Հիմնական
Գործի համար:
ԵԴ1/0172/01/25
Վիճակագրական տողի համար :
3.1
Պատասխանող
Արման Կակոյան Մասիսի
Դատավոր
Երևանի քրեական դատարան
Ռոման Սմբատյան
Քրեական վերաքննիչ
Աննա Մաթևոսյան
Հոդվածներ
Երևանի քրեական դատարան
ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգիրք
Հոդված 10
Դատավոր
Երևանի քրեական դատարան
Ռոման Սմբատյան
Քրեական վերաքննիչ
Աննա Մաթևոսյան
| Դատարան | Օր | Ժամ | Դատարանի դահլիճի համար | Ստատուս | Որոշում | Այլ նշումներ |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Երևանի քրեական դատարան | 2025-03-27 | 13:00 | 2 | Կայացել է | ||
| Տվյալների կենտրոն | 2025-03-04 | 16:00 | 2 | Նիստը կայացել է | ||
| Տվյալների կենտրոն | 2025-02-17 | 17:00 | 2 | Նիստը կայացել է | ||
| Տվյալների կենտրոն | 2025-01-30 | 13:30 | 2 | Նիստը կայացել է |
ԵԴ1/0172/01/25
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի
ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան
Նախագահող դատավոր Ռ․Սմբատյանի
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
«24» մարտի 2025թ. ք.Երևան
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև՝ Վերաքննիչ դատարան), նախագահությամբ՝ դատավոր Ա.Մաթևոսյանի, գրավոր ընթացակարգով քննության առնելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (այսուհետ նաև՝ Առաջին ատյանի դատարան) 2025 թվականի փետրվարի 17-ի ԵԴ1/0172/01/25 որոշման դեմ մեղադրյալ Արման Մասիսի Կակոյանի պաշտպաններ Լեռնիկ Հովհաննիսյանի և Վազգեն Հովսեփյանի (այսուհետ նաև՝ Բողոքաբեր) հատուկ վերանայման բողոքը.
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
Վարութային նախապատմությունը.
2025 թվականի հունվարի 13-ին Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազությունից Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան է ստացվել 14138124 քրեական վարույթը։
2025 թվականի հունվարի 16-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի որոշմամբ քրեական գործով վարույթ է ստանձնվել։
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի փետրվարի 17-ի որոշմամբ մեղադրյալ Արման Մասիսի Կակոյանի նկատմամբ կալանքի տակ գտնվելու ժամկետը երկարաձգվել է 3 (երեք) ամիս ժամանակով:
Առաջին ատյանի դատարանի վերոնշյալ որոշման դեմ 2025 թվականի փետրվարի 28-ին հատուկ վերանայման բողոք են ներկայացրել մեղադրյալ Արման Մասիսի Կակոյանի պաշտպաններ Լեռնիկ Հովհաննիսյանը և Վազգեն Հովսեփյանը։
Վերաքննիչ դատարանի՝ 2025 թվականի մարտի 14-ի որոշմամբ մեղադրյալ Արման Մասիսի Կակոյանի պաշտպաններ Լեռնիկ Հովհաննիսյանի և Վազգեն Հովսեփյանի հատուկ վերանայման բողոքը՝ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի փետրվարի 17-ի ԵԴ1/0172/01/25 որոշման դեմ, ընդունվել է վարույթ և սահմանվել հատուկ վերանայման բողոքի քննությունն անցկացնելու գրավոր ընթացակարգ:
Գործի լուծման համար էական նշանակություն ունեցող հանգամանքներ.
Արման Մասիսի Կակոյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 166-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 5-րդ և 6-րդ կետերով այն հանցանքի կատարման համար, որ նա խմբի կազմում, մարմնական վնասվածք պատճառելու համար նախապես պատրաստված և հարմարեցված սուր ծակող-կտրող գործիքով՝ այն է դանակին նմանեցվող առարկայի գործադրմամբ, կյանքի համար վտանգավոր ծանր մարմնական վնասվածք է պատճառել Վիրապ Լևոնի Հովհաննիսյանին:
Այսպես.
2024 թվականի հունվարի 24-ին՝ ժամը 18:30-ի սահմաններում, Արման Մասիսի Կակոյանը տեղեկանալով, որ Վիրապ Լևոնի Հովհաննիսյանը գտնվում է Կոմիտաս 16 հասցեում գործող «Արևելյան խոհանոց» սննդի կետում, վերջինի հետ որոշակի հարցերի շուրջ պարզաբանումներ կատարելու նպատակով Էդգար Արթուրի Հակոբյանի, Ռոբերտ Արթուրի Անդրեասյանի, Զաքար Թաթուլի Անդրեասյանի և քրեական վարույթով չպարզված այլ անձանց հետ այցելել է «Արևելյան խոհանոց»-ի առաջին առանձնասենյակ, որտեղ խոսակցության ընթացքում միմյանց չհասկանալու հետևանքով և արդեն ծագած վիճաբանությունը շարունակելու նպատակով դուրս են եկել «Արևելյան խոհանոց» սննդի կետի աջակողմյան հատված և Զաքար Թաթուլի Անդրեասյանի, Էդգար Արթուրի Հակոբյանի, Ռոբերտ Արթուրի Անդրեասյանի և քրեական վարույթով չպարզված այլ անձանց հետ խմբի կազմում գիտակցելով իրենց գործողությունների բնույթն ու վտանգավորությունը, մեկ միասնական դիտավորությամբ, փոխլրացնելով համատեղ արդյունքի հասնելուն ուղղված միմյանց գործողությունները, Վիրապ Լևոնի Հովհաննիսյանին մարմնական վնասվածք պատճառելու դիտավորությամբ՝ Ռոբերտ Արթուրի Անդրեասյանը՝ մարմնական վնասվածք պատճառելու համար նախապես պատրաստված և հարմարեցված սուր ծակող-կտրող գործիքով՝ այն է դանակին նմանեցվող առարկայով 3 անգամ, Զաքար Թաթուլի Անդրեասյանը 1 անգամ ոտքով, 3 անգամ ձեռքերով, Էդգար Հակոբյանը՝ 4 անգամ ոտքով և 2 անգամ ձեռքով, Արման Մասիսի Կակոյանը՝ 3 անգամ ոտքով և 2 անգամ ձեռքերով, հարվածներ են հասցրել Վիրապ Լևոնի Հովհաննիսյանի մարմնի տարբեր մասերին՝ պատճառելով զույգ ստորին կոպերի, աջ ուսահոդի առաջնային և հետին մակերեսների արյունազեղումների, քթի, աջ այտակնակապճային, աջ ճակատային շրջանների փափուկ հյուսվածքների սալջարդի, գլխի աջ ծոծրակային շրջանի կտրած-պատռած վերքերի, ձախակողմյան պնևմոթորաքսով, կողոսկրի վնասումով ուղեկցված կրծքավանդակի ձախ կեսի ծակած-կտրած, թափանցող, աջ գոտկային, աջ հետույքային շրջանների ծակած-կտրած վերքերի ձևով՝ կյանքի համար վտանգավոր ծանր մարմնական վնասվածքներ:
Առաջին ատյանի դատարանի որոշման պատճառաբանությունների համաձայն՝
«(…) Դատարանը նախ հարկ է համարում անդրադառնալ այն հարցին, թե մինչև քրեական գործի նյութերը և ապացույցներն օրենքով սահմանված պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում հետազոտելը, քրեական գործն ըստ էության քննող դատարանն իրավասու է արդյոք տվյալ փուլում քննարկման առարկա դարձնել մեղադրյալի կողմից հանցագործություն կատարելու վերաբերյալ հիմնավոր կասկածի առկայության կամ բացակայության հարցը:
Նշվածի կապակցությամբ Դատարանը հարկ է համարում նկատել, որ մրցակցող արժեքների` մի կողմից արդարադատության իրականացման դատարանի լիազորության, իսկ մյուս կողմից անձի ազատության իրավունքի և դրան հակակշռող հանրային շահի համարժեք ապահովման անհրաժեշտությունից ելնելով` դատարանի վարույթում գտնվող քրեական գործերով որպես խափանման միջոց կիրառված կալանավորումը հիմնավոր կամ ոչ հիմնավոր համարելու վերաբերյալ հարցի քննարկման սահմանները ողջամտորեն պետք է նեղ լինեն մինչդատական վարույթի նկատմամբ դատական վերահսկողության շրջանակներում կալանքի կապակցությամբ կայացվող որոշումների վերանայման սահմաններից: Մասնավորապես` վերոնշվածի շրջանակներում չեն կարող քննարկվել այնպիսի հարցեր, որոնք այս կամ այն չափով առնչվում են գործի ըստ էության լուծմանը: Այդպիսիք են, օրինակ, հիմնավոր կասկածի առկայության, արարքի որակման, որոշման հիմքում դրված ապացույցների թույլատրելիության հետ կապված հարցերը և այլն (նման մոտեցումը համահունչ է Նարեկ Հարությունյանի գործով 2016 թվականի մարտի 30-ի թիվ ԵԱՆԴ/0081/01/14 որոշման 18-րդ կետում ՀՀ վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշմանը):
Մեղադրանքի հիմնավոր կամ անհիմն լինելու, մեղադրյալի մեղավորության կամ անմեղության հարցերին դատարանը սույն փուլում չի անդրադառնում և չի էլ կարող անդրադառնալ, քանի որ դրանք բացառապես հետագա փուլերի հարցեր են և չեն կարող քննարկվել մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված կալանքի հարցի քննության ժամանակ։
Վերը շարադրված իրավադրույթների լույսի ներքո վերլուծելով սույն քրեական գործի փաստական հանգամանքները, ինչպես նաև հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ մեղադրյալ Արման Կակոյանի նկատմամբ քրեական գործը հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է դատարան և դատավորի կողմից ստանձնվել է քրեական գործի վարույթը, Դատարանը, հիմք ընդունելով անմեղության կանխավարկածի սկզբունքի առաջնայնությունը, արձանագրում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոց կիրառելու պայմաններն առերևույթ առկա են:
Դատարանը արձանագրում է նաև, որ դատավորի կողմից քրեական գործի վարույթը ստանձնելուց հետո Դատարանն է հանդիսանում քրեական գործի վարույթի պատասխանատուն, և վարույթի ընթացքում առաջացող ռիսկերը հենց նույն քրեական գործի վարույթը ստանձնած դատավորն է գնահատում՝ կաշկանդված չլինելով մինչդատական վարույթի ընթացքում գնահատված ռիսկերով։ Այլ կերպ՝ սույն փուլում գործի քննության ծավալը տարբերվում է մինչդատական վարույթում առկա ծավալից և սույն փուլում Դատարանն է գնահատում դատական քննության ընթացքում առաջացող ռիսկերը՝ այդ թվում նաև խափանման միջոցի ընտրության ժամանակ առկա հիմքերը:
Ինչ վերաբերում է կալանավորման կիրառման հիմքերին, ապա նշվածը ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից համակարգային վերլուծության են ենթարկվել Ա.Ճուղուրյանի և մի շարք այլ գործերով կայացված որոշումներում, որտեղ հետևողականորեն ամրապնդվել և զարգացվել են քրեական դատավարության ընթացքում կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելիս անձի ազատության իրավունքի կամայական կամ անհիմն սահմանափակումը բացառելուն ուղղված երաշխիքները:
Անդրադառնալով մեղադրյալ Արման Կակոյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանավորման հիմքերին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ բարձր է հավանականությունն առ այն, որ ազատության մեջ հայտնվելու պայմաններում մեղադրյալը կդիմի փախուստի: Դատարանը սույն եզրահանգմանն է գալիս հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ ըստ գործում առկա փաստական տվյալների՝ նախաքննության ընթացում տևական ժամանակ մեղադրյալի նկատմամբ հետախուզում է հայտարարված եղել և հայտնաբերվել է միայն 2024 թվականի նոյեմբերի 7-ին: Բացի այդ, Դատարանը ուշադրություն է դարձնում մեղադրյալին մեղսագրվող ենթադրյալ հանցավոր արարքի բնույթի, դրա հանրային վտանգավորության աստիճանի վրա, որոնք ևս էական նշանակություն ունեն մեղադրյալի հետագա վարքագիծը կանխորոշելու հարցում: Մասնավորապես՝ Ա.Կակոյանին մեղսագրվում է առողջության դեմ ուղղված ծանր հանցագործություն, որի համար նախատեսված է բացառապես ազատազրկման ձևով պատիժ՝ հինգից տասը տարի ժամկետով:
Դատարանը, անդրադառնալով մեղադրյալի կողմից ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 43-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով դրված պարտականությունը չխոչընդոտել քրեական վարույթին, այդ թվում` ապօրինի չմիջամտել ապացուցման գործընթացին չկատարելու հավանականությանը, արձանագրում է՝ Դատարանը նոր է ստանձնել սույն գործի վարույթը, նոր է նախնական դատալսումներ նշանակվել, դեռևս չի անցել հիմնական դատալսումների փուլ և սույն քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցները դեռևս չեն հետազոտվել, չեն հարցաքննվել դատակոչված վկաները: Այլ կերպ՝ քանի դեռ գործի քննությունը չի անցել հիմնական դատալումների փուլ և տվյալ պահին գործով ձեռք բերված որևէ ապացույց հետազոտված չէ, հնարավոր դատակոչի ենթակա անձինք հարցաքննված չեն, ապացույցները գնահատված չեն, գործի քննությանը խոչընդոտելու վտանգի բացակայության մասին պնդել հնարավոր չէ, քանի որ քրեական գործը դեռ նոր է վարույթ ընդունվել, հիմնական դատալսումներ նշանակելու որոշում դեռևս չի կայացվել, ապացույցները չեն հետազոտվել:
Հարկ է ընդգծել, որ խափանման միջոցի կիրառման հիմքերն ունեն կանխատեսական, մոտավոր բնույթ, քանի որ ենթադրում են ապագային վերաբերող իրադարձություններ:
Դատարանն անընդունելի է համարում խափանման միջոցի հիմքերը հաստատող կանխատեսական դատողությունները նույնացնելը արդեն իսկ կատարված արարքի հետ, քանզի սույն պարագայում քրեական վարույթին խոչընդոտելն արդեն իսկ քրեական օրենսգրքով արգելված արարք է, մինչդեռ խափանման միջոցի հիմքերի համատեքստում այդ հնարավոր արարքը կատարելու վերաբերյալ ենթադրությունն ունի միայն ապագային վերաբերող կանխատեսական բնույթ և չի անցնում ողջամիտ կասկածի շեմը: Այլ կերպ՝ դատարանը խափանման միջոցի հիմքերն քննարկելիս գնահատման է ենթարկում միայն այդ արարքների կատարման հնարավորության ռիսկը և ոչ թե կատարած կամ չկատարած լինելու վերաբերյալ հաստատված փաստերը: Հարկ է նկատել նաև, որ յուրաքանչյուր պարտականության ապահովումը գնահատվում է տարբեր չափանիշներով: Եթե որոշակի պարտականությունների կատարման ապահովումը հնարավոր է պայմանավորել արդեն իսկ չկատարված պարտականության փաստով, ապա որոշների դեպքում չկատարված պարտականության փաստի առկայություն պարտադիր չէ, այլ խափանման միջոցը կարող է կիրառվել այդ պարտավորությունների ապագայում չկատարելու վտանգը չեզոքացնելու նպատակով:
Ամփոփելով նշվածը՝ Դատարանն արձանագրում է, որ գործով առկա չեն այնպիսի փաստական տվյալներ, որոնք չեզոքացնում են Արման Կակոյանի կալանքի տակ պահելու երկու վերը մատնանշված հիմքերը, ուստի մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ կալանքը, վերացնելու կամ փոխելու փաստական հիմքեր չկան:
Նշված երկու հիմքերի առկայությունը արձանագրվել է նաև ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի կողմից ոչ տևական ժամանակ առաջ՝ 12.12.2024 թվականին:
Ինչ վերաբերում է մեղադրյալի անձը բնութագրող հանգամանքներին, ապա Դատարանն արձանագրում է, որ դրանց համակցությունը վերը արձանագրված հանգամանքների համատեքստում ի զորու չէ նվազեցնել Ա.Կակոյանի նկատմամբ կալանքի կիրառման անհրաժեշտությունը:
Հիմք ընդունելով կալանքի առկա հիմքերը ու հիմնավորումները և հաշվի առնելով Արման Կակոյանին մեղսագրվող ենթադրյալ արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, վերջինիս անձը բնութագրող տվյալները, Դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ փուլում ՀՀ քրեական դատավարության 116-րդ հոդվածով սահմանված նպատակներին հնարավոր չէ հասնել մեղադրյալի նկատմամբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառմամբ, քանի որ այլ խափանման միջոցներն ի զորու չեն լինի ապահովելու մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը, հետևաբար՝ վարույթի բնականոն ընթացքն ապահովելու և վերոնշված ռիսկերը նվազեցնելու համար մեղադրյալ Արման Կակոյանի Ենոքյանի նկատմամբ կիրառված կալանքը պետք է երկարաձգել երեք ամիս ժամկետով՝ մինչև 2025 թվականի մայիսի 23-ը ներառյալ:
(…)»:
Բողոքի հիմքերը և փաստարկները.
Մեղադրյալ Ա.Կակոյանի պաշտպաններ Լ. Հովհաննիսյանը և Վ. Հովսեփյանը խնդրել են ամբողջությամբ բեկանել Առաջին ատյանի դատարանի 2025 թվականի փետրվարի 17-ի որոշումը և Արման Կակոյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոցը կիրառել կամ վարչական հսկողությունը, կամ տնային կալանքը՝ համակցված բացակայելու արգելք խափանման միջոցով։
Պաշտպանների հատուկ վերանայման բողոքի համաձայն՝
«(…) Հարկ է նշել, որ Դատարանի վերը նշված եզրահանգումներն անհիմն են և հիմնված են զուտ ենթադրությունների վրա։
Այսպես․
Նախ, անհրաժեշտ ենք համարում փաստել, որ թեև քրեական գործը գտնվում է դատարանում՝ նախնական դատալսումների փուլում և հիմնավոր կասկածին չպետք է անդրադարձ կատարվի, այնուամենայնիվ, հարկ ենք համարում արձանագրել, որ քրեական գործի նյութերով չի հիմնավորվել հիմնավոր կասկածը, մեր պաշտպանյալ Արման Կակոյանի առնչությունը նշված դեպքին, ինչն իրավացիորեն արձանագրվել է նաև Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 08․11․2024թ․ կալանք կիրառելու մասին քննիչի միջնորդությունը քննարկելու և այն մերժելու որոշմամբ, այն է՝ դատարանը փաստել է, որ կատարված քննության արդյունքում չի ձևավորվում հիմնավոր կասկածը, որը կլիներ արժանահավատ, ողջամիտ և բարեխիղճ, իսկ դրա բացակայությունը բացառում է կալանքի կիրառման հնարավորությունը։ Ավելին, դատարանն արձանագրել է նաև, որ եթե նույնիսկ արձանագրվեր հիմնավոր կասկածի առկայությունը, ապա սույն պարագայում պետք է արձանագրել, որ առկա իրավիճակում հիմքերի առումով կանխատեսական ենթադրությունների պարագայում չի արձանագրվում անձին կալանքի տակ պահելու անհրաժեշտությունը։
Հետևաբար, հիմնավոր կասկածի բացակայության պայմաններում բացակայում են նաև կալանքի հիմքերը։
Ավելորդ չենք համարում նշել, որ վարույթն իրականացնող քննիչի կողմից քննությամբ թույլ են տրվել ՀՀ քրեական դատավարության օերնսդրությամբ սահմանված նորմերի կոպիտ և էական խախտումներ, որոնցից ընդամենը անդրադառնում ենք հետևյալին․
Քննիչն արձանագրություն է կազմել ու ինքն իրենից վերցրել է բացատրություն, որի մեջ անհիմն հերքել ու խեղաթյուրել է 08․12․2024թ․ դատարանում կալանքի միջնորդության քննության ժամանակ դատարանի կողմից իրեն ուղղված որոշ հարցերին տրված պատասխանները, չնայած դրանք ձայնագրված են եղել, այն ուղարկել է ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան։
Բացի այդ, վկայի մասնակցությամբ կրիչում առկա տեսագրության զննությամբ քննիչը կատարել է անձի ճանաչում, որպիսի քննչական գործողություն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված չէ։ Ավելին, գործում առկա փաստական տվյալների համաձայն այս գործողության ժամանակ քննիչն ուղղորդել է վկային, որ ճանաչի հատկապես իր կողմից մատնանշված անձին։
Նման պայմաններում ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարանը դրանք և Ա․Կակոյանին մեղսագրվող արարքի հետ առնչություն չունեցող այլ հանգամանքները որպես հիմնավոր կասկածին առնչվող հանգամանք դրել է իր որոշման հիմքում։
Անդրադառնալով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ Արման Կակոյանի նկատմամբ ընտրված կալանքը երեք ամիս ժամկետով երկարաձգելու մասին 17․02․2025թ․ որոշմամբ արձանագրված կալանքի հիմքերին, որ բարձր է հավանականությունը, թե Արման Կակոյանը կդիմի փախուստի, ինչպես նաև, որ ապացույցները դեռևս չեն հետազոտվել ու գնահատվել, ուստի գործի քննությանը խոչընդոտելու վտանգի բացակայության մասին պնդել հնարավոր չէ, ապա փաստում ենք, որ այս եզրահանգումները զուտ ենթադրություններ են, որոնք չեն բխում գործի նյութերում առկա փաստական տվյալներից։
Մասնավորապես, Արման Կակոյանը մինչև 2024 թվականի նոյեմբերի 7-ը տեղյակ չի եղել, որ Երևանի Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժնում քննվող քրեական գործով ինքը որպես վկա հրավիրվել է հարցաքննության, իր նկատմամբ 06․06․2024թ․ հարուցվել է քրեական հետապնդում և հայտարարվել է հետախուզում։ Քրեական գործի նյութերում առկա չէ Արման Կակոյանին կամ նրա ընտանիքի չափահաս անդամին, կամ որևէ մեկին ուղարկված ծանուցագիր ստացած լինելու վերաբերյալ պատշաճ տեղեկություն։ Առկա են բնակարան այցելելու վերաբերյալ արձանագրություններ, որոնցով փաստվել է միայն, որ Արման Կակոյանն այդ պահին տանը չէ։ Ավելին, նշված արձանագրություններից ոչ մեկում չի նշվել, թե ինչի համար են ոստիկաններն այցելել Արման Կակոյանի բնակարան, ուր են հրավիրում նրան, ինչպես նաև ընտանիքի որևէ անդամի չեն տեղեկացրել, որ Ա․Կակոյանը երբ, ուր և ում մոտ ներկայանա՝ չտալով որևէ ծանուցագիր։ Նման որևէ փաստ քրեական գործով արձանագրված չէ։
(…)
Բացի այդ, 2024 թվականի նոյեմբերի 7-ին Արման Կակոյանը քննիչի կողմից ձերբակալվելու վերաբերյալ որոշման հիման վրա տանից է ձերբակալվել և տարվել Երևանի Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժին, այնուհետև ներկայացվել է դատարան՝ խափանման միջոց կալանք կիրառելու միջնորդությունը քննելու համար։ Դատարանի կողմից նշված միջնորդությունը մերժելուց հետո Արման Կակոյանն անհապաղ ազատվել է արգելանքից և այդ ժամանակ տեղյակ լինելով, որ իր վերաբերյալ քրեական հետապնդում է հարուցված, սովորականի պես շարունակել է բնակվել իր տանը՝ ընտանիքի հետ միասին, աշխատել է և որևէ անգամ չի փորձել խուսափել կամ թաքնվել քննությունից ու վարույթն իրականացնող մարմնից, կամ խոչընդոտել քննությանը։ Ավելին, երբ հատուկ վերանայման բողոքի հիման վրա 12․12․2024թ․ ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարանի կողմից բեկանվել է առաջին ատյանի դատարանի կալանքը մերժելու մասին որոշումը ու նրա նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել կալանքը, որը չի ուղարկվել Ա․Կակոյանին՝ խախտելով նրա բողոքարկման իրավունքը, Ա․Կակոյանը դարձյալ իր տանն է եղել և ոչ մի անգամ վարույթն իրականացնող քննիչը նրան չի ծանուցել ներկայանալ քննչական բաժին, սակայն 17․12․2024թ․ քննիչի կողմից հանձնարարություն է տրվել ոստիկանությանը, որ նրան հայտնաբերեն ու ներկայացնեն քննչական բաժին, իսկ 23․12․2024թ․-ին ոստիկանները նրան կրկին իր տանից տեղափոխել և ներկայացրել են քննիչին, որից հետո տեղափոխվել է ՀՀ ԱՆ «Նուբարաշեն» ՔԿՀ։
Այսինքն, նման պայմաններում էլ փաստվում է, որ մեր պաշտպանյալ Արման Կակոյանը չի թաքնվել քննությունից և չի խուսափել վարույթն իրականացնող մարմին ներկայանալուց՝ իր վրա դրված պարտականությունները կատարելուց։
Փախուստի դիմելու հավանականությունը չի կարող բարձր լինել նաև նրանով, որ Ա․Կակոյանն ունի մշտական բնակության վայր, բնութագրվում է դրական, նախկինում էլ դատապարտված չի եղել, ունի ընտանիք, խնամքին են հինգ անձ՝ կինը և մինչև յոթ տարեկան չորս մանկահասակ երեխա, որոնց կենսակերպն ապահովում է ինքը, ինչը նույնպես հաշվի չի առել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանը 17․02․2025թ․ կալանքի ժամկետը երկարաձգելու մասին հարցը քննարկելու ժամանակ։
(…)
2․7. Այսպիսով, կրկին փաստում ենք այն, որ Դատարանի վերոնշված եզրահանգումները հիմնված են զուտ ենթադրությունների վրա, ինչն անթույլատրելի է։ Գործի նյութերում առկա չէ որևէ փաստական տվյալ, որ մեր պաշտպանյալ Արման Կակոյանը թաքնվել է քննությունից, կամ այդպիսի փորձ է կատարել և, կամ խոչընդոտել է քննությանն՝ անձամբ կամ մեկ ուրիշի միջոցով փորձել է խնդրել կամ ստիպել, որ հօգուտ իրեն ցուցմունքներ տան, փաստերը թաքցնեն կամ կեղծեն, վարույթն իրականացնող քննիչը դատարանում նույնպես հերքել է մեղադրյալ Ա․Կակոյանի կողմից որևէ ձևով նախաքննությանը խոչընդոտելը։ Բացի այդ, քրեական գործն արդեն իսկ գտնվում է դատարանում, նախաքննությամբ հարցաքննվել են անձիք, նշանակվել են փորձաքննություններ խստացվել են եզրակացությունները և գործի քննության տվյալ փուլում մեղադրյալի հավանական վարքագծի հետ կապված Դատարանի մտավախությունը չի կարող հիմնավոր համարվել։
Վերոգրյալից ելնելով, այնուամենայնիվ, եթե դատարանը գտնում էր, որ Ա․Կակոյանի նկատմամբ պետք է ընտրվեր խափանման միջոց, ապա գործի քննության շահերից ելնելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով սահմանված այլընտրանքային խափանման միջոցների համակցված կիրառումը կարող էր ապահովել մեղադրյալ Ա․Կակոյանի պատշաճ վարքագիծը։
(…)»։
Վերաքննիչ դատարանում վարույթի մասնակիցների բացատրությունները, դրանք հիմնավորող նյութերը, միջնորդությունները, բողոքի պատասխանները.
Վերաքննիչ դատարանում վարույթի մասնակիցների բացատրություններ, դրանք հիմնավորող նյութեր, միջնորդություններ, բողոքի պատասխաններ չեն ստացվել:
Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն՝ դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի 3-րդ և 4-րդ մասերի համաձայն`
«3. Հատուկ վերանայումն իրականացվում է բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում:
4. Հատուկ վերանայման կարգով դատական ակտ կայացնելիս վերադաս դատարանը հիմնվում է միայն ստորադաս դատարանում հետազոտված ապացույցների կամ նյութերի և վարույթի մասնակիցների արած պնդումների վրա:»:
Վերաքննիչ դատարանը, բողոքի հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում դատական ստուգման ենթարկելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի փետրվարի 17-ի ԵԴ1/0172/01/25 որոշման օրինականությունը և հիմնավորվածությունը, ինչպես նաև ուսումնասիրելով Վերաքննիչ դատարանին ներկայացված նյութերը, գտնում է, որ սույն հատուկ վերանայման բողոքի քննության կապակցությամբ անհրաժեշտ է անդրադառնալ հետևյալ իրավական հարցին. հիմնավորված են արդյո՞ք Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի փետրվարի 17-ի ԵԴ1/0172/01/25 որոշմամբ արտահայտված հետևությունները, թե՝ ոչ:
Վերոգրյալի կապակցությամբ Վերաքննիչ դատարանն անհրաժեշտ է համարում արձանագրել հետևյալը.
ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք: Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով՝
(…)
4) անձին իրավասու մարմին ներկայացնելու նպատակով, երբ առկա է նրա կողմից հանցանք կատարած լինելու հիմնավոր կասկած, կամ երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է հանցանքի կատարումը կամ դա կատարելուց հետո անձի փախուստը կանխելու նպատակով
(…)»:
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» Եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով.
(…)
գ) անձի օրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը՝ իրավախախտում կատարած լինելու հիմնավոր կասկածի առկայության դեպքում նրան իրավասու օրինական մարմնին ներկայացնելու նպատակով կամ այն դեպքում, երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է համարվում նրա կողմից հանցագործության կատարումը կամ այն կատարելուց հետո նրա փախուստը կանխելու համար (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Վարույթի ընթացքում անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոցները կարող են կիրառվել ոչ այլ կերպ, քան սույն օրենսգրքով սահմանված հիմքերով և կարգով: Վարույթի ընթացքում անձին ազատությունից զրկելը չպետք է պատժի նպատակ հետապնդի:
2. Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտրելիս առաջնորդվում է նվազագույնի սկզբունքով։ Արգելվում է անձի նկատմամբ ընտրել ավելի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը։
(…)
4. Անձին կալանավորելը, կալանքի ժամկետը երկարաձգելը, բժշկական հաստատությունում հարկադրաբար տեղավորելը թույլատրվում են միայն դատարանի որոշմամբ` այն դեպքում, երբ անձի օրինական վարքագիծը չի կարող երաշխավորվել հարկադրանքի այլ միջոցներով:
(…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 43-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
«2. Մեղադրյալը պարտավոր է՝
1) ներկայանալ վարույթն իրականացնող մարմնի հրավերով.
2) վարույթն իրականացնող մարմնի պահանջով ենթարկվել բժշկական զննման, մատնադրոշմման, անձնական խուզարկության, քննման և փորձաքննության, լուսանկարվել կամ փորձաքննության համար հանձնել սույն օրենսգրքով նախատեսված նմուշներ.
3) չխոչընդոտել քրեական վարույթին, այդ թվում` ապօրինի չմիջամտել ապացուցման գործընթացին.
4) այլ վայր մեկնելիս վարույթն իրականացնող մարմնին նախապես տեղեկացնել իր գտնվելու նոր վայրի և իր հետ հաղորդակցվելու միջոցների մասին.
5) ենթարկվել վարույթն իրականացնող մարմնի կարգադրություններին և դատական նիստի կարգին:»:
Խափանման միջոցի, այդ թվում՝ կալանավորման, կիրառման հիմքերն ամրագրած են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածում՝
«1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը:
2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝
1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ
2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ
3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար:
3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները:
(…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Կալանքը դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին օրենքով նախատեսված դեպքերում և կարգով ազատությունից զրկելն է` օրենքով և դատարանի այդ որոշմամբ սահմանված ժամկետով:
2. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն անբավարար է սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու համար:
(…)
4. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ փաստական հանգամանքների բավարար ամբողջությամբ քննիչի կամ դատախազի կողմից հիմնավորվել և դատարանի կողմից պատճառաբանված հաստատվել են սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով նախատեսված իրավաչափության համապատասխան պայմանները: Դատական վարույթում կալանքի կիրառման համար բավարար է դատարանի կողմից նշված պայմանների պատճառաբանված հաստատումը։
5. Կալանքի ժամկետը երկարաձգելիս դատարանի առջև անհրաժեշտ է հիմնավորել նաև վարույթի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքները բացահայտելու նպատակով վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից գործադրված պատշաճ ջանասիրությունը (due diligence), ինչպես նաև տվյալ մեղադրյալի նկատմամբ քրեական հետապնդումը շարունակելու անհրաժեշտությունը:
6. Կալանք կիրառելու կամ կալանքի ժամկետը երկարաձգելու մասին դատարանի որոշմամբ կարող է սահմանափակվել մեղադրյալի՝ այլ անձանց հետ հաղորդակցվելու իրավունքը, եթե փաստական հանգամանքների բավարար ամբողջությամբ քննիչի կամ դատախազի կողմից հիմնավորվել և դատարանի կողմից պատճառաբանված հաստատվել է այդպիսի սահմանափակման անհրաժեշտությունը, ներառյալ ժամկետին և անձանց շրջանակին վերաբերող պայմանները:»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 122-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Այլընտրանքային խափանման միջոցները կարող են կիրառվել ինչպես առանձին, այնպես էլ համակցված, եթե հնարավոր է ապահովել դրանց պայմանների միաժամանակյա պահպանումը:
2. Սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով նախատեսված խափանման միջոցները կարող է կիրառել միայն դատարանը: Դատական վարույթում դատարանն իրավասու է կիրառելու նաև սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-8-րդ կետերով նախատեսված այլընտրանքային խափանման միջոցները:
3. Մինչդատական վարույթում սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-8-րդ կետերով նախատեսված այլընտրանքային խափանման միջոցները կարող է կիրառել`
1) քննիչը` մինչև մեղադրական եզրակացությունը վարույթի նյութերի հետ միասին դատախազին հանձնելը.
2) հսկող դատախազը` մեղադրական եզրակացությունը վարույթի նյութերի հետ միասին քննիչից ստանալու պահից մինչև դրանք դատարան հանձնելը.
3) դատարանը` խափանման միջոց կիրառելու կամ կիրառված խափանման միջոցի ժամկետը երկարաձգելու միջնորդությունը լուծելիս:
4. Սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ և 4-րդ կետերով նախատեսված այլընտրանքային խափանման միջոցները քննիչը կարող է կիրառել բացառապես հսկող դատախազի համաձայնությամբ:
5. Այլընտրանքային խափանման միջոցները կարող են կիրառվել սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված հանգամանքների վերաբերյալ ողջամիտ ենթադրության առկայության դեպքում:»:
Մեղադրյալ Արման Մասիսի Կակոյանի կողմից իրեն մեղսագրված հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածի կապակցությամբ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ մեղադրանքի կողմը, մեղադրյալին վերագրվող հանցանքի համար նրա դատապարտումը մեծապես հավանական համարելով, կազմված և հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ քրեական վարույթի նյութերն ուղարկել էր Առաջին ատյանի դատարան, ինչը թույլ է տալիս Վերաքննիչ դատարանին խափանման միջոցի իրավաչափության այս պայմանը հաղթահարված համարելու համար:
Անդրադառնալով Բողոքաբերների այն փաստարկին, որ Առաջին ատյանի դատարանի վարույթում գտնվող քրեական գործի նյութերով չի հիմնավորվել մեղադրյալ Ա.Կակոյանի կողմից իրեն մեղսագրվող հանցանքը կատարած լինելու մասին հիմնավոր կասկածը ՝ Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում փաստել, որ մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոցի կիրառման վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի որոշման վերանայման շրջանակներում չեն կարող քննարկվել այնպիսի հարցեր, որոնք այս կամ այն չափով առնչվում են գործի ըստ էության լուծմանը, այդ թվում նաև՝ հիմնավոր կասկածի առկայությանը կամ մեղսագրված արարքի որակմանը:
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ նախնական կամ հիմնական դատալսումների ընթացքում մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը վերացնելու, փոխելու, դրա ժամկետը երկարաձգելու հարցի քննության ընթացքում դատարանները չեն հետապնդում կատարված ենթադրյալ հանցագործության բոլոր հանգամանքները հետազոտելու, դրանց քրեաիրավական գնահատական տալու կամ տրված գնահատականն ստուգելու ու համապատասխան որոշում կայացնելու նպատակ, այդ թվում՝ իրավասու չեն կանխորոշելու մեղքի հարցն իրավական գնահատական տալով անձի մեղավորությանը կամ անմեղությանը, անմիջականորեն փաստելով անձի արարքում հանցակազմի առկայությունը կամ բացակայությունը: Նման հարցերը հանդիսանում են արդարադատության իրականացման արդյունքում լուծման ենթակա հարցեր:
Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ մինչդատական վարույթի ավարտված է ու քրեական գործն այլևս Առաջին ատյանի դատարանի վարույթում է գտնվում, այլ կերպ՝ մեղադրյալ Ա.Կակոյանի անձնական ազատության իրավունքը երաշխավորելու, իսկ այն սահմանափակված լինելու կամ սահմանափակելու պարագայում՝ դրա պիտանիությունն ու համաչափությունն ինքնուրույնաբար ստուգելու և պարզելու, անձի անձնական ազատության սահմանափակման ցանկացած դեպքով հանրային և մասնավոր շահերը համադրելու, հակակշռելու, ի հաշիվ մեկի՝ մյուսն առավել կարևորելիս իր հետևությունը պատշաճ խորությամբ հիմնավորելու հարցում Առաջին ատյանի դատարանն օժտված է առավել ընդգրկուն և լայն հնարավորություններով, քանի որ ողջ ծավալով և համակողմանիորեն ծանոթ է ինչպես մինչդատական վարույթի նյութերին, այնպես էլ իր վարույթում քննվող քրեական գործի դատական քննության արդյունքներին, տիրապետում է վարույթի ընթացքում ծագող կոնկրետ իրավիճակին, քաջատեղյակ է կոնկրետ խնդիրներից, մինչդեռ, Վերաքննիչ դատարանի այդ հնարավորությունները սահմանափակ են:
Առաջին ատյանի դատարանը հանդես է գալիս որպես վարույթն իրականացնող մարմին, ուստի որպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելիս Վերաքննիչ դատարանի կողմից կայացված դատական ակտը պետք է հիմնված լինի առավել ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների վրա և ունենա պատճառաբանվածության առավել բարձր չափանիշ, հակառակ մոտեցումը կարող է իր բացասական ազդեցությունը թողնել Առաջին ատյանի դատարանում հիմնական քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա՝ դրանով իսկ սահմանափակելով առաջին ատյանի դատարանի ներքին անկախությունը:
Մինչդեռ, Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում փաստել, որ Բողոքաբերների կողմից չեն ներկայացվել այնպիսի ծանրակշիռ փաստական հիմնավորումներ, որոնք թույլ կտան բավարարելու նրանց կողմից ներկայացված հատուկ վերանայման բողոքը: Մեղադրյալ Արման Մասիսի Կակոյանի նկատմամբ կիրառված կալանք խափանման միջոցի իրավաչափության կապակցությամբ Վերաքննիչ դատարանն իր համաձայնությունն է հայտնում Առաջին ատյանի դատարանի եզրահանգումների հետ և գտնում է, որ մեղադրյալի օրինական վարքագիծը քրեադատավարական ներգործության այլ միջոցների՝ այդ թվում տնային կալանքի և գրավի համակցված կիրառմամբ հնարավոր չէ ապահովել։
Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ՝ մեղադրյալ Ա․Կակոյանի նկատմամբ կալանքը որպես պիտանի խափանման միջոց կիրառելիս պետք է հաշվի է առնել վերջինիս վերագրող արարքի բնույթը, ծանրության աստիճանը, կատարման եղանակը, այն ենթադրաբար խմբի կազմում կատարելը: Եվրոպական դատարանի կողմից ձևավորած իրավական դիրքորոշումների համաձայն՝ կազմակերպված հանցավոր գործունեությանը կամ հանցախմբերին առնչվող գործերով կալանավորված անձին ազատ արձակելու դեպքում նրա կողմից գործով վկաների կամ գործով անցնող այլ կասկածյալների վրա ճնշում գործադրելու կամ վարույթն այլ կերպ խոչընդոտելու ռիսկը հաճախ հատկապես բարձր է (Տե´ս Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ Stvrtecky v. Slovakia գործով 2018 թվականի հունիսի 5-ի վճիռը, գանգատ թիվ 55844/12, կետ 61)։
Վերոգրյալին զուգահեռ Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում արձանագրել, որ խափանման միջոցների օրենքով սահմանված հիմքերն ունեն կանխատեսական, մոտավոր բնույթ, քանի որ ենթադրում են ապագային վերաբերող իրադարձություններ: Հետևաբար՝ մեղադրյալի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու մասին որոշում կայացնելիս ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածում թվարկված «մեղադրյալի ոչ պատշաճ վարքագծի դրսևորումները» ոչ թե պետք է արդեն տեղի ունեցած լինեն, այլ պետք է լինի ռիսկի առկայություն կամ հավանականություն, որ եթե խափանման միջոց չկիրառվի, ապա դրանք տեղի կունենան:
Այսպիսով՝ Վերաքննիչ դատարանը գալիս է այն հետևության, որ մեղադրյալ Ա․Կակոյանի օրինական վարքագիծը հնարավոր չէ ապահովել առավել մեղմ խափանման միջոցների համակցության կիրառմամբ, իսկ փաստական հանգամանքների բավարար ամբողջությամբ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի փետրվարի 17-ի ԵԴ1/0172/01/25 որոշմամբ պատշաճորեն հիմնավորվել է այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառման անհնարինությունը և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով նախատեսված իրավաչափության համապատասխան պայմանները, հետևաբար՝ արձանագրելով և գալով հետևության, որ մեղադրյալ Արման Մայիսի Կակոյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանքի ժամկետը պետք է երկարաձգել ևս 3 (երեք) ամիս ժամկետով՝ Առաջին ատյանի դատարանը հանգել է ճիշտ հետևության։
Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նաև արձանագրել, որ նախաքննության ընթացքում վարույթն իրականացնող քննիչի ոչ իրավաչափ վարքագծի վերաբերյալ հավաստի տվյալների առկայության դեպքում Բողոքաբերները զրկված չեն պատշաճ իրավական գործընթացի շրջանակներում դրանց գնահատական տալու հարցը բարձրացնելու հնարավորությունից, իսկ հաստատվելու դեպքում զրկված չեն նաև քրեական գործի քննության ընթացքում ձեռք բերված ապացույցների թույլատրելիությունը վիճարկելու հնարավորությունից:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«1. Վերաքննիչ դատարանում հատուկ վերանայման արդյունքում վերաքննիչ դատարանը`
1) դատական ակտը թողնում է անփոփոխ.
2) փոփոխում է ստորադաս դատարանի դատական ակտը, եթե փաստական հանգամանքները հնարավորություն են տալիս կայացնելու նման ակտ.
3) ամբողջությամբ կամ որոշակի մասով բեկանում է դատական ակտը՝ բեկանված մասով կայացնելով դրան փոխարինող դատական ակտ:»:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ և 393-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը
Ո Ր Ո Շ Ե Ց
Մեղադրյալ Արման Մասիսի Կակոյանի պաշտպաններ Լեռնիկ Հովհաննիսյանի և Վազգեն Հովսեփյանի հատուկ վերանայման բողոքը, մերժել:
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի փետրվարի 17-ի ԵԴ1/0172/01/25 որոշումը, թողնել անփոփոխ։
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան՝ ստանալու օրվանից հետո 15-օրյա ժամկետում։
ԴԱՏԱՎՈՐ Ա.ՄԱԹԵՎՈՍՅԱՆ
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի
ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան
Նախագահող դատավոր Ռ․Սմբատյանի
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
«24» մարտի 2025թ. ք.Երևան
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև՝ Վերաքննիչ դատարան), նախագահությամբ՝ դատավոր Ա.Մաթևոսյանի, գրավոր ընթացակարգով քննության առնելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (այսուհետ նաև՝ Առաջին ատյանի դատարան) 2025 թվականի փետրվարի 17-ի ԵԴ1/0172/01/25 որոշման դեմ մեղադրյալ Արման Մասիսի Կակոյանի պաշտպաններ Լեռնիկ Հովհաննիսյանի և Վազգեն Հովսեփյանի (այսուհետ նաև՝ Բողոքաբեր) հատուկ վերանայման բողոքը.
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
Վարութային նախապատմությունը.
2025 թվականի հունվարի 13-ին Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազությունից Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան է ստացվել 14138124 քրեական վարույթը։
2025 թվականի հունվարի 16-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի որոշմամբ քրեական գործով վարույթ է ստանձնվել։
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի փետրվարի 17-ի որոշմամբ մեղադրյալ Արման Մասիսի Կակոյանի նկատմամբ կալանքի տակ գտնվելու ժամկետը երկարաձգվել է 3 (երեք) ամիս ժամանակով:
Առաջին ատյանի դատարանի վերոնշյալ որոշման դեմ 2025 թվականի փետրվարի 28-ին հատուկ վերանայման բողոք են ներկայացրել մեղադրյալ Արման Մասիսի Կակոյանի պաշտպաններ Լեռնիկ Հովհաննիսյանը և Վազգեն Հովսեփյանը։
Վերաքննիչ դատարանի՝ 2025 թվականի մարտի 14-ի որոշմամբ մեղադրյալ Արման Մասիսի Կակոյանի պաշտպաններ Լեռնիկ Հովհաննիսյանի և Վազգեն Հովսեփյանի հատուկ վերանայման բողոքը՝ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի փետրվարի 17-ի ԵԴ1/0172/01/25 որոշման դեմ, ընդունվել է վարույթ և սահմանվել հատուկ վերանայման բողոքի քննությունն անցկացնելու գրավոր ընթացակարգ:
Գործի լուծման համար էական նշանակություն ունեցող հանգամանքներ.
Արման Մասիսի Կակոյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 166-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 5-րդ և 6-րդ կետերով այն հանցանքի կատարման համար, որ նա խմբի կազմում, մարմնական վնասվածք պատճառելու համար նախապես պատրաստված և հարմարեցված սուր ծակող-կտրող գործիքով՝ այն է դանակին նմանեցվող առարկայի գործադրմամբ, կյանքի համար վտանգավոր ծանր մարմնական վնասվածք է պատճառել Վիրապ Լևոնի Հովհաննիսյանին:
Այսպես.
2024 թվականի հունվարի 24-ին՝ ժամը 18:30-ի սահմաններում, Արման Մասիսի Կակոյանը տեղեկանալով, որ Վիրապ Լևոնի Հովհաննիսյանը գտնվում է Կոմիտաս 16 հասցեում գործող «Արևելյան խոհանոց» սննդի կետում, վերջինի հետ որոշակի հարցերի շուրջ պարզաբանումներ կատարելու նպատակով Էդգար Արթուրի Հակոբյանի, Ռոբերտ Արթուրի Անդրեասյանի, Զաքար Թաթուլի Անդրեասյանի և քրեական վարույթով չպարզված այլ անձանց հետ այցելել է «Արևելյան խոհանոց»-ի առաջին առանձնասենյակ, որտեղ խոսակցության ընթացքում միմյանց չհասկանալու հետևանքով և արդեն ծագած վիճաբանությունը շարունակելու նպատակով դուրս են եկել «Արևելյան խոհանոց» սննդի կետի աջակողմյան հատված և Զաքար Թաթուլի Անդրեասյանի, Էդգար Արթուրի Հակոբյանի, Ռոբերտ Արթուրի Անդրեասյանի և քրեական վարույթով չպարզված այլ անձանց հետ խմբի կազմում գիտակցելով իրենց գործողությունների բնույթն ու վտանգավորությունը, մեկ միասնական դիտավորությամբ, փոխլրացնելով համատեղ արդյունքի հասնելուն ուղղված միմյանց գործողությունները, Վիրապ Լևոնի Հովհաննիսյանին մարմնական վնասվածք պատճառելու դիտավորությամբ՝ Ռոբերտ Արթուրի Անդրեասյանը՝ մարմնական վնասվածք պատճառելու համար նախապես պատրաստված և հարմարեցված սուր ծակող-կտրող գործիքով՝ այն է դանակին նմանեցվող առարկայով 3 անգամ, Զաքար Թաթուլի Անդրեասյանը 1 անգամ ոտքով, 3 անգամ ձեռքերով, Էդգար Հակոբյանը՝ 4 անգամ ոտքով և 2 անգամ ձեռքով, Արման Մասիսի Կակոյանը՝ 3 անգամ ոտքով և 2 անգամ ձեռքերով, հարվածներ են հասցրել Վիրապ Լևոնի Հովհաննիսյանի մարմնի տարբեր մասերին՝ պատճառելով զույգ ստորին կոպերի, աջ ուսահոդի առաջնային և հետին մակերեսների արյունազեղումների, քթի, աջ այտակնակապճային, աջ ճակատային շրջանների փափուկ հյուսվածքների սալջարդի, գլխի աջ ծոծրակային շրջանի կտրած-պատռած վերքերի, ձախակողմյան պնևմոթորաքսով, կողոսկրի վնասումով ուղեկցված կրծքավանդակի ձախ կեսի ծակած-կտրած, թափանցող, աջ գոտկային, աջ հետույքային շրջանների ծակած-կտրած վերքերի ձևով՝ կյանքի համար վտանգավոր ծանր մարմնական վնասվածքներ:
Առաջին ատյանի դատարանի որոշման պատճառաբանությունների համաձայն՝
«(…) Դատարանը նախ հարկ է համարում անդրադառնալ այն հարցին, թե մինչև քրեական գործի նյութերը և ապացույցներն օրենքով սահմանված պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում հետազոտելը, քրեական գործն ըստ էության քննող դատարանն իրավասու է արդյոք տվյալ փուլում քննարկման առարկա դարձնել մեղադրյալի կողմից հանցագործություն կատարելու վերաբերյալ հիմնավոր կասկածի առկայության կամ բացակայության հարցը:
Նշվածի կապակցությամբ Դատարանը հարկ է համարում նկատել, որ մրցակցող արժեքների` մի կողմից արդարադատության իրականացման դատարանի լիազորության, իսկ մյուս կողմից անձի ազատության իրավունքի և դրան հակակշռող հանրային շահի համարժեք ապահովման անհրաժեշտությունից ելնելով` դատարանի վարույթում գտնվող քրեական գործերով որպես խափանման միջոց կիրառված կալանավորումը հիմնավոր կամ ոչ հիմնավոր համարելու վերաբերյալ հարցի քննարկման սահմանները ողջամտորեն պետք է նեղ լինեն մինչդատական վարույթի նկատմամբ դատական վերահսկողության շրջանակներում կալանքի կապակցությամբ կայացվող որոշումների վերանայման սահմաններից: Մասնավորապես` վերոնշվածի շրջանակներում չեն կարող քննարկվել այնպիսի հարցեր, որոնք այս կամ այն չափով առնչվում են գործի ըստ էության լուծմանը: Այդպիսիք են, օրինակ, հիմնավոր կասկածի առկայության, արարքի որակման, որոշման հիմքում դրված ապացույցների թույլատրելիության հետ կապված հարցերը և այլն (նման մոտեցումը համահունչ է Նարեկ Հարությունյանի գործով 2016 թվականի մարտի 30-ի թիվ ԵԱՆԴ/0081/01/14 որոշման 18-րդ կետում ՀՀ վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշմանը):
Մեղադրանքի հիմնավոր կամ անհիմն լինելու, մեղադրյալի մեղավորության կամ անմեղության հարցերին դատարանը սույն փուլում չի անդրադառնում և չի էլ կարող անդրադառնալ, քանի որ դրանք բացառապես հետագա փուլերի հարցեր են և չեն կարող քննարկվել մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված կալանքի հարցի քննության ժամանակ։
Վերը շարադրված իրավադրույթների լույսի ներքո վերլուծելով սույն քրեական գործի փաստական հանգամանքները, ինչպես նաև հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ մեղադրյալ Արման Կակոյանի նկատմամբ քրեական գործը հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է դատարան և դատավորի կողմից ստանձնվել է քրեական գործի վարույթը, Դատարանը, հիմք ընդունելով անմեղության կանխավարկածի սկզբունքի առաջնայնությունը, արձանագրում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոց կիրառելու պայմաններն առերևույթ առկա են:
Դատարանը արձանագրում է նաև, որ դատավորի կողմից քրեական գործի վարույթը ստանձնելուց հետո Դատարանն է հանդիսանում քրեական գործի վարույթի պատասխանատուն, և վարույթի ընթացքում առաջացող ռիսկերը հենց նույն քրեական գործի վարույթը ստանձնած դատավորն է գնահատում՝ կաշկանդված չլինելով մինչդատական վարույթի ընթացքում գնահատված ռիսկերով։ Այլ կերպ՝ սույն փուլում գործի քննության ծավալը տարբերվում է մինչդատական վարույթում առկա ծավալից և սույն փուլում Դատարանն է գնահատում դատական քննության ընթացքում առաջացող ռիսկերը՝ այդ թվում նաև խափանման միջոցի ընտրության ժամանակ առկա հիմքերը:
Ինչ վերաբերում է կալանավորման կիրառման հիմքերին, ապա նշվածը ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից համակարգային վերլուծության են ենթարկվել Ա.Ճուղուրյանի և մի շարք այլ գործերով կայացված որոշումներում, որտեղ հետևողականորեն ամրապնդվել և զարգացվել են քրեական դատավարության ընթացքում կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելիս անձի ազատության իրավունքի կամայական կամ անհիմն սահմանափակումը բացառելուն ուղղված երաշխիքները:
Անդրադառնալով մեղադրյալ Արման Կակոյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանավորման հիմքերին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ բարձր է հավանականությունն առ այն, որ ազատության մեջ հայտնվելու պայմաններում մեղադրյալը կդիմի փախուստի: Դատարանը սույն եզրահանգմանն է գալիս հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ ըստ գործում առկա փաստական տվյալների՝ նախաքննության ընթացում տևական ժամանակ մեղադրյալի նկատմամբ հետախուզում է հայտարարված եղել և հայտնաբերվել է միայն 2024 թվականի նոյեմբերի 7-ին: Բացի այդ, Դատարանը ուշադրություն է դարձնում մեղադրյալին մեղսագրվող ենթադրյալ հանցավոր արարքի բնույթի, դրա հանրային վտանգավորության աստիճանի վրա, որոնք ևս էական նշանակություն ունեն մեղադրյալի հետագա վարքագիծը կանխորոշելու հարցում: Մասնավորապես՝ Ա.Կակոյանին մեղսագրվում է առողջության դեմ ուղղված ծանր հանցագործություն, որի համար նախատեսված է բացառապես ազատազրկման ձևով պատիժ՝ հինգից տասը տարի ժամկետով:
Դատարանը, անդրադառնալով մեղադրյալի կողմից ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 43-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով դրված պարտականությունը չխոչընդոտել քրեական վարույթին, այդ թվում` ապօրինի չմիջամտել ապացուցման գործընթացին չկատարելու հավանականությանը, արձանագրում է՝ Դատարանը նոր է ստանձնել սույն գործի վարույթը, նոր է նախնական դատալսումներ նշանակվել, դեռևս չի անցել հիմնական դատալսումների փուլ և սույն քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցները դեռևս չեն հետազոտվել, չեն հարցաքննվել դատակոչված վկաները: Այլ կերպ՝ քանի դեռ գործի քննությունը չի անցել հիմնական դատալումների փուլ և տվյալ պահին գործով ձեռք բերված որևէ ապացույց հետազոտված չէ, հնարավոր դատակոչի ենթակա անձինք հարցաքննված չեն, ապացույցները գնահատված չեն, գործի քննությանը խոչընդոտելու վտանգի բացակայության մասին պնդել հնարավոր չէ, քանի որ քրեական գործը դեռ նոր է վարույթ ընդունվել, հիմնական դատալսումներ նշանակելու որոշում դեռևս չի կայացվել, ապացույցները չեն հետազոտվել:
Հարկ է ընդգծել, որ խափանման միջոցի կիրառման հիմքերն ունեն կանխատեսական, մոտավոր բնույթ, քանի որ ենթադրում են ապագային վերաբերող իրադարձություններ:
Դատարանն անընդունելի է համարում խափանման միջոցի հիմքերը հաստատող կանխատեսական դատողությունները նույնացնելը արդեն իսկ կատարված արարքի հետ, քանզի սույն պարագայում քրեական վարույթին խոչընդոտելն արդեն իսկ քրեական օրենսգրքով արգելված արարք է, մինչդեռ խափանման միջոցի հիմքերի համատեքստում այդ հնարավոր արարքը կատարելու վերաբերյալ ենթադրությունն ունի միայն ապագային վերաբերող կանխատեսական բնույթ և չի անցնում ողջամիտ կասկածի շեմը: Այլ կերպ՝ դատարանը խափանման միջոցի հիմքերն քննարկելիս գնահատման է ենթարկում միայն այդ արարքների կատարման հնարավորության ռիսկը և ոչ թե կատարած կամ չկատարած լինելու վերաբերյալ հաստատված փաստերը: Հարկ է նկատել նաև, որ յուրաքանչյուր պարտականության ապահովումը գնահատվում է տարբեր չափանիշներով: Եթե որոշակի պարտականությունների կատարման ապահովումը հնարավոր է պայմանավորել արդեն իսկ չկատարված պարտականության փաստով, ապա որոշների դեպքում չկատարված պարտականության փաստի առկայություն պարտադիր չէ, այլ խափանման միջոցը կարող է կիրառվել այդ պարտավորությունների ապագայում չկատարելու վտանգը չեզոքացնելու նպատակով:
Ամփոփելով նշվածը՝ Դատարանն արձանագրում է, որ գործով առկա չեն այնպիսի փաստական տվյալներ, որոնք չեզոքացնում են Արման Կակոյանի կալանքի տակ պահելու երկու վերը մատնանշված հիմքերը, ուստի մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ կալանքը, վերացնելու կամ փոխելու փաստական հիմքեր չկան:
Նշված երկու հիմքերի առկայությունը արձանագրվել է նաև ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի կողմից ոչ տևական ժամանակ առաջ՝ 12.12.2024 թվականին:
Ինչ վերաբերում է մեղադրյալի անձը բնութագրող հանգամանքներին, ապա Դատարանն արձանագրում է, որ դրանց համակցությունը վերը արձանագրված հանգամանքների համատեքստում ի զորու չէ նվազեցնել Ա.Կակոյանի նկատմամբ կալանքի կիրառման անհրաժեշտությունը:
Հիմք ընդունելով կալանքի առկա հիմքերը ու հիմնավորումները և հաշվի առնելով Արման Կակոյանին մեղսագրվող ենթադրյալ արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, վերջինիս անձը բնութագրող տվյալները, Դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ փուլում ՀՀ քրեական դատավարության 116-րդ հոդվածով սահմանված նպատակներին հնարավոր չէ հասնել մեղադրյալի նկատմամբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառմամբ, քանի որ այլ խափանման միջոցներն ի զորու չեն լինի ապահովելու մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը, հետևաբար՝ վարույթի բնականոն ընթացքն ապահովելու և վերոնշված ռիսկերը նվազեցնելու համար մեղադրյալ Արման Կակոյանի Ենոքյանի նկատմամբ կիրառված կալանքը պետք է երկարաձգել երեք ամիս ժամկետով՝ մինչև 2025 թվականի մայիսի 23-ը ներառյալ:
(…)»:
Բողոքի հիմքերը և փաստարկները.
Մեղադրյալ Ա.Կակոյանի պաշտպաններ Լ. Հովհաննիսյանը և Վ. Հովսեփյանը խնդրել են ամբողջությամբ բեկանել Առաջին ատյանի դատարանի 2025 թվականի փետրվարի 17-ի որոշումը և Արման Կակոյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոցը կիրառել կամ վարչական հսկողությունը, կամ տնային կալանքը՝ համակցված բացակայելու արգելք խափանման միջոցով։
Պաշտպանների հատուկ վերանայման բողոքի համաձայն՝
«(…) Հարկ է նշել, որ Դատարանի վերը նշված եզրահանգումներն անհիմն են և հիմնված են զուտ ենթադրությունների վրա։
Այսպես․
Նախ, անհրաժեշտ ենք համարում փաստել, որ թեև քրեական գործը գտնվում է դատարանում՝ նախնական դատալսումների փուլում և հիմնավոր կասկածին չպետք է անդրադարձ կատարվի, այնուամենայնիվ, հարկ ենք համարում արձանագրել, որ քրեական գործի նյութերով չի հիմնավորվել հիմնավոր կասկածը, մեր պաշտպանյալ Արման Կակոյանի առնչությունը նշված դեպքին, ինչն իրավացիորեն արձանագրվել է նաև Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 08․11․2024թ․ կալանք կիրառելու մասին քննիչի միջնորդությունը քննարկելու և այն մերժելու որոշմամբ, այն է՝ դատարանը փաստել է, որ կատարված քննության արդյունքում չի ձևավորվում հիմնավոր կասկածը, որը կլիներ արժանահավատ, ողջամիտ և բարեխիղճ, իսկ դրա բացակայությունը բացառում է կալանքի կիրառման հնարավորությունը։ Ավելին, դատարանն արձանագրել է նաև, որ եթե նույնիսկ արձանագրվեր հիմնավոր կասկածի առկայությունը, ապա սույն պարագայում պետք է արձանագրել, որ առկա իրավիճակում հիմքերի առումով կանխատեսական ենթադրությունների պարագայում չի արձանագրվում անձին կալանքի տակ պահելու անհրաժեշտությունը։
Հետևաբար, հիմնավոր կասկածի բացակայության պայմաններում բացակայում են նաև կալանքի հիմքերը։
Ավելորդ չենք համարում նշել, որ վարույթն իրականացնող քննիչի կողմից քննությամբ թույլ են տրվել ՀՀ քրեական դատավարության օերնսդրությամբ սահմանված նորմերի կոպիտ և էական խախտումներ, որոնցից ընդամենը անդրադառնում ենք հետևյալին․
Քննիչն արձանագրություն է կազմել ու ինքն իրենից վերցրել է բացատրություն, որի մեջ անհիմն հերքել ու խեղաթյուրել է 08․12․2024թ․ դատարանում կալանքի միջնորդության քննության ժամանակ դատարանի կողմից իրեն ուղղված որոշ հարցերին տրված պատասխանները, չնայած դրանք ձայնագրված են եղել, այն ուղարկել է ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան։
Բացի այդ, վկայի մասնակցությամբ կրիչում առկա տեսագրության զննությամբ քննիչը կատարել է անձի ճանաչում, որպիսի քննչական գործողություն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված չէ։ Ավելին, գործում առկա փաստական տվյալների համաձայն այս գործողության ժամանակ քննիչն ուղղորդել է վկային, որ ճանաչի հատկապես իր կողմից մատնանշված անձին։
Նման պայմաններում ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարանը դրանք և Ա․Կակոյանին մեղսագրվող արարքի հետ առնչություն չունեցող այլ հանգամանքները որպես հիմնավոր կասկածին առնչվող հանգամանք դրել է իր որոշման հիմքում։
Անդրադառնալով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ Արման Կակոյանի նկատմամբ ընտրված կալանքը երեք ամիս ժամկետով երկարաձգելու մասին 17․02․2025թ․ որոշմամբ արձանագրված կալանքի հիմքերին, որ բարձր է հավանականությունը, թե Արման Կակոյանը կդիմի փախուստի, ինչպես նաև, որ ապացույցները դեռևս չեն հետազոտվել ու գնահատվել, ուստի գործի քննությանը խոչընդոտելու վտանգի բացակայության մասին պնդել հնարավոր չէ, ապա փաստում ենք, որ այս եզրահանգումները զուտ ենթադրություններ են, որոնք չեն բխում գործի նյութերում առկա փաստական տվյալներից։
Մասնավորապես, Արման Կակոյանը մինչև 2024 թվականի նոյեմբերի 7-ը տեղյակ չի եղել, որ Երևանի Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժնում քննվող քրեական գործով ինքը որպես վկա հրավիրվել է հարցաքննության, իր նկատմամբ 06․06․2024թ․ հարուցվել է քրեական հետապնդում և հայտարարվել է հետախուզում։ Քրեական գործի նյութերում առկա չէ Արման Կակոյանին կամ նրա ընտանիքի չափահաս անդամին, կամ որևէ մեկին ուղարկված ծանուցագիր ստացած լինելու վերաբերյալ պատշաճ տեղեկություն։ Առկա են բնակարան այցելելու վերաբերյալ արձանագրություններ, որոնցով փաստվել է միայն, որ Արման Կակոյանն այդ պահին տանը չէ։ Ավելին, նշված արձանագրություններից ոչ մեկում չի նշվել, թե ինչի համար են ոստիկաններն այցելել Արման Կակոյանի բնակարան, ուր են հրավիրում նրան, ինչպես նաև ընտանիքի որևէ անդամի չեն տեղեկացրել, որ Ա․Կակոյանը երբ, ուր և ում մոտ ներկայանա՝ չտալով որևէ ծանուցագիր։ Նման որևէ փաստ քրեական գործով արձանագրված չէ։
(…)
Բացի այդ, 2024 թվականի նոյեմբերի 7-ին Արման Կակոյանը քննիչի կողմից ձերբակալվելու վերաբերյալ որոշման հիման վրա տանից է ձերբակալվել և տարվել Երևանի Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժին, այնուհետև ներկայացվել է դատարան՝ խափանման միջոց կալանք կիրառելու միջնորդությունը քննելու համար։ Դատարանի կողմից նշված միջնորդությունը մերժելուց հետո Արման Կակոյանն անհապաղ ազատվել է արգելանքից և այդ ժամանակ տեղյակ լինելով, որ իր վերաբերյալ քրեական հետապնդում է հարուցված, սովորականի պես շարունակել է բնակվել իր տանը՝ ընտանիքի հետ միասին, աշխատել է և որևէ անգամ չի փորձել խուսափել կամ թաքնվել քննությունից ու վարույթն իրականացնող մարմնից, կամ խոչընդոտել քննությանը։ Ավելին, երբ հատուկ վերանայման բողոքի հիման վրա 12․12․2024թ․ ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարանի կողմից բեկանվել է առաջին ատյանի դատարանի կալանքը մերժելու մասին որոշումը ու նրա նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել կալանքը, որը չի ուղարկվել Ա․Կակոյանին՝ խախտելով նրա բողոքարկման իրավունքը, Ա․Կակոյանը դարձյալ իր տանն է եղել և ոչ մի անգամ վարույթն իրականացնող քննիչը նրան չի ծանուցել ներկայանալ քննչական բաժին, սակայն 17․12․2024թ․ քննիչի կողմից հանձնարարություն է տրվել ոստիկանությանը, որ նրան հայտնաբերեն ու ներկայացնեն քննչական բաժին, իսկ 23․12․2024թ․-ին ոստիկանները նրան կրկին իր տանից տեղափոխել և ներկայացրել են քննիչին, որից հետո տեղափոխվել է ՀՀ ԱՆ «Նուբարաշեն» ՔԿՀ։
Այսինքն, նման պայմաններում էլ փաստվում է, որ մեր պաշտպանյալ Արման Կակոյանը չի թաքնվել քննությունից և չի խուսափել վարույթն իրականացնող մարմին ներկայանալուց՝ իր վրա դրված պարտականությունները կատարելուց։
Փախուստի դիմելու հավանականությունը չի կարող բարձր լինել նաև նրանով, որ Ա․Կակոյանն ունի մշտական բնակության վայր, բնութագրվում է դրական, նախկինում էլ դատապարտված չի եղել, ունի ընտանիք, խնամքին են հինգ անձ՝ կինը և մինչև յոթ տարեկան չորս մանկահասակ երեխա, որոնց կենսակերպն ապահովում է ինքը, ինչը նույնպես հաշվի չի առել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանը 17․02․2025թ․ կալանքի ժամկետը երկարաձգելու մասին հարցը քննարկելու ժամանակ։
(…)
2․7. Այսպիսով, կրկին փաստում ենք այն, որ Դատարանի վերոնշված եզրահանգումները հիմնված են զուտ ենթադրությունների վրա, ինչն անթույլատրելի է։ Գործի նյութերում առկա չէ որևէ փաստական տվյալ, որ մեր պաշտպանյալ Արման Կակոյանը թաքնվել է քննությունից, կամ այդպիսի փորձ է կատարել և, կամ խոչընդոտել է քննությանն՝ անձամբ կամ մեկ ուրիշի միջոցով փորձել է խնդրել կամ ստիպել, որ հօգուտ իրեն ցուցմունքներ տան, փաստերը թաքցնեն կամ կեղծեն, վարույթն իրականացնող քննիչը դատարանում նույնպես հերքել է մեղադրյալ Ա․Կակոյանի կողմից որևէ ձևով նախաքննությանը խոչընդոտելը։ Բացի այդ, քրեական գործն արդեն իսկ գտնվում է դատարանում, նախաքննությամբ հարցաքննվել են անձիք, նշանակվել են փորձաքննություններ խստացվել են եզրակացությունները և գործի քննության տվյալ փուլում մեղադրյալի հավանական վարքագծի հետ կապված Դատարանի մտավախությունը չի կարող հիմնավոր համարվել։
Վերոգրյալից ելնելով, այնուամենայնիվ, եթե դատարանը գտնում էր, որ Ա․Կակոյանի նկատմամբ պետք է ընտրվեր խափանման միջոց, ապա գործի քննության շահերից ելնելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով սահմանված այլընտրանքային խափանման միջոցների համակցված կիրառումը կարող էր ապահովել մեղադրյալ Ա․Կակոյանի պատշաճ վարքագիծը։
(…)»։
Վերաքննիչ դատարանում վարույթի մասնակիցների բացատրությունները, դրանք հիմնավորող նյութերը, միջնորդությունները, բողոքի պատասխանները.
Վերաքննիչ դատարանում վարույթի մասնակիցների բացատրություններ, դրանք հիմնավորող նյութեր, միջնորդություններ, բողոքի պատասխաններ չեն ստացվել:
Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն՝ դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի 3-րդ և 4-րդ մասերի համաձայն`
«3. Հատուկ վերանայումն իրականացվում է բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում:
4. Հատուկ վերանայման կարգով դատական ակտ կայացնելիս վերադաս դատարանը հիմնվում է միայն ստորադաս դատարանում հետազոտված ապացույցների կամ նյութերի և վարույթի մասնակիցների արած պնդումների վրա:»:
Վերաքննիչ դատարանը, բողոքի հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում դատական ստուգման ենթարկելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի փետրվարի 17-ի ԵԴ1/0172/01/25 որոշման օրինականությունը և հիմնավորվածությունը, ինչպես նաև ուսումնասիրելով Վերաքննիչ դատարանին ներկայացված նյութերը, գտնում է, որ սույն հատուկ վերանայման բողոքի քննության կապակցությամբ անհրաժեշտ է անդրադառնալ հետևյալ իրավական հարցին. հիմնավորված են արդյո՞ք Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի փետրվարի 17-ի ԵԴ1/0172/01/25 որոշմամբ արտահայտված հետևությունները, թե՝ ոչ:
Վերոգրյալի կապակցությամբ Վերաքննիչ դատարանն անհրաժեշտ է համարում արձանագրել հետևյալը.
ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք: Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով՝
(…)
4) անձին իրավասու մարմին ներկայացնելու նպատակով, երբ առկա է նրա կողմից հանցանք կատարած լինելու հիմնավոր կասկած, կամ երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է հանցանքի կատարումը կամ դա կատարելուց հետո անձի փախուստը կանխելու նպատակով
(…)»:
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» Եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով.
(…)
գ) անձի օրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը՝ իրավախախտում կատարած լինելու հիմնավոր կասկածի առկայության դեպքում նրան իրավասու օրինական մարմնին ներկայացնելու նպատակով կամ այն դեպքում, երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է համարվում նրա կողմից հանցագործության կատարումը կամ այն կատարելուց հետո նրա փախուստը կանխելու համար (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Վարույթի ընթացքում անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոցները կարող են կիրառվել ոչ այլ կերպ, քան սույն օրենսգրքով սահմանված հիմքերով և կարգով: Վարույթի ընթացքում անձին ազատությունից զրկելը չպետք է պատժի նպատակ հետապնդի:
2. Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտրելիս առաջնորդվում է նվազագույնի սկզբունքով։ Արգելվում է անձի նկատմամբ ընտրել ավելի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը։
(…)
4. Անձին կալանավորելը, կալանքի ժամկետը երկարաձգելը, բժշկական հաստատությունում հարկադրաբար տեղավորելը թույլատրվում են միայն դատարանի որոշմամբ` այն դեպքում, երբ անձի օրինական վարքագիծը չի կարող երաշխավորվել հարկադրանքի այլ միջոցներով:
(…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 43-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
«2. Մեղադրյալը պարտավոր է՝
1) ներկայանալ վարույթն իրականացնող մարմնի հրավերով.
2) վարույթն իրականացնող մարմնի պահանջով ենթարկվել բժշկական զննման, մատնադրոշմման, անձնական խուզարկության, քննման և փորձաքննության, լուսանկարվել կամ փորձաքննության համար հանձնել սույն օրենսգրքով նախատեսված նմուշներ.
3) չխոչընդոտել քրեական վարույթին, այդ թվում` ապօրինի չմիջամտել ապացուցման գործընթացին.
4) այլ վայր մեկնելիս վարույթն իրականացնող մարմնին նախապես տեղեկացնել իր գտնվելու նոր վայրի և իր հետ հաղորդակցվելու միջոցների մասին.
5) ենթարկվել վարույթն իրականացնող մարմնի կարգադրություններին և դատական նիստի կարգին:»:
Խափանման միջոցի, այդ թվում՝ կալանավորման, կիրառման հիմքերն ամրագրած են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածում՝
«1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը:
2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝
1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ
2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ
3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար:
3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները:
(…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Կալանքը դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին օրենքով նախատեսված դեպքերում և կարգով ազատությունից զրկելն է` օրենքով և դատարանի այդ որոշմամբ սահմանված ժամկետով:
2. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն անբավարար է սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու համար:
(…)
4. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ փաստական հանգամանքների բավարար ամբողջությամբ քննիչի կամ դատախազի կողմից հիմնավորվել և դատարանի կողմից պատճառաբանված հաստատվել են սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով նախատեսված իրավաչափության համապատասխան պայմանները: Դատական վարույթում կալանքի կիրառման համար բավարար է դատարանի կողմից նշված պայմանների պատճառաբանված հաստատումը։
5. Կալանքի ժամկետը երկարաձգելիս դատարանի առջև անհրաժեշտ է հիմնավորել նաև վարույթի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքները բացահայտելու նպատակով վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից գործադրված պատշաճ ջանասիրությունը (due diligence), ինչպես նաև տվյալ մեղադրյալի նկատմամբ քրեական հետապնդումը շարունակելու անհրաժեշտությունը:
6. Կալանք կիրառելու կամ կալանքի ժամկետը երկարաձգելու մասին դատարանի որոշմամբ կարող է սահմանափակվել մեղադրյալի՝ այլ անձանց հետ հաղորդակցվելու իրավունքը, եթե փաստական հանգամանքների բավարար ամբողջությամբ քննիչի կամ դատախազի կողմից հիմնավորվել և դատարանի կողմից պատճառաբանված հաստատվել է այդպիսի սահմանափակման անհրաժեշտությունը, ներառյալ ժամկետին և անձանց շրջանակին վերաբերող պայմանները:»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 122-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Այլընտրանքային խափանման միջոցները կարող են կիրառվել ինչպես առանձին, այնպես էլ համակցված, եթե հնարավոր է ապահովել դրանց պայմանների միաժամանակյա պահպանումը:
2. Սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով նախատեսված խափանման միջոցները կարող է կիրառել միայն դատարանը: Դատական վարույթում դատարանն իրավասու է կիրառելու նաև սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-8-րդ կետերով նախատեսված այլընտրանքային խափանման միջոցները:
3. Մինչդատական վարույթում սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-8-րդ կետերով նախատեսված այլընտրանքային խափանման միջոցները կարող է կիրառել`
1) քննիչը` մինչև մեղադրական եզրակացությունը վարույթի նյութերի հետ միասին դատախազին հանձնելը.
2) հսկող դատախազը` մեղադրական եզրակացությունը վարույթի նյութերի հետ միասին քննիչից ստանալու պահից մինչև դրանք դատարան հանձնելը.
3) դատարանը` խափանման միջոց կիրառելու կամ կիրառված խափանման միջոցի ժամկետը երկարաձգելու միջնորդությունը լուծելիս:
4. Սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ և 4-րդ կետերով նախատեսված այլընտրանքային խափանման միջոցները քննիչը կարող է կիրառել բացառապես հսկող դատախազի համաձայնությամբ:
5. Այլընտրանքային խափանման միջոցները կարող են կիրառվել սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված հանգամանքների վերաբերյալ ողջամիտ ենթադրության առկայության դեպքում:»:
Մեղադրյալ Արման Մասիսի Կակոյանի կողմից իրեն մեղսագրված հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածի կապակցությամբ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ մեղադրանքի կողմը, մեղադրյալին վերագրվող հանցանքի համար նրա դատապարտումը մեծապես հավանական համարելով, կազմված և հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ քրեական վարույթի նյութերն ուղարկել էր Առաջին ատյանի դատարան, ինչը թույլ է տալիս Վերաքննիչ դատարանին խափանման միջոցի իրավաչափության այս պայմանը հաղթահարված համարելու համար:
Անդրադառնալով Բողոքաբերների այն փաստարկին, որ Առաջին ատյանի դատարանի վարույթում գտնվող քրեական գործի նյութերով չի հիմնավորվել մեղադրյալ Ա.Կակոյանի կողմից իրեն մեղսագրվող հանցանքը կատարած լինելու մասին հիմնավոր կասկածը ՝ Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում փաստել, որ մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոցի կիրառման վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի որոշման վերանայման շրջանակներում չեն կարող քննարկվել այնպիսի հարցեր, որոնք այս կամ այն չափով առնչվում են գործի ըստ էության լուծմանը, այդ թվում նաև՝ հիմնավոր կասկածի առկայությանը կամ մեղսագրված արարքի որակմանը:
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ նախնական կամ հիմնական դատալսումների ընթացքում մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը վերացնելու, փոխելու, դրա ժամկետը երկարաձգելու հարցի քննության ընթացքում դատարանները չեն հետապնդում կատարված ենթադրյալ հանցագործության բոլոր հանգամանքները հետազոտելու, դրանց քրեաիրավական գնահատական տալու կամ տրված գնահատականն ստուգելու ու համապատասխան որոշում կայացնելու նպատակ, այդ թվում՝ իրավասու չեն կանխորոշելու մեղքի հարցն իրավական գնահատական տալով անձի մեղավորությանը կամ անմեղությանը, անմիջականորեն փաստելով անձի արարքում հանցակազմի առկայությունը կամ բացակայությունը: Նման հարցերը հանդիսանում են արդարադատության իրականացման արդյունքում լուծման ենթակա հարցեր:
Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ մինչդատական վարույթի ավարտված է ու քրեական գործն այլևս Առաջին ատյանի դատարանի վարույթում է գտնվում, այլ կերպ՝ մեղադրյալ Ա.Կակոյանի անձնական ազատության իրավունքը երաշխավորելու, իսկ այն սահմանափակված լինելու կամ սահմանափակելու պարագայում՝ դրա պիտանիությունն ու համաչափությունն ինքնուրույնաբար ստուգելու և պարզելու, անձի անձնական ազատության սահմանափակման ցանկացած դեպքով հանրային և մասնավոր շահերը համադրելու, հակակշռելու, ի հաշիվ մեկի՝ մյուսն առավել կարևորելիս իր հետևությունը պատշաճ խորությամբ հիմնավորելու հարցում Առաջին ատյանի դատարանն օժտված է առավել ընդգրկուն և լայն հնարավորություններով, քանի որ ողջ ծավալով և համակողմանիորեն ծանոթ է ինչպես մինչդատական վարույթի նյութերին, այնպես էլ իր վարույթում քննվող քրեական գործի դատական քննության արդյունքներին, տիրապետում է վարույթի ընթացքում ծագող կոնկրետ իրավիճակին, քաջատեղյակ է կոնկրետ խնդիրներից, մինչդեռ, Վերաքննիչ դատարանի այդ հնարավորությունները սահմանափակ են:
Առաջին ատյանի դատարանը հանդես է գալիս որպես վարույթն իրականացնող մարմին, ուստի որպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելիս Վերաքննիչ դատարանի կողմից կայացված դատական ակտը պետք է հիմնված լինի առավել ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների վրա և ունենա պատճառաբանվածության առավել բարձր չափանիշ, հակառակ մոտեցումը կարող է իր բացասական ազդեցությունը թողնել Առաջին ատյանի դատարանում հիմնական քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա՝ դրանով իսկ սահմանափակելով առաջին ատյանի դատարանի ներքին անկախությունը:
Մինչդեռ, Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում փաստել, որ Բողոքաբերների կողմից չեն ներկայացվել այնպիսի ծանրակշիռ փաստական հիմնավորումներ, որոնք թույլ կտան բավարարելու նրանց կողմից ներկայացված հատուկ վերանայման բողոքը: Մեղադրյալ Արման Մասիսի Կակոյանի նկատմամբ կիրառված կալանք խափանման միջոցի իրավաչափության կապակցությամբ Վերաքննիչ դատարանն իր համաձայնությունն է հայտնում Առաջին ատյանի դատարանի եզրահանգումների հետ և գտնում է, որ մեղադրյալի օրինական վարքագիծը քրեադատավարական ներգործության այլ միջոցների՝ այդ թվում տնային կալանքի և գրավի համակցված կիրառմամբ հնարավոր չէ ապահովել։
Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ՝ մեղադրյալ Ա․Կակոյանի նկատմամբ կալանքը որպես պիտանի խափանման միջոց կիրառելիս պետք է հաշվի է առնել վերջինիս վերագրող արարքի բնույթը, ծանրության աստիճանը, կատարման եղանակը, այն ենթադրաբար խմբի կազմում կատարելը: Եվրոպական դատարանի կողմից ձևավորած իրավական դիրքորոշումների համաձայն՝ կազմակերպված հանցավոր գործունեությանը կամ հանցախմբերին առնչվող գործերով կալանավորված անձին ազատ արձակելու դեպքում նրա կողմից գործով վկաների կամ գործով անցնող այլ կասկածյալների վրա ճնշում գործադրելու կամ վարույթն այլ կերպ խոչընդոտելու ռիսկը հաճախ հատկապես բարձր է (Տե´ս Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ Stvrtecky v. Slovakia գործով 2018 թվականի հունիսի 5-ի վճիռը, գանգատ թիվ 55844/12, կետ 61)։
Վերոգրյալին զուգահեռ Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում արձանագրել, որ խափանման միջոցների օրենքով սահմանված հիմքերն ունեն կանխատեսական, մոտավոր բնույթ, քանի որ ենթադրում են ապագային վերաբերող իրադարձություններ: Հետևաբար՝ մեղադրյալի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու մասին որոշում կայացնելիս ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածում թվարկված «մեղադրյալի ոչ պատշաճ վարքագծի դրսևորումները» ոչ թե պետք է արդեն տեղի ունեցած լինեն, այլ պետք է լինի ռիսկի առկայություն կամ հավանականություն, որ եթե խափանման միջոց չկիրառվի, ապա դրանք տեղի կունենան:
Այսպիսով՝ Վերաքննիչ դատարանը գալիս է այն հետևության, որ մեղադրյալ Ա․Կակոյանի օրինական վարքագիծը հնարավոր չէ ապահովել առավել մեղմ խափանման միջոցների համակցության կիրառմամբ, իսկ փաստական հանգամանքների բավարար ամբողջությամբ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի փետրվարի 17-ի ԵԴ1/0172/01/25 որոշմամբ պատշաճորեն հիմնավորվել է այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառման անհնարինությունը և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով նախատեսված իրավաչափության համապատասխան պայմանները, հետևաբար՝ արձանագրելով և գալով հետևության, որ մեղադրյալ Արման Մայիսի Կակոյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանքի ժամկետը պետք է երկարաձգել ևս 3 (երեք) ամիս ժամկետով՝ Առաջին ատյանի դատարանը հանգել է ճիշտ հետևության։
Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նաև արձանագրել, որ նախաքննության ընթացքում վարույթն իրականացնող քննիչի ոչ իրավաչափ վարքագծի վերաբերյալ հավաստի տվյալների առկայության դեպքում Բողոքաբերները զրկված չեն պատշաճ իրավական գործընթացի շրջանակներում դրանց գնահատական տալու հարցը բարձրացնելու հնարավորությունից, իսկ հաստատվելու դեպքում զրկված չեն նաև քրեական գործի քննության ընթացքում ձեռք բերված ապացույցների թույլատրելիությունը վիճարկելու հնարավորությունից:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«1. Վերաքննիչ դատարանում հատուկ վերանայման արդյունքում վերաքննիչ դատարանը`
1) դատական ակտը թողնում է անփոփոխ.
2) փոփոխում է ստորադաս դատարանի դատական ակտը, եթե փաստական հանգամանքները հնարավորություն են տալիս կայացնելու նման ակտ.
3) ամբողջությամբ կամ որոշակի մասով բեկանում է դատական ակտը՝ բեկանված մասով կայացնելով դրան փոխարինող դատական ակտ:»:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ և 393-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը
Ո Ր Ո Շ Ե Ց
Մեղադրյալ Արման Մասիսի Կակոյանի պաշտպաններ Լեռնիկ Հովհաննիսյանի և Վազգեն Հովսեփյանի հատուկ վերանայման բողոքը, մերժել:
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի փետրվարի 17-ի ԵԴ1/0172/01/25 որոշումը, թողնել անփոփոխ։
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան՝ ստանալու օրվանից հետո 15-օրյա ժամկետում։
ԴԱՏԱՎՈՐ Ա.ՄԱԹԵՎՈՍՅԱՆ
Դատական գործ N: ԵԴ1/0172/01/25
Երևանի քրեական դատարան
Նոր քրեական գործ
| Երբ է գործը ստացվել | 13-01-2025 |
|---|---|
| Ինչ կարգով է գործը ստացվել | Առաջին անգամ |
| Դատախազություն | Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազություն |
| Նախաքննական գործի համարը | 14138124 |
| Մեղադրական եզրակացության համառոտ բովանդակություն | Արման Մասիսի Կակոյաննին մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա խմբի կազմում,նա խմբի կազմում, մարմնական վնասվածք պատճառելու համար նախապես պատրաստված և հարմարեցված սուր ծակող֊կտրող գործիքով` այն է դանակին նմանեցվող առարկայի գործադրմամբ, կյանքի համար վտանգավոր ծանր մարմնական վնասվածք է պատճառել Վիրապ Lևոնի Հովհաննիսյանին: |
| Մեղադրյալ | |
| Անձ | |
| Անուն | Արման |
| Ազգանուն | Կակոյան |
| Հայրանուն | Մասիսի |
| Հասցե | --------------- |
| Ծննդյան օր | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
| Հոդված_1 | |
| Հոդված | 166 Մաս 2 Կետ 5 և 6 |
| Վիճակագրական տողի համարը | 3.1 |
| Լրացուցիչ վիճակագրական տողի համար | Առկա չէ |
| Իրավական բարդության չափանիշ | 1.3 |
| Չափահաս | Այո |
Մակագրել
| Երբ | 13-01-2025 |
|---|---|
| Նախագահող դատավոր | |
| Անուն | Ռոման |
| Ազգանուն | Սմբատյան |
Նոր օրենսդրությամբ քննվող գործեր
| Ամսաթիվ | 01-07-2022 |
|---|
Վարույթը ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին որոշում
| Որոշման ամսաթիվ | 16-01-2025 |
|---|---|
| Որոշում | ԵԴ1/0172/01/25 Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ քրեական գործի վարույթը ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին «16» հունվարի 2025 թվական ք.Երևան Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի դատավոր Ռ․Սմբատյանս, ստանալով թիվ ԵԴ1/0172/01/25 քրեական գործը Պ Ա Ր Զ Ե Ց Ի 2025 թվականի հունվարի 13-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան է մուտք եղել քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Արման Մասիսի Կակոյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 166-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 5-րդ և 6-րդ կետերով, որին շնորհվել է թիվ ԵԴ1/0172/01/25 համարը։ Նույն օրը քրեական գործը մակագրվել և 14.01.2025 թվականին հանձնվել է դատավոր Ռ․Սմբատյանին։ Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 310-րդ հոդվածներով՝ Ո Ր Ո Շ Ե Ց Ի Թիվ ԵԴ1/0172/01/25 քրեական գործը ստանձնել վարույթ և նշանակել նախնական դատալսումներ 2025 թվականի հունվարի 30-ին՝ ժամը 13:30-ին, Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի Աջափնյակ-1 նստավայրում։ Սույն որոշման օրինակներն երկօրյա ժամկետում ուղարկել հանրային մեղադրողին, ինչպես նաև վարույթի մասնավոր մասնակիցներին՝ դրան կցելով հասցեատիրոջ իրավունքների և պարտականությունների վերաբերյալ հուշաթերթը, ներառյալ ՀՀ քրեական դատավարության 311-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հարցերի ցանկը և դրանց կապակցությամբ միջնորդություններ ներկայացնելու իրավունքի մասին պարզաբանումը: ԴԱՏԱՎՈՐ` Ռ․ՍՄԲԱՏՅԱՆ |
| Դատավարության կողմեր | Մեղադրյալ |
| Դատավարության կողմեր | Հանրային մեղադրող |
| Դատավարության կողմեր | Տուժող |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Արման |
| Ազգանուն | Կակոյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Է. |
| Ազգանուն | Գրիգորյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Վիրապ |
| Ազգանուն | Հովհաննիսյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
Նախնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 30-01-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 13:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 2 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 30-01-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
| Այլ նշումներ | Դատական նիստը հետաձգվել է ուղեկցող գումարտակի կողմից մեղադրյալին դատարան չներկայացնելու պատճառով: |
Նախնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 17-02-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 17:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 2 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 17-02-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Խափանման միջոցի հարցի քննարկում
| Ամսաթիվ | 17-02-2025 |
|---|---|
| Մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոցի հարցի քննարկում | Խափանման միջոցի ժամկետի երկարաձգելը |
| Որոշման բովանդակություն | ԵԴ1/0172/01/25 ՈՐՈՇՈՒՄ ՄԵՂԱԴՐՅԱԼԻ ՆԿԱՏՄԱՄԲ ԿԻՐԱՌՎԱԾ ԽԱՓԱՆՄԱՆ ՄԻՋՈՑ ԿԱԼԱՆՔԸ ՎԵՐԱՑՆԵԼՈՒ, ՓՈԽԵԼՈՒ ԿԱՄ ԴՐԱ ԺԱՄԿԵՏԸ ԵՐԿԱՐԱՁԳԵԼՈՒ ՀԱՐՑԸ ՔՆՆՈՒԹՅԱՆ ԱՌՆԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ «17» փետրվարի 2025թ. ք.Երևան Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Դատարան) Նախագահությամբ՝ դատավոր Ռ.ՍՄԲԱՏՅԱՆԻ քարտուղարությամբ՝ Հ.ԱՂՈՅԱՆԻ մասնակցությամբ՝ պաշտպաններ՝ Լ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆԻ Վ.ՀՈՎՍԵՓՅԱՆԻ մեղադրյալ՝ Ա.ԿԱԿՈՅԱՆԻ դռնբաց դատական նիստում նախնական դատալսումների ընթացքում քննարկման առարկա դարձնելով մինչդատական վարույթում մեղադրյալ Արման Մասիսի Կակոյանի ծնված՝ 1995 թվականի դեկտեմբերի 06-ին, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, միջնակարգ կրթությամբ, ամուսնացած, խնամքին ունի չորս անչափահաս երեխա, չդատված, հաշվառված՝ Արարատի մարզ Նոր Խարբերդ համայնք 13-դ փողոց 127-րդ կիսակառույց հասցեում, ներկայումս՝ ՀՀ ԱՆ Նուբարաշեն քրեակատարողական հիմնարկի կալանավոր նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանքը վերացնելու, փոխելու կամ դրա ժամկետը երկարաձգելու հարցը, ՊԱՐԶԵՑ Գործի դատավարական նախապատմությունը. 2025 թվականի հունվարի 13-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան է մուտք եղել քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Արման Մասիսի Կակոյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 166-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 5-րդ և 6-րդ կետերով, որին շնորհվել է թիվ ԵԴ1/0172/01/25 համարը։ Նույն օրը քրեական գործը մակագրվել և 14.01.2025 թվականին հանձնվել է դատավոր Ռ․Սմբատյանին։ 2025 թվականի հունվարի 16-ի որոշմամբ դատավոր Ռ.Սմբատյանը ստանձնել է քրեական գործի վարույթը և նշանակել նախնական դատալսումներ: Էական նշանակություն ունեցող փաստական հանգամանքները. Արման Մասիսի Կակոյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 166-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 5-րդ և 6-րդ կետերով այն հանցանքի կատարման համար, նա խմբի կազմում, մարմնական վնասվածք պատճառելու համար նախապես պատրաստված և հարմարեցված սուր ծակող-կտրող գործիքով՝ այն է դանակին նմանեցվող առարկայի գործադրմամբ, կյանքի համար վտանգավոր ծանր մարմնական վնասվածք է պատճառել Վիրապ Լևոնի Հովհաննիսյանին: Այսպես. 2024 թվականի հունվարի 24-ին՝ ժամը 18:30-ի սահմաններում, Արման Մասիսի Կակոյանը տեղեկանալով, որ Վիրապ Լևոնի Հովհաննիսյանը գտնվում է Կոմիտաս 16 հասցեում գործող «Արևելյան խոհանոց» սննդի կետում, վերջինի հետ որոշակի հարցերի շուրջ պարզաբանումներ կատարելու նպատակով Էդգար Արթուրի Հակոբյանի, Ռոբերտ Արթուրի Անդրեասյանի, Զաքար Թաթուլի Անդրեասյանի և քրեական վարույթով չպարզված այլ անձանց հետ այցելել է «Արևելյան խոհանոց»-ի առաջին առանձնասենյակ, որտեղ խոսակցության ընթացքում միմյանց չհասկանալու հետևանքով և արդեն ծագած վիճաբանությունը շարունակելու նպատակով դուրս են եկել «Արևելյան խոհանոց» սննդի կետի աջակողմյան հատված և Զաքար Թաթուլի Անդրեասյանի, Էդգար Արթուրի Հակոբյանի, Ռոբերտ Արթուրի Անդրեասյանի և քրեական վարույթով չպարզված այլ անձանց հետ խմբի կազմում գիտակցելով իրենց գործողությունների բնույթն ու վտանգավորությունը, մեկ միասնական դիտավորությամբ, փոխլրացնելով համատեղ արդյունքի հասնելուն ուղղված միմյանց գործողությունները, Վիրապ Լևոնի Հովհաննիսյանին մարմնական վնասվածք պատճառելու դիտավորությամբ՝ Ռոբերտ Արթուրի Անդրեասյանը՝ մարմնական վնասվածք պատճառելու համար նախապես պատրաստված և հարմարեցված սուր ծակող-կտրող գործիքով՝ այն է դանակին նմանեցվող առարկայով 3 անգամ, Զաքար Թաթուլի Անդրեասյանը 1 անգամ ոտքով, 3 անգամ ձեռքերով, Էդգար Հակոբյանը՝ 4 անգամ ոտքով և 2 անգամ ձեռքով, Արման Մասիսի Կակոյանը՝ 3 անգամ ոտքով և 2 անգամ ձեռքերով, հարվածներ են հասցրել Վիրապ Լևոնի Հովհաննիսյանին մարմնի տարբեր մասերին՝ պատճառելով զույգ ստորին կոպերի, աջ ուսահոդի առաջնային և հետին մակերեսների արյունազեղումների, քթի, աջ այտակնակապճային, աջ ճակատային շրջանների փափուկ հյուսվածքների սալջարդի, գլխի աջ ծոծրակային շրջանի կտրած-պատռած վերքերի, ձախակողմյան պնևմոթորաքսով, կողոսկրի վնասումով ուղեկցված կրծքավանդակի ձախ կեսի ծակած-կտրած, թափանցող, աջ գոտկային, աջ հետույքային շրջանների ծակած-կտրած վերքերի ձևով՝ կյանքի համար վտանգավոր ծանր մարմնական վնասվածքներ: ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը 12.12.2024 թվականի որոշմամբ արձանագրել է մեղադրյալ Արման Կակոյանի կողմից փախուստի դիմելու և վերջինիս կողմից պարտականությունները չկատարելու հավանակությունը: Կողմերի դիրքորոշումները. Հանրային մեղադրող Ե.Աբովյանը 17.02.2025 թվականին դիմում է հասցեագրել Դատարանին, որով վերջինս հայտնել է, որ Արման Մասիսի Կակոյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի պայմանները չեն փոփոխվել, կիրառված խափանման միջոցը փոփոխելու և վերացնելու հիմքերը բացակայում են, ուստի միջնորդել է այն երկարացնել: Պաշտպանները առարկեց հանրային մեղադրողի միջնորդությանը՝ հայտնելով, որ առկա չէ կալանքի կիրառման հիմքերը և սույն դեպքում այլևս խոսք գնալ չի կարող մեղադրյալի կողմից վարույթին խոչընդոտելու մասին: Ելնելով նշվածից՝ պաշտպանները միջնորդեցին մեղադրյալի նկամամբ ավելի մեղմ խափանման միջոց ընտրել: Մեղադրյալ Ա.Կակոյանը միացավ իր պաշտպանների դիրքորոշմանը, միաժամանակ հայտնեց որ փախուստի չի դիմել և հետախուզման ընթացքում ապրել է իր բնականոն կյանքով: (Կողմերի դիրքորոշումները մանրամասն չեն շարադրվում՝ նկատի ունենալով, որ դրանք ձայնագրառված են դատական նիստի արձանագրության ձայնային կրիչում): Դատարանի իրավական վերլուծությունը և եզրահանգումը. ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի համաձայն` «1․ Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք: Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով` (...) 3) օրենքով սահմանված որոշակի պարտականության կատարումն ապահովելու նպատակով. 4) անձին իրավասու մարմին ներկայացնելու նպատակով, երբ առկա է նրա կողմից հանցանք կատարած լինելու հիմնավոր կասկած, կամ երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է հանցանքի կատարումը կամ դա կատարելուց հետո անձի փախուստը կանխելու նպատակով: (...)»: «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով. (…) բ․ անձի օրինական ձերբակալումը կամ կալանավորումը դատարանի օրինական կարգադրությանը չենթարկվելու համար կամ օրենքով նախատեսված ցանկացած պարտավորության կատարումն ապահովելու նպատակով, գ․ անձի օրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը` իրավախախտում կատարած լինելու հիմնավոր կասկածի առկայության դեպքում նրան իրավասու օրինական մարմնին ներկայացնելու նպատակով կամ այն դեպքում, երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է համարվում նրա կողմից հանցագործության կատարումը կամ այն կատարելուց հետո նրա փախուստը կանխելու համար: (…)»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Վարույթի ընթացքում անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոցները կարող են կիրառվել ոչ այլ կերպ, քան սույն օրենսգրքով սահմանված հիմքերով և կարգով: Վարույթի ընթացքում անձին ազատությունից զրկելը չպետք է պատժի նպատակ հետապնդի: 2. Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտրելիս առաջնորդվում է նվազագույնի սկզբունքով։ Արգելվում է անձի նկատմամբ ընտրել ավելի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը։ 3. Դատարանը, դատախազը, քննիչը, հետաքննության մարմինը իրենց իրավասության սահմաններում պարտավոր են անհապաղ ազատ արձակել ազատությունից ապօրինի կամ անհիմն զրկված յուրաքանչյուր անձի: 4. Անձին կալանավորելը, կալանքի ժամկետը երկարաձգելը, բժշկական հաստատությունում հարկադրաբար տեղավորելը թույլատրվում են միայն դատարանի որոշմամբ` այն դեպքում, երբ անձի օրինական վարքագիծը չի կարող երաշխավորվել հարկադրանքի այլ միջոցներով: (…)»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 43-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` «2․ Մեղադրյալը պարտավոր է՝ (…) 3) չխոչընդոտել քրեական վարույթին, այդ թվում` ապօրինի չմիջամտել ապացուցման գործընթացին. (…)» ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը: 2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝ 1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ 2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ 3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար: 3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները: (…)» ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 117-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Եթե խափանման միջոցի գործողության ընթացքում փոխվել կամ վերացել են դրա իրավաչափության պայմանները, վարույթն իրականացնող մարմինն իր իրավասության սահմաններում որոշում է կայացնում խափանման միջոցը փոխելու կամ վերացնելու մասին: (…) 3. Եթե մեղադրյալը խախտում է իր նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի պայմանները, վարույթն իրականացնող մարմինն անհրաժեշտության դեպքում իր իրավասության սահմաններում միջոցներ է ձեռնարկում այլ՝ առավել պիտանի խափանման միջոց կիրառելու համար: (…) 5. Եթե խափանման միջոցի կիրառման վերաբերյալ բողոքի քննարկման արդյունքով կիրառված խափանման միջոցը վերացվել է, ապա այդ կամ այլ՝ առավել պիտանի խափանման միջոց կարող է կիրառվել նույն վարույթով միայն նոր հանգամանքի առկայության դեպքում»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Կալանքը դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին օրենքով նախատեսված դեպքերում և կարգով ազատությունից զրկելն է` օրենքով և դատարանի այդ որոշմամբ սահմանված ժամկետով: 2. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն անբավարար է սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու համար: 3. Եթե մեղադրյալին վերագրվող հանցանքի համար ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ նախատեսված չէ, ապա կալանքը կարող է կիրառվել միայն մեղադրյալի կողմից իր նկատմամբ կիրառված այլընտրանքային խափանման միջոցի պայմանները խախտելու դեպքում: 4. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ փաստական հանգամանքների բավարար ամբողջությամբ քննիչի կամ դատախազի կողմից հիմնավորվել և դատարանի կողմից պատճառաբանված հաստատվել են սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով նախատեսված իրավաչափության համապատասխան պայմանները: Դատական վարույթում կալանքի կիրառման համար բավարար է դատարանի կողմից նշված պայմանների պատճառաբանված հաստատումը։ 5. Կալանքի ժամկետը երկարաձգելիս դատարանի առջև անհրաժեշտ է հիմնավորել նաև վարույթի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքները բացահայտելու նպատակով վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից գործադրված պատշաճ ջանասիրությունը (due diligence), ինչպես նաև տվյալ մեղադրյալի նկատմամբ քրեական հետապնդումը շարունակելու անհրաժեշտությունը: 6. Կալանք կիրառելու կամ կալանքի ժամկետը երկարաձգելու մասին դատարանի որոշմամբ կարող է սահմանափակվել մեղադրյալի՝ այլ անձանց հետ հաղորդակցվելու իրավունքը, եթե փաստական հանգամանքների բավարար ամբողջությամբ քննիչի կամ դատախազի կողմից հիմնավորվել և դատարանի կողմից պատճառաբանված հաստատվել է այդպիսի սահմանափակման անհրաժեշտությունը, ներառյալ ժամկետին և անձանց շրջանակին վերաբերող պայմանները»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Անձին կարելի է կալանքի տակ պահել այնքան ժամանակ, որքան անհրաժեշտ է վարույթի բնականոն ընթացքն ապահովելու համար, և քանի դեռ առկա են անձին կալանքի տակ պահելու հիմքերը, սակայն ամեն դեպքում այդ ժամկետը չի կարող գերազանցել սույն հոդվածով կալանքի տակ պահելու համար սահմանված առավելագույն ժամկետները: (…) 4. Դատական վարույթում կալանքը կարող է կիրառվել կամ դրա ժամկետը կարող է երկարաձգվել յուրաքանչյուր դեպքում երեք ամսից ոչ ավելի ժամկետով: 5. Կալանքի տակ պահելու ընդհանուր տևողությունը չի կարող գերազանցել մեղադրյալին վերագրվող հանցանքի համար նախատեսված՝ ազատազրկման ձևով պատժի առավելագույն ժամկետը: (…)»: Վկայակոչված իրավական նորմերի բովանդակային վերլուծությունից հետևում է, որ ինչպես ցանկացած այլ խափանման միջոց, կալանքը և դրա այլընտրանքային խափանման միջոցները մեղադրյալի նկատմամբ կիրառվում են քրեական վարույթի ընթացքում նրա ոչ պատշաճ վարքագիծը կանխելու նպատակով: Մասնավորապես՝ խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է․ - մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ - մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ - մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար: Դատարանը նախ հարկ է համարում անդրադառնալ այն հարցին, թե մինչև քրեական գործի նյութերը և ապացույցներն օրենքով սահմանված պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում հետազոտելը, քրեական գործն ըստ էության քննող դատարանն իրավասու է արդյոք տվյալ փուլում քննարկման առարկա դարձնել մեղադրյալի կողմից հանցագործություն կատարելու վերաբերյալ հիմնավոր կասկածի առկայության կամ բացակայության հարցը: Նշվածի կապակցությամբ Դատարանը հարկ է համարում նկատել, որ մրցակցող արժեքների` մի կողմից արդարադատության իրականացման դատարանի լիազորության, իսկ մյուս կողմից անձի ազատության իրավունքի և դրան հակակշռող հանրային շահի համարժեք ապահովման անհրաժեշտությունից ելնելով` դատարանի վարույթում գտնվող քրեական գործերով որպես խափանման միջոց կիրառված կալանավորումը հիմնավոր կամ ոչ հիմնավոր համարելու վերաբերյալ հարցի քննարկման սահմանները ողջամտորեն պետք է նեղ լինեն մինչդատական վարույթի նկատմամբ դատական վերահսկողության շրջանակներում կալանքի կապակցությամբ կայացվող որոշումների վերանայման սահմաններից: Մասնավորապես` վերոնշվածի շրջանակներում չեն կարող քննարկվել այնպիսի հարցեր, որոնք այս կամ այն չափով առնչվում են գործի ըստ էության լուծմանը: Այդպիսիք են, օրինակ, հիմնավոր կասկածի առկայության, արարքի որակման, որոշման հիմքում դրված ապացույցների թույլատրելիության հետ կապված հարցերը և այլն (նման մոտեցումը համահունչ է Նարեկ Հարությունյանի գործով 2016 թվականի մարտի 30-ի թիվ ԵԱՆԴ/0081/01/14 որոշման 18-րդ կետում ՀՀ վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշմանը): Մեղադրանքի հիմնավոր կամ անհիմն լինելու, մեղադրյալի մեղավորության կամ անմեղության հարցերին դատարանը սույն փուլում չի անդրադառնում և չի էլ կարող անդրադառնալ, քանի որ դրանք բացառապես հետագա փուլերի հարցեր են և չեն կարող քննարկվել մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված կալանքի հարցի քննության ժամանակ։ Վերը շարադրված իրավադրույթների լույսի ներքո վերլուծելով սույն քրեական գործի փաստական հանգամանքները, ինչպես նաև հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ մեղադրյալ Արման Կակոյանի նկատմամբ քրեական գործը հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է դատարան և դատավորի կողմից ստանձնվել է քրեական գործի վարույթը, Դատարանը, հիմք ընդունելով անմեղության կանխավարկածի սկզբունքի առաջնայնությունը, արձանագրում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոց կիրառելու պայմաններն առերևույթ առկա են: Դատարանը արձանագրում է նաև, որ դատավորի կողմից քրեական գործի վարույթը ստանձնելուց հետո Դատարանն է հանդիսանում քրեական գործի վարույթի պատասխանատուն, և վարույթի ընթացքում առաջացող ռիսկերը հենց նույն քրեական գործի վարույթը ստանձնած դատավորն է գնահատում՝ կաշկանդված չլինելով մինչդատական վարույթի ընթացքում գնահատված ռիսկերով։ Այլ կերպ՝ սույն փուլում գործի քննության ծավալը տարբերվում է մինչդատական վարույթում առկա ծավալից և սույն փուլում Դատարանն է գնահատում դատական քննության ընթացքում առաջացող ռիսկերը՝ այդ թվում նաև խափանման միջոցի ընտրության ժամանակ առկա հիմքերը: Ինչ վերաբերում է կալանավորման կիրառման հիմքերին, ապա նշվածը ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից համակարգային վերլուծության են ենթարկվել Ա.Ճուղուրյանի և մի շարք այլ գործերով կայացված որոշումներում, որտեղ հետևողականորեն ամրապնդվել և զարգացվել են քրեական դատավարության ընթացքում կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելիս անձի ազատության իրավունքի կամայական կամ անհիմն սահմանափակումը բացառելուն ուղղված երաշխիքները: Անդրադառնալով մեղադրյալ Արման Կակոյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանավորման հիմքերին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ բարձր է հավանակությունն առ այն, որ ազատության մեջ հայտնվելու պայմաններում մեղադրյալը կդիմի փախուստի: Դատարանը սույն եզրահանգմանն է գալիս հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ ըստ գործում առկա փաստական տվյալների՝ նախաքննության ընթացում տևական ժամանակ մեղադրյալի նկատմամբ հետախուզում է հայտարարված եղել և հայտնաբերվել է միայն 2024 թվականի նոյեմբերի 7-ին: Բացի այդ, Դատարանը ուշադրություն է դարձնում մեղադրյալին մեղսագրվող ենթադրյալ հանցավոր արարքի բնույթի, դրա հանրային վտանգավորության աստիճանի վրա, որոնք ևս էական նշանակություն ունեն մեղադրյալի հետագա վարքագիծը կանխորոշելու հարցում: Մասնավորապես՝ Ա.Կակոյանին մեղսագրվում է առողջության դեմ ուղղված ծանր հանցագործություն, որի համար նախատեսված է բացառապես ազատազրկման ձևով պատիժ՝ հինգից տասը տարի ժամկետով: Դատարանը, անդրադառնալով մեղադրյալի կողմից ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 43-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով դրված պարտականությունը չխոչընդոտել քրեական վարույթին, այդ թվում` ապօրինի չմիջամտել ապացուցման գործընթացին չկատարելու հավանականությանը, արձանագրում է՝ Դատարանը նոր է ստանձնել սույն գործի վարույթը, նոր է նախնական դատալսումներ նշանակվել, դեռևս չի անցել հիմնական դատալսումների փուլ և սույն քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցները դեռևս չեն հետազոտվել, չեն հարցաքննվել դատակոչված վկաները: Այլ կերպ՝ քանի դեռ գործի քննությունը չի անցել հիմնական դատալումների փուլ և տվյալ պահին գործով ձեռք բերված որևէ ապացույց հետազոտված չէ, հնարավոր դատակոչի ենթակա անձինք հարցաքննված չեն, ապացույցները գնահատված չեն, գործի քննությանը խոչընդոտելու վտանգի բացակայության մասին պնդել հնարավոր չէ, քանի որ քրեական գործը դեռ նոր է վարույթ ընդունվել, հիմնական դատալսումներ նշանակելու որոշում դեռևս չի կայացվել, ապացույցները չեն հետազոտվել: Հարկ է ընդգծել, որ խափանման միջոցի կիրառման հիմքերն ունեն կանխատեսական, մոտավոր բնույթ, քանի որ ենթադրում են ապագային վերաբերող իրադարձություններ: Դատարանն անընդունելի է համարում խափանման միջոցի հիմքերը հաստատող կանխատեսական դատողությունները նույնացնելը արդեն իսկ կատարված արարքի հետ, քանզի սույն պարագայում քրեական վարույթին խոչընդոտելն արդեն իսկ քրեական օրենսգրքով արգելված արարք է, մինչդեռ խափանման միջոցի հիմքերի համատեքստում այդ հնարավոր արարքը կատարելու վերաբերյալ ենթադրությունն ունի միայն ապագային վերաբերող կանխատեսական բնույթ և չի անցնում ողջամիտ կասկածի շեմը: Այլ կերպ՝ դատարանը խափանման միջոցի հիմքերն քննարկելիս գնահատման է ենթարկում միայն այդ արարքների կատարման հնարավորության ռիսկը և ոչ թե կատարած կամ չկատարած լինելու վերաբերյալ հաստատված փաստերը: Հարկ է նկատել նաև, որ յուրաքանչյուր պարտականության ապահովումը գնահատվում է տարբեր չափանիշներով: Եթե որոշակի պարտականությունների կատարման ապահովումը հնարավոր է պայմանավորել արդեն իսկ չկատարված պարտականության փաստով, ապա որոշների դեպքում չկատարված պարտականության փաստի առկայություն պարտադիր չէ, այլ խափանման միջոցը կարող է կիրառվել այդ պարտավորությունների ապագայում չկատարելու վտանգը չեզոքացնելու նպատակով: Ամփոփելով նշվածը՝ Դատարանն արձանագրում է, որ գործով առկա չեն այնպիսի փաստական տվյալներ, որոնք չեզոքացնում են Արման Կակոյանի կալանքի տակ պահելու երկու վերը մատնաշված հիմքերը, ուստի մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ կալանքը, վերացնելու կամ փոխելու փաստական հիմքեր չկան: Նշված երկու հիմքերի առկայությունը արձանագրվել է նաև ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի կողմից ոչ տևական ժամանակ առաջ՝ 12.12.2024 թվականին: Ինչ վերաբերում է մեղադրյալի անձը բնութագրող հանգամանքներին, ապա Դատարանն արձանագրում է, որ դրանց համակցությունը վերը արձանագրված հանգամանքների համատեքստում ի զորու չէ նվազեցնել Ա.Կակոյանի նկատմամբ կալանքի կիրառման անհրաժեշտությունը: Հիմք ընդունելով կալանքի առկա հիմքերը ու հիմնավորումները և հաշվի առնելով Արման Կակոյանին մեղսագրվող ենթադրյալ արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, վերջինիս անձը բնութագրող տվյաները, Դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ փուլում ՀՀ քրեական դատավարության 116-րդ հոդվածով սահմանված նպատակներին հնարավոր չէ հասնել մեղադրյալի նկատմամբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառմամբ, քանի որ այլ խափանման միջոցներն ի զորու չեն լինի ապահովելու մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը, հետևաբար՝ վարույթի բնականոն ընթացքն ապահովելու և վերոնշված ռիսկերը նվազեցնելու համար մեղադրյալ Արման Կակոյանի Ենոքյանի նկատմամբ կիրառված կալանքը պետք է երկարաձգել երեք ամիս ժամկետով՝ մինչև 2025 թվականի մայիսի 23-ը ներառյալ: Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ, 33-րդ, 116-119-րդ, 270-րդ, 316-րդ հոդվածներով` Դատարանը ՈՐՈՇԵՑ Մեղադրյալ Արման Մասիսի Կակոյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանքը երկարաձգել երեք ամիս ժամկետով՝ մինչև 2025 թվականի մայիսի 23-ը: Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան այն ստանալու պահից տասնօրյա ժամկետում: ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Ռ.ՍՄԲԱՏՅԱՆ |
Նախնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 04-03-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 16:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 2 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 04-03-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Նախնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 27-03-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 13:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 2 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 27-03-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Քրեական գործը միացել է
| Ամսաթիվ | 28-03-2025 |
|---|---|
| Մայր գործի համարը | ԵԴ1/1287/01/24 |
| Հոդված | |
| Որոշման բովանդակություն | ՈՐՈՇԵՑԻ Թիվ ԵԴ1/1287/01/24 և ԵԴ1/0172/01/25 քրեական վարույթները՝ միացնել՝ քննությունն իրականացնելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի դատավոր Վ. Մելիքյանի վարույթում, ԵՊ1/1287/01/24 համարի ներքո։ ԴԱՏԱՐԱՆԻ ՆԱԽԱԳԱՀ՝ Մ. ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆ |
| Օրենսգիրք | Քրեական դատավարության օրենսգիրք |
Դատական գործ N: ԵԴ1/0172/01/25
Քրեական վերաքննիչ
Ստացվել է վերաքննիչ բողոք
| Ամսաթիվ | 03-03-2025 |
|---|---|
| Ամսաթիվ | 27-02-2025 |
| Ում կողմից է բերվել բողոքը | Պաշտպան |
| Բողոքը բերող անձը | |
| Անուն | Վազգեն |
| Ազգանուն | Հովսեփյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Բողոքը բերող անձը | |
| Անուն | Լեռնիկ |
| Ազգանուն | Հովհաննիսյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Բողոքի բովանդակությունը | Արման Կակոյան Ամբողջությամբ բեկանել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի /Աջափնյակ 17.02.2025թ. որոշումը և Արման Մասիսի Կակոյանի նկատմամբ կիրառել տնային կալանք կամ վարչական հսկողություն համակցված բացակայելու արգելքով : |
| Բողոքի ստացման կարգը | Հանձնվել է փոստին |
| Չափահաս | Այո |
Գործը ստացվել է
| Գործի ստացման ամսաթիվ | 10-03-2025 |
|---|---|
| Վիճակագրական տողի համարը | 3.1 |
| Գործը ստացվել է | Երևանի քրեական դատարան |
Միջանկյալ դատական ակտի դեմ
| Միջանկյալ դատական ակտեր | Կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու կամ վերացնելու մասին որոշում |
|---|
Մակագրել
| Ամսաթիվ | 10-03-2025 |
|---|---|
| Նախագահող դատավոր | |
| Անուն | Աննա |
| Ազգանուն | Մաթևոսյան |
Ընդունվել է վարույթ
| Ամսաթիվ | 14-03-2025 |
|---|
Գրավոր ընթացակարգ
| Ամսաթիվ | 24-03-2025 |
|---|
Դատական ակտ
| Դատական ակտ | ԵԴ1/0172/01/25 Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան Նախագահող դատավոր Ռ․Սմբատյանի ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ «24» մարտի 2025թ. ք.Երևան ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև՝ Վերաքննիչ դատարան), նախագահությամբ՝ դատավոր Ա.Մաթևոսյանի, գրավոր ընթացակարգով քննության առնելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (այսուհետ նաև՝ Առաջին ատյանի դատարան) 2025 թվականի փետրվարի 17-ի ԵԴ1/0172/01/25 որոշման դեմ մեղադրյալ Արման Մասիսի Կակոյանի պաշտպաններ Լեռնիկ Հովհաննիսյանի և Վազգեն Հովսեփյանի (այսուհետ նաև՝ Բողոքաբեր) հատուկ վերանայման բողոքը. Պ Ա Ր Զ Ե Ց Վարութային նախապատմությունը. 2025 թվականի հունվարի 13-ին Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազությունից Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան է ստացվել 14138124 քրեական վարույթը։ 2025 թվականի հունվարի 16-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի որոշմամբ քրեական գործով վարույթ է ստանձնվել։ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի փետրվարի 17-ի որոշմամբ մեղադրյալ Արման Մասիսի Կակոյանի նկատմամբ կալանքի տակ գտնվելու ժամկետը երկարաձգվել է 3 (երեք) ամիս ժամանակով: Առաջին ատյանի դատարանի վերոնշյալ որոշման դեմ 2025 թվականի փետրվարի 28-ին հատուկ վերանայման բողոք են ներկայացրել մեղադրյալ Արման Մասիսի Կակոյանի պաշտպաններ Լեռնիկ Հովհաննիսյանը և Վազգեն Հովսեփյանը։ Վերաքննիչ դատարանի՝ 2025 թվականի մարտի 14-ի որոշմամբ մեղադրյալ Արման Մասիսի Կակոյանի պաշտպաններ Լեռնիկ Հովհաննիսյանի և Վազգեն Հովսեփյանի հատուկ վերանայման բողոքը՝ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի փետրվարի 17-ի ԵԴ1/0172/01/25 որոշման դեմ, ընդունվել է վարույթ և սահմանվել հատուկ վերանայման բողոքի քննությունն անցկացնելու գրավոր ընթացակարգ: Գործի լուծման համար էական նշանակություն ունեցող հանգամանքներ. Արման Մասիսի Կակոյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 166-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 5-րդ և 6-րդ կետերով այն հանցանքի կատարման համար, որ նա խմբի կազմում, մարմնական վնասվածք պատճառելու համար նախապես պատրաստված և հարմարեցված սուր ծակող-կտրող գործիքով՝ այն է դանակին նմանեցվող առարկայի գործադրմամբ, կյանքի համար վտանգավոր ծանր մարմնական վնասվածք է պատճառել Վիրապ Լևոնի Հովհաննիսյանին: Այսպես. 2024 թվականի հունվարի 24-ին՝ ժամը 18:30-ի սահմաններում, Արման Մասիսի Կակոյանը տեղեկանալով, որ Վիրապ Լևոնի Հովհաննիսյանը գտնվում է Կոմիտաս 16 հասցեում գործող «Արևելյան խոհանոց» սննդի կետում, վերջինի հետ որոշակի հարցերի շուրջ պարզաբանումներ կատարելու նպատակով Էդգար Արթուրի Հակոբյանի, Ռոբերտ Արթուրի Անդրեասյանի, Զաքար Թաթուլի Անդրեասյանի և քրեական վարույթով չպարզված այլ անձանց հետ այցելել է «Արևելյան խոհանոց»-ի առաջին առանձնասենյակ, որտեղ խոսակցության ընթացքում միմյանց չհասկանալու հետևանքով և արդեն ծագած վիճաբանությունը շարունակելու նպատակով դուրս են եկել «Արևելյան խոհանոց» սննդի կետի աջակողմյան հատված և Զաքար Թաթուլի Անդրեասյանի, Էդգար Արթուրի Հակոբյանի, Ռոբերտ Արթուրի Անդրեասյանի և քրեական վարույթով չպարզված այլ անձանց հետ խմբի կազմում գիտակցելով իրենց գործողությունների բնույթն ու վտանգավորությունը, մեկ միասնական դիտավորությամբ, փոխլրացնելով համատեղ արդյունքի հասնելուն ուղղված միմյանց գործողությունները, Վիրապ Լևոնի Հովհաննիսյանին մարմնական վնասվածք պատճառելու դիտավորությամբ՝ Ռոբերտ Արթուրի Անդրեասյանը՝ մարմնական վնասվածք պատճառելու համար նախապես պատրաստված և հարմարեցված սուր ծակող-կտրող գործիքով՝ այն է դանակին նմանեցվող առարկայով 3 անգամ, Զաքար Թաթուլի Անդրեասյանը 1 անգամ ոտքով, 3 անգամ ձեռքերով, Էդգար Հակոբյանը՝ 4 անգամ ոտքով և 2 անգամ ձեռքով, Արման Մասիսի Կակոյանը՝ 3 անգամ ոտքով և 2 անգամ ձեռքերով, հարվածներ են հասցրել Վիրապ Լևոնի Հովհաննիսյանի մարմնի տարբեր մասերին՝ պատճառելով զույգ ստորին կոպերի, աջ ուսահոդի առաջնային և հետին մակերեսների արյունազեղումների, քթի, աջ այտակնակապճային, աջ ճակատային շրջանների փափուկ հյուսվածքների սալջարդի, գլխի աջ ծոծրակային շրջանի կտրած-պատռած վերքերի, ձախակողմյան պնևմոթորաքսով, կողոսկրի վնասումով ուղեկցված կրծքավանդակի ձախ կեսի ծակած-կտրած, թափանցող, աջ գոտկային, աջ հետույքային շրջանների ծակած-կտրած վերքերի ձևով՝ կյանքի համար վտանգավոր ծանր մարմնական վնասվածքներ: Առաջին ատյանի դատարանի որոշման պատճառաբանությունների համաձայն՝ «(…) Դատարանը նախ հարկ է համարում անդրադառնալ այն հարցին, թե մինչև քրեական գործի նյութերը և ապացույցներն օրենքով սահմանված պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում հետազոտելը, քրեական գործն ըստ էության քննող դատարանն իրավասու է արդյոք տվյալ փուլում քննարկման առարկա դարձնել մեղադրյալի կողմից հանցագործություն կատարելու վերաբերյալ հիմնավոր կասկածի առկայության կամ բացակայության հարցը: Նշվածի կապակցությամբ Դատարանը հարկ է համարում նկատել, որ մրցակցող արժեքների` մի կողմից արդարադատության իրականացման դատարանի լիազորության, իսկ մյուս կողմից անձի ազատության իրավունքի և դրան հակակշռող հանրային շահի համարժեք ապահովման անհրաժեշտությունից ելնելով` դատարանի վարույթում գտնվող քրեական գործերով որպես խափանման միջոց կիրառված կալանավորումը հիմնավոր կամ ոչ հիմնավոր համարելու վերաբերյալ հարցի քննարկման սահմանները ողջամտորեն պետք է նեղ լինեն մինչդատական վարույթի նկատմամբ դատական վերահսկողության շրջանակներում կալանքի կապակցությամբ կայացվող որոշումների վերանայման սահմաններից: Մասնավորապես` վերոնշվածի շրջանակներում չեն կարող քննարկվել այնպիսի հարցեր, որոնք այս կամ այն չափով առնչվում են գործի ըստ էության լուծմանը: Այդպիսիք են, օրինակ, հիմնավոր կասկածի առկայության, արարքի որակման, որոշման հիմքում դրված ապացույցների թույլատրելիության հետ կապված հարցերը և այլն (նման մոտեցումը համահունչ է Նարեկ Հարությունյանի գործով 2016 թվականի մարտի 30-ի թիվ ԵԱՆԴ/0081/01/14 որոշման 18-րդ կետում ՀՀ վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշմանը): Մեղադրանքի հիմնավոր կամ անհիմն լինելու, մեղադրյալի մեղավորության կամ անմեղության հարցերին դատարանը սույն փուլում չի անդրադառնում և չի էլ կարող անդրադառնալ, քանի որ դրանք բացառապես հետագա փուլերի հարցեր են և չեն կարող քննարկվել մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված կալանքի հարցի քննության ժամանակ։ Վերը շարադրված իրավադրույթների լույսի ներքո վերլուծելով սույն քրեական գործի փաստական հանգամանքները, ինչպես նաև հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ մեղադրյալ Արման Կակոյանի նկատմամբ քրեական գործը հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է դատարան և դատավորի կողմից ստանձնվել է քրեական գործի վարույթը, Դատարանը, հիմք ընդունելով անմեղության կանխավարկածի սկզբունքի առաջնայնությունը, արձանագրում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոց կիրառելու պայմաններն առերևույթ առկա են: Դատարանը արձանագրում է նաև, որ դատավորի կողմից քրեական գործի վարույթը ստանձնելուց հետո Դատարանն է հանդիսանում քրեական գործի վարույթի պատասխանատուն, և վարույթի ընթացքում առաջացող ռիսկերը հենց նույն քրեական գործի վարույթը ստանձնած դատավորն է գնահատում՝ կաշկանդված չլինելով մինչդատական վարույթի ընթացքում գնահատված ռիսկերով։ Այլ կերպ՝ սույն փուլում գործի քննության ծավալը տարբերվում է մինչդատական վարույթում առկա ծավալից և սույն փուլում Դատարանն է գնահատում դատական քննության ընթացքում առաջացող ռիսկերը՝ այդ թվում նաև խափանման միջոցի ընտրության ժամանակ առկա հիմքերը: Ինչ վերաբերում է կալանավորման կիրառման հիմքերին, ապա նշվածը ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից համակարգային վերլուծության են ենթարկվել Ա.Ճուղուրյանի և մի շարք այլ գործերով կայացված որոշումներում, որտեղ հետևողականորեն ամրապնդվել և զարգացվել են քրեական դատավարության ընթացքում կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելիս անձի ազատության իրավունքի կամայական կամ անհիմն սահմանափակումը բացառելուն ուղղված երաշխիքները: Անդրադառնալով մեղադրյալ Արման Կակոյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանավորման հիմքերին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ բարձր է հավանականությունն առ այն, որ ազատության մեջ հայտնվելու պայմաններում մեղադրյալը կդիմի փախուստի: Դատարանը սույն եզրահանգմանն է գալիս հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ ըստ գործում առկա փաստական տվյալների՝ նախաքննության ընթացում տևական ժամանակ մեղադրյալի նկատմամբ հետախուզում է հայտարարված եղել և հայտնաբերվել է միայն 2024 թվականի նոյեմբերի 7-ին: Բացի այդ, Դատարանը ուշադրություն է դարձնում մեղադրյալին մեղսագրվող ենթադրյալ հանցավոր արարքի բնույթի, դրա հանրային վտանգավորության աստիճանի վրա, որոնք ևս էական նշանակություն ունեն մեղադրյալի հետագա վարքագիծը կանխորոշելու հարցում: Մասնավորապես՝ Ա.Կակոյանին մեղսագրվում է առողջության դեմ ուղղված ծանր հանցագործություն, որի համար նախատեսված է բացառապես ազատազրկման ձևով պատիժ՝ հինգից տասը տարի ժամկետով: Դատարանը, անդրադառնալով մեղադրյալի կողմից ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 43-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով դրված պարտականությունը չխոչընդոտել քրեական վարույթին, այդ թվում` ապօրինի չմիջամտել ապացուցման գործընթացին չկատարելու հավանականությանը, արձանագրում է՝ Դատարանը նոր է ստանձնել սույն գործի վարույթը, նոր է նախնական դատալսումներ նշանակվել, դեռևս չի անցել հիմնական դատալսումների փուլ և սույն քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցները դեռևս չեն հետազոտվել, չեն հարցաքննվել դատակոչված վկաները: Այլ կերպ՝ քանի դեռ գործի քննությունը չի անցել հիմնական դատալումների փուլ և տվյալ պահին գործով ձեռք բերված որևէ ապացույց հետազոտված չէ, հնարավոր դատակոչի ենթակա անձինք հարցաքննված չեն, ապացույցները գնահատված չեն, գործի քննությանը խոչընդոտելու վտանգի բացակայության մասին պնդել հնարավոր չէ, քանի որ քրեական գործը դեռ նոր է վարույթ ընդունվել, հիմնական դատալսումներ նշանակելու որոշում դեռևս չի կայացվել, ապացույցները չեն հետազոտվել: Հարկ է ընդգծել, որ խափանման միջոցի կիրառման հիմքերն ունեն կանխատեսական, մոտավոր բնույթ, քանի որ ենթադրում են ապագային վերաբերող իրադարձություններ: Դատարանն անընդունելի է համարում խափանման միջոցի հիմքերը հաստատող կանխատեսական դատողությունները նույնացնելը արդեն իսկ կատարված արարքի հետ, քանզի սույն պարագայում քրեական վարույթին խոչընդոտելն արդեն իսկ քրեական օրենսգրքով արգելված արարք է, մինչդեռ խափանման միջոցի հիմքերի համատեքստում այդ հնարավոր արարքը կատարելու վերաբերյալ ենթադրությունն ունի միայն ապագային վերաբերող կանխատեսական բնույթ և չի անցնում ողջամիտ կասկածի շեմը: Այլ կերպ՝ դատարանը խափանման միջոցի հիմքերն քննարկելիս գնահատման է ենթարկում միայն այդ արարքների կատարման հնարավորության ռիսկը և ոչ թե կատարած կամ չկատարած լինելու վերաբերյալ հաստատված փաստերը: Հարկ է նկատել նաև, որ յուրաքանչյուր պարտականության ապահովումը գնահատվում է տարբեր չափանիշներով: Եթե որոշակի պարտականությունների կատարման ապահովումը հնարավոր է պայմանավորել արդեն իսկ չկատարված պարտականության փաստով, ապա որոշների դեպքում չկատարված պարտականության փաստի առկայություն պարտադիր չէ, այլ խափանման միջոցը կարող է կիրառվել այդ պարտավորությունների ապագայում չկատարելու վտանգը չեզոքացնելու նպատակով: Ամփոփելով նշվածը՝ Դատարանն արձանագրում է, որ գործով առկա չեն այնպիսի փաստական տվյալներ, որոնք չեզոքացնում են Արման Կակոյանի կալանքի տակ պահելու երկու վերը մատնանշված հիմքերը, ուստի մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ կալանքը, վերացնելու կամ փոխելու փաստական հիմքեր չկան: Նշված երկու հիմքերի առկայությունը արձանագրվել է նաև ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի կողմից ոչ տևական ժամանակ առաջ՝ 12.12.2024 թվականին: Ինչ վերաբերում է մեղադրյալի անձը բնութագրող հանգամանքներին, ապա Դատարանն արձանագրում է, որ դրանց համակցությունը վերը արձանագրված հանգամանքների համատեքստում ի զորու չէ նվազեցնել Ա.Կակոյանի նկատմամբ կալանքի կիրառման անհրաժեշտությունը: Հիմք ընդունելով կալանքի առկա հիմքերը ու հիմնավորումները և հաշվի առնելով Արման Կակոյանին մեղսագրվող ենթադրյալ արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, վերջինիս անձը բնութագրող տվյալները, Դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ փուլում ՀՀ քրեական դատավարության 116-րդ հոդվածով սահմանված նպատակներին հնարավոր չէ հասնել մեղադրյալի նկատմամբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառմամբ, քանի որ այլ խափանման միջոցներն ի զորու չեն լինի ապահովելու մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը, հետևաբար՝ վարույթի բնականոն ընթացքն ապահովելու և վերոնշված ռիսկերը նվազեցնելու համար մեղադրյալ Արման Կակոյանի Ենոքյանի նկատմամբ կիրառված կալանքը պետք է երկարաձգել երեք ամիս ժամկետով՝ մինչև 2025 թվականի մայիսի 23-ը ներառյալ: (…)»: Բողոքի հիմքերը և փաստարկները. Մեղադրյալ Ա.Կակոյանի պաշտպաններ Լ. Հովհաննիսյանը և Վ. Հովսեփյանը խնդրել են ամբողջությամբ բեկանել Առաջին ատյանի դատարանի 2025 թվականի փետրվարի 17-ի որոշումը և Արման Կակոյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոցը կիրառել կամ վարչական հսկողությունը, կամ տնային կալանքը՝ համակցված բացակայելու արգելք խափանման միջոցով։ Պաշտպանների հատուկ վերանայման բողոքի համաձայն՝ «(…) Հարկ է նշել, որ Դատարանի վերը նշված եզրահանգումներն անհիմն են և հիմնված են զուտ ենթադրությունների վրա։ Այսպես․ Նախ, անհրաժեշտ ենք համարում փաստել, որ թեև քրեական գործը գտնվում է դատարանում՝ նախնական դատալսումների փուլում և հիմնավոր կասկածին չպետք է անդրադարձ կատարվի, այնուամենայնիվ, հարկ ենք համարում արձանագրել, որ քրեական գործի նյութերով չի հիմնավորվել հիմնավոր կասկածը, մեր պաշտպանյալ Արման Կակոյանի առնչությունը նշված դեպքին, ինչն իրավացիորեն արձանագրվել է նաև Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 08․11․2024թ․ կալանք կիրառելու մասին քննիչի միջնորդությունը քննարկելու և այն մերժելու որոշմամբ, այն է՝ դատարանը փաստել է, որ կատարված քննության արդյունքում չի ձևավորվում հիմնավոր կասկածը, որը կլիներ արժանահավատ, ողջամիտ և բարեխիղճ, իսկ դրա բացակայությունը բացառում է կալանքի կիրառման հնարավորությունը։ Ավելին, դատարանն արձանագրել է նաև, որ եթե նույնիսկ արձանագրվեր հիմնավոր կասկածի առկայությունը, ապա սույն պարագայում պետք է արձանագրել, որ առկա իրավիճակում հիմքերի առումով կանխատեսական ենթադրությունների պարագայում չի արձանագրվում անձին կալանքի տակ պահելու անհրաժեշտությունը։ Հետևաբար, հիմնավոր կասկածի բացակայության պայմաններում բացակայում են նաև կալանքի հիմքերը։ Ավելորդ չենք համարում նշել, որ վարույթն իրականացնող քննիչի կողմից քննությամբ թույլ են տրվել ՀՀ քրեական դատավարության օերնսդրությամբ սահմանված նորմերի կոպիտ և էական խախտումներ, որոնցից ընդամենը անդրադառնում ենք հետևյալին․ Քննիչն արձանագրություն է կազմել ու ինքն իրենից վերցրել է բացատրություն, որի մեջ անհիմն հերքել ու խեղաթյուրել է 08․12․2024թ․ դատարանում կալանքի միջնորդության քննության ժամանակ դատարանի կողմից իրեն ուղղված որոշ հարցերին տրված պատասխանները, չնայած դրանք ձայնագրված են եղել, այն ուղարկել է ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան։ Բացի այդ, վկայի մասնակցությամբ կրիչում առկա տեսագրության զննությամբ քննիչը կատարել է անձի ճանաչում, որպիսի քննչական գործողություն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված չէ։ Ավելին, գործում առկա փաստական տվյալների համաձայն այս գործողության ժամանակ քննիչն ուղղորդել է վկային, որ ճանաչի հատկապես իր կողմից մատնանշված անձին։ Նման պայմաններում ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարանը դրանք և Ա․Կակոյանին մեղսագրվող արարքի հետ առնչություն չունեցող այլ հանգամանքները որպես հիմնավոր կասկածին առնչվող հանգամանք դրել է իր որոշման հիմքում։ Անդրադառնալով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ Արման Կակոյանի նկատմամբ ընտրված կալանքը երեք ամիս ժամկետով երկարաձգելու մասին 17․02․2025թ․ որոշմամբ արձանագրված կալանքի հիմքերին, որ բարձր է հավանականությունը, թե Արման Կակոյանը կդիմի փախուստի, ինչպես նաև, որ ապացույցները դեռևս չեն հետազոտվել ու գնահատվել, ուստի գործի քննությանը խոչընդոտելու վտանգի բացակայության մասին պնդել հնարավոր չէ, ապա փաստում ենք, որ այս եզրահանգումները զուտ ենթադրություններ են, որոնք չեն բխում գործի նյութերում առկա փաստական տվյալներից։ Մասնավորապես, Արման Կակոյանը մինչև 2024 թվականի նոյեմբերի 7-ը տեղյակ չի եղել, որ Երևանի Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժնում քննվող քրեական գործով ինքը որպես վկա հրավիրվել է հարցաքննության, իր նկատմամբ 06․06․2024թ․ հարուցվել է քրեական հետապնդում և հայտարարվել է հետախուզում։ Քրեական գործի նյութերում առկա չէ Արման Կակոյանին կամ նրա ընտանիքի չափահաս անդամին, կամ որևէ մեկին ուղարկված ծանուցագիր ստացած լինելու վերաբերյալ պատշաճ տեղեկություն։ Առկա են բնակարան այցելելու վերաբերյալ արձանագրություններ, որոնցով փաստվել է միայն, որ Արման Կակոյանն այդ պահին տանը չէ։ Ավելին, նշված արձանագրություններից ոչ մեկում չի նշվել, թե ինչի համար են ոստիկաններն այցելել Արման Կակոյանի բնակարան, ուր են հրավիրում նրան, ինչպես նաև ընտանիքի որևէ անդամի չեն տեղեկացրել, որ Ա․Կակոյանը երբ, ուր և ում մոտ ներկայանա՝ չտալով որևէ ծանուցագիր։ Նման որևէ փաստ քրեական գործով արձանագրված չէ։ (…) Բացի այդ, 2024 թվականի նոյեմբերի 7-ին Արման Կակոյանը քննիչի կողմից ձերբակալվելու վերաբերյալ որոշման հիման վրա տանից է ձերբակալվել և տարվել Երևանի Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժին, այնուհետև ներկայացվել է դատարան՝ խափանման միջոց կալանք կիրառելու միջնորդությունը քննելու համար։ Դատարանի կողմից նշված միջնորդությունը մերժելուց հետո Արման Կակոյանն անհապաղ ազատվել է արգելանքից և այդ ժամանակ տեղյակ լինելով, որ իր վերաբերյալ քրեական հետապնդում է հարուցված, սովորականի պես շարունակել է բնակվել իր տանը՝ ընտանիքի հետ միասին, աշխատել է և որևէ անգամ չի փորձել խուսափել կամ թաքնվել քննությունից ու վարույթն իրականացնող մարմնից, կամ խոչընդոտել քննությանը։ Ավելին, երբ հատուկ վերանայման բողոքի հիման վրա 12․12․2024թ․ ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարանի կողմից բեկանվել է առաջին ատյանի դատարանի կալանքը մերժելու մասին որոշումը ու նրա նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել կալանքը, որը չի ուղարկվել Ա․Կակոյանին՝ խախտելով նրա բողոքարկման իրավունքը, Ա․Կակոյանը դարձյալ իր տանն է եղել և ոչ մի անգամ վարույթն իրականացնող քննիչը նրան չի ծանուցել ներկայանալ քննչական բաժին, սակայն 17․12․2024թ․ քննիչի կողմից հանձնարարություն է տրվել ոստիկանությանը, որ նրան հայտնաբերեն ու ներկայացնեն քննչական բաժին, իսկ 23․12․2024թ․-ին ոստիկանները նրան կրկին իր տանից տեղափոխել և ներկայացրել են քննիչին, որից հետո տեղափոխվել է ՀՀ ԱՆ «Նուբարաշեն» ՔԿՀ։ Այսինքն, նման պայմաններում էլ փաստվում է, որ մեր պաշտպանյալ Արման Կակոյանը չի թաքնվել քննությունից և չի խուսափել վարույթն իրականացնող մարմին ներկայանալուց՝ իր վրա դրված պարտականությունները կատարելուց։ Փախուստի դիմելու հավանականությունը չի կարող բարձր լինել նաև նրանով, որ Ա․Կակոյանն ունի մշտական բնակության վայր, բնութագրվում է դրական, նախկինում էլ դատապարտված չի եղել, ունի ընտանիք, խնամքին են հինգ անձ՝ կինը և մինչև յոթ տարեկան չորս մանկահասակ երեխա, որոնց կենսակերպն ապահովում է ինքը, ինչը նույնպես հաշվի չի առել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանը 17․02․2025թ․ կալանքի ժամկետը երկարաձգելու մասին հարցը քննարկելու ժամանակ։ (…) 2․7. Այսպիսով, կրկին փաստում ենք այն, որ Դատարանի վերոնշված եզրահանգումները հիմնված են զուտ ենթադրությունների վրա, ինչն անթույլատրելի է։ Գործի նյութերում առկա չէ որևէ փաստական տվյալ, որ մեր պաշտպանյալ Արման Կակոյանը թաքնվել է քննությունից, կամ այդպիսի փորձ է կատարել և, կամ խոչընդոտել է քննությանն՝ անձամբ կամ մեկ ուրիշի միջոցով փորձել է խնդրել կամ ստիպել, որ հօգուտ իրեն ցուցմունքներ տան, փաստերը թաքցնեն կամ կեղծեն, վարույթն իրականացնող քննիչը դատարանում նույնպես հերքել է մեղադրյալ Ա․Կակոյանի կողմից որևէ ձևով նախաքննությանը խոչընդոտելը։ Բացի այդ, քրեական գործն արդեն իսկ գտնվում է դատարանում, նախաքննությամբ հարցաքննվել են անձիք, նշանակվել են փորձաքննություններ խստացվել են եզրակացությունները և գործի քննության տվյալ փուլում մեղադրյալի հավանական վարքագծի հետ կապված Դատարանի մտավախությունը չի կարող հիմնավոր համարվել։ Վերոգրյալից ելնելով, այնուամենայնիվ, եթե դատարանը գտնում էր, որ Ա․Կակոյանի նկատմամբ պետք է ընտրվեր խափանման միջոց, ապա գործի քննության շահերից ելնելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով սահմանված այլընտրանքային խափանման միջոցների համակցված կիրառումը կարող էր ապահովել մեղադրյալ Ա․Կակոյանի պատշաճ վարքագիծը։ (…)»։ Վերաքննիչ դատարանում վարույթի մասնակիցների բացատրությունները, դրանք հիմնավորող նյութերը, միջնորդությունները, բողոքի պատասխանները. Վերաքննիչ դատարանում վարույթի մասնակիցների բացատրություններ, դրանք հիմնավորող նյութեր, միջնորդություններ, բողոքի պատասխաններ չեն ստացվել: Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն՝ դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի 3-րդ և 4-րդ մասերի համաձայն` «3. Հատուկ վերանայումն իրականացվում է բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում: 4. Հատուկ վերանայման կարգով դատական ակտ կայացնելիս վերադաս դատարանը հիմնվում է միայն ստորադաս դատարանում հետազոտված ապացույցների կամ նյութերի և վարույթի մասնակիցների արած պնդումների վրա:»: Վերաքննիչ դատարանը, բողոքի հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում դատական ստուգման ենթարկելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի փետրվարի 17-ի ԵԴ1/0172/01/25 որոշման օրինականությունը և հիմնավորվածությունը, ինչպես նաև ուսումնասիրելով Վերաքննիչ դատարանին ներկայացված նյութերը, գտնում է, որ սույն հատուկ վերանայման բողոքի քննության կապակցությամբ անհրաժեշտ է անդրադառնալ հետևյալ իրավական հարցին. հիմնավորված են արդյո՞ք Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի փետրվարի 17-ի ԵԴ1/0172/01/25 որոշմամբ արտահայտված հետևությունները, թե՝ ոչ: Վերոգրյալի կապակցությամբ Վերաքննիչ դատարանն անհրաժեշտ է համարում արձանագրել հետևյալը. ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք: Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով՝ (…) 4) անձին իրավասու մարմին ներկայացնելու նպատակով, երբ առկա է նրա կողմից հանցանք կատարած լինելու հիմնավոր կասկած, կամ երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է հանցանքի կատարումը կամ դա կատարելուց հետո անձի փախուստը կանխելու նպատակով (…)»: «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» Եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ «Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով. (…) գ) անձի օրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը՝ իրավախախտում կատարած լինելու հիմնավոր կասկածի առկայության դեպքում նրան իրավասու օրինական մարմնին ներկայացնելու նպատակով կամ այն դեպքում, երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է համարվում նրա կողմից հանցագործության կատարումը կամ այն կատարելուց հետո նրա փախուստը կանխելու համար (…)»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Վարույթի ընթացքում անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոցները կարող են կիրառվել ոչ այլ կերպ, քան սույն օրենսգրքով սահմանված հիմքերով և կարգով: Վարույթի ընթացքում անձին ազատությունից զրկելը չպետք է պատժի նպատակ հետապնդի: 2. Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտրելիս առաջնորդվում է նվազագույնի սկզբունքով։ Արգելվում է անձի նկատմամբ ընտրել ավելի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը։ (…) 4. Անձին կալանավորելը, կալանքի ժամկետը երկարաձգելը, բժշկական հաստատությունում հարկադրաբար տեղավորելը թույլատրվում են միայն դատարանի որոշմամբ` այն դեպքում, երբ անձի օրինական վարքագիծը չի կարող երաշխավորվել հարկադրանքի այլ միջոցներով: (…)»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 43-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «2. Մեղադրյալը պարտավոր է՝ 1) ներկայանալ վարույթն իրականացնող մարմնի հրավերով. 2) վարույթն իրականացնող մարմնի պահանջով ենթարկվել բժշկական զննման, մատնադրոշմման, անձնական խուզարկության, քննման և փորձաքննության, լուսանկարվել կամ փորձաքննության համար հանձնել սույն օրենսգրքով նախատեսված նմուշներ. 3) չխոչընդոտել քրեական վարույթին, այդ թվում` ապօրինի չմիջամտել ապացուցման գործընթացին. 4) այլ վայր մեկնելիս վարույթն իրականացնող մարմնին նախապես տեղեկացնել իր գտնվելու նոր վայրի և իր հետ հաղորդակցվելու միջոցների մասին. 5) ենթարկվել վարույթն իրականացնող մարմնի կարգադրություններին և դատական նիստի կարգին:»: Խափանման միջոցի, այդ թվում՝ կալանավորման, կիրառման հիմքերն ամրագրած են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածում՝ «1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը: 2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝ 1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ 2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ 3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար: 3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները: (…)»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Կալանքը դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին օրենքով նախատեսված դեպքերում և կարգով ազատությունից զրկելն է` օրենքով և դատարանի այդ որոշմամբ սահմանված ժամկետով: 2. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն անբավարար է սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու համար: (…) 4. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ փաստական հանգամանքների բավարար ամբողջությամբ քննիչի կամ դատախազի կողմից հիմնավորվել և դատարանի կողմից պատճառաբանված հաստատվել են սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով նախատեսված իրավաչափության համապատասխան պայմանները: Դատական վարույթում կալանքի կիրառման համար բավարար է դատարանի կողմից նշված պայմանների պատճառաբանված հաստատումը։ 5. Կալանքի ժամկետը երկարաձգելիս դատարանի առջև անհրաժեշտ է հիմնավորել նաև վարույթի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքները բացահայտելու նպատակով վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից գործադրված պատշաճ ջանասիրությունը (due diligence), ինչպես նաև տվյալ մեղադրյալի նկատմամբ քրեական հետապնդումը շարունակելու անհրաժեշտությունը: 6. Կալանք կիրառելու կամ կալանքի ժամկետը երկարաձգելու մասին դատարանի որոշմամբ կարող է սահմանափակվել մեղադրյալի՝ այլ անձանց հետ հաղորդակցվելու իրավունքը, եթե փաստական հանգամանքների բավարար ամբողջությամբ քննիչի կամ դատախազի կողմից հիմնավորվել և դատարանի կողմից պատճառաբանված հաստատվել է այդպիսի սահմանափակման անհրաժեշտությունը, ներառյալ ժամկետին և անձանց շրջանակին վերաբերող պայմանները:»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 122-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Այլընտրանքային խափանման միջոցները կարող են կիրառվել ինչպես առանձին, այնպես էլ համակցված, եթե հնարավոր է ապահովել դրանց պայմանների միաժամանակյա պահպանումը: 2. Սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով նախատեսված խափանման միջոցները կարող է կիրառել միայն դատարանը: Դատական վարույթում դատարանն իրավասու է կիրառելու նաև սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-8-րդ կետերով նախատեսված այլընտրանքային խափանման միջոցները: 3. Մինչդատական վարույթում սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-8-րդ կետերով նախատեսված այլընտրանքային խափանման միջոցները կարող է կիրառել` 1) քննիչը` մինչև մեղադրական եզրակացությունը վարույթի նյութերի հետ միասին դատախազին հանձնելը. 2) հսկող դատախազը` մեղադրական եզրակացությունը վարույթի նյութերի հետ միասին քննիչից ստանալու պահից մինչև դրանք դատարան հանձնելը. 3) դատարանը` խափանման միջոց կիրառելու կամ կիրառված խափանման միջոցի ժամկետը երկարաձգելու միջնորդությունը լուծելիս: 4. Սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ և 4-րդ կետերով նախատեսված այլընտրանքային խափանման միջոցները քննիչը կարող է կիրառել բացառապես հսկող դատախազի համաձայնությամբ: 5. Այլընտրանքային խափանման միջոցները կարող են կիրառվել սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված հանգամանքների վերաբերյալ ողջամիտ ենթադրության առկայության դեպքում:»: Մեղադրյալ Արման Մասիսի Կակոյանի կողմից իրեն մեղսագրված հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածի կապակցությամբ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ մեղադրանքի կողմը, մեղադրյալին վերագրվող հանցանքի համար նրա դատապարտումը մեծապես հավանական համարելով, կազմված և հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ քրեական վարույթի նյութերն ուղարկել էր Առաջին ատյանի դատարան, ինչը թույլ է տալիս Վերաքննիչ դատարանին խափանման միջոցի իրավաչափության այս պայմանը հաղթահարված համարելու համար: Անդրադառնալով Բողոքաբերների այն փաստարկին, որ Առաջին ատյանի դատարանի վարույթում գտնվող քրեական գործի նյութերով չի հիմնավորվել մեղադրյալ Ա.Կակոյանի կողմից իրեն մեղսագրվող հանցանքը կատարած լինելու մասին հիմնավոր կասկածը ՝ Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում փաստել, որ մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոցի կիրառման վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի որոշման վերանայման շրջանակներում չեն կարող քննարկվել այնպիսի հարցեր, որոնք այս կամ այն չափով առնչվում են գործի ըստ էության լուծմանը, այդ թվում նաև՝ հիմնավոր կասկածի առկայությանը կամ մեղսագրված արարքի որակմանը: Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ նախնական կամ հիմնական դատալսումների ընթացքում մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը վերացնելու, փոխելու, դրա ժամկետը երկարաձգելու հարցի քննության ընթացքում դատարանները չեն հետապնդում կատարված ենթադրյալ հանցագործության բոլոր հանգամանքները հետազոտելու, դրանց քրեաիրավական գնահատական տալու կամ տրված գնահատականն ստուգելու ու համապատասխան որոշում կայացնելու նպատակ, այդ թվում՝ իրավասու չեն կանխորոշելու մեղքի հարցն իրավական գնահատական տալով անձի մեղավորությանը կամ անմեղությանը, անմիջականորեն փաստելով անձի արարքում հանցակազմի առկայությունը կամ բացակայությունը: Նման հարցերը հանդիսանում են արդարադատության իրականացման արդյունքում լուծման ենթակա հարցեր: Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ մինչդատական վարույթի ավարտված է ու քրեական գործն այլևս Առաջին ատյանի դատարանի վարույթում է գտնվում, այլ կերպ՝ մեղադրյալ Ա.Կակոյանի անձնական ազատության իրավունքը երաշխավորելու, իսկ այն սահմանափակված լինելու կամ սահմանափակելու պարագայում՝ դրա պիտանիությունն ու համաչափությունն ինքնուրույնաբար ստուգելու և պարզելու, անձի անձնական ազատության սահմանափակման ցանկացած դեպքով հանրային և մասնավոր շահերը համադրելու, հակակշռելու, ի հաշիվ մեկի՝ մյուսն առավել կարևորելիս իր հետևությունը պատշաճ խորությամբ հիմնավորելու հարցում Առաջին ատյանի դատարանն օժտված է առավել ընդգրկուն և լայն հնարավորություններով, քանի որ ողջ ծավալով և համակողմանիորեն ծանոթ է ինչպես մինչդատական վարույթի նյութերին, այնպես էլ իր վարույթում քննվող քրեական գործի դատական քննության արդյունքներին, տիրապետում է վարույթի ընթացքում ծագող կոնկրետ իրավիճակին, քաջատեղյակ է կոնկրետ խնդիրներից, մինչդեռ, Վերաքննիչ դատարանի այդ հնարավորությունները սահմանափակ են: Առաջին ատյանի դատարանը հանդես է գալիս որպես վարույթն իրականացնող մարմին, ուստի որպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելիս Վերաքննիչ դատարանի կողմից կայացված դատական ակտը պետք է հիմնված լինի առավել ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների վրա և ունենա պատճառաբանվածության առավել բարձր չափանիշ, հակառակ մոտեցումը կարող է իր բացասական ազդեցությունը թողնել Առաջին ատյանի դատարանում հիմնական քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա՝ դրանով իսկ սահմանափակելով առաջին ատյանի դատարանի ներքին անկախությունը: Մինչդեռ, Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում փաստել, որ Բողոքաբերների կողմից չեն ներկայացվել այնպիսի ծանրակշիռ փաստական հիմնավորումներ, որոնք թույլ կտան բավարարելու նրանց կողմից ներկայացված հատուկ վերանայման բողոքը: Մեղադրյալ Արման Մասիսի Կակոյանի նկատմամբ կիրառված կալանք խափանման միջոցի իրավաչափության կապակցությամբ Վերաքննիչ դատարանն իր համաձայնությունն է հայտնում Առաջին ատյանի դատարանի եզրահանգումների հետ և գտնում է, որ մեղադրյալի օրինական վարքագիծը քրեադատավարական ներգործության այլ միջոցների՝ այդ թվում տնային կալանքի և գրավի համակցված կիրառմամբ հնարավոր չէ ապահովել։ Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ՝ մեղադրյալ Ա․Կակոյանի նկատմամբ կալանքը որպես պիտանի խափանման միջոց կիրառելիս պետք է հաշվի է առնել վերջինիս վերագրող արարքի բնույթը, ծանրության աստիճանը, կատարման եղանակը, այն ենթադրաբար խմբի կազմում կատարելը: Եվրոպական դատարանի կողմից ձևավորած իրավական դիրքորոշումների համաձայն՝ կազմակերպված հանցավոր գործունեությանը կամ հանցախմբերին առնչվող գործերով կալանավորված անձին ազատ արձակելու դեպքում նրա կողմից գործով վկաների կամ գործով անցնող այլ կասկածյալների վրա ճնշում գործադրելու կամ վարույթն այլ կերպ խոչընդոտելու ռիսկը հաճախ հատկապես բարձր է (Տե´ս Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ Stvrtecky v. Slovakia գործով 2018 թվականի հունիսի 5-ի վճիռը, գանգատ թիվ 55844/12, կետ 61)։ Վերոգրյալին զուգահեռ Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում արձանագրել, որ խափանման միջոցների օրենքով սահմանված հիմքերն ունեն կանխատեսական, մոտավոր բնույթ, քանի որ ենթադրում են ապագային վերաբերող իրադարձություններ: Հետևաբար՝ մեղադրյալի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու մասին որոշում կայացնելիս ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածում թվարկված «մեղադրյալի ոչ պատշաճ վարքագծի դրսևորումները» ոչ թե պետք է արդեն տեղի ունեցած լինեն, այլ պետք է լինի ռիսկի առկայություն կամ հավանականություն, որ եթե խափանման միջոց չկիրառվի, ապա դրանք տեղի կունենան: Այսպիսով՝ Վերաքննիչ դատարանը գալիս է այն հետևության, որ մեղադրյալ Ա․Կակոյանի օրինական վարքագիծը հնարավոր չէ ապահովել առավել մեղմ խափանման միջոցների համակցության կիրառմամբ, իսկ փաստական հանգամանքների բավարար ամբողջությամբ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի փետրվարի 17-ի ԵԴ1/0172/01/25 որոշմամբ պատշաճորեն հիմնավորվել է այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառման անհնարինությունը և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով նախատեսված իրավաչափության համապատասխան պայմանները, հետևաբար՝ արձանագրելով և գալով հետևության, որ մեղադրյալ Արման Մայիսի Կակոյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանքի ժամկետը պետք է երկարաձգել ևս 3 (երեք) ամիս ժամկետով՝ Առաջին ատյանի դատարանը հանգել է ճիշտ հետևության։ Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նաև արձանագրել, որ նախաքննության ընթացքում վարույթն իրականացնող քննիչի ոչ իրավաչափ վարքագծի վերաբերյալ հավաստի տվյալների առկայության դեպքում Բողոքաբերները զրկված չեն պատշաճ իրավական գործընթացի շրջանակներում դրանց գնահատական տալու հարցը բարձրացնելու հնարավորությունից, իսկ հաստատվելու դեպքում զրկված չեն նաև քրեական գործի քննության ընթացքում ձեռք բերված ապացույցների թույլատրելիությունը վիճարկելու հնարավորությունից: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ «1. Վերաքննիչ դատարանում հատուկ վերանայման արդյունքում վերաքննիչ դատարանը` 1) դատական ակտը թողնում է անփոփոխ. 2) փոփոխում է ստորադաս դատարանի դատական ակտը, եթե փաստական հանգամանքները հնարավորություն են տալիս կայացնելու նման ակտ. 3) ամբողջությամբ կամ որոշակի մասով բեկանում է դատական ակտը՝ բեկանված մասով կայացնելով դրան փոխարինող դատական ակտ:»: Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ և 393-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը Ո Ր Ո Շ Ե Ց Մեղադրյալ Արման Մասիսի Կակոյանի պաշտպաններ Լեռնիկ Հովհաննիսյանի և Վազգեն Հովսեփյանի հատուկ վերանայման բողոքը, մերժել: Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի փետրվարի 17-ի ԵԴ1/0172/01/25 որոշումը, թողնել անփոփոխ։ Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան՝ ստանալու օրվանից հետո 15-օրյա ժամկետում։ ԴԱՏԱՎՈՐ Ա.ՄԱԹԵՎՈՍՅԱՆ |
|---|---|
| Դատական ակտի ամսաթիվը | 24-03-2025 |
Գործը հանձնվել է գրասենյակ
| Ամսաթիվ | 17-07-2025 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 2 հատորից |
| Այլ նշումներ | 1 հատոր՝ 44 թերթ, 2 հատոր՝ 46 թերթ։ |
Գործն ուղարկվել է
| Գործն ուղարկվել է | 17-07-2025 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 1 հատոր՝ 44 թերթ, 2 հատոր՝ 46 թերթ։ |
| Ուր | Երևանի քրեական դատարան |
| Գրության համարը | 59398/25 |