեմատ կվատթարանա մեղադրյալի վիճակը, ինչը կհակասի նույն օրենսգրքի 9-րդ հոդվածի 1-ին մասին՝ «Արարքի հանցավորությունը սահմանող, պատիժը խստացնող կամ հանցանք կամ քրեական օրենսդրությամբ նախատեսված արարք կատարած անձի վիճակն այլ կերպ վատթարացնող օրենսդրությունը հետադարձ ուժ չունի»:
Ավեդիս Կարագուլյանին մեղսագրվող արարքները 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգքրի 19-րդ հոդվածի 2-րդ մասի ուժով, դասվում են ոչ մեծ և ծանր հանցագործությունների շարքին:
(…)
Կոնկրետ դեպքում մեղադրյալ Ավեդիս Կարագուլյանը համաձայն է, որպեսզի իր նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցվի ոչ ռեաբիլիտացնող հիմքով և չի առարկել, որ չի կատարել իրեն մեղսագրվող արարքը:
Ավեդիս Կարագուլյանին 18.04.2003 թվականաին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով և 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով վերագրվող արարքներից վերջինը տեղի է ունեցել 2016 թվականի հունվարի կեսերին, ուստի համադրելով վերը հիշատակված իրավադրույթները նրան ներկայացված մեղադրանքում հաստատված համարվող դեպքի ժամանակահատվածի հետ, դատարանը գտնում է, որ Ա.Կարագուլյանին նշված բոլոր արարքներով քրեական պատասխանատվության ենթարկելու վաղեմության ժամկետներն անցել են 2026 թվականի հունվարի վերջին, եթե այդ ժամկետի ընթացքն ընդհատված չի եղել նոր հանցագործության կատարմամբ կամ նա խուսափել է քննությունից կամ դատից:
Համաձայն ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի շտեմարանի տեղեկատվության՝ մեղադրյալ Ավեդիս Կարագուլյանի նկատմամբ սույն վարույթից /նախաքննական համարներ 69145824 և 59100420/, բացի քրեական հետապնդում է իրականացվում նաև թիվ 62309225 քրեական վարույթով՝ 18.04.2003 թվականին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 312-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 38-190-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով, «Դատալեքս» տեղեկատվական կայքէջից հետևում է, որ այդ վարույթը ՀԿԴ/0336/01/25 համարով քննվում գտնվում է դատարանում և փաստ է, որ հիշյալ քրեական գործով դեռ եզրափակիչ դատավարական ակտ չի կայացվել, ուստի վաղեմության ժամկետի ընթացքն ընդհատված համարելու հիմքեր առկա չեն:
Դատարանն արձանագրում է, որ քրեական վարույթի նյութերում առկա չէ որևէ տեղեկատվություն, որ այդ ընթացքում առկա է վաղեմության ժամկետը ընդհատված համարելու հիմք, ուստի փաստ է, որ 2026 թվականի հունվարից հակաիրավական բոլոր արարքներով քրեական պատասխանատվության ենթարկելու վաղեմության ժամկետն անցել է:
Դատարանն արձանագրում է, որ քրեական պատասխանատվության վաղեմության ժամկետի ընթացքն ընդհատելու համար անհրաժեշտ է անձի կողմից նոր հանցանքի կատարումը, որի համար նա ենթարկվել է քրեական պատասխանատվության։ Տուժողի այն պնդումը, թե անհրաժեշտ է հետազոտել մեղադրյալի հնարավոր դատապարտվածությունը այլ երկրներում՝ նրա երկքաղաքացի լինելու հիմքով, չի կարող ունենալ իրավական ազդեցություն սույն գործի վարույթի վրա հետևյալ պատճառաբանությամբ.
Նախ՝ օտարերկրյա դատարանի կայացրած դատավճիռը Հայաստանի Հանրապետության տարածքում կարող է հանգեցնել իրավական հետևանքների, այդ թվում՝ համարվել վաղեմության ժամկետի ընթացքն ընդհատող հանգամանք, բացառապես այն դեպքում, երբ այդ դատական ակտը սահմանված կարգով ճանաչվել է Հայաստանի Հանրապետության կողմից՝ միջազգային պայմանագրերի և ներպետական օրենսդրության շրջանակներում։ Առանց նմանատիպ իրավական ճանաչման ընթացակարգի, այլ պետության դատական ակտը չունի և չի կարող ունենալ որևէ իրավական ուժ ՀՀ իրավազորության ներքո քննվող քրեական գործի շրջանակներում։
Երկրորդ՝ վարույթի նյութերով հաստատված է, որ մեղադրյալը Հայաստանի Հանրապետությունում չունի դատվածություն և չի կանչվել քրեական պատասխանատվության որևէ այլ արարքի համար, որը կարող էր հիմք հանդիսանալ վաղեմության ժամկետների ընդհատման համար։ Հետևաբար, տուժողի կողմից ներկայացված ենթադրությունները մեղադրյալի՝ այլ երկրներում հնարավոր դատապարտվածության վերաբերյալ, դուրս են սույն գործի քննության առարկայից և չեն կարող հիմք հանդիսանալ վաղեմության ժամկետների հաշվարկը վերանայելու կամ քրեական հետապնդման դադարեցումը մերժելու համար։
Անդրադանալով մեղադրյալի կողմից քննությունից կամ դատից խուսափելուն, ապա դատարանը արձանագրում է, որ նման հանգամանք քրեական վարույթի ողջ ընթացքում չի արձանագրվել:
(…)
Կոնկրետ դեպքում ինչպես վերը նշվել է մեղադրյալ Ավեդիս Կարագուլյանը համաձայն է, որպեսզի իր նկատմամբ իրականացվող հանրային քրեական հետապնդումը դադարեցվի ոչ ռեաբիլիտացնող հիմքով:
(…)
Դատարանն արձանագրում է, որ քրեական պատասխանատվության ենթարկելու վաղեմության ժամկետների ինստիտուտի կիրառումը պայմանավորված է բացառապես օրենքով սահմանված ժամկետների լրանալու փաստով և մեղադրյալի համաձայնությամբ, ուստի տուժողների պնդումն այն մասին, թե Ավեդիս Կարագուլյանը պարտավոր է ընդունել իրեն մեղսագրվող արարքները, զուրկ է իրավական հիմքից: Դատարանի գնահատմամբ՝ «մեղքի ընդունումը» և «վարույթի դադարեցմանը չառարկելը» իրավաբանորեն տարբերվող կատեգորիաներ են, և քրեադատավարական օրենքը վաղեմության հիմքով հետապնդումը դադարեցնելու համար պարտադիր նախապայման է դիտում միայն անձի կամահայտնությունը՝ վարույթի հետագա շարունակումից հրաժարվելու վերաբերյալ: Ավելին, դատարանն ընդգծում է, որ անձին մեղքի պարտադիր ընդունման դաշտ մղելը կհակասեր անմեղության կանխավարկածի սահմանադրական սկզբունքին, քանի որ վաղեմության ժամկետների կիրառումն ինքնին հանդիսանում է պետության պատժիչ իրավունքի սահմանափակում ժամանակի մեջ և չի կարող կախվածության մեջ դրվել անձի կողմից իրեն մեղավոր ճանաչելու հանգամանքից: ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախադեպային դիրքորոշման համաձայն՝ դատարանը կրում է վարույթն անհապաղ դադարեցնելու պարտականությունն այն պահից, երբ հաստատված է համարում ժամկետների լրանալը և ստացել է մեղադրյալի համաձայնությունը: Հետևաբար տուժողների դիրքորոշումը չի կարող դիտարկվել որպես իրավաչափ արգելք մեղադրյալի նկատմամբ հարուցված քրեական հետապնդումը դադարեցնելու համար, քանի որ քրեական պատասխանատվության վաղեմության ժամկետների կիրառումն անձին չի պարտադրում ստանձնել օրենքով չնախատեսված պարտավորություններ կամ կատարել ինքնախոստովանական հայտարարություններ։ Վաղեմության հիմքով քրեական հետապնդումը դադարեցնելիս դատարանը կաշկանդված չէ անձի կողմից մեղքի ընդունման կամ մերժման հանգամանքով, քանի որ այս փուլում դատական ակտի նպատակը ոչ թե անձի մեղավորության հարցի վերջնական լուծումն է, այլ ժամանակի գործոնով պայմանավորված՝ պետության պատժիչ իրավունքի և քրեաիրավական հարաբերության փաստացի դադարման արձանագրումը։ Հետևաբար, մեղադրյալի կողմից արարքը չընդունելը չի կարող մեկնաբանվել որպես դատավարական խոչընդոտ, քանի դեռ առկա է վերջինիս հստակ համաձայնությունը քրեական հետապնդումը վաղեմության հիմքով դադարեցնելու վերաբերյալ։
Անդրադառնալով տուժողի լիազոր ներկայացուցչի այն պնդմանը, թե մեղսագրվող արարքները՝ խարդախությունը և փաստաթղթերի կեղծումն ու օգտագործումը, կրում են տևող բնույթ և դրանց վաղեմության ժամկետները չեն անցել, քանի որ կեղծ եզրակացությունները շարունակում են օգտագործվել, դատարանն արձանագրում է, որ խարդախությունը և փաստաթղթերի կեղծումն ու օգտագործումը համարվում են ավարտված հանցագործություններ այն պահից, երբ կատարվում է հանցակազմի օբյեկտիվ կողմը նկարագրող գործողությունը (գույքին տիրանալը կամ կեղծ փաստաթուղթն առաջին անգամ ներկայացնելը)։ Դատարանն ընդգծում է, որ հանցագործության նյութական հետևանքների տևականությունը (օրինակ՝ կեղծված փաստաթղթի առկայությունը կամ դրա հիման վրա գույքի տնօրինումը) չի կարող նույնացվել հանցավոր արարքի շարունակականության հետ։ Եթե ընդունվեր այն մոտեցումը, թե հանցանքը չի ավարտվում, քանի դեռ առկա են դրա հետևանքները, ապա նման արարքները, ըստ էության, երբեք չեն ավարտվի, ինչի արդյունքում քրեական պատասխանատվության վաղեմության ժամկետների ինստիտուտը կդառնա անկիրառելի և կկորցնի իր իրավական նշանակությունը, ինչն էլ իր հերթին կհանգեցնի անձի անժամկետ քրեական հետապնդմանը:
Ուստի նման պայմաններում, դատարանն արձանագրում է, որ քրեական գործի նյութերում բացակայում է որևէ փաստական տվյալ այն մասին, որ մեղադրյալ Ավեդիս Կարագուլյանն իրեն մեղսագրվող արարքների կատարումից հետո կատարել է նոր հանցանք կամ խուսափել է քննությունից կամ դատից, այսինքն` վաղեմության ժամկետի ընթացքն կրկին ընդհատված համարելու կամ կասեցված համարելու հիմքերը բացակայում են:
Հիմք ընդունելով վերը շարադրվածը դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Ավեդիս Կարագուլյանին 18.04.2003 թվականաին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով և 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով քրեական պատասխանատվության ենթարկելու վաղեմության ժամկետներն անցել են, ուստի ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 12-րդ կետի հիմքով նրա նկատմամբ պետք է դադարեցնել քրեական հետապնդումը:
Անդրադառնալով պաշտպան Գ.Չապանյանի միջնորդության մեջ նշված՝ Ավեդիս Կարագուլյանի դեմ ներկայացված գույքային հայցերը առանց քննության թողնելու պահանջին, դատարանն արձանագրում է, որ սույն վարույթով տուժող Հեղինե Ամիրխանյանի լիազոր ներկայացուցիչ Արա Ղազարյանի, տուժողներ Արշավիր Ղուկասյանի և Լուսիկ Մրյանի, տուժող Արմեն Հակոբյանի, տուժող Կարեն Հակոբյանի, տուժողներ Վրեժ Գսպոյանի և Սեդա Յոլչյանի ու վերջիններիս լիազոր ներկայացուցիչներ Ստեփան Նավասարդյանի ու Գրիշա Ղազարյանի գույքային հայցերի հիման վրա մեղադրյալներ Ավեդիս Կարագուլյանը և Հարություն Անտոնյանը ճանաչվել են որպես գույքային պատասխանողներ և չկա որևէ գույքային հայց, որը ներկայացվել է միայն Ավետիս Կարագուլյանի մասով:
(…)
ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասի 36-րդ կետը սահմանում է, որ եզրափակիչ դատական ակտի հասկացությունը՝ որը բնորոշվում է որպես «դատարանում տվյալ վարույթի ընթացքն ավարտող դատական ակտ»: Տվյալ դեպքում մեղադրյալներից մեկի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին որոշումը չի հանդիսանում եզրափակիչ դատական ակտ, քանի որ դրա կայացմամբ վարույթի քննությունը չի ավարտվում, ուստի դատարանը քրեական հետապնդումը դադարեցնելիս իրավասու չէ որևէ կերպ լուծել կամ առանց լուծման թողնել գույքային հայցը: Կոնկրետ դեպքում, առկա չէ նաև Օրենսգրքի 162-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված այն իրավիճակը, երբ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու պարագայում, դատարանը ելնելով հայցի ապացուցվածությունից, իրավասու է հայցը լրիվ կամ մասնակի բավարարել, քանի որ քրեական վարույթը գտնվում է նախնական դատալսումների փուլում, դատարանը չի անցել հիմնական դատալսումներին և չի հետազոտել վարույթի նյութերում առկա որևէ ապացույց, ուստի դատարանն այս փուլում օբյեկտիվորեն զրկված է ներկայացված գույքային հայցերի հիմնավորվածությունը կամ դրանցով պահանջվող վնասի չափի ապացուցվածությունը գնահատելու հնարավորությունից:
Այսպիսով, Դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ գործով ներկայացված գույքային հայցերը չեն կարող մասամբ թողնվել առանց քննության, քանի որ հայցվորները դրանք ներկայացրել են ոչ թե առանձին՝ յուրաքանչյուր մեղադրյալի նկատմամբ, այլ համապարտության կարգով՝ պահանջելով պատճառված վնասի բռնագանձում երկու մեղադրյալներից միասին։ Հետևաբար, տվյալ փուլում գույքային հայցերի տարանջատված լուծումը իրավաչափ չէ՝ հաշվի առնելով նաև այն, որ գործող օրենսդրությամբ նման ընթացակարգային հնարավորություն նախատեսված չէ։ Միաժամանակ դատարանը գտնում է, որ գույքային հայցերի քննությունը կարող է իրականացվել միայն գործի հետագա փուլում՝ հիմնական դատալսումների ընթացքում, և միայն մեղադրյալ Հարություն Անտոնյանի մասով։ Դա պայմանավորված է նրանով, որ Ավեդիս Կարագուլյանի նկատմամբ քրեական հետապնդման դադարեցումը հանգեցնում է նրա՝ որպես մեղադրյալ նաև գույքային պատասխանողի դատավարական կարգավիճակի դադարեցմանը, քանի որ վերջինս այդ կարգավիճակը ձեռք է բերել բացառապես որպես մեղադրյալ կարգավիճակ ունենալու հիմքով։
(…)
ՀՀ քրեական դատավարության 315-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. (…),
2. Քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին որոշմամբ վերացվում են տվյալ մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված հարկադրանքի միջոցները, իսկ վարույթը կարճելու դեպքում` նաև այլ անձանց նկատմամբ կիրառված հարկադրանքի միջոցները: Վարույթը կարճելու մասին որոշմամբ լուծվում է նաև իրեղեն ապացույցների տնօրինման հարցը (…):
Վարույթի նյութերի համաձայն դեռևս նախաքննության ընթացքում մեղադրյալ Ա.Կարագուլյանը որպես հանցագործությամբ տուժողներին պատճառված վնասի հատուցում ՀՀ քննչական կոմիտեի դեպոզիտ հաշվին /հետագայում գումարը փոխանցվել է ՀՀ դատախազության դեպոզիտ հաշվին/ վճարվել է ընդհանուր 666.765.500 ՀՀ դրամ գումար, որից հետագայում 125.575.000 ՀՀ դրամը որպես պատճառված վնասի հատուցում փոխանցվել է տուժողներ Ա.Մարտիրոսյանին և Գ.Կուլիկյանին:
Անդրադառնալով Ա.Կարագուլյանի կողմից որպես պատճառված վնասի հատուցում ՀՀ քննչական կոմիտեի դեպոզիտ հաշվին մուտքագրված և ներկայումս ՀՀ դատախազության դեպոզիտ հաշվին հաշվառված գումարի՝ 541.190.500 ՀՀ դրամի տնօրինմանը՝ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական հետապնդման դադարեցումը պետք է հանգեցնի դրա հետ կապված բոլոր բացասական հետևանքների վերացմանը: Քանի որ սույն գործով առկա չէ օրինական ուժի մեջ մտած դատական ակտ, որով կհաստատվեր Ա.Կարագուլյանի մեղավորությունը և վնասի հատուցման պարտավորությունը, նման պայմաններում դեպոզիտ հաշվին առկա գումարի հետագա պահումը զրկվում է իրավական հիմքից և նպատակից, ուստի նշված գումարը ենթակա է վերադարձման Ա.Կարագուլյանին:
Միաժամանակ, դատարանը հարկ է համարում նշել, որ եթե խափանման միջոցը զուտ դատավարական հարկադրանք է և ենթակա է անհապաղ վերացման, ապա դեպոզիտ հաշվին մուտքագրված գումարն ունի երկակի իրավական բնույթ, այն մեղադրյալի համար սահմանափակում լինելուց բացի, տուժողների համար հանդիսանում է վնասի հատուցման ապահովման միջոց:
Հաշվի առնելով այս հանգամանքը՝ դատարանը գտնում է, որ ի տարբերություն խափանման միջոցի, դեպոզիտային գումարը պետք է վերադարձվի Ա.Կարագուլյանին սույն որոշման օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո: Դատարանի այս մոտեցումը բխում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 135-րդ հոդվածի 1-ին մասից և ուղղված է կողմերի շահերի հավասարակշռության ապահովմանը։ Մասնավորապես, մի կողմից կվերացվի մեղադրյալի գույքային սահմանափակումը, մյուս կողմից՝ տուժողներին ողջամիտ ժամանակ կընձեռվի, որպեսզի վերջիններս մինչև որոշման ուժի մեջ մտնելը կարողանան քաղաքացիական դատավարության կարգով դիմել քաղաքացիական դատարան՝ հայցի ապահովման միջոցներ ձեռնարկելու նպատակով:
(…)»:

3. Հատուկ վերանայման բողոքների հիմքերը, դրանք հաստատող փաստերը, պահանջները, ինչպես նաև դրանք հիմնավորող փաստարկները.
Հատուկ վերանայման բողոքները քննվում են հետևյալ հիմքերի և դրանք հաստատող փաստերի սահմաններում.
3.1 Տուժող Կարեն Հակոբյանը ներկայացված հատուկ վերանայման բողոքում նշել է. «(…) Պնդում եմ, որ Դատարանի Բողոքարկվող դատական ակտը օրինական չէ, կայացվել է քրեադատավարական օրենքի այնպիսի խախտմամբ, որը կարող է ազդել վարույթի ելքի վրա, ուստի՝ այն ենթակա է փոփոխման, ինչը հիմնավորում եմ ստորև ներկայացված պատճառաբանությամբ։
(…)
Օրենսդիրը, ի կատարումն ՀՀ Սահմանադրության 75-րդ հոդվածի պահանջների պահպանման, ՀՀ քրեական օրենսգրքի նպատակն անձի իրավունքների և ազատությունների երաշխավորման վրա հիմնված՝ ենթադրյալ հանցանքների վերաբերյալ վարույթի իրականացման արդյունավետ կարգի սահմանումն է, այդ թվում՝ ՔԴՕ-ով Օրենսդիրը սահմանել է հանցագործության հետևանքով տուժողին /անձ, այդ թվում՝ պետություն, համայնք կամ միջազգային կազմակերպություն, ում վերաբերյալ բավարար հիմքեր կան ենթադրելու, որ ենթադրյալ հանցանքով նրան պատճառվել է վնաս կամ կարող էր պատճառվել ենթադրյալ հանցանքն ավարտին հասցնելու դեպքում/ պատճառված վնասի հատուցման անհրաժեշտ կազմակերպական կառուցակարգերն ու ընթացակարգերը, մասնավորապես՝ հանցագործությամբ պատճառված վնասի հատուցման հնարավոր միջոց տուժողին է ընձեռնել գույքային հայց ներկայացնելու իրավաչափ հնարավորություն։ Հարուցված գույքային հայցի հիման վրա նախնական դատալսումների ընթացքում դատարանը լուծում է անձին գույքային պատասխանող ճանաչելու հարցը: Միևնույն ժամանակ Օրենսդիրը դեֆինիվ իրավանորմով բացահայտել է «գույքային պատասխանող» հասկացության բովանդակությունը, այն է՝ ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձ, որն օրենքով սահմանված դեպքերում և կարգով կարող է գույքային պատասխանատվություն կրել ենթադրյալ հանցանքով պատճառված վնասի համար։ Այսպիսով՝ կարող ենք արձանագրել, որ Օրենսդիրը գույքային պատասխանողի դատավարական կարգավիճակի ստանձնումն ուղղակիորեն չի կապել մեղադրյալ դատավարական կարգավիճակ հետ, այլ կերպ ասած՝ քրեական վարույթի շրջանակներում անձը կարող է ունենալ գույքային պատասխանողի դատավարական կարգավիճակ՝ չունենալով մեղադրյալի դատավարական կարգավիճակ։
Անձանց կողմից տուժողի դատավարական կարգավիճակ ձեռք բերելը ունի թե՛ բարոյական, թե՛ նյութական շահագրգռվածություն, ինչն ամրագրվել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 23-րդ հոդվածի 3-րդ մասում, որի համաձայն՝ յուրաքանչյուր ոք, որին ենթադրյալ հանցագործությամբ վնաս է պատճառվել, սույն օրենսգրքով սահմանված դեպքերում և կարգով ունի հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության ենթարկելու և հանցագործությամբ իրեն պատճառված վնասը հատուցելու պահանջով դատարան դիմելու իրավունք: Մատնանշված իրավանորմի բովանդակությունից բխում է, որ տուժողի բարոյական շահագրգռվածությունը կայանում է հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության ենթարկելու, իսկ նյութական շահագրգռվածությունը՝ հանցագործության հետևանքով պատճառված վնասի դիմաց փոխհատուցում ստանալու հարցում։
(…)
Սույն գործի շրջանակներում իմ՝ Կարեն Վերսանդիկի Հակոբյանիս կողմից ներկայացվել է գույքային հայց հետևյալ պահանջով՝ համապարտության կարգով Ավեդիս Երվանդի Կարագույլանից և Հարություն Սարիբեկի Անտոնյանից հօգուտ Կարեն Վերսանդիկի Հակոբյանի բռնագանձել 41,450,750 ՀՀ դրամ՝ որպես հանցագործության հետևանքով պատճառված գույքային վնասի հատուցում։
Գույքային հայցը Դատարանի որոշմամբ ընդունվել է վարույթ, և գործով մեղադրյալները ճանաչվել են գույքային պատասխանողներ։
Դատարանը 17.03.2026թ.-ին կայացրել է «Քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին» որոշում։
Հատկանշական է, որ սույն գործով 2 մեղադրյալներից Ա. Անտոնյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդումը չի դադարեցվել՝ քրեական պատասխանատվության ժամկետներն անցած լինելու հիմքով, քանի որ վերջինս չի ընդունում իրեն մեղսագրվող ենթադրյալ արարքի կատարումը, իսկ Ավեդիս Կարագույլանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդումը դադարեցվել է՝ քրեական պատասխանատվության ժամկետներն անցած լինելու հիմքով և վերջինիս գիտակցում է համանման միջնորդությամբ հանդես գալու իրավական հետևանքները, այդ թվում այն մասով, որ Ավեդիս Կարագույլանն ընդունում է իրեն վերագրվող արարքները։
(…)
Վերը վկայակոչված իրավանորմերի և դրանց տրված մեկնաբանությունների լույսի ներքո, պնդում եմ, որ Դատարանի՝ Բողոքարկվող դատական ակտից մեջբերված դիրքորոշումները մասամբ անհիմն են, մասնավորապես.
Համակարծիք եմ Դատարանի այն եզրահանգման հետ, որ «տվյալ գործով ներկայացված գույքային հայցերը չեն կարող մասամբ թողնվել առանց քննության, քանի որ տվյալ գործով հայցվորները դրանք ներկայացրել են ոչ թե առանձին՝ յուրաքանչյուր մեղադրյալի նկատմամբ, այլ համապարտության կարգով՝ պահանջելով պատճառված վնասի բռնագանձում երկու մեղադրյալներից միասին։ Հետևաբար, տվյալ փուլում գույքային հայցերի տարանջատված լուծումը իրավաչափ չէ՝ հաշվի առնելով նաև այն գործող օրենսդրությամբ նման ընթացակարգային հնարավորություն նախատեսված չէ»։
(…)
Անդրադառնալով Դատարանի այն եզրահանգմանը, որ «գույքային հայցերի քննությունը կարող է իրականացվել միայն գործի հետագա փուլում՝ հիմնական դատալսումների ընթացքում, և միայն մեղադրյալ Հարություն Անտոնյանի մասով։ Դա պայմանավորված է նրանով, որ Ավեդիս Կարգաուլյանի նկատմամբ քրեական հետապնդման դադարեցումը հանգեցնում է նրա՝ որպես մեղադրյալ նաև գույքային պատասխանողի դատավարական կարգավիճակի դադարեցմանը, քանի որ վերջինս այդ կարգավիճակը ձեռք է բերել բացառապես որպես մեղադրյալի կարգավիճակ ունենալու հիմքով», պնդում եմ, որ նշված հետևությունը անհիմն է, քանի որ սույն գործով «մեղադրյալի դատավարական կարգավիճակի» դադարեցումը չի հանգեցնում «գույքային պատասխանողի» դատավարական կարգավիճակ ինքնաբերաբար դադարեցմանը՝ նկատի ունենալով, որ ՀՀ քրեական դատավարությամբ համապատասխան իմպերատիվ նորմ սահմանված չէ, ինչպես նաև Ա. Կարագույլանը «գույքային պատասխանողի» դատավարական կարգավիճակի ձեռք բերումը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ նա այդ կարգավիճակը ձեռք է բերել իր կողմից ենթադրյալ կատարված հանցանքով պատճառված վնասի համար և ոչ թե «մեղադրյալի» դատավարական կարգավիճակ ունենալու հանգամանքով պայմանավորված։
Անդրադառնալով Դատարանի այն եզրահանգմանը, որ «Ա. Կարագույլանի կողմից որպես պատճառված վնասի հատուցում ՀՀ քննչական կոմիտեի դեպոզիտ հաշվին մուտքագրված և ներկայումս ՀՀ դատախազության դեպոզիտ հաշվին հաշվառված գումարի՝ 541,190,500 դրամի տնօրինմանը՝ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական հետապնդման դադարեցումը պետք է հանգեցնի դրա հետ կապված բոլոր բացասական հետևանքների վերացմանը։ Քանի որ, սույն գործով առկա չէ օրինական ուժի մեջ մտած դատական ակտ, որով կհաստատվեր Ա. Կարագուլյանի մեղավորությունը և վնասի հատուցման պարտավորությունը, նման պայմաններում դեպոզիտ հաշվին առկա գումարի հետագա պահումը զրկվում է իրավական հիմքից և նպատակից, ուստի նշված գումարը ենթակա է վերադարձման Ա. Կարագույլանին։
Միաժամանակ, դատարանը հարկ է համարում նշել, որ եթե խափանման միջոցը զուտ դատավարական հարկադրանք է և ենթակա է անհապաղ վերացման, ապա դեպոզիտ հաշվին մուտքագրված գումարն ունի երկակի իրավական բնույթ, այն մեղադրյալի համար սահմանափակում լինելուց բացի, տուժողների համար հանդիսանում է վնասի հատուցման ապահովման միջոց», նշեմ հետևյալը.
Բովանդակային առումով համակարծիք եմ Դատարանի այն հետևության հետ, որ տվյալ դեպքում դեպոզիտ հաշվին մուտքագրված գումարն ունի երկակի իրավական բնույթ, այն մեղադրյալի համար սահմանափակում լինելուց բացի, տուժողների համար հանդիսանում է վնասի հատուցման ապահովման միջոց։
Անդրադառնալով սույն գործի շրջանակներում մեղադրյալ Ա. Կարագույլանի կողմից՝ որպես հանցագործությամբ պատճառված վնասի հատուցում ՀՀ քննչական կոմիտեի դեպոզիտ հաշվին /ներկայումս ՀՀ դատախազության դեպոզիտ հաշվին/ հաշվառված գումարի տնօրինման հարցի վերաբերյալ Դատարանի հետևությանը, հարկ եմ համարում անդրադառնալ հետևյալ իրավանորմերին.
(…)
Սույն գործով տեղի ունեցած նախնական դատալսումների ընթացքում Ա. Կարագույլանը հանդես գալով վաղեմության ժամկետներն անցած լինելու հիմքով քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին միջնորդությամբ՝ հիմք ընդունելով ՔԴՕ 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 12-րդ կետը, կարող ենք արձանագրել, որ Ա. Կարագույլանն ընդունում է իրեն մեղսագրվող արարքները, հակառակ դեպքում այդ հիմքի առկայությունը քրեական հետապնդումը բացառող չի կարող համարվել՝ օրենսդրական արգելքի առկայությամբ պայմանավորված։
Հատկանշական է, որ դեռևս նախաքննության ընթացքում մեղադրյալ Ա. Կարագուլյանը որպես հանցագործությամբ տուժողներին պատճառված վնասի հատուցում ՀՀ քննչական կոմիտեի դեմպոզիտ հաշվին /հետագայում գումարը փոխանցվել է ՀՀ դատախազության դեպոզիտ/ հաշվին վճարվել է ընդհանուր 666,765,500 ՀՀ դրամ գումար։
Վերը նշված փաստական տվյալների համադրության արդյունքում կարող ենք արձանագրել, որ
1. Ա. Կարագուլյանը ընդունում է իրեն մեղսագրվող արարքները՝ հանցավոր արարքի առկայությունը հաստատվում է,
2. Ա. Կարագուլյանը գիտակցում է, որ կատարած հանցավոր արարքների պատճառով տուժողներին պատճառել է վնաս, որի փոխհատուցման համար էլ ՀՀ քննչական կոմիտեի դեմպոզիտ հաշվին վճարել է ընդհանուր 666,765,500 ՀՀ դրամ գումար։
Տվյալ դեպքում եթե Բողոքարկվող դատական ակտը մտնի օրինական ուժի մեջ, ըստ էության, կստեղծվի մի իրավիճակ, որ առկա կլինի օրինական ուժի մեջ մտած դատական ակտ, որով կհաստատվի Ա. Կարագուլյանի մեղավորությունը /նկատի ունենալով վերջինիս կողմից քրեական հետապնդումը դադարեցնելու վերաբերյալ միջնորդություն ներկայացնելու իրավական հետևանքները/ և վնասի հատուցման պարտավորությունը, ինչը հիմնավորվում է առկա այլ ապացույցներով, ուստի՝ Դատարանի հետևությունը, որ «սույն գործով առկա չէ օրինական ուժի մեջ մտած դատական ակտ, որով կհաստատվեր Ա. Կարագուլյանի մեղավորությունը և վնասի հատուցման պարտավորությունը, նման պայմաններում դեպոզիտ հաշվին առկա գումարի հետագա պահումը զրկվում է իրավական հիմքից և նպատակից, ուստի նշված գումարը ենթակա է վերադարձման Ա. Կարագույլանին», անհիմն է, և նշված գումարը պետք է պահպանվի ՀՀ դատախազության հաշվին՝ մինչև սույն գործով ներկայացված գույքային հայցի լուծումը։
Ինչ վերաբերում է Դատարանի այն հետևությանը, որ «գույքային հայցերի քննությունը կարող է իրականացվել միայն գործի հետագա փուլում՝ հիմնական դատալսումների ընթացքում, և միայն մեղադրյալ Հարություն Անտոնյանի մասով», պնդում եմ, որ այն նույնպես անհիմն է հետևյալ պատճառաբանությամբ։
Ես՝ Կարեն Վերսանդիկի Հակոբյանս, սույն քրեական գործի շրջանակներում, իրացնելով ՀՀ Սահմանադրության և Կոնվենցիայով երաշխավորված դատարանի մատչելիության, արդար դատաքննության, արդյունավետ դատական պաշտպանության իրավունքներս, Դատարանի ակնկալել եմ վերականգնել իմ խախտված իրավունքը՝ ներկայացնելով գույքային հայց հետևյալ պահանջով՝ համապարտության կարգով Ավեդիս Երվանդի Կարագույլանից և Հարություն Սարիբեկի Անտոնյանից հօգուտ Կարեն Վերսանդիկի Հակոբյանի բռնագանձել 41,450,750 ՀՀ դրամ՝ որպես հանցագործության հետևանքով պատճառված գույքային վնասի հատուցում։
Նկատի ունենալով, որ տնօրինչականության սկզբունքից ելնելով խախտված իրավունքների պաշտպանության համար դիմելը բացառապես իմ իրավունքն է, ընտրել եմ ՀՀ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի միջոցով խախտված իրավունքներիս վերականգնելու իրավաչափ հնարավորությունից՝ նկատի ունենալով նաև ՔԴՕ 158-րդ հոդվածով նախատեսված «երաշխիքները»։
Ինչ վերաբերում է Դատարանի կողմից Բողոքարկվող դատական ակտում չմատնանշված, բայց ողջամտորեն ենթադրվող այն հետևությանը, որ գույքային հայցի քննությունը կարող է իրականացվել բացառապես հիմնական դատալսումների ընթացքում, հարկ եմ համարում նշել հետևյալը.
(…)
ՀՀ սահմանադրական դատարանի և Եվրոպական դատարանի վկայակոչված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո, նկատի ունենալով, որ սույն քրեական գործի քննությունը շարունակվելու է, քանի որ գործող մյուս մեղադրյալի մասով քրեական հետապնդումը չի դադարեցվել, հետևաբար հիմնական դատալսումների ընթացքում գույքային հայցը և այն հիմնավորող ապացույցները անմիջականորեն հետազոտվելու են և գնահատվելու են, գույքային հայցը ներկայացվել համապարտությամբ գումարը բռնագանձելու պահանջով, քրեական հետապնդումը դադարեցված անձի մասով գույքային հայցը չքննելը համաչափ չէ արդար դատաքննության, դատարանի մատչելիության և արդյունավետ դատական պաշտպանության իրավունքների սահմանափակման հետ, Ա. Կարագույլանի մասով գույքային հայցի չքննարկման վերաբերյալ Դատարանի հետևությունը ՀՀ Սահմանադրությամբ երաշխավորված` դատարանի մատչելիության իրավունքի սահմանափակման հիմնավորում հանդիսանալ չի կարող և նման մեկնաբանումը հակասում է արդարադատության պատշաճ կազմակերպման նպատակներին, որպիսիք են տուժողի նյութական շահագրգռվածության ապահովումը, կամ, այլ կերպ ասած՝ հանցագործությամբ պատճառված վնասի հատուցում ստանալը, որպիսի պայմաններում գույքային հայցի քննարկման վերաբերյալ ՔԴՕ-ով սահմանված կանոնները իմաստազրկվում են, ըստ այդմ, իմ իրավունքների արյդունավետ դատական պաշտպանությունը արհեստականորեն խոչընդոտվում են։
(…)»։

Արդյունքում՝ Տուժող Կարեն Հակոբյանը խնդրել է փոփոխել վիճարկվող որոշումը հատուկ վերանայման սույն բողոքում նշված պատճառաբանությամբ կամ թիվ ԵԴ1/0245/01/25 քրեական գործով ՀՀ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 17.03.2026թ.-ի «Քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին» որոշումը մեղադրյալ Ա. Կարագույլանի գույքային պատասխանողի կարգավիճակը դադարեցնելու, նրա մասով տուժող Կարեն Վերսանդիկի Հակոբյանի գույքային հայցին չանդրառնալու, ներկայումս ՀՀ դատախազության դեպոզիտ հաշվի առկա գումարի՝ 541,190,500 դրամի տնօրինման՝ Ա. Կարագույլանին վերադարձնելու մասով բեկանել ՝ կայացնելով դրան փոխարինող դատական ակտ՝ մեղադրյալ Ա. Կարագույլանի գույքային պատասխանողի կարգավիճակը չդադարեցնելու, նրա մասով տուժող Կարեն Վերսանդիկի Հակոբյանի գույքային հայցին անդրառնալու, 541,190,500 ՀՀ դրամի չափով կամ իմ կողմից ներկայացված գույքային հայցի՝ 41,450,750 ՀՀ դրամի չափով գումարը ՀՀ դատախազության դեպոզիտ հաշվին պահելու մասին։
3.2 Տուժող Արմեն Հակոբյանը ներկայացված հատուկ վերանայման բողոքում նշել է. «(…) Պնդում եմ, որ Դատարանի Բողոքարկվող դատական ակտը օրինական չէ, կայացվել է քրեադատավարական օրենքի այնպիսի խախտմամբ, որը կարող է ազդել վարույթի ելքի վրա, ուստի՝ այն ենթակա է փոփոխման, ինչը հիմնավորում եմ ստորև ներկայացված պատճառաբանությամբ։
(…)
Դատական պաշտպանության իրավունքի իրականացումը հիմնված է տնօրինչականության (դիսպոզիտիվության) սկզբունքի վրա, որն անձի՝ օրենքով տրված հնարավորությունն է սեփական հայեցողությամբ տնօրինելու իր նյութական ու դատավարական իրավունքները և դրանց պաշտպանության եղանակները, այսինքն՝ անձն ինքն է որոշում իր իրավունքների, ազատությունների և օրինական շահերի պաշտպանության համար դիմել, թե չդիմել դատարան, իրականացնել, թե չիրականացնել իր դատական պաշտպանության իրավունքը, ինքնուրույն որոշել հարուցված հայցով իր պահանջների առարկան՝ ծավալը, հիմքը և այլն: Սակայն անձն իր դատական պաշտպանության հիմնարար իրավունքը տնօրինչականության (դիսպոզիտիվության) սկզբունքի հիման վրա իրացնելիս, ինչպես նաև դատարաններն արդարադատություն իրականացնելիս պետք է առաջնորդվեն տվյալ դատական պաշտպանության ձևի համար օրենսդրությամբ սահմանված կարգով:
Օրենսդիրը, ի կատարումն ՀՀ Սահմանադրության 75-րդ հոդվածի պահանջների պահպանման, ՀՀ քրեական օրենսգրքի նպատակն անձի իրավունքների և ազատությունների երաշխավորման վրա հիմնված՝ ենթադրյալ հանցանքների վերաբերյալ վարույթի իրականացման արդյունավետ կարգի սահմանումն է, այդ թվում՝ ՔԴՕ-ով Օրենսդիրը սահմանել է հանցագործության հետևանքով տուժողին /անձ, այդ թվում՝ պետություն, համայնք կամ միջազգային կազմակերպություն, ում վերաբերյալ բավարար հիմքեր կան ենթադրելու, որ ենթադրյալ հանցանքով նրան պատճառվել է վնաս կամ կարող էր պատճառվել ենթադրյալ հանցանքն ավարտին հասցնելու դեպքում/ պատճառված վնասի հատուցման անհրաժեշտ կազմակերպական կառուցակարգերն ու ընթացակարգերը, մասնավորապես՝ հանցագործությամբ պատճառված վնասի հատուցման հնարավոր միջոց տուժողին է ընձեռնել գույքային հայց ներկայացնելու իրավաչափ հնարավորություն։ Հարուցված գույքային հայցի հիման վրա նախնական դատալսումների ընթացքում դատարանը լուծում է անձին գույքային պատասխանող ճանաչելու հարցը: Միևնույն ժամանակ Օրենսդիրը դեֆինիվ իրավանորմով բացահայտել է «գույքային պատասխանող» հասկացության բովանդակությունը, այն է՝ ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձ, որն օրենքով սահմանված դեպքերում և կարգով կարող է գույքային պատասխանատվություն կրել ենթադրյալ հանցանքով պատճառված վնասի համար։ Այսպիսով՝ կարող ենք արձանագրել, որ Օրենսդիրը գույքային պատասխանողի դատավարական կարգավիճակի ստանձնումն ուղղակիորեն չի կապել մեղադրյալ դատավարական կարգավիճակ հետ, այլ կերպ ասած՝ քրեական վարույթի շրջանակներում անձը կարող է ունենալ գույքային պատասխանողի դատավարական կարգավիճակ՝ չունենալով մեղադրյալի դատավարական կարգավիճակ։
Անձանց կողմից տուժողի դատավարական կարգավիճակ ձեռք բերելը ունի թե՛ բարոյական, թե՛ նյութական շահագրգռվածություն, ինչն ամրագրվել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 23-րդ հոդվածի 3-րդ մասում, որի համաձայն՝ յուրաքանչյուր ոք, որին ենթադրյալ հանցագործությամբ վնաս է պատճառվել, սույն օրենսգրքով սահմանված դեպքերում և կարգով ունի հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության ենթարկելու և հանցագործությամբ իրեն պատճառված վնասը հատուցելու պահանջով դատարան դիմելու իրավունք: Մատնանշված իրավանորմի բովանդակությունից բխում է, որ տուժողի բարոյական շահագրգռվածությունը կայանում է հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության ենթարկելու, իսկ նյութական շահագրգռվածությունը՝ հանցագործության հետևանքով պատճառված վնասի դիմաց փոխհատուցում ստանալու հարցում։
Օրենսդիրը սահմանել է նաև հարուցված գույքային հայցի լուծման կարգը, մասնավորապես.
1. գույքային հայցը լուծվում է եզրափակիչ դատական ակտով` լրիվ կամ մասնակի բավարարվում է, ներառյալ հաշտության համաձայնության տեսքով, մերժվում է կամ թողնվում առանց լուծման:
2. արդարացման դատավճիռ կայացնելու, քրեական հետապնդումը դադարեցնելու կամ վարույթը կարճելու դեպքում, ելնելով հայցի ապացուցվածությունից, դատարանն իրավասու է հայցը լրիվ կամ մասնակի բավարարելու:
(…)
Սույն գործի շրջանակներում իմ՝ Արմեն Վերսանդիկի Հակոբյանիս կողմից ներկայացվել է գույքային հայց հետևյալ պահանջով՝ համապարտության կարգով Ավեդիս Երվանդի Կարագույլանից և Հարություն Սարիբեկի Անտոնյանից հօգուտ Արմեն Վերսանդիկի Հակոբյանի բռնագանձել 41,450,750 ՀՀ դրամ՝ որպես հանցագործության հետևանքով պատճառված գույքային վնասի հատուցում։
Գույքային հայցը Դատարանի որոշմամբ ընդունվել է վարույթ, և գործով մեղադրյալները ճանաչվել են գույքային պատասխանողներ։
Դատարանը 17.03.2026թ.-ին կայացրել է «Քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին» որոշում։
Հատկանշական է, որ սույն գործով 2 մեղադրյալներից Ա. Անտոնյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդումը չի դադարեցվել՝ քրեական պատասխանատվության ժամկետներն անցած լինելու հիմքով, քանի որ վերջինս չի ընդունում իրեն մեղսագրվող ենթադրյալ արարքի կատարումը, իսկ Ավեդիս Կարագույլանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդումը դադարեցվել է՝ քրեական պատասխանատվության ժամկետներն անցած լինելու հիմքով և վերջինիս գիտակցում է համանման միջնորդությամբ հանդես գալու իրավական հետևանքները, այդ թվում այն մասով, որ Ավեդիս Կարագույլանն ընդունում է իրեն վերագրվող արարքները։
(…)
Վերը վկայակոչված իրավանորմերի և դրանց տրված մեկնաբանությունների լույսի ներքո, պնդում եմ, որ Դատարանի՝ Բողոքարկվող դատական ակտից մեջբերված դիրքորոշումները մասամբ անհիմն են, մասնավորապես.
Համակարծիք եմ Դատարանի այն եզրահանգման հետ, որ «տվյալ գործով ներկայացված գույքային հայցերը չեն կարող մասամբ թողնվել առանց քննության, քանի որ տվյալ գործով հայցվորները դրանք ներկայացրել են ոչ թե առանձին՝ յուրաքանչյուր մեղադրյալի նկատմամբ, այլ համապարտության կարգով՝ պահանջելով պատճառված վնասի բռնագանձում երկու մեղադրյալներից միասին։ Հետևաբար, տվյալ փուլում գույքային հայցերի տարանջատված լուծումը իրավաչափ չէ՝ հաշվի առնելով նաև այն գործող օրենսդրությամբ նման ընթացակարգային հնարավորություն նախատեսված չէ»։
Անդրադառնալով Դատարանի այն եզրահանգմանը, որ «գույքային հայցերի քննությունը կարող է իրականացվել միայն գործի հետագա փուլում՝ հիմնական դատալսումների ընթացքում, և միայն մեղադրյալ Հարություն Անտոնյանի մասով։ Դա պայմանավորված է նրանով, որ Ավեդիս Կարգաուլյանի նկատմամբ քրեական հետապնդման դադարեցումը հանգեցնում է նրա՝ որպես մեղադրյալ նաև գույքային պատասխանողի դատավարական կարգավիճակի դադարեցմանը, քանի որ վերջինս այդ կարգավիճակը ձեռք է բերել բացառապես որպես մեղադրյալի կարգավիճակ ունենալու հիմքով», պնդում եմ, որ նշված հետևությունը անհիմն է, քանի որ սույն գործով «մեղադրյալի դատավարական կարգավիճակի» դադարեցումը չի հանգեցնում «գույքային պատասխանողի» դատավարական կարգավիճակ ինքնաբերաբար դադարեցմանը՝ նկատի ունենալով, որ ՀՀ քրեական դատավարությամբ համապատասխան իմպերատիվ նորմ սահմանված չէ, ինչպես նաև Ա. Կարագույլանը «գույքային պատասխանողի» դատավարական կարգավիճակի ձեռք բերումը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ նա այդ կարգավիճակը ձեռք է բերել իր կողմից ենթադրյալ կատարված հանցանքով պատճառված վնասի համար և ոչ թե «մեղադրյալի» դատավարական կարգավիճակ ունենալու հանգամանքով պայմանավորված։
Անդրադառնալով Դատարանի այն եզրահանգմանը, որ «Ա. Կարագույլանի կողմից որպես պատճառված վնասի հատուցում ՀՀ քննչական կոմիտեի դեպոզիտ հաշվին մուտքագրված և ներկայումս ՀՀ դատախազության դեպոզիտ հաշվին հաշվառված գումարի՝ 541,190,500 դրամի տնօրինմանը՝ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական հետապնդման դադարեցումը պետք է հանգեցնի դրա հետ կապված բոլոր բացասական հետևանքների վերացմանը։ Քանի որ, սույն գործով առկա չէ օրինական ուժի մեջ մտած դատական ակտ, որով կհաստատվեր Ա. Կարագուլյանի մեղավորությունը և վնասի հատուցման պարտավորությունը, նման պայմաններում դեպոզիտ հաշվին առկա գումարի հետագա պահումը զրկվում է իրավական հիմքից և նպատակից, ուստի նշված գումարը ենթակա է վերադարձման Ա. Կարագույլանին։
Միաժամանակ, դատարանը հարկ է համարում նշել, որ եթե խափանման միջոցը զուտ դատավարական հարկադրանք է և ենթակա է անհապաղ վերացման, ապա դեպոզիտ հաշվին մուտքագրված գումարն ունի երկակի իրավական բնույթ, այն մեղադրյալի համար սահմանափակում լինելուց բացի, տուժողների համար հանդիսանում է վնասի հատուցման ապահովման միջոց», նշեմ հետևյալը.
Բովանդակային առումով համակարծիք եմ Դատարանի այն հետևության հետ, որ տվյալ դեպքում դեպոզիտ հաշվին մուտքագրված գումարն ունի երկակի իրավական բնույթ, այն մեղադրյալի համար սահմանափակում լինելուց բացի, տուժողների համար հանդիսանում է վնասի հատուցման ապահովման միջոց։
Անդրադառնալով սույն գործի շրջանակներում մեղադրյալ Ա. Կարագույլանի կողմից՝ որպես հանցագործությամբ պատճառված վնասի հատուցում ՀՀ քննչական կոմիտեի դեպոզիտ հաշվին /ներկայումս ՀՀ դատախազության դեպոզիտ հաշվին/ հաշվառված գումարի տնօրինման հարցի վերաբերյալ Դատարանի հետևությանը, հարկ եմ համարում անդրադառնալ հետևյալ իրավանորմերին.
(…)
Սույն գործով տեղի ունեցած նախնական դատալսումների ընթացքում Ա. Կարագույլանը հանդես գալով վաղեմության ժամկետներն անցած լինելու հիմքով քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին միջնորդությամբ՝ հիմք ընդունելով ՔԴՕ 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 12-րդ կետը, կարող ենք արձանագրել, որ Ա. Կարագույլանն ընդունում է իրեն մեղսագրվող արարքները, հակառակ դեպքում այդ հիմքի առկայությունը քրեական հետապնդումը բացառող չի կարող համարվել՝ օրենսդրական արգելքի առկայությամբ պայմանավորված։
Հատկանշական է, որ դեռևս նախաքննության ընթացքում մեղադրյալ Ա. Կարագուլյանը որպես հանցագործությամբ տուժողներին պատճառված վնասի հատուցում ՀՀ քննչական կոմիտեի դեմպոզիտ հաշվին /հետագայում գումարը փոխանցվել է ՀՀ դատախազության դեպոզիտ/ հաշվին վճարվել է ընդհանուր 666,765,500 ՀՀ դրամ գումար։
Վերը նշված փաստական տվյալների համադրության արդյունքում կարող ենք արձանագրել, որ
1. Ա. Կարագուլյանը ընդունում է իրեն մեղսագրվող արարքները՝ հանցավոր արարքի առկայությունը հաստատվում է,
2. Ա. Կարագուլյանը գիտակցում է, որ կատարած հանցավոր արարքների պատճառով տուժողներին պատճառել է վնաս, որի փոխհատուցման համար էլ ՀՀ քննչական կոմիտեի դեմպոզիտ հաշվին վճարել է ընդհանուր 666,765,500 ՀՀ դրամ գումար։
Տվյալ դեպքում եթե Բողոքարկվող դատական ակտը մտնի օրինական ուժի մեջ, ըստ էության, կստեղծվի մի իրավիճակ, որ առկա կլինի օրինական ուժի մեջ մտած դատական ակտ, որով կհաստատվի Ա. Կարագուլյանի մեղավորությունը /նկատի ունենալով վերջինիս կողմից քրեական հետապնդումը դադարեցնելու վերաբերյալ միջնորդություն ներկայացնելու իրավական հետևանքները/ և վնասի հատուցման պարտավորությունը, ինչը հիմնավորվում է առկա այլ ապացույցներով, ուստի՝ Դատարանի հետևությունը, որ «սույն գործով առկա չէ օրինական ուժի մեջ մտած դատական ակտ, որով կհաստատվեր Ա. Կարագուլյանի մեղավորությունը և վնասի հատուցման պարտավորությունը, նման պայմաններում դեպոզիտ հաշվին առկա գումարի հետագա պահումը զրկվում է իրավական հիմքից և նպատակից, ուստի նշված գումարը ենթակա է վերադարձման Ա. Կարագույլանին», անհիմն է, և նշված գումարը պետք է պահպանվի ՀՀ դատախազության հաշվին՝ մինչև սույն գործով ներկայացված գույքային հայցի լուծումը։
Ինչ վերաբերում է Դատարանի այն հետևությանը, որ «գույքային հայցերի քննությունը կարող է իրականացվել միայն գործի հետագա փուլում՝ հիմնական դատալսումների ընթացքում, և միայն մեղադրյալ Հարություն Անտոնյանի մասով», պնդում եմ, որ այն նույնպես անհիմն է հետևյալ պատճառաբանությամբ։
Ես՝ Արմեն Վերսանդիկի Հակոբյանս, սույն քրեական գործի շրջանակներում, իրացնելով ՀՀ Սահմանադրության և Կոնվենցիայով երաշխավորված դատարանի մատչելիության, արդար դատաքննության, արդյունավետ դատական պաշտպանության իրավունքներս, Դատարանի ակնկալել եմ վերականգնել իմ խախտված իրավունքը՝ ներկայացնելով գույքային հայց հետևյալ պահանջով՝ համապարտության կարգով Ավեդիս Երվանդի Կարագույլանից և Հարություն Սարիբեկի Անտոնյանից հօգուտ Արմեն Վերսանդիկի Հակոբյանի բռնագանձել 41,450,750 ՀՀ դրամ՝ որպես հանցագործության հետևանքով պատճառված գույքային վնասի հատուցում։
Նկատի ունենալով, որ տնօրինչականության սկզբունքից ելնելով խախտված իրավունքների պաշտպանության համար դիմելը բացառապես իմ իրավունքն է, ընտրել եմ ՀՀ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի միջոցով խախտված իրավունքներիս վերականգնելու իրավաչափ հնարավորությունից՝ նկատի ունենալով նաև ՔԴՕ 158-րդ հոդվածով նախատեսված «երաշխիքները»։
Ինչ վերաբերում է Դատարանի կողմից Բողոքարկվող դատական ակտում չմատնանշված, բայց ողջամտորեն ենթադրվող այն հետևությանը, որ գույքային հայցի քննությունը կարող է իրականացվել բացառապես հիմնական դատալսումների ընթացքում, հարկ եմ համարում նշել հետևյալը.
(…)
ՀՀ սահմանադրական դատարանի և Եվրոպական դատարանի վկայակոչված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո, նկատի ունենալով, որ սույն քրեական գործի քննությունը շարունակվելու է, քանի որ գործող մյուս մեղադրյալի մասով քրեական հետապնդումը չի դադարեցվել, հետևաբար հիմնական դատալսումների ընթացքում գույքային հայցը և այն հիմնավորող ապացույցները անմիջականորեն հետազոտվելու են և գնահատվելու են, գույքային հայցը ներկայացվել համապարտությամբ գումարը բռնագանձելու պահանջով, քրեական հետապնդումը դադարեցված անձի մասով գույքային հայցը չքննելը համաչափ չէ արդար դատաքննության, դատարանի մատչելիության և արդյունավետ դատական պաշտպանության իրավունքների սահմանափակման հետ, Ա. Կարագույլանի մասով գույքային հայցի չքննարկման վերաբերյալ Դատարանի հետևությունը ՀՀ Սահմանադրությամբ երաշխավորված` դատարանի մատչելիության իրավունքի սահմանափակման հիմնավորում հանդիսանալ չի կարող և նման մեկնաբանումը հակասում է արդարադատության պատշաճ կազմակերպման նպատակներին, որպիսիք են տուժողի նյութական շահագրգռվածության ապահովումը, կամ, այլ կերպ ասած՝ հանցագործությամբ պատճառված վնասի հատուցում ստանալը, որպիսի պայմաններում գույքային հայցի քննարկման վերաբերյալ ՔԴՕ-ով սահմանված կանոնները իմաստազրկվում են, ըստ այդմ, իմ իրավունքների արյդունավետ դատական պաշտպանությունը արհեստականորեն խոչընդոտվում են։
(…)»։
Արդյունքում՝ Տուժող Արմեն Հակոբյանը խնդրել է փոփոխել վիճարկվող որոշումը հատուկ վերանայման սույն բողոքում նշված պատճառաբանությամբ կամ թիվ ԵԴ1/0245/01/25 քրեական գործով ՀՀ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 17.03.2026թ.-ի «Քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին» որոշումը մեղադրյալ Ա. Կարագույլանի գույքային պատասխանողի կարգավիճակը դադարեցնելու, նրա մասով տուժող Արմեն Վերսանդիկի Հակոբյանի գույքային հայցին չանդրառնալու, ներկայումս ՀՀ դատախազության դեպոզիտ հաշվի առկա գումարի՝ 541,190,500 դրամի տնօրինման՝ Ա. Կարագույլանին վերադարձնելու մասով բեկանել ՝ կայացնելով դրան փոխարինող դատական ակտ՝ մեղադրյալ Ա. Կարագույլանի գույքային պատասխանողի կարգավիճակը չդադարեցնելու, նրա մասով տուժող Արմեն Վերսանդիկի Հակոբյանի գույքային հայցին անդրառնալու, 541,190,500 ՀՀ դրամի չափով կամ իմ կողմից ներկայացված գույքային հայցի՝ 41,450,750 ՀՀ դրամի չափով գումարը ՀՀ դատախազության դեպոզիտ հաշվին պահելու մասին։
3.3 Տուժողի լիազոր ներկայացուցիչներ Ստեփան Նավասարդյանը և Գրիշա Ղազարյանը ներկայացված հատուկ վերանայման բողոքում նշել են. «(…) Գտնում եմ, որ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (այսուհետ՝ նաև Դատարան) կողմից թույլ է տրվել դատական սխալ՝ ՀՀ սահմանադրության 6-րդ հոդվածով սահմանված օրինականության սկզբունքի, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 9-րդ հոդվածի, 15-րդ հոդվածով նախատեսված՝ վարույթի հանրայնության սկզբունքի, ինչպես նաև նույն օրենսգրքի 98-րդ հոդվածի 10-րդ մասի խախտում, որն իր բնույթով էական է, ուստի դատական ակտն օրինական և հիմնավոր չէ և ենթակա է փոփոխման ու բեկանման ներքոհիշյալ պատճառաբանություններով․
(…)
Ստորադաս դատարանի՝ վերոհիշյալ արձանագրման կապակցությամբ հարկ է նկատել, որ Դատարանի կողմից վկայակոչված և դատական ակտի պատճառաբանություններում դրված փաստական հանգամանքները չեն բխում քրեական գործի նյութերից և դրանցով խեղաթյուրվել է օբյեկտիվ իրականությունը, քանի որ թիվ ԵԴ1/0245/01/25 քրեական գործի նախնական դատալսումների ընթացքում տուժողներ Վրեժ Գսպոյանի, Սեդա Յոլչյանի, ինչպես նաև վերջիններիս լիազոր ներկայացուցիչներ, փաստաբաններ Ստեփան Նավասարդյանի և Գրիշա Ղազարյանի կողմից ներկայացված գույքային հայցը բացառապես Ավեդիս Կարագուլյանի դեմ է, ուստի Դատարանի արձանագրումն առ այն, որ չկա որևէ գույքային հայց, որը ներկայացվել է միայն Ավեդիս Կարագուլյանի մասով, անհիմն է:
Վերոնշյալ արձանագրումը հանգեցրել է առաջին ատյանի դատարանի կողմից կայացված դատական ակտի ոչ իրավաչափության, քանզի դրա արդյունքում, Դատարանը պատճառաբանելով, որ տվյալ գործով ներկայացված գույքային հայցերը չեն կարող մասամբ թողնվել առանց քննության, քանի որ հայցվորները դրանք ներկայացրել են ոչ թե առանձին՝ յուրաքանչյուր մեղադրյալի նկատմամբ, այլ համապարտության կարգով պահանջելով պատճառված վնասի բոնագանձում երկու մեղադրյալներից միասին, հետևաբար, տվյալ փուլում գույքային հայցերի տարանջատված լուծումը իրավաչափ չէ՝ հաշվի առնելով նաև այն, որ գործող օրենսդրությամբ նման ընթացակարգային հնարավորություն նախատեսված չէ:
Միաժամանակ, առաջին ատյանի դատարանը գտել է, որ գույքային հայցերի քննությունը կարող է իրականացվել միայն գործի հետագա փուլում հիմնական դատալսումների ընթացքում, և միայն մեղադրյալ Հարություն Անտոնյանի մասով և որ դա պայմանավորված է նրանով, որ Ավեդիս Կարագուլյանի նկատմամբ քրեական հետապնդման դադարեցումը հանգեցնում է նրա՝ որպես մեղադրյալ նաև գույքային պատասխանողի դատավարական կարգավիճակի դադարեցմանը, քանի որ վերջինս այդ կարգավիճակը ձեռք է բերել բացառապես որպես մեղադրյալ կարգավիճակ ունենալու հիմքով:
Վերոնշյալներից պարզ է դառնում, որ ստորադաս դատարանն Ավեդիս Կարագուլյանի նկատմամբ դադարեցրել է քրեական հետապնդումը, որը հանգեցրել է նաև նրա՝ գույքային պատասխանողի դատավարական կարգավիճակի դադարեցմանը, և այն պայմաններում, որ տուժողներ Վ. Գսպոյանի, Ս. Յոլչյանի, լիազոր ներկայացուցիչներ Ս. Նավասարդյանի և Գ. Ղազարյանի կողմից ներկայացված և Դատարանի կողմից վարույթ ընդունված գույքային հայցերը եղել են միայն Ավեդիս Կարագուլյանի դեմ, այդ մասով իր որոշմամբ թույլ տալով փաստական հանգամանքների խեղաթյուրում, քննարկման առարկա չի դարձրել հիշյալ գույքային հայցերի հետագա ընթացքը, որպիսի պայմաններում ստեղծվել է մի իրավիճակ, որ Դատարանն իր որոշմամբ ոչ՛ բավարել, ո՛չ մերժել և ոչ էլ առանց քննության է թողել նշված գույքային հայցերը, ոչ իրավաչափ կերպով այն կապելով Հարություն Անտոնյանի վերաբերյալ շարունակվող գործի հետ, մինչդեռ այդ հայցերը ներկայացվել էին միայն Ավեդիս Կարագուլյանի դեմ, ում մասով վարույթն արդեն իսկ ավարտվել է:
Հատկանշական է, որ տուժողներ Վ. Գսպոյանի, Ս. Յոլչյանի, լիազոր ներկայացուցիչներ Ս.Նավասարդյանի և Գ. Ղազարյանի կողմից ներկայացված գույքային հայցերով միջնորդվել է նաև գույքային հայցի ապահովման միջոց ձեռնարկելու և հայցագնի չափով Ավեդիս Կարագուլյանի գույքերի նկատմամբ արգելադրում իրականացնելու վերաբերյալ, սակայն, Դատարանի կողմից այդ միջնորդությունը քննարկամն չի ենթարկվել, քանզի, ինչպես պարզ է դառնում բողոքարկվող որոշումից՝ Ավեդիս Կարագուլյանի գույքերի նկատմամբ արգելադրում կիրառված չէ, իսկ տվյալ միջնորդությունը մերժելու վերաբերյալ որոշում դատական նիստերի ընթացքում չի հրապարակվել և գույքային հայց ներկայացրած անձանց չի տրամադրվել:
Ամփոփելով նշվածը հարկ է նկատել, որ տուժողներ Վ. Գսպոյանի, Ս. Յոլչյանի, տուժողների լիազոր ներկայացուցիչներ Ս. Նավասարդյանի և Գ. Ղազարյանի գույքային հայցերը քրեական գործով կայացված՝ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու վերաբերյալ 17.03.2026թ. որոշմամբ չլուծելն ու դրանք առանց քննության չթողնելը կարող է հանգեցնել հիշյալ անձանց՝ քաղաքացիական դատավարության կարգով հայցի քննությանը հասնելու հնարավորության սահմանափակմանը, քանի որ մի կողմից ստացվում է, որ քրեական գործով տուժողներ Վ. Գսպոյանի, Ս. Յոլչյանի, տուժողների լիազոր ներկայացուցիչներ Ս. Նավասարդյանի և Գ. Ղազարյանի գույքային հայցերը դեռևս քննվում են, մյուս կողմից՝ տվյալ գույքային հայցերը չեն կարող քննվել և Հարություն Անտոնյանի վերաբերյալ շարունակվող վարույթի եզրափակիչ դատական ակտով չեն կարող լուծվել, քանի որ դրանք ներկայացվել են բացառապես Ավեդիս Կարագուլյանի դեմ, որի վերաբերյալ կայացվել է քրեական հետապնդումը դադարեցնելու, հետևապես նաև գույքային պատասխանողի կարգավիիճակը դադարեցնելու մասին որոշում:
Նշվածներից զատ, ստորադաս դատարանն իր որոշմամբ անդրադառնալով Ավեդիս Կարագուլյանի կողմից ՀՀ քննչական կոմիտեի դեպոզիտ հաշվին վճարված և հետագայում ՀՀ դատախազության դեպոզիտ հաշվին փոխանցված գումարին, հղում կատարելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 315-րդ հոդվածին, որի համաձայն քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին որոշմամբ վերացվում են տվյալ մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված հարկադրանքի միջոցները, իսկ վարույթը կարճելու դեպքում նաև այլ անձանց նկատմամբ կիրառված հարկադրանքի միջոցները, արձանագրել է հետևյալը.
(…)
Միևնույն ժամանակ, առաջին ատյանի դատարանը նշել է, որ եթե խափանման միջոցը զուտ դատավարական հարկադրանք է և ենթակա է անհապաղ վերացման, ապա դեպոզիտ հաշվին մուտքագրված գումարն ունի երկակի իրավական բնույթ, այն մեղադրյալի համար սահմանափակում լինելուց բացի, տուժողների համար հանդիսանում է վնասի հատուցման ապահովման միջոց, ինչով պայմանավորված էլ գտել է, որ դեպոզիտային գումարը պետք է վերադարձվի Ա. Կարագուլյանին՝ որոշման օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո: Իր այս մոտեցումն առաջին ատյանի դատարանը պատճառաբանել է նրանով, որ այն բխում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 135-րդ հոդվածի 1-ին մասից և ուղղված է կողմերի շահերի հավասարակշռության ապահովմանը: Մասնավորապես, մի կողմից կվերացվի մեղադրյալի գույքային սահմանափակումը, մյուս կողմից՝ տուժողներին ողջամիտ ժամանակ կընձեռվի, որպեսզի վերջիններս մինչև որոշման ուժի մեջ մտնելը կարողանան քաղաքացիական դատավարության կարգով դիմել քաղաքացիական դատարան՝ հայցի ապահովման միջոցներ ձեռնարկելու նպատակով:
Դեպոզիտ հաշվին փոխանցված գումարը Ավեդիս Կարագուլյանին վերադարձնելու վերաբերյալ որոշման կապակցությամբ հարկ է նկատել, որ դրանով դատարանը շեղվել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով դատարանին վերապահված լիազորություններից՝ խախտելով քրեադատավարական օրենքի կարգավորումները, քանի որ դեպոզիտային հաշվին գումարի վճարումը դիտարկել է որպես մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված հարկադրանքի միջոց, մինչդեռ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով հստակ և սպառիչ թվարկված են քրեական դատավարության բոլոր փուլերում կիրառման ենթակա հարկադրանքի միջոցները, ուստի Դատարանի պատճառաբանությունն առ այն, որ դեպոզիտային հաշվին Ավեդիս Կարագուլյանի կողմից վճարված գումարը պետք է վերադարձնել նրան, քանի որ ՀՀ քր. դատ. օր.-ի 315-րդ հոդվածի համաձայն քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին որոշմամբ վերացվում են մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված հարկադրանքի միջոցներն, իրավաչափ չեն և չեն բխում դատարանին վերապահված լիազորություններից: Այս համատեքստում հարկ է նկատել, որ ի տարբերություն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված հարկադրանքի միջոցների՝ դեպոզիտային հաշվին գումար վճարումը եղել է Ավեդիս Կարագուլյանի կամքով և նախաձեռնությամբ, որպիսի հանգամանքն իր էությամբ արդեն իսկ ակներև է դարձնում քրեադատավարական օրենքով նախատեսված հարկադրանքի միջոցների և դեպոզիտային հաշվին վճարման գործողության տարբերությունը:
Այս համատեքստում ուշադրության է արժանի այն հանգամանքը, որ պատճառված վնասի՝ քրեական վարույթներով վերականգնման համար դրամական միջոցների վճարումը և կառավարումը սահմանող՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 98-րդ հոդվածի 10-րդ մասի 4-րդ կետի համաձայն՝ քրեական վարույթներով ֆիզիկական և իրավաբանական անձանց պատճառված վնասի՝ քրեական վարույթներով հատուցման ենթակա գումարների գանձապետական համապատասխան հաշվին վճարման ընթացակարգերը սահմանվում են կառավարության որոշմամբ:
«Պետությանը եվ համայնքին պատճառված վնասի շրջանակներում քրեական վարույթներով վերականգնման ենթակա դրամական միջոցների գանձապետական միասնական հաշվին վճարման, գանձապետական համակարգի միջոցով դրանց կառավարման եվ ծախսերի կազմակերպման, պետությանը եվ համայնքին պատճառված վնասի՝ քրեական վարույթներով վերականգնման նպատակով վճարված դրամական միջոցների վերաբերյալ տվյալների հրապարակման, քրեական վարույթներով արգելադրված դրամական միջոցների վերաբերյալ տվյալների հրապարակման, քրեական վարույթներով ֆիզիկական եվ իրավաբանական անձանց պատճառված վնասի՝ քրեական վարույթներով հատուցման ենթակա գումարների գանձապետական համապատասխան հաշվին վճարման ընթացակարգերը սահմանելու մասին» ՀՀ կառավարության 05.12.2024թ. N 1922-Ն որոշման հավելվածի 6-րդ կետի համաձայն՝ քրեական վարույթով օրինական ուժի մեջ մտած եզրափակիչ դատավարական ակտի, քրեական հետապնդում չհարուցելու կամ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին որոշման առկայության դեպքում, եթե առկա չեն սույն հավելվածի 7-րդ կետով սահմանված՝ դրամական միջոցների վերադարձման հիմքերը, համապատասխան դեպոզիտային հաշվին ֆիզիկական և իրավաբանական անձանց պատճառված վնասի վերականգնման նպատակով վճարված դրամական միջոցները տուժողի դիմումի հիման վրա ենթակա են փոխանցման տուժողի կողմից նշված հաշվին:
Նույն որոշման հավելվածի 7-րդ կետի համաձայն՝ քրեական վարույթով անձի արդարացման կամ վերջինիս նկատմամբ ռեաբիլիտացնող հիմքով քրեական հետապնդում չհարուցելու կամ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին որոշում կայացվելու դեպքում վերջինիս կողմից Հայաստանի Հանրապետության դատախազության կամ համապատասխան դատարանի դեպոզիտային հաշվին ֆիզիկական և իրավաբանական անձանց պատճառված վնասի վերականգնման նպատակով վճարված գումարների վերադարձի վերաբերյալ տվյալ անձի՝ Հայաստանի Հանրապետության գլխավոր դատախազություն կամ Հայաստանի Հանրապետության դատական դեպարտամենտ ներկայացված դիմումին կցվում է վնասի վերականգնման նպատակով դրամական միջոցների վճարումը հավաստող վճարման հանձնարարականը:
Վերոգրյալներից ակնհայտ է, որ ֆիզիկական անձանց պատճառված վնասի վերականգնման նպատակով դեպոզիտային հաշվին վճարված դրամական միջոցների տնօրինման հարցը վերապահված չէ վարույթն իրականացնող մարմնին՝ տվյալ դեպքում դատարանին: Դեռ ավելին, նշված դրամական միջոցների տնօրինումը բոլոր իրավիճակներում ունի հստակ կարգավորում, որի համաձայն խնդրո առարկա իրավիճակում, երբ Ավեդիս Կարագուլյանի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցվել է ոչ ռեաբիլիտացնող հիմքով, վերջինիս կողմից դեպոզիտային հաշվին տուժողներին պատճառված վնասի վերականգնման նպատակով վճարված դրամական միջոցները ենթակա են վճարման քրեական վարույթով տուժողներին՝ համապատասխան դիմում ներկայացնելու դեպքում:
Ուշադրության է արժանի, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 281-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ առաջին ատյանի դատարանի` եզրափակիչ դատական ակտն oրինական ուժի մեջ է մտնում վերաքննության կարգով բողոքարկման ժամկետն անցնելուց հետո, եթե այն բողոքարկված չի եղել: Առաջին ատյանի դատարանի այլ դատական ակտերն oրինական ուժի մեջ են մտնում հրապարակման պահից:
Նույն օրենսգրքի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասի 36-րդ կետի համաձայն՝ եզրափակիչ դատական ակտ է համարվում դատարանում տվյալ վարույթի ընթացքն ավարտող դատական ակտը։
Վերոգրյալ իրավադրույթներից պարզ է դառնում, որ սույն դեպքում առաջին ատյանի դատարանի կողմից կայացված՝ «քրեական հետապնդումը դադարեցնելու վերաբերյալ» 17․03․2026թ․ կայացված որոշումը չի հանդիսանում եզրափակիչ դատական ակտ, հետևապես այդ որոշումն ուժի մեջ է մտնում հրապարակման պահից։
Այս համատեքստում ուշագրավ է նաև այն, որ առաջին ատյանի դատարանն իր դատական ակտի պատճառաբանություններում նշել է, որ «(…) ի տարբերություն խափանման միջոցի, դեպոզիտային գումարը պետք է վերադարձվի Ա․ Կարագուլյանին սույն որոշման օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո։ Դատարանի այս մոտեցումը բխում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 135-րդ հոդվածի 1-ին մասից և ուղղված է կողմերի շահերի հավասարակշռության ապահովմանը։ Մասնավորապես, մի կողմից կվերացվի մեղադրյալի գույքային սահմանափակումը, մյուս կողմից՝ տուժողներին ողջամիտ ժամանակ կընձեռվի, որպեսզի վերջիններս մինչև որոշման ուժի մեջ մտնելը կարողանան քաղաքացիական դատավարության կարգով դիմել քաղաքացիական դատարան՝ հայցի ապահովման միջոց ձեռնարկելու նպատակով»։
Ստորադաս դատարանի՝ վերոհիշյալ պատճառաբանությունն ու դիտարկումն ակնհայտ անհիմն է, քանի որ, ինչպես արդեն նշվեց՝ «քրեական հետապնդումը դադարեցնելու վերաբերյալ» 17․03․2026թ․ կայացված որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում հրապարակման պահից, հետևապես տուժողներին ողջամիտ կամ առհասարակ որևէ ժամանակ չի ընձեռվում քաղաքացիական դատավարության կարգով քաղաքացիական դատարան դիմելու և հայցի ապահովման միջոցներ ձեռնարկելու համար։ Դեռ ավելին՝ ստեղծված իրավիճակում, երբ տուժողներ Վրեժ Գսպոյանի և Սեդա Յոլչյանի գույքային հայցերը ներկայացվել են բացառապես Ավեդիս Կարագուլյանի դեմ, իսկ առաջին ատյանի դատարանը վերջինիս նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցրել է, սակայն Վրեժ Գսպոյանի և Սեդա Յոլչյանի գույքային հայցերը առնվազն առանց լուծման չի թողել, դատարանի կողմից ոչ իրավաչափ կերպով սահմանափակվել է Վրեժ Գսպոյանի և Սեդա Յոլչյանի՝ քաղաքացիական դատավարության կարգով հայցի քննությանը հասնելու հնարավորությունը, քանի որ դատարանի՝ բողոքարկվող որոշումից ստացվում է, որ Վ․ Գսպոյանի և Ս․ Յոլչյանի գույքային հայցերը դեևս քննվում են Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում, ինչը, սակայն, այդպես չէ։
Ուշագրավ է նաև այն հանգամանքը, որ «քրեական հետապնդումը դադարեցնելու վերաբերյալ» 17․03․2026թ․ կայացված որոշման հրապարակման տեղի և ժամանակի մասին առաջին ատյանի դատարանը չի ծանուցել տուժողներ Վ․ Գսպոյանին, Ս․ Յոլչյանին, տուժողների լիազոր ներկայացուցիչներ Ս․ Նավասարդյանին և Գ․ Ղազարյանին, որպիսի պայմաններում հրապարակել է նույն պահին ուժի մեջ մտնող և տուժողների շահերին էական վնաս հասցնող որոշում։
Ամփոփելով վերոգրյալները, պարզ է դառնում, որ ստորադաս դատարանի որոշումը՝ դեպոզիտային հաշվին վճարված գումարներն Ավեդիս Կարագուլյանին վերադարձնելու վերաբերյալ, իրավաչափ չէ:
Դրանից զատ, ոչ իրավաչափ է նաև գույքային հայցերի հարցի անտեսումը բողոքարկվող որոշմամբ անտեսելու հանգամանքը, որը պայմանավորված է ստորադաս դատարանի դատական ակտում գործի նյութերին հակասող՝ սխալ փաստական հանգամանքների արձանագրմամբ:
Այլ կերպ ասած՝ առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտի արդյունքում Ավեդիս Կարագուլյանին ոչ իրավաչափ կերպով թույլատրվել է ստանալ դեպոզիտային հաշվին առկա գումարը, իսկ տուժողներ Վ․ Գսպոյանն ու Ս․ Յոլչյանը ոչ իրավաչափ կերպով զրկվել են քաղաքացիական դատավարության կարգով հայցի քննությանը հասնելու հնարավորությունից։
(…)»։
Արդյունքում՝ Տուժողի լիազոր ներկայացուցիչներ Ստեփան Նավասարդյանը և Գրիշա Ղազարյանը խնդրել են փոփոխել վիճարկվող որոշումը՝ եզրափակիչ մասում անդրադառնալով տուժողներ Վրեժ Գսպոյանի, Սեդա Յոլչյանի, տուժողների լիազոր ներկայացուցիչներ Ստեփան Նավասարդյանի և Գրիշա Ղազարյանի կողմից ներկայացված գույքային հայցերի հարցին և որոշմամբ սահմանված՝ որոշումն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո Ավեդիս Կարագուլյանի կողմից հանցագործությամբ պատճառված վնասի հատուցման նպատակով ՀՀ քննչական կոմիտեի դեպոզիտ հաշվին մուտքագրված և ներկայումս ՀՀ դատախազության դեպոզիտ հաշվին հաշվառված գումարի մնացորդը՝ 541,190,500 (հինգ հարյուր քառասունմեկ միլիոն մեկ հարյուր իննսուն հազար հինգ հարյուր) ՀՀ դրամը Ավեդիս Կարագուլյանին վերադարձնելու մասով բեկանել դատական ակտը:
3.4 ՀՀ գլխավոր դատախազության պետական իշխանության դեմ ուղղված հանցագործությունների գործերով վարչության դատախազ Խաչատուր Գալստյանը ներկայացված հատուկ վերանայման բողոքում նշել է. «(…) Գտնում եմ, որ Առաջին ատյանի դատարանի վիճարկվող դատական ակտն օրինական, հիմնավորված և պատճառաբանված չէ, քրեադատավարական նորմերի սխալ մեկնաբանման արդյունքում հանցագործությամբ պատճառված վնասի վերականգնմանն ուղղված գումարը տուժողներին տրամադրելու փոխարեն վերադարձվել է այն մուծած անձին, որպիսի պայմաններում Առաջին ատյանի դատարանը թույլ է տվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 9-րդ հոդվածի, 15-րդ հոդվածով նախատեսված՝ վարույթի հանրայնության սկզբունքի, ինչպես նաև նույն օրենսգրքի 98-րդ հոդվածի 10-րդ մասի խախտում, որն իր բնույթով էական է, այսինքն Դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ՝ դատավարական իրավունքի այնպիսի խախտում, որն ազդել է գործով ճիշտ որոշում կայացնելու վրա, որի պարագայում կայացված դատական ակտը պատճառված գույքային վնասը մեղադրյալին վերադարձնելու մասով ենթակա է բեկանման և փոփոխման:
(…)
Վերոգրյալ իրավակարգավորումների համապեքստում ակնհայտ է, որ ֆիզիկական անձանց պատճառված վնասի վերականգնման նպատակով դեպոզիտային հաշվին վճարված դրամական միջոցների տնօրինման հարցը վերապահված չէ վարույթն իրականացնող մարմնին՝ տվյալ դեպքում դատարանին: Դեռ ավելին, նշված դրամական միջոցների տնօրինումը բոլոր իրավիճակներում ունի հստակ կարգավորում, որի համաձայն՝ խնդրո առարկա իրավիճակում, երբ Ավեդիս Կարագուլյանի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցվել է ոչ ռեաբիլիտացնող հիմքով, վերջինիս կողմից դեպոզիտային հաշվին տուժողներին պատճառված վնասի վերականգնման նպատակով վճարված դրամական միջոցները ենթակա են վճարման քրեական վարույթով տուժողներին՝ վերջիններիս կողմից համապատասխան դիմումներ ներկայացնելու դեպքում:
Բացի այդ, հարկ է հիմք ընդունել նաև այն փաստը, որ առերևույթ հանցագործությամբ պատճառված գույքային վնասը փաստացի վերականգնված է եղել մեղադրյալի կողմից, և տվյալ իրադրությունում Առաջին ատյանի դատարանը, ապացուցված է համարել հանցագործության արդյունքում տուժողներին գույքային վնաս պատճառելու հանգամանքը, ուստի Դատարանը պետք է մեղադրյալի կողմից դեպոզիտ հաշվին վճարված գումարներն ուղղել տուժողներին, իսկ հակառակ մոտեցման մասին հնարավոր կլիներ խոսել այն պարագայում, երբ դատաքննության արդյունքներով չհաստատվեր հանցագործությամբ նշված չափի վնասի պատճառումը:
Առաջին ատյանի դատարանն իր՝ 2026 թվականի մարտի 17-ի որոշմամբ անդրադառնալով Ավեդիս Կարագուլյանի կողմից ՀՀ քննչական կոմիտեի դեպոզիտ հաշվին վճարված և հետագայում ՀՀ դատախազության դեպոզիտ հաշվին փոխանցված գումարին, հղում կատարելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 315-րդ հոդվածին, արձանագրել է, որ «վարույթի նյութերի համաձայն՝ դեռևս նախաքննության ընթացքում մեղադրյալ Ա.Կարագուլյանը որպես հանցագործությամբ տուժողներին պատճառված վնասի հատուցում ՀՀ քննչական կոմիտեի դեպոզիտ հաշվին (հետագայում գումարը փոխանցվել է ՀՀ դատախազության դեպոզիտ հաշվին) վճարվել է ընդհանուր 666.765.500 ՀՀ դրամ գումար, որից հետագայում 125.575.000 ՀՀ դրամը որպես պատճառված վնասի հատուցում փոխանցվել է տուժողներ Ա. Մարտիրոսյանին և Գ. Կուլիկյանին»: Միաժամանակ, Առաջին ատյանի դատարանն անդրադառնալով Ա.Կարագուլյանի կողմից որպես պատճառված վնասի հատուցում ՀՀ քննչական կոմիտեի դեպոզիտ հաշվին մուտքագրված և ներկայումս ՀՀ դատախազության դեպոզիտ հաշվին հաշվառված գումարի՝ 541.190.500 ՀՀ դրամի տնօրինմանը՝ արձանագրել է, որ «քրեական հետապնդման դադարեցումը պետք է հանգեցնի դրա հետ կապված բոլոր բացասական հետևանքների վերացմանը: Քանի որ սույն գործով առկա չէ օրինական ուժի մեջ մտած դատական ակտ, որով կհաստատվեր Ա.Կարագուլյանի մեղավորությունը և վնասի հատուցման պարտավորությունը, նման պայմաններում դեպոզիտ հաշվին առկա գումարի հետագա պահումը զրկվում է իրավական հիմքից և նպատակից, ուստի նշված գումարը ենթակա է վերադարձման Ա.Կարագուլյանին»:
Ավելին, Առաջին ատյանի դատարանը նույնիսկ նշել է, որ «եթե խափանման միջոցը զուտ դատավարական հարկադրանք է և ենթակա է անհապաղ վերացման, ապա դեպոզիտ հաշվին մուտքագրված գումարն ունի երկակի իրավական բնույթ, այն մեղադրյալի համար սահմանափակում լինելուց բացի, տուժողների համար հանդիսանում է վնասի հատուցման ապահովման միջոց»: Նշվածով պայմանավորված էլ՝ Առաջին ատյանի դատարանը գտել է, որ դեպոզիտային գումարը պետք է վերադարձվի Ա.Կարագուլյանին՝ որոշման օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո: Իր այս մոտեցումն առաջին ատյանի դատարանը պատճառաբանել է նրանով, որ այն բխում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 135-րդ հոդվածի 1-ին մասից և ուղղված է կողմերի շահերի հավասարակշռության ապահովմանը, այն է՝ «մի կողմից կվերացվի մեղադրյալի գույքային սահմանափակումը, մյուս կողմից՝ տուժողներին ողջամիտ ժամանակ կընձեռվի, որպեսզի վերջիններս մինչև որոշման ուժի մեջ մտնելը կարողանան քաղաքացիական դատավարության կարգով դիմել քաղաքացիական դատարան՝ հայցի ապահովման միջոցներ ձեռնարկելու նպատակով»:
Դատարանի հիշյալ ձևակերպման համատեքստում գտնում եմ, որ նշված եզրահանգման գալով և ներկայումս ՀՀ դատախազության դեպոզիտ հաշվին գտվող՝ ընդհանուր 541.190.500 ՀՀ դրամ գումարը որոշմամբ Ավեդիս Կարագուլյանին վերադարձնելով, Առաջին ատյանի դատարանը խախտել է քրեադատավարական օրենքի կարգավորումները՝ դեպոզիտային հաշվին գումարի վճարումը դիտարկելով որպես մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված հարկադրանքի միջոց: Մինչդեռ, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով հստակ և սպառիչ թվարկված են քրեական դատավարության բոլոր փուլերում կիրառման ենթակա հարկադրանքի միջոցները, որոնց մեջ պատճառված վնասի հատուցման նպատակով դեպոզիտ հաշվին մուքագրված գումարների մասով որևէ խոսք չկա: Հետևաբար, Առաջին ատյանի դատարանի պատճառաբանությունն առ այն, որ ՀՀ դատախազության դեպոզիտային հաշվին դեռևս սույն վարույթով նախաքննության ընթացքում մեղադրյալ Ավեդիս Կարագուլյանի կողմից վճարված գումարը պետք է վերադարձնել նրան, քանի որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 315-րդ հոդվածի պայմաններում քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին որոշմամբ վերացվում են մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված հարկադրանքի միջոցներն, իրավաչափ չի և չի բխում Առաջին ատյանի դատարանին վերապահված լիազորություններից:
Այս համատեքստում հատկապես կարևոր է այն փաստը, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված հարկադրանքի միջոցները կիրառվում են մեղադրյալի և/կամ անձի կամքից անկախ՝ վարույթի հանրային մասնակիցների կողմից: Մինչդեռ, սույն պարագայում դեպոզիտային հաշվին գումարի վճարումը եղել է Ավեդիս Կարագուլյանի կամքով և նախաձեռնությամբ՝ որպես առերևույթ հանցագործությամբ պատճառված վնասի հատուցում, որպիսի հանգամանքն արդեն հիմք է տալիս չնույնացնելու հարկադրանքի միջոցն ու պատճառված վնասի հատուցումը:
Բացի այդ, Առաջին ատյանի դատարանն իր որոշմամբ անդրադառնալով մեղադրյալի պաշտպան Գ.Չապանյանի միջնորդության մեջ նշված՝ Ավեդիս Կարագուլյանի դեմ ներկայացված գույքային հայցերը առանց քննության թողնելու պահանջին, նշել է, թե «սույն վարույթով տուժող Հեղինե Ամիրխանյանի լիազոր ներկայացուցիչ Արա Ղազարյանի, տուժողներ Արշավիր Ղուկասյանի և Լուսիկ Մրյանի, տուժող Արմեն Հակոբյանի, տուժող Կարեն Հակոբյանի, տուժողներ Վրեժ Գսպոյանի և Սեդա Յոլչյանի ու վերջիններիս լիազոր ներկայացուցիչներ Ստեփան Նավասարդյանի ու Գրիշա Ղազարյանի գույքային հայցերի հիման վրա մեղադրյալներ Ավեդիս Կարագուլյանը և Հարություն Անտոնյանը ճանաչվել են որպես գույքային պատասխանողներ և չկա որևէ գույքային հայց, որը ներկայացվել է միայն Ավեդիս Կարագուլյանի մասով»: Մինչդեռ, սույն քրեական գործով դատաքննության ընթացքում նախնական դատալսումներով հիմնավորվել է, որ բողոքարկվող որոշման մեջ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից վկայակոչված և դատական ակտի պատճառաբանություններում դրված փաստական հանգամանքները չեն բխում քրեական գործի նյութերից, քանի որ թիվ ԵԴ1/0245/01/25 քրեական գործի նախնական դատալսումների ընթացքում տուժողներ Վրեժ Գսպոյանի և Սեդա Յոլչյանի, ինչպես նաև վերջիններիս լիազոր ներկայացուցիչներ, փաստաբաններ Ստեփան Նավասարդյանի և Գրիշա Ղազարյանի կողմից ներկայացված գույքային հայցը բացառապես Ավեդիս Կարագուլյանի դեմ է ներկայացվել, այսինքն՝ համապարտությամբ մյուս մեղադրյալի դեմ ներկայացված գույքային հայց տուժողներ Վրեժ Գսպոյանի և Սեդա Յոլչյանիկողմից չի ներկայացվել: Հետևաբար Առաջին ատյանի դատարանի արձանագրումն առ այն, որ չկա որևէ գույքային հայց, որը ներկայացվել է միայն Ավեդիս Կարագուլյանի մասով, չի բխում սույն գործի նյութերից:
Արդյունքում, տուժողներ Վրեժ Գսպոյանի և Սեդա Յոլչյանի իրավունքների պաշտպանության տեսանկյունից նշված մասով Առաջին ատյանի դատարանի կողմից կայացված դատական ակտը և պատճառաբանությունը տեղին չէ, ինչի պայմաններում Առաջին ատյանի դատարանը եզրահանգել է, թե տվյալ փուլում գույքային հայցերի տարանջատված լուծումը իրավաչափ չէ՝ հաշվի առնելով նաև այն, որ գործող օրենսդրությամբ նման ընթացակարգային հնարավորություն նախատեսված չէ: Միաժամանակ, Առաջին ատյանի դատարանը գտել է, որ «գույքային հայցերի քննությունը կարող է իրականացվել միայն գործի հետագա փուլում հիմնական դատալսումների ընթացքում, և միայն մեղադրյալ Հարություն Անտոնյանի մասով և որ դա պայմանավորված է նրանով, որ Ավեդիս Կարագուլյանի նկատմամբ քրեական հետապնդման դադարեցումը հանգեցնում է նրա՝ որպես մեղադրյալ նաև գույքային պատասխանողի դատավարական կարգավիճակի դադարեցմանը, քանի որ վերջինս այդ կարգավիճակը ձեռք է բերել բացառապես որպես մեղադրյալ կարգավիճակ ունենալու հիմքով»: Այսինքն՝ Առաջին ատյանի դատարանի վերոնշյալ պատճառաբանությունից կարելի է եզրակացնել, որ Ավեդիս Կարագուլյանի նկատմամբ հարուցված հանրային քրեական հետապնդումը դադարեցնելը հանգեցրել է նաև նրա՝ գույքային պատասխանողի դատավարական կարգավիճակի դադարեցմանը: Ավելին, պետք է նաև արձանագրել, որ սույն գործով նախնական դատալսումների ընթացքում տուժողներ Վրեժ Գսպոյանի և Սեդա Յոլչյանի լիազոր ներկայացուցիչների կողմից ներկայացված գույքային հայցերով միջնորդվել է նաև՝ որպես գույքային հայցի ապահովման միջոց հայցագնի չափով արգելադրում կիրառել Ավեդիս Կարագուլյանի գույքերի նկատմամբ: Մինչդեռ, Առաջին ատյանի դատարանի կողմից այդ միջնորդությունը քննարկաման չի ենթարկվել, Ավեդիս Կարագուլյանի գույքերի նկատմամբ արգելադրում կիրառված չէ:
Այսպիսով, գտնում եմ, որ Առաջին ատյանի դատարանը, սույն քրեական գործով տուժողների գույքային հայցերը քրեական գործով կայացված՝ «Քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին» 2026 թվականի մարտի 17-ի որոշմամբ չլուծելով և դեպոզիտային հաշվին վճարված գումարներն Ավեդիս Կարագուլյանին վերադարձնելով, թույլ է տվել դատական սխալ, ինչի արդյունքում Ավեդիս Կարագուլյանին ոչ իրավաչափ կերպով թույլատրվել է ստանալ դեպոզիտային հաշվին առկա գումարը, իսկ սույն գործով տուժողները (բացառաությամբ Աշոտ Մարտիրոսյանի և Գրիգոր Կուլիկյանի, որոնք ստացել են վնասի հատուցում) ոչ իրավաչափ կերպով զրկվել են քաղաքացիական դատավարության կարգով հայցի քննությանը հասնելու հնարավորությունից։
(…)»։
Արդյունքում՝ ՀՀ գլխավոր դատախազության պետական իշխանության դեմ ուղղված հանցագործությունների գործերով վարչության դատախազ Խաչատուր Գալստյանը խնդրել է մասնակի բեկանել և փոփոխել վիճարկվող որոշումը՝ Ավեդիս Կարագուլյանի կողմից հանցագործությամբ պատճառված վնասի հատուցման նպատակով ՀՀ քննչական կոմիտեի դեպոզիտ հաշվին մուտքագրված և ներկայումս ՀՀ դատախազության դեպոզիտ հաշվին գտնվող գումարի մնացորդը՝ 541.190.500 (հինգ հարյուր քառասունմեկ միլիոն հարյուր իննսուն հազար հինգ հարյուր) ՀՀ դրամը, Ավեդիս Կարագուլյանին վերադարձնելու մասով բեկանել դատական ակտը և փոփոխել այն՝ կայացնելով որոշում՝ ՀՀ դատախազության դեպոզիտ հաշվին հաշվառված գումարի մնացորդը՝ 541.190.500 ՀՀ դրամը՝ ըստ դրվագների հանցագործությամբ պատճառված վնասների չափով տրամադրելով սույն քրեական գործով դեռևս փոխհատուցում չստացած տուժողներին՝ նրանց դիմումների հիման վրա կամ ՀՀ դատախազության դեպոզիտ հաշվին հաշվառված գումարի մնացորդը՝ 541.190.500 ՀՀ դրամը, թողնել դեպոզիտ նույն հաշվին՝ մինչև ԵԴ1/0245/01/25 քրեական գործով վերջանական դատական ակտի կայացումը:
3.5 Տուժող Հեղինե Ամիրխանյանի լիազոր ներկայացուցիչ Արա Ղազարյանը ներկայացված հատուկ վերանայման բողոքում նշել է. «(…) Դատարանն անտեսել է, որ ՀՀ Սահմանադրական դատարանի 07․11․2023թ․-ի թիվ ՍԴՈ-1699 որոշմամբ տրված մեկնաբանության համաձայն Սահմանադրության 60-րդ հոդվածի 5-րդ մասով նախատեսված նախնական համարժեք փոխհատուցում ստանալու իրավունքը բացարձակ իրավունք է, և որևէ պարագայում, այդ թվում քրեական պատասխանատվության վաղեմության ժամկետի լրանալու հիմքով, ենթակա չէ սահմանափակման։
Դատարանի պնդումն առ այն, որ անձի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու որոշում կայացնելը քրեական պատասխանատվության վաղեմության ժամկետն անցած լինելու հիմքով հանգեցնում է անձի գույքային պատասխանողի կարգավիճակի դադարեցման անհիմն է և խախտում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 162-րդ հոդվածը։
(…)
Կիրառելով ՀՀ Սահմանադրական դատարանի վերոգրյալ իրավական դիրքորոշումը սույն քրեական վարույթի փաստերի նկատմամբ՝ արձանագրում ենք, որ տվյալ դեպքում տուժող, տուժող Վերսանդիկ Հակոբյանի իրավահաջորդ Հեղինե Ամիրխանյանի կողմից ներկայացված գույքային հայցը փաստել է, որ վերջինս հանցագործության արդյունքում կրել է գույքային վնաս, այն է՝ հանրային գերակա շահի ապահովման նպատակով օտարվող սեփականության դիմաց չի ստացել նախնական համարժեք փոխհատուցում։
Վերսանդիկ Հակոբյանին և Հեղինե Ամիրխանյանին համատեղ սեփականության իրավունքով պատկանող անշարժ գույքի շուկայական արժեքը 2020 թվականի հուլիսի դրությամբ կազմել է 528,232,712 ՀՀ դրամ, որին պետք է գումարվեր նաև ՀՀ Կառավարության 05․10․2001թ․-ի N 950 որոշմամբ նախատեսված խրախուսման գումարը՝ շուկայական արժեքի 30 տոկոսի չափով։
Այսպիսով՝ Վերսասնդիկ Հակոբյանին և Հեղինե Ամիրխանյանին համատեղ սեփականության իրավունքով պատկանող գույքի համար տրվող փոխհատուցման չափը պետք է կազմեր 528,232,712 ՀՀ դրամ, ինչպես նաև դրա 30 տոկոսի չափով՝ 158,469,813 ՀՀ դրամ խրախուսման գումար, որից տրվել է ընդամենը 60.292.000։ Վերոնշյալի հաշվառմամբ փաստում ենք, որ փոխհատուցման գումարը չի եղել համարժեք և խախտվել է վերջինիս ՀՀ Սահմանադրության 60-րդ հոդվածի 5-րդ մասով նախատեսված բացարձակ իրավունքը։
Նախնական համարժեք փոխհատուցում ստանալու իրավունքը ՀՀ Սահմանադրությամբ չի նախատեսում սահմանափակման որևէ հիմք, հետևաբար նշված իրավունքի իրացումը չի կարող սահմանափակվել որևէ՝ այդ թվում քրեական պատասխանատվության վաղեմության ժամկետի լրանալու հիմքով։
Քրեական հետապնդման դադարեցումը քրեական պատասխանատվության վաղեմության ժամկետի լրանալու հիմքով հանդիսանում է քրեական հետապնդումը բացառող հանգամանք, սակայն չի նշանակում, որ անձը ում նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցվել է չի կարող կրել քաղաքացիական պատասխանատվություն կատարած իրավախախտման համար։ Ընդ որում, գույքային համիրավ պահանջի ներկայացումն ինքնին չի ենթադրում, որ մյուս մեղադրյալի նկատմամբ գույքային հայցի քննության շարունակումն ապահովում է տուժող, գույքային Հայցվոր Հեղինե Ամիրխանյանի նախնական համարժեք փոխհատուցում ստանալու իրավունքի իրացումը։
(…)
Վերոգրյալ իրավական նորմերի համադրումից բխում է, որ պարտքը մարելու պահանջը մի քանի համապարտ պարտապանների առկայության դեպքում պարտատիրոջ տնօրինչական իրավասությամբ կարող է ներկայացվել ինչպես մեկ, այնպես էլ բոլոր պարտապանների նկատմամբ։ Ընդ որում, պարտապաններից մեկին, թե բոլորին պահանջ ներկայացնելը պարտատիրոջ բացառիկ իրավունքն է, և որևէ այլ սուբյեկտ, այդ թվում դատարանը, իրավասու չէ սեփական նախաձեռնությամբ համապարտ պարտապաններից մեկին դուրս մղել պարտավորության կատարումից։
Նշված իրավիճակում, երբ դատարանը գույքային հայցի քննությունը շարունակում է բացառապես Հարություն Անտոնյանի մասով, չի քննում գույքային հայցը Ավեդիս Կարագուլյանի վերաբերությամբ, տուժող, գույքային հայցվոր Հեղինե Ամիրխանյանը զրկվում է իր իրավունքների պատշաճ պաշտպանության հնարավորությունից հետևյալ պատճառներով․
1) Հարություն Անտոնյանի գույքը և միջոցները կարող են բավարար չլինել տուժողին պատճառված վնասն ամբողջությամբ փոխհատուցելու համար,
2)Քրեական վարույթի շրջանակներում Ավեդիս Կարագուլյանի դրամական միջոցները չարգելադրելու դեպքում, հետագայում քաղաքացիական հայցի շրջանակներում կարող է առաջանալ դրանց արգելադրման և բռնագանձման անհնարինություն։
Ամփոփելով վերոգրյալը՝ փաստում ենք, որ նախնական համարժեք փոխհատուցում ստանալու տուժող, գույքային հայցվոր Հեղինե Ամիրխանյանի բացարձակ իրավունքը ենթակա չէր սահմանափակման քրեական պատասխանատվության վաղեմության ժամկետի լրանալու հիմքով, հետևաբար անկախ քրեական հետապնդման դադարեցման հանգամանքից Ավեդիս Կարագուլյանը սույն քրեական վարույթի շրջանակներում պետք է շարունակեր ունենալ գույքային պատասխանողի կարգավիճակ, ինչպես նաև Ավեդիս Կարագուլյանի կողմից հանցագործությամբ պատճառված վնասի հատուցման նպատակով ՀՀ քննչական կոմիտեի դեպոզիտ հաշվին մուտքագրված և ներկայումս ՀՀ դատախազության դեպոզիտ հաշվին հաշվառված գումարի մնացորդը՝ 541.190.500 (հինգ հարյուր քառասունմեկ միլիոն մեկ հարյուր իննսուն հազար հինգ հարյուր) ՀՀ դրամը չպետք է վերադարձվեր Ավեդիս Կարագուլյանին։
(…)
Դատարանի պնդումն առ այն, որ անձի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու որոշում կայացնելը քրեական պատասխանատվության վաղեմության ժամկետն անցած լինելու հիմքով հանգեցնում է անձի գույքային պատասխանողի կարգավիճակի դադարեցման անհիմն է և խախտում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 162-րդ հոդվածը։
(…)
Ստացվում է, որ բողոքարկվող դատական ակտում դատարանը անձի գույքային պատասխանող լինելը պայմանավորում է վերջինիս մեղադրյալի դատավարական կարգավիճակի հետ, և դրա դադարմամբ պայմանավորում է նաև անձի՝ գույքային պատասխանողի կարգավիճակի դադարումը։
(…)
Վերոգրյալ իրավական նորմերի համադրումից բխում է, որ հանցագործությամբ պատճառված վնասը ենթակա է փոխհատուցման, ընդ որում վնասը փոխհատուցվում է գույքային հայցի քննության շրջանակներում՝ գույքային պատասխանողի միջոցների հաշվին։ Գույքային պատասխանող կարող է լինել ինչպես մեղադրյալ, այնպես էլ մեղադրյալի դատավարական կարգավիճակ չունեցող անձը։
Օրենսդիրը գույքային հայցի լուծումը պայմանավորում է դատական վարույթի ավարտով՝ տվյալ հարցի լուծումը թողնելով եզրափակի դատական ակտի կայացման փուլին։ Միևնույն ժամանակ օրենսդիրը նախատեսել է արդարացման դատավճռի, քրեական հետապնդումը դադարեցնելու կամ վարույթը կարճելու դեպքում, ելնելով հայցի ապացուցվածությունից, հայցը լրիվ կամ մասնակի բավարարելու հնարավորություն։
Ստացվում է, որ այն դեպքերում, երբ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու որոշումը հանդիսանում է տվյալ վարույթով եզրափակիչ դատական ակտ, դատարանը կարող է լուծել գույքային հայցի հարցը, մինչդեռ, երբ քրեական վարույթով առկա են մի քանի մեղադրյալներ և մեղադրյալներից մեկի նկատմամբ քրեական հետապնդման դադարեցումը չի հանգեցնում քրեական վարույթի եզրափակման, դատարանը չպետք է որևէ կերպ լուծի գույքային հայցը՝ փոխարենը գույքային հայցի լուծումը պետք է թողնի քրեական վարույթի եզրափակիչ դատական ակտի կայացման փուլին։
Ընդ որում նշված համատեքստում հարկ է արձանագրել, որ գույքային հայցի լուծումը եզրափակիչ դատական ակտի թողնելը ենթադրում է նաև, որ գույքային հայցը չի կարող լուծվել նաև մասնակիորեն, օրինակ՝ մեկ գույքային պատասխանողի մասով; Դատարանը չի կարող որոշում կայացնել մեկ գույքային պատասխանողի մասով գույքային հայցը թողնել առանց լուծման։ Այդ իսկ պատճառով էլ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգիրքը չի նախատեսում որևէ կարգավորում գույքային պատասխանողի դատավարական կարգավիճակի դադարեցման համար։
Կիրառելով վերոգրյալ իրավական վերլուծությունը սույն վարույթի փաստերի նկատմամբ՝ արձանագրում ենք, որ անգամն Ավեդիս Կարագուլյանի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու պայմաններում, վերջինիս գույքային պատասխանողի կարգավիճակը չէր կարող դադարեցվել, քանզի դատարանը գույքային հայցվորին պատճառված վնասի հիմնավորվածության վերաբերյալ եզրահանգման կարող է գալ բացառապես գործի ըստ էության քննությունից հետո, հետևաբար՝ Ավեդիս Կարագուլյանը պետք է շարունակեր գործով հանդիսանալ գույքային պատասխանող, իսկ դատարանը գույքային հայցը պետք է քններ նաև Ավեդիս Կարագուլյանի վերաբերյալ ներկայացված պահանջի մասով։
(…)»։
Արդյունքում՝ Տուժող Հեղինե Ամիրխանյանի լիազոր ներկայացուցիչ Արա Ղազարյանը խնդրել է վերացնել վիճարկվող որոշումը։

4․ Վերաքննիչ դատարանում վարույթի մասնակիցների բացատրությունները, դրանք հիմնավորող նյութերը, միջնորդությունները, բողոքի պատասխանները.
Վարույթի մասնակիցները բացատրություններ, դրանք հիմնավորող նյութեր, միջնորդություններ, բողոքի պատասխաններ չեն ներկայացրել։

5. Վերաքննիչ դատարանի հիմնավորումներն ու եզրահանգումը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն`
«Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի համաձայն`
«3. Հատուկ վերանայումն իրականացվում է բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում:
Հատուկ վերանայման կարգով դատական ակտ կայացնելիս վերադաս դատարանը հիմնվում է միայն ստորադաս դատարանում հետազոտված ապացույցների կամ նյութերի և վարույթի մասնակիցների արած պնդումների վրա»:
Վերաքննիչ դատարանը՝ մեջբերված քրեադատավարական նորմերի լույսի ներքո վերլուծելով հատուկ վերանայման բողոքների հիմքերն ու փաստարկները, արձանագրում է, որ Վերաքննիչ դատարանի առջև բարձրացված առաջին իրավական հարցը հետևյալն է․ հիմնավոր է արդյո՞ք՝ մեղադրյալ Ավեդիս Կարագուլյանի գույքային պատասխանողի դատավարական կարգավիճակը դադարեցնելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունը։

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 6-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Սույն օրենսգրքում օգտագործվող ներքոհիշյալ հասկացություններն ունեն հետևյալ նշանակությունը․
(…)
13) վարույթի մասնավոր մասնակից՝ մեղադրյալը, նրա օրինական ներկայացուցիչը, պաշտպանը, տուժողը, գույքային պատասխանողը, տուժողի և գույքային պատասխանողի օրինական ներկայացուցիչը և լիազոր ներկայացուցիչը.
(…)
27) գույքային պատասխանող՝ ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձ, որն օրենքով սահմանված դեպքերում և կարգով կարող է գույքային պատասխանատվություն կրել ենթադրյալ հանցանքով պատճառված վնասի համար.
(…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Գույքային պատասխանող ճանաչելու մասին որոշումն ընդունում է դատարանը:
2. Գույքային պատասխանողը սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով իրավունք ունի՝
1) ծանոթանալու մեղադրյալին ներկայացված մեղադրանքին.
2) ծանոթանալու իր դեմ ներկայացված գույքային հայցին և այն հիմնավորող նյութերին.
3) ներկայացնելու պատասխան իր դեմ ներկայացված գույքային հայցի վերաբերյալ.
4) վարույթի նյութերին կցելու և հետազոտելու համար ներկայացնելու ապացույցներ.
5) հարուցելու միջնորդություններ.
6) հայտնելու բացարկներ.
7) ունենալու լիազոր ներկայացուցիչ և դադարեցնելու նրա լիազորությունները.
8) դատական նիստի անցկացման վայրի և ժամանակի մասին ստանալու պատշաճ ծանուցում.
9) դատարանում ծանոթանալու վարույթի բոլոր նյութերին, դրանցից ստանալու պատճեններ կամ գործից դուրս գրելու ցանկացած տեղեկություն.
10) անվճար ստանալու իր դեմ ներկայացրած գույքային հայցի և դրան կից նյութերի պատճենները.
11) իր խնդրանքով ստանալու մեղադրական եզրակացության կամ եզրափակիչ ակտի պատճենը, ինչպես նաև անվճար ստանալու եզրափակիչ դատական ակտի պատճենը.
12) ներկա լինելու առաջին ատյանի, վերաքննիչ և Վճռաբեկ դատարանների դատական նիստերին, մասնակցելու ապացույցների հետազոտմանը, հանդես գալու եզրափակիչ ելույթով.
13) դատական նիստում գույքային հայցի մասով կարծիք հայտնելու վարույթի այլ մասնակիցների միջնորդությունների և հայտարարությունների վերաբերյալ.
14) գույքային հայցի մասով առարկելու վարույթի այլ մասնակիցների կամ դատական նիստը նախագահողի գործողությունների դեմ, պահանջելու դատական նիստի արձանագրության մեջ գրառումներ կատարել իր մատնանշած հանգամանքների մասին.
15) ծանոթանալու դատական նիստի արձանագրությանը և ներկայացնելու դրանում արված գրառումների ճշտության և լրիվության կապակցությամբ դիտողություններ.
16) իր դեմ ներկայացված հայցին առնչվող մասով սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով բողոքարկելու դատական ակտը.
17) հետ վերցնելու իր կամ իր ներկայացուցչի ներկայացրած վերանայման բողոքը.
18) տեղեկացվելու վարույթի այլ մասնակցի կողմից բերված և իր շահերին առնչվող վերանայման բողոքի մասին, դրա վերաբերյալ ներկայացնելու պատասխան.
19) մինչև եզրափակիչ դատական ակտ կայացնելու համար դատարանի` առանձին սենյակ հեռանալն ընդունելու հայցը.
20) ի ապահովումն իր դեմ ներկայացված հայցի` դատարանի դեպոզիտ վճարելու դրամական միջոցներ` որպես իր գույքի վրա դրված արգելանքի այլընտրանք.
21) իրականացնելու սույն օրենսգրքով իրեն վերապահված այլ իրավունքներ:
3. Գույքային պատասխանողը պարտավոր է՝
1) ներկայանալ դատարանի հրավերով.
2) դատարանի պահանջով ներկայացնել իր մոտ եղած առարկաները, փաստաթղթերը կամ այլ նյութերը.
3) ենթարկվել դատական նիստը նախագահողի կարգադրություններին և դատական նիստի կարգին:
4. Գույքային պատասխանողն իրեն վերապահված իրավունքներից օգտվում և իր վրա դրված պարտականությունները կատարում է անձամբ կամ ներկայացուցչի միջոցով, եթե դա համապատասխանում է այդ իրավունքների և պարտականությունների բնույթին:
5. Գույքային պատասխանող ճանաչված իրավաբանական անձի իրավունքները և պարտականություններն իրականացնում է դրա օրինական ներկայացուցիչը:»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Գույքային հայցը քննվում է քրեական վարույթի շրջանակներում՝ ըստ վերջինիս ընդդատության:»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 159-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Քրեական վարույթի ընթացքում հատուցման ենթակա են մեղադրյալին վերագրվող արարքի հետևանքով պատճառված հետևյալ վնասները․
1) անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասը.
2) կորցված, վնասված կամ ոչնչացված գույքը փոխարինելու կամ նորոգելու համար կատարված ծախսերը.
3) առողջությունը վերականգնելու, ներառյալ լրացուցիչ սննդի, հավելյալ խնամքի համար կատարված ողջամիտ ծախսերը.
4) մահացած տուժողի կամ տուժող ճանաչվելու ենթակա անձի հուղարկավորության, հուշաքարի, տապանաքարի տեղադրման, ինչպես նաև գերեզմանի բարեկարգման համար կատարված ողջամիտ ծախսերը.
5) հանցագործության հիմքով սեփականատիրոջ տիրապետումից դուրս գտնվող փոխադրամիջոցի գույքահարկի արժեքը՝ Հայաստանի Հանրապետության հարկային օրենսգրքի 245-րդ հոդվածի 1-ին մասի 6-րդ կետով սահմանված ժամանակահատվածի համար:»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 160-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Մասնավոր շահերի պաշտպանության համար գույքային հայցը հարուցում և պաշտպանում է տուժողը կամ նրա ներկայացուցիչը, իսկ պետական շահերի պաշտպանության համար` դատախազը:
2. Գույքային հայցը կարող է հարուցվել քրեական գործը դատարան հանձնելուց հետո` մինչև նախնական դատալսումների ավարտը: Վարույթին ավելի ուշ ներգրավված տուժողն իրավասու է գույքային հայց հարուցելու տուժող ճանաչվելուց անմիջապես հետո:
3. Գույքային հայց հարուցվում է մեղադրյալի կամ այն անձի դեմ, որի վրա կարող է գույքային պատասխանատվություն դրվել մեղադրյալի գործողությունների համար:
4. Հայցադիմումում պետք է նշվի, թե որ վարույթով, ով, ում դեմ, ինչի հիման վրա և ինչ չափով է գույքային հայց հարուցում, ինչպես նաև խնդրանք՝ վնասի հատուցման համար կոնկրետ դրամական գումարի կամ գույքի բռնագանձման մասին:
5. Հայցի հիմքը և չափը ճշգրտելու անհրաժեշտության դեպքում տուժողը, նրա ներկայացուցիչը կամ դատախազը մինչև կողմերի եզրափակիչ ելույթներին անցնելն իրավունք ունեն գրավոր փոփոխելու կամ լրացնելու հայցադիմումը:
6. Եթե հայցադիմումը չի համապատասխանում օրենքով սահմանված պահանջներին, ապա թերությունները վերացնելու համար դատարանն այն վերադարձնում է ներկայացրած անձին: Եռօրյա ժամկետում թերությունները վերացնելու և կրկին ներկայացնելու դեպքում հայցը համարվում է ընդունված սկզբնական ներկայացման օրը: Հակառակ դեպքում հայցը համարվում է չհարուցված:
7. Գույքային հայց ներկայացրած անձի միջնորդությամբ կամ սեփական նախաձեռնությամբ դատարանը ձեռնարկում է գույքային հայցն ապահովելու միջոցներ:
7.1.
8. Գույքային հայց չհարուցելու դեպքում անձն իրավունք ունի այդպիսի հայց հարուցելու քաղաքացիական դատավարության կարգով:»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 162-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Գույքային հայցը լուծվում է եզրափակիչ դատական ակտով` լրիվ կամ մասնակի բավարարվում է, ներառյալ հաշտության համաձայնության տեսքով, մերժվում է կամ թողնվում առանց լուծման:
2. Արդարացման դատավճիռ կայացնելու, քրեական հետապնդումը դադարեցնելու կամ վարույթը կարճելու դեպքում, ելնելով հայցի ապացուցվածությունից, դատարանն իրավասու է հայցը լրիվ կամ մասնակի բավարարելու:
3. Գույքային հայցը մերժելու, լրիվ կամ մասնակի բավարարելու մասին` օրինական ուժի մեջ մտած դատական ակտը բացառում է նույն անձանց միջև նույն առարկայի մասին հայցի քննությունը քաղաքացիական դատավարության կարգով:
4. Առանց լուծման թողնված գույքային հայցը կարող է հետագայում հարուցվել քաղաքացիական դատավարության կարգով:»։

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 317-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Սույն օրենսգրքի 20-րդ գլխով նախատեսված կարգով հարուցված գույքային հայցի հիման վրա նախնական դատալսումների ընթացքում դատարանը լուծում է անձին գույքային պատասխանող ճանաչելու հարցը:
2. Հայցի ապահովման միջոց կիրառելու անհրաժեշտության դեպքում այդ հարցը լուծվում է գույքային պատասխանող ճանաչելու մասին որոշմամբ:
3. Անձին գույքային պատասխանող ճանաչելու դեպքում դատարանը նրան ուղարկում է հայցի և դրան կից նյութերի պատճենները, ինչպես նաև գույքային պատասխանող ճանաչելու մասին որոշման պատճենը և գույքային պատասխանողի իրավունքների և պարտականությունների վերաբերյալ սահմանված ձևի հուշաթերթ: Հուշաթերթը ներառում է նաև սույն օրենսգրքի 311-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հարցերի ցանկը և դրանց կապակցությամբ միջնորդություններ ներկայացնելու իրավունքի մասին պարզաբանում:
4. Անձին գույքային պատասխանող ճանաչելու դեպքում դատալսումները հետաձգվում են ողջամիտ ժամկետով` գույքային պատասխանողին հնարավորություն տալով իրականացնելու սույն օրենսգրքով նախատեսված իրավունքները: Միաժամանակ դատարանը որոշում է հաջորդ դատական նիստի օրը և ժամը` այդ մասին պատշաճ ձևով տեղեկացնելով կողմերին, այդ թվում` գույքային պատասխանողին:»։

Վերոգրյալ իրավական նորմերի վերլուծության արդյունքում Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ օրենսդիրը գույքային պատասխանողի դատավարական կարգավիճակին տվել է ինքնուրույն և առանձնացված բնույթ՝ այն ներառելով վարույթի մասնավոր մասնակիցների շրջանակում։ Մասնավորապես, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասի 13-րդ կետի համաձայն՝ գույքային պատասխանողը հանդիսանում է վարույթի մասնավոր մասնակից, իսկ նույն մասի 27-րդ կետի իմաստով՝ գույքային պատասխանողն այն ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձն է, որը օրենքով սահմանված դեպքերում և կարգով կարող է գույքային պատասխանատվություն կրել ենթադրյալ հանցանքով պատճառված վնասի համար։ Նշված կարգավորումներից հետևում է, որ գույքային պատասխանողի դատավարական կարգավիճակը բխում է ենթադրյալ հանցանքով պատճառված վնասի հատուցման հնարավոր պարտավորությունից։
Այս համատեքստում կարևոր է նաև այն հանգամանքը, որ օրենսդիրը գույքային պատասխանողին վերապահել է դատավարական ինքնուրույն իրավունքների և պարտականությունների ամբողջություն։ Այսպես, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով նախատեսված են գույքային պատասխանողին տրվող դատավարական իրավունքները, այդ թվում՝ ծանոթանալ մեղադրանքին և գույքային հայցին, ներկայացնել առարկություններ, ապացույցներ, մասնակցել դատական քննությանը, բողոքարկելու դատական ակտերը և այլն։ Միաժամանակ նույն հոդվածով սահմանված են նաև վերջինիս դատավարական պարտականությունները։ Այս համատեքստում ակնհայտ է, որ օրենսդիրը գույքային պատասխանողին դիտարկել է որպես ինքնուրույն դատավարական սուբյեկտ, որի մասնակցությունը քրեական վարույթին պայմանավորված է գույքային հայցի քննությամբ։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 157-րդ և 160-րդ հոդվածների համադրված վերլուծությունից հետևում է նաև, որ գույքային հայցը քննվում է քրեական վարույթի շրջանակներում և կարող է ներկայացվել ոչ միայն մեղադրյալի, այլև այն անձի դեմ, որի վրա օրենքով կարող է դրվել գույքային պատասխանատվություն մեղադրյալի գործողությունների համար։ Հետևաբար, գույքային պատասխանողի դատավարական կարգավիճակը չի նույնանում մեղադրյալի կարգավիճակի հետ և չի հանդիսանում դրա ածանցյալը։ Ընդհակառակը, օրենսդիրը հստակ տարանջատել է քրեական պատասխանատվության և գույքային պատասխանատվության ինստիտուտները՝ թույլատրելով, որ գույքային հայցը քննվի նաև այն անձի նկատմամբ, ով չունի մեղադրյալի դատավարական կարգավիճակ։
Բացի այդ, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 317-րդ հոդվածով սահմանվել է անձին գույքային պատասխանող ճանաչելու հատուկ դատավարական կարգ, որը կիրառվում է դատարանի կողմից նախնական դատալսումների ընթացքում։ Նշված հոդվածը մանրամասն կարգավորում է գույքային պատասխանողի իրավունքների իրացման ապահովման ընթացակարգը։ Միաժամանակ օրենսգիրքը չի նախատեսում գույքային պատասխանողի դատավարական կարգավիճակի դադարեցման ինքնուրույն հիմքեր կամ ընթացակարգ, ինչը ևս վկայում է այն մասին, որ այդ կարգավիճակը պահպանվում է այնքան ժամանակ, քանի դեռ առկա է քննության ենթակա գույքային հայցը։ Այս կապակցությամբ ուշադրության է արժանի այն հանգամանքը, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 50-րդ հոդվածի 6-րդ մասի համաձայն՝ վարույթի ընթացքում ի հայտ եկած բավարար հիմքերի առկայության դեպքում քննիչը կամ դատարանը որոշմամբ դադարեցնում է տուժողի կարգավիճակը: Այսինքն՝ այն դեպքերում, երբ օրենսդիրը նպատակահարմար է գտել նախատեսել դատավարական կարգավիճակի դադարեցման հատուկ հիմք և ընթացակարգ, այդ մասին ուղղակիորեն ամրագրել է օրենքում։ Մինչդեռ գույքային պատասխանողի կարգավիճակի առնչությամբ նման կարգավորում օրենսգիրքը չի նախատեսում, ինչը վկայում է, որ օրենսդիրը գույքային պատասխանողի կարգավիճակի դադարեցումը չի կապել որևէ առանձին դատավարական ակտի կամ մեղադրյալի կարգավիճակի փոփոխության հետ, և այդ կարգավիճակը պահպանվում է այնքան ժամանակ, քանի դեռ առկա է քննության ենթակա գույքային հայցը։
Հետևաբար, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ գույքային պատասխանողը քրեական վարույթում հանդես է գալիս որպես ինքնուրույն մասնավոր մասնակից՝ օժտված առանձին դատավարական իրավունքներով և պարտականություններով, իսկ նրա դատավարական կարգավիճակը կախված չէ մեղադրյալի դատավարական կարգավիճակի առկայությունից կամ բացակայությունից։

Վերոգրյալի հաշվառմամբ՝ հատուկ վերանայման բողոքների հիմքերի և դրանք հաստատող փաստերի սահմաններում դատական վերանայման ենթարկելով Առաջին ատյանի դատարանի վիճարկվող որոշումը և վերը մեջբերված իրավանորմերի ու իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո գնահատելով Վերաքննիչ դատարանի տրամադրության տակ գտնվող նյութերը և անդրադառնալով Ավեդիս Կարագուլյանի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու պայմաններում գույքային պատասխանողի դատավարական կարգավիճակը դադարեցնելու հարցին, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը հանգել է սխալ հետևության:
Մասնավորապես՝ Վերաքննիչ դատարանն իր համաձայնությունն է հայտնում տուժողներ Արմեն Հակոբյանի և Կարեն Հակոբյանի կողմից ներկայացված հատուկ վերանայման բողոքներում առկա այն հետևություններին, որ քրեական վարույթի շրջանակներում անձը կարող է ունենալ գույքային պատասխանողի դատավարական կարգավիճակ՝ չունենալով մեղադրյալի դատավարական կարգավիճակ և սույն գործով «մեղադրյալի դատավարական կարգավիճակի» դադարեցումը չի հանգեցնում «գույքային պատասխանողի» դատավարական կարգավիճակ ինքնաբերաբար դադարեցմանը՝ նկատի ունենալով, որ ՀՀ քրեական դատավարությամբ համապատասխան իմպերատիվ նորմ սահմանված չէ, ինչպես նաև Ա.Կարագույլանը «գույքային պատասխանողի» դատավարական կարգավիճակի ձեռք բերումը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ նա այդ կարգավիճակը ձեռք է բերել իր կողմից ենթադրյալ կատարված հանցանքով պատճառված վնասի համար և ոչ թե «մեղադրյալի» դատավարական կարգավիճակ ունենալու հանգամանքով պայմանավորված։
Վերաքննիչ դատարանի համար ընդունելի են նաև տուժող Հեղինե Ամիրխանյանի լիազոր ներկայացուցիչ Արա Ղազարյանի հատուկ վերանայման բողոքում առկա այն հետևությունները, որ այն դեպքերում, երբ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու որոշումը հանդիսանում է տվյալ վարույթով եզրափակիչ դատական ակտ, դատարանը կարող է լուծել գույքային հայցի հարցը, մինչդեռ, երբ քրեական վարույթով առկա են մի քանի մեղադրյալներ և մեղադրյալներից մեկի նկատմամբ քրեական հետապնդման դադարեցումը չի հանգեցնում քրեական վարույթի եզրափակման, դատարանը չպետք է որևէ կերպ լուծի գույքային հայցը՝ փոխարենը գույքային հայցի լուծումը պետք է թողնի քրեական վարույթի եզրափակիչ դատական ակտի կայացման փուլին։ Ընդ որում նշված համատեքստում հարկ է արձանագրել, որ գույքային հայցի լուծումը եզրափակիչ դատական ակտի թողնելը ենթադրում է նաև, որ գույքային հայցը չի կարող լուծվել նաև մասնակիորեն, օրինակ՝ մեկ գույքային պատասխանողի մասով։ Դատարանը չի կարող որոշում կայացնել մեկ գույքային պատասխանողի մասով գույքային հայցը թողնել առանց լուծման։ Այդ իսկ պատճառով էլ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգիրքը չի նախատեսում որևէ կարգավորում գույքային պատասխանողի դատավարական կարգավիճակի դադարեցման համար։ Կիրառելով վերոգրյալ իրավական վերլուծությունը սույն վարույթի փաստերի նկատմամբ՝ արձանագրում ենք, որ անգամն Ավեդիս Կարագուլյանի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու պայմաններում, վերջինիս գույքային պատասխանողի կարգավիճակը չէր կարող դադարեցվել, քանզի դատարանը գույքային հայցվորին պատճառված վնասի հիմնավորվածության վերաբերյալ եզրահանգման կարող է գալ բացառապես գործի ըստ էության քննությունից հետո, հետևաբար՝ Ավեդիս Կարագուլյանը պետք է շարունակեր գործով հանդիսանալ գույքային պատասխանող, իսկ դատարանը գույքային հայցը պետք է քններ նաև Ավեդիս Կարագուլյանի վերաբերյալ ներկայացված պահանջի մասով։
Հետևաբար՝ ամբողջացնելով ողջ վերոգրյալը, Վերաքննիչ դատարանն եզրահանգրում է, որ մեղադրյալ Ավեդիս Կարագուլյանի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու պայմաններում վերջինիս գույքային պատասխանողի դատավարական կարգավիճակը դադարեցնելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևություններն հիմնավոր չեն։

Վերաքննիչ դատարանի առջև բարձրացված երկրորդ իրավական հարցը հետևյալն է․ հիմնավոր է արդյո՞ք՝ մեղադրյալ Ա.Կարագուլյանի կողմից հանցագործությամբ պատճառված վնասի հատուցման նպատակով ՀՀ քննչական կոմիտեի դեպոզիտ հաշվին մուտքագրված և ներկայումս ՀՀ դատախազության դեպոզիտ հաշվին գտնվող գումարի մնացորդը՝ 541.190.500 (հինգ հարյուր քառասունմեկ միլիոն հարյուր իննսուն հազար հինգ հարյուր) ՀՀ դրամը, որպես հարկադրանքի միջոց դիտարկելու և այն Ա.Կարագուլյանին վերադարձնելու մասին, Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունը։
ՀՀ քրեական դատավարության 12-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Քրեական հետապնդում չպետք է հարուցվի, իսկ հարուցված քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման, եթե`
(...)
12) անձը Հայաuտանի Հանրապետության քրեական oրենuգրքի ընդհանուր կամ հատուկ մասի դրույթների ուժով ենթակա է ազատման քրեական պատաuխանատվությունից.
(...)
2. Սույն հոդվածի 1-ին մասի 1-9-րդ և 11-րդ կետերով նախատեսված հանգամանքները ռեաբիլիտացնող են։
3. Սույն հոդվածի 1-ին մաuի 10-րդ կետով նախատեսված հանգամանքի առկայությունը քրեական հետապնդումը բացառող չէ, եթե մահացածի օրինական ներկայացուցիչն առարկում է դրա դեմ այն հիմքով, որ մահացածը չի կատարել իրեն մեղսագրվող արարքը: Այu դեպքում քրեական վարույթը շարունակվում է ընդհանուր կարգով, սակայն մեղադրական վերդիկտ կայացնելու դեպքում այդ անձի նկատմամբ պատիժ չի նշանակվում: Սույն հոդվածի 1-ին մաuի 10-րդ կետը չի տարածվում քաղաքացիական դատավարության կարգով անձին մահացած ճանաչելու դեպքերի վրա:
4. Սույն հոդվածի 1-ին մաuի 12-14-րդ կետերով նախատեսված հանգամանքների առկայությունը քրեական հետապնդումը բացառող չէ, եթե անձն առարկում է դրա դեմ այն հիմքով, որ չի կատարել իրեն մեղսագրվող արարքը: Այu դեպքում քրեական վարույթը շարունակվում է ընդհանուր կարգով, սակայն մեղադրական վերդիկտ կայացնելու դեպքում այդ անձի նկատմամբ պատիժ չի նշանակվում:»։
ՀՀ քրեական դատավարության 98-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(...)
10. Կառավարության որոշմամբ սահմանվում են՝
1) պետությանը և համայնքին պատճառված վնասի շրջանակներում քրեական վարույթներով վերականգնման ենթակա դրամական միջոցների գանձապետական միասնական հաշվին վճարման, գանձապետական համակարգի միջոցով դրանց կառավարման և ծախսերի կազմակերպման,
2) պետությանը և համայնքին պատճառված վնասի՝ քրեական վարույթներով վերականգնման նպատակով վճարված դրամական միջոցների վերաբերյալ տվյալների հրապարակման,
3) քրեական վարույթներով արգելադրված դրամական միջոցների վերաբերյալ տվյալների հրապարակման,
4) քրեական վարույթներով ֆիզիկական և իրավաբանական անձանց պատճառված վնասի՝ քրեական վարույթներով հատուցման ենթակա գումարների գանձապետական համապատասխան հաշվին վճարման ընթացակարգերը:»։
ՀՀ Կառավարության՝ «Պետությանը և համայնքին պատճառված վնասի շրջանակներում քրեական վարույթներով վերականգնման ենթակա դրամական միջոցների գանձապետական միասնական հաշվին վճարման, գանձապետական համակարգի միջոցով դրանց կառավարման և ծախսերի կազմակերպման, պետությանը և համայնքին պատճառված վնասի՝ քրեական վարույթներով վերականգնման նպատակով վճարված դրամական միջոցների վերաբերյալ տվյալների հրապարակման, քրեական վարույթներով արգելադրված դրամական միջոցների վերաբերյալ տվյալների հրապարակման, քրեական վարույթներով ֆիզիկական և իրավաբանական անձանց պատճառված վնասի՝ քրեական վարույթներով հատուցման ենթակա գումարների գանձապետական համապատասխան հաշվին վճարման ընթացակարգերը սահմանելու մասին» N 1922-Ն որոշման համաձայն՝
«(...)
6. Քրեական վարույթով օրինական ուժի մեջ մտած եզրափակիչ դատավարական ակտի, քրեական հետապնդում չհարուցելու կամ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին որոշման առկայության դեպքում, եթե առկա չեն սույն հավելվածի 7-րդ կետով սահմանված՝ դրամական միջոցների վերադարձման հիմքերը, համապատասխան դեպոզիտային հաշվին ֆիզիկական և իրավաբանական անձանց պատճառված վնասի վերականգնման նպատակով վճարված դրամական միջոցները տուժողի դիմումի հիման վրա ենթակա են փոխանցման տուժողի կողմից նշված հաշվին:
7. Քրեական վարույթով անձի արդարացման կամ վերջինիս նկատմամբ ռեաբիլիտացնող հիմքով քրեական հետապնդում չհարուցելու կամ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին որոշում կայացվելու դեպքում վերջինիս կողմից Հայաստանի Հանրապետության դատախազության կամ համապատասխան դատարանի դեպոզիտային հաշվին ֆիզիկական և իրավաբանական անձանց պատճառված վնասի վերականգնման նպատակով վճարված գումարների վերադարձի վերաբերյալ տվյալ անձի՝ Հայաստանի Հանրապետության գլխավոր դատախազություն կամ Հայաստանի Հանրապետության դատական դեպարտամենտ ներկայացված դիմումին կցվում է վնասի վերականգնման նպատակով դրամական միջոցների վճարումը հավաստող վճարման հանձնարարականը:
Սույն կետով նախատեսված դիմումը ներկայացնում է ֆիզիկական և իրավաբանական անձանց պատճառված վնասի վերականգնման նպատակով Հայաստանի Հանրապետության դատախազության կամ համապատասխան դատարանի դեպոզիտային հաշվին վճարում կատարած անձը, իսկ վերջինիս մահվան դեպքում՝ նրա իրավահաջորդը:
(...)»։
ՀՀ քրեական դատավարության 315-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Սույն օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 3-14-րդ կետերով նախատեսված որևէ հանգամանքի առկայության դեպքում, երբ դա հնարավոր է առանց ապացույցների հետազոտման, դատարանը որոշում է կայացնում քրեական հետապնդումը դադարեցնելու և վարույթը կարճելու մասին: Եթե քրեական հետապնդումը բացառող հանգամանքը վերաբերում է մեղադրյալներից մեկին, ապա քրեական հետապնդումը դադարեցվում է միայն նրա նկատմամբ՝ առանց վարույթը կարճելու:
2. Քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին որոշմամբ վերացվում են տվյալ մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված հարկադրանքի միջոցները, իսկ վարույթը կարճելու դեպքում` նաև այլ անձանց նկատմամբ կիրառված հարկադրանքի միջոցները: Վարույթը կարճելու մասին որոշմամբ լուծվում է նաև իրեղեն ապացույցների տնօրինման հարցը:
3. Քրեական հետապնդումը դադարեցնելու և վարույթը կարճելու մասին որոշման պատճենն ուղարկվում է հանրային մեղադրողին և վարույթի մասնավոր մասնակիցներին:»։

Վերոգրյալի հաշվառմամբ Վերաքննիչ դատարանը նախ փաստում է, որ հարկադրանքը վարութային ներգործության այն միջոցներից մեկն է, որի կիրառումը ոչ միայն կարող է երաշխավորել քրեական ընթացակարգի բնականոն շարժը, այլև հանգեցնել անձի հիմնական իրավունքների և ազատությունների խախտման։ Դա է պատճառը, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգիրքը հարկադրանքի միջոցներին նվիրված իրավակարգավորումներում հատուկ ուշադրություն է հատկացրել դրանց գործածման իրավաչափության պայմաններին և կարգին, ինչպես նաև դրանց ներգործությանը ենթարկվող անձանց իրավունքների և իրավաչափ շահերի պաշտպանության միջոցներին։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 4-րդ բաժնում միավորված են քրեական վարույթի ընթացքում կիրառման ենթակա հարկադրանքի գրեթե բոլոր միջոցները։ Այդպիսիք են հանդիսանում՝ ձերբակալումը, խափանման միջոցները, գույքի արգելադրումը, հոգեկան առողջության խնդիր ունեցող անձանց նկատմամբ կիրառվող հարկադրանքի միջոցները և դատավարական սանկցիաները։
Հետևաբար՝ Վերաքննիչ դատարանն իր համաձայնությունն է հայտնում ՀՀ գլխավոր դատախազության պետական իշխանության դեմ ուղղված հանցագործությունների գործերով վարչության դատախազ Խաչատուր Գալստյանի հատուկ վերանայման բողոքի այն դիրքորոշմանը, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով հստակ և սպառիչ թվարկված են քրեական դատավարության բոլոր փուլերում կիրառման ենթակա հարկադրանքի միջոցները, ուստի Դատարանի պատճառաբանությունն առ այն, որ դեպոզիտային հաշվին Ավեդիս Կարագուլյանի կողմից վճարված գումարը պետք է վերադարձնել նրան, քանի որ ՀՀ քր. դատ. օր.-ի 315-րդ հոդվածի համաձայն քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին որոշմամբ վերացվում են մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված հարկադրանքի միջոցներն, իրավաչափ չեն և չեն բխում դատարանին վերապահված լիազորություններից: Այս համատեքստում հատկապես կարևոր է այն փաստը, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված հարկադրանքի միջոցները կիրառվում են մեղադրյալի և/կամ անձի կամքից անկախ՝ վարույթի հանրային մասնակիցների կողմից: Մինչդեռ, սույն պարագայում դեպոզիտային հաշվին գումարի վճարումը եղել է Ավեդիս Կարագուլյանի կամքով և նախաձեռնությամբ՝ որպես առերևույթ հանցագործությամբ պատճառված վնասի հատուցում, որպիսի հանգամանքն արդեն հիմք է տալիս չնույնացնելու հարկադրանքի միջոցն ու պատճառված վնասի հատուցումը:
Վերաքննիչ դատարանը, հաշվի առնելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 98-րդ հոդվածի 10-րդ մասի կարգավորումները և «Պետությանը և համայնքին պատճառված վնասի շրջանակներում քրեական վարույթներով վերականգնման ենթակա դրամական միջոցների գանձապետական միասնական հաշվին վճարման, գանձապետական համակարգի միջոցով դրանց կառավարման և ծախսերի կազմակերպման, պետությանը և համայնքին պատճառված վնասի՝ քրեական վարույթներով վերականգնման նպատակով վճարված դրամական միջոցների վերաբերյալ տվյալների հրապարակման, քրեական վարույթներով արգելադրված դրամական միջոցների վերաբերյալ տվյալների հրապարակման, քրեական վարույթներով ֆիզիկական և իրավաբանական անձանց պատճառված վնասի՝ քրեական վարույթներով հատուցման ենթակա գումարների գանձապետական համապատասխան հաշվին վճարման ընթացակարգերը սահմանելու մասին» N 1922-Ն որոշման կարգավորումներն, իր համաձայնությունն է հայտնում նաև տուժողի լիազոր ներկայացուցիչներ Ստեփան Նավասարդյանի և Գրիշա Ղազարյանի հատուկ վերանայման բողոքի այն հետևություններին, որ ակնհայտ է, որ ֆիզիկական անձանց պատճառված վնասի վերականգնման նպատակով դեպոզիտային հաշվին վճարված դրամական միջոցների տնօրինման հարցը վերապահված չէ վարույթն իրականացնող մարմնին՝ տվյալ դեպքում դատարանին: Դեռ ավելին, նշված դրամական միջոցների տնօրինումը բոլոր իրավիճակներում ունի հստակ կարգավորում, որի համաձայն խնդրո առարկա իրավիճակում, երբ Ավեդիս Կարագուլյանի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցվել է ոչ ռեաբիլիտացնող հիմքով, վերջինիս կողմից դեպոզիտային հաշվին տուժողներին պատճառված վնասի վերականգնման նպատակով վճարված դրամական միջոցները ենթակա են վճարման քրեական վարույթով տուժողներին՝ համապատասխան դիմում ներկայացնելու դեպքում:
Հետևաբար՝ վերոգրյալի հաշվառմամաբ, Վերաքննիչ դատարանն եզրահանգրում է, որ Ավեդիս Կարագուլյանի կողմից հանցագործությամբ պատճառված վնասի հատուցման նպատակով ՀՀ քննչական կոմիտեի դեպոզիտ հաշվին մուտքագրված և ներկայումս ՀՀ դատախազության դեպոզիտ հաշվին գտնվող գումարի մնացորդը՝ 541.190.500 (հինգ հարյուր քառասունմեկ միլիոն հարյուր իննսուն հազար հինգ հարյուր) ՀՀ դրամը, Ավեդիս Կարագուլյանին վերադարձնելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևություններն հիմնավոր չեն։
Այսպիսով՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը` Ավեդիս Կարագուլյանի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու պայմաններում գույքային պատասխանողի դատավարական կարգավիճակը դադարեցնելով և դրա արդյունքում Ա.Կարագուլյանի կողմից հանցագործությամբ պատճառված վնասի հատուցման նպատակով ՀՀ քննչական կոմիտեի դեպոզիտ հաշվին մուտքագրված և ներկայումս ՀՀ դատախազության դեպոզիտ հաշվին գտնվող գումարի մնացորդը՝ 541.190.500 (հինգ հարյուր քառասունմեկ միլիոն հարյուր իննսուն հազար հինգ հարյուր) ՀՀ դրամը, որպես հարկադրանքի միջող դիտարկելով ու այն վերջինիս վերադարձնելով, թույլ է տվել դատական սխալ՝ քրեադատավարական օրենքի էական խախտում՝ այն է, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 15-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 23-րդ հոդվածի 3-րդ մասով սահմանված սկզբունքների խախտում, ինչը՝ համաձայն նույն օրենսգրքի 362-րդ հոդվածի 1-ին մասի 3-րդ կետի, հիմք է Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը՝ նույն օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 1-ին մասի 3-րդ կետի համաձայն, այդ մասով բեկանելու համար:

Հետևաբար, տուժող Կարեն Հակոբյանի, տուժող Արմեն Հակոբյանի, տուժողի լիազոր ներկայացուցիչներ Ստեփան Նավասարդյանի և Գրիշա Ղազարյանի, ՀՀ գլխավոր դատախազության պետական իշխանության դեմ ուղղված հանցագործությունների գործերով վարչության դատախազ Խաչատուր Գալստյանի և տուժող Հեղինե Ամիրխանյանի լիազոր ներկայացուցիչ Արա Ղազարյանի հատուկ վերանայման բողոքները պետք է բավարարել մասնակի․ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2026 թվականի մարտի 17-ի որոշումը` Ավեդիս Կարագուլյանի գույքային պատասխանողի դատավարական կարգավիճակը դադարեցնելու և դրա արդյունքում Ա.Կարագուլյանի կողմից հանցագործությամբ պատճառված վնասի հատուցման նպատակով ՀՀ քննչական կոմիտեի դեպոզիտ հաշվին մուտքագրված և ներկայումս ՀՀ դատախազության դեպոզիտ հաշվին գտնվող գումարի մնացորդը՝ 541.190.500 (հինգ հարյուր քառասունմեկ միլիոն հարյուր իննսուն հազար հինգ հարյուր) ՀՀ դրամը, որպես հարկադրանքի միջոց դիտարկելու ու այն վերջինիս վերադարձնելու մասով, բեկանել և այդ մասով կայացնել փոխարինող դատական ակտ, այն է՝ սույն քրեական գործով պահպանել Ավեդիս Կարագուլյանի գույքային պատասխանողի դատավարական կարգավիճակը, իսկ՝ Ա.Կարագուլյանի կողմից հանցագործությամբ տուժողներին պատճառված վնասի հատուցման նպատակով ՀՀ քննչական կոմիտեի դեպոզիտ հաշվին մուտքագրված և ներկայումս ՀՀ դատախազության դեպոզիտ հաշվին գտնվող գումարի մնացորդը՝ 541.190.500 (հինգ հարյուր քառասունմեկ միլիոն հարյուր իննսուն հազար հինգ հարյուր) ՀՀ դրամը, թողնել ՀՀ դատախազության դեպոզիտ հաշվին։
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ, 362-րդ և 393-րդ հոդվածներով՝ Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Տուժող Կարեն Հակոբյանի, տուժող Արմեն Հակոբյանի, տուժողի լիազոր ներկայացուցիչներ Ստեփան Նավասարդյանի և Գրիշա Ղազարյանի, ՀՀ գլխավոր դատախազության պետական իշխանության դեմ ուղղված հանցագործությունների գործերով վարչության դատախազ Խաչատուր Գալստյանի և տուժող Հեղինե Ամիրխանյանի լիազոր ներկայացուցիչ Արա Ղազարյանի հատուկ վերանայման բողոքները բավարարել մասնակի:
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2026 թվականի մարտի 17-ի որոշումը՝ Ավեդիս Կարագուլյանի գույքային պատասխանողի դատավարական կարգավիճակը դադարեցնելու և դրա արդյունքում Ա.Կարագուլյանի կողմից որպես հանցագործությամբ տուժողներին պատճառված վնասի հատուցում ՀՀ քննչական կոմիտեի դեպոզիտ հաշվին /հետագայում գումարը փոխանցվել է ՀՀ դատախազության դեպոզիտ հաշվին/ փոխանցված գումարը հարկադրանքի միջոց դիտարկելու ու վերջինիս վերադարձնելու մասով, բեկանել։
Սույն քրեական գործով պահպանել Ավեդիս Կարագուլյանի գույքային պատասխանողի դատավարական կարգավիճակը, իսկ՝ Ա.Կարագուլյանի կողմից հանցագործությամբ տուժողներին պատճառված վնասի հատուցման նպատակով ՀՀ քննչական կոմիտեի դեպոզիտ հաշվին մուտքագրված և ներկայումս ՀՀ դատախազության դեպոզիտ հաշվին գտնվող գումարի մնացորդը՝ 541.190.500 (հինգ հարյուր քառասունմեկ միլիոն հարյուր իննսուն հազար հինգ հարյուր) ՀՀ դրամը, թողնել ՀՀ դատախազության դեպոզիտ հաշվին։
Սույն որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում հրապարակման պահից և կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` ստանալու օրվանից հետո 15-օրյա ժամկետում:


ԴԱՏԱՎՈՐ` ԱԴՐԻՆԵ ՂՈՒԿԱՍՅԱՆ