ԵԴ1/0170/01/25







ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈւԹՅԱՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Ո Ր Ո Շ Ու Մ

«11» դեկտեմբերի 2025թ. ք.Երևան

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան)
նախագահությամբ՝ դատավոր Լ. ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆԻ

Մեղադրյալ Ռազմիկ Սարգսի Առաքելյանի պաշտպան Ելենա Սարգսյանի հատուկ վերանայման բողոքի հիման վրա գրավոր ընթացակարգով դատական վերանայման ենթարկելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (այսուհետ՝ Առաջին ատյանի դատարան)՝ 2025 թվականի հոկտեմբերի 21-ի որոշումը,
Պ Ա Ր Զ Ե Ց

Վարույթի դատավարական ընթացքը.
ԵԴ1/0170/01/25 (14198624) քրեական վարույթով Ռազմիկ Սարգսի Առաքելյանը մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-254-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով այն բանի համար, որ. «նա Դավիթ Հարությունի Խաչատրյանի օժանդակությամբ կատարել է բնակարան ապօրինի մուտք գործելով գողության փորձ:
Այսպես՝ Ռամզիկ Սարգսի Առաքելյանը Դավիթ Հարությունի Խաչատրյանի հետ, 2024 թվականի հոկտեմբերի 27-ին ժամը 13:00-ի սահմաններում, բնակարան ապօրինի մուտք գործելով գաղտնի հափշտակություն կատարելու նպատակով գնացել է Երևան քաղաքի Ազատության պողոտայի 25-րդ շենք, մուտք է գործել 1-ին մուտք, բարձրացել է 4-րդ հարկ և թակել աստիճանավանդակի աջակողմյան հատվածում գտնվող թիվ 10-րդ բնակարանի դուռը, իսկ Դավիթ Խաչատրյանը այդ ընթացքում հետևել է շքամուտքի անցուդարձին: Նշված բնակարանի դուռը թակելուց հետո արձագանք չստանալով և վստահ լինելով, որ բնակարանում որևէ անձ չի գտնվում, Ռազմիկ Սարգսի Առաքելյանը փորձել է հարմարեցված առարկայի՝ բանալիի և փայլաթիթեղի միջոցով բացել նշված բնակարանի դուռն և ապօրինի մուտք գործելով կատարել գաղտնի հափշտակություն, սակայն իր կամքից անկախ հանգամանքներում չի կարողացել ավարտին հասցնել իր դիտավորության մեջ ընդգրկված հանցանքի կատարումը, քանի որ Յուլիյա Վլադիմիր Ստեբկովան գտնվել է նշված բնակարանում և ներսից դռան փականի մեջ գտնվող բանալին բռնելու եղանակով թույլ չի տվել, որպիսի դռան փականը բացվի:»։
Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2025 թվականի հոկտեմբերի 21-ի ԵԴ1/0170/01/25 թվակիր որոշմամբ՝ մեղադրյալ Ռազմիկ Սարգսի Առաքելյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է երեք ամսով։
2025 թվականի նոյեմբերի 19-ին (փոստային ծառայությանն է հանձնվել 2025 թվականի նոյեմբերի 17-ին) ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարան է ստացվել Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2025 թվականի հոկտեմբերի 21-ի ԵԴ1/0170/01/25 թվակիր որոշման դեմ մեղադրյալ Ռազմիկ Սարգսի Առաքելյանի պաշտպան Ելենա Սարգսյանի հատուկ վերանայման բողոքը:
Հատուկ վերանայման բողոքի վերաբերյալ գործը (նյութը) ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարան է ստացվել 2025 թվականի դեկտեմբերի 1-ին, իսկ նախագահող դատավորի աշխատակազմին է հանձնվել 2025 թվականի դեկտեմբերի 2-ին։
2025 թվականի դեկտեմբերի 04-ին Վերաքննիչ դատարանի որոշմամբ մեղադրյալ Ռազմիկ Սարգսի Առաքելյանի պաշտպան Ելենա Սարգսյանի հատուկ վերանայման բողոքն ընդունվել է վարույթ։ Հատուկ վերանայման վարույթի մասնակիցների կողմից բողոքի պատասխան ներկայացնելու համար սահմանվել է յոթնօրյա ժամկետ, իսկ բացատրությունները, դրանք հիմնավորող նյութերը, միջնորդությունները՝ հատուկ վերանայման բողոքը վարույթ ընդունելու մասին որոշումը ստանալու պահից եռօրյա ժամկետ:
Վերաքննիչ դատարանում հատուկ վերանայման բողոքի պատասխան, համապատասխան բացատրություններ, դրանք հիմնավորող նյութեր և միջնորդություններ չեն ստացվել:
Հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
Մեղադրյալ Ռազմիկ Սարգսի Առաքելյանի պաշտպան Ելենա Սարգսյանն իր կողմից ներկայացված հատուկ վերանայման բողոքով խնդրել է ամբողջությամբ բավարարել հատուկ վերանայման բողոքը, բեկանել Առաջին ատյանի դատարանի որոշումը, կայացնել դրան փոխարինող դատական ակտ, այն է՝ մեղադրյալ Ռազմիկ Առաքելյանի նկատմամբ կիրառել համակցված խափանման միջոցներ՝ տնային կալանք, գրավ՝ 500․000 ՀՀ դրամ և բացակայելու արգելք:
Ներկայացված հատուկ վերանայման բողոքում, ի թիվս այլնի, նշվել է հետևյալը.
«(…) Ներքոգրյալ հիմնավորումներով փաստում ենք, որ ստորադաս ատյանի դատարանը թույլ է տվել քրեադատավարական օրենքի էական խախտում, այն է՝ խախտել են քրեական վարույթի անձի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության, կողմերի հավասարության և մրցակցության դատավարական սկզբունքները, որը դրսևորվել է հետևյալով` մեղադրյալ Ռազիկ Առաքելյանի նկատմամբ կիրառվել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված առավել խիստ հարկադրանքի միջոց` կալանք, այն դեպքում, երբ գործի հանգամանքներում անձի պատշաճ վարքագիծը հնարավոր է ապահովել համակցված այլընտրանքային խափանման միջոցներով։
(…)
Հիմք ընդունելով «հիմնավոր կասկած» հասկացության վերոգրյալ բաղադրիչները և դրանք համադրելով սույն գործի հետ՝ վերստին փաստում ենք, որ այն առերևույթ (prima facie) բացակայում է։
Այնուամենայնիվ, եթե նույնիսկ առկա է հիմնավոր կասկած, ապա անդրադառնանք այն հարցին, թե արդյոք առկա են բավարար հիմքեր խափանման միջոց կալանավորման շարունակական կիրառման համար:
(…)
Սույն գործի շրջանակներում, Ռազմիկ Առաքելյանի կողմից փախուստը կանխելու հիմքի առկայությունը չի կարող նույնական լինել քննության սկզբնական փուլում և գործի քննության սույն փուլում, քանի որ գնալով այդ հիմքը չեզոքանում է, որի առկայությունը փաստելու համար անհրաժեշտ է նոր փաստական հանգամանքների առկայություն, որը սույն դեպքում առկա չէ։
Ինչ վերաբերում է Ռազմիկ Առաքելյանի կողմից օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու հիմքի առկայության հավանականությանն, ապա արձանագրում ենք, որ քրեական գործի դատաքննության ընթացքում, չնայած որ հարցաքննված չեն վկաները, այնուամենայնիվ, վերջիներս նախաքննության փուլում տվել են ցուցմունքներ։ Բացի այդ ՀՀ քրեական օրենսգիրքը նախատեսվում է պատասխանատվություն սուտ ցուցմունք տալու, ցուցմունք տալուց հրաժարվելու համար, որի մասին նախազգուշացվում են վկանները մինչ հարցաքննությունը, որը ևս հակակշիռ է հանդիսանում այն ռիսկի գնահատմանը, որ եթե մեղադրյալը լինի ազատության մեջ, ապա կարող է ազդել քրեական վարույթով անցնող վկաների վրա։ Ուստի գտնում եմ, որ նման հակակշիռների պարագայում չեզոքանում է այն ռիսկը, որ եթե Ռազմիկ Առաքելյանը գտնվի ազատության մեջ, ապա կազդի գործով ներգրավված վկաների վրա, այլ կերպ վկաների նկատմամբ անօրինական ազդեցություն գործադրելու հավանականությունը գործի քննության սույն փուլում բացառվում է։
Հետևաբար Ռազմիկ Առաքելյանի շարունակելը մնալ կալանքի տակ նույնանում է պատժի հետ։
Գործի քննության սույն փուլում խափանման միջոցի նվազ հիմքերը կարող են չեզոքացվել այլ խափանման միջոցի կիրառմամբ: Մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոցի հարցին անդրադառնալիս կարևոր է նաև այն հանգամանքը, որ գործը քննվում է տևական ժամանակ՝ սկսած 13․01․2025, իսկ Ռազմիկ Առաքելյանը դեռևս 30․10․2024 թվականից գտնվում է անազատության մեջ, ուստի, անդրադառնալով տևական ժամանակ սույն գործով քննություն կատարելու խնդրին, հարկ ենք համարում անդրադառնալ գործի քննության սույն փուլում Ռ․ Առաքելյանի շարունակական կալանքի տակ պահելու հարցին և այս առումով Մուրադխանյանն ընդդեմ Հայաստանի գործով կայացված վճռով Եվրոպական դատարանի արտահայտած դիրքորոշումներին, որոնք ունեն նախադեպային նշանակություն:
(…)
Համեմատական վերլուծություն կատարելով սույն գործի և Մուրադխանյանի վերաբերյալ քննված գործի փաստական հանգամանքների և քննության ընթացքի (երկարատևության) միջև, պարզ է դառնում, որ երկու գործերն էլ փաստական հանգամանքներով (ամբաստանյալներին վերագրվող արարքի ծանրության աստիճան, ամբաստանյալներին սպառնացող պատժի խստություն, նրանց կալանքի երկարատևություն և այլն) և քննության տևական ընթանալը գրեթե նույնանում են:
Ընդ որում՝ Մուրադխանյանի վերաբերյալ գործով Եվրոպական դատարանը, հաշվի առնելով թե՛ գործի բարդությունը, թե՛ վերագրվող արարքի բնույթը, թե՛ սպառնացող պատժի խստությունը և մյուս հանգամանքները, այնուամենայնիվ արձանագրել է Կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի 1-ին և 3-րդ կետերի խախտում:
Նման պայմաններում հատկապես գործի քննության սույն փուլում, երբ էականորեն նվազել է ամբաստանյալ Ռ․ Առաքելյանի կողմից փախուստը կանխելու, հանցանք կատարելը կանխելու, իր վրա օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու հիմքերը, ուստի գտնում ենք, որ Դատարանը վերջինիս նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանավորումը պետք է վերացներ և քննության ընթացքում նրա պատշաճ վարքագիծն ապահովելու նպատակով անհրաժեշտ ու բավարար երաշխիքի՝ համակցված այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառմամբ, նրան ազատ արձակեր կալանքից։
(…)
Միաժամանակ, ինչ վերաբերվում է ամբաստանյալի կողմից ենթադրելի նոր արարք կատարելու վերաբերյալ Դատարանի հիմնավորմանը՝ հիշատակելով թվով երկու քրեական գործեր, ապա հիմքում ունենալով անձի անմեղության կանխավարկածն, այն է՝ հանցագործության համար մեղադրվողը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունն ապացուցված չէ սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով՝ դատարանի՝ օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով, միայն այն հանգամանքը, որ անձը ներգրավված է երկու քրեական գործերով դեռևս չի նշանակում, որ միանշանակ ճանաչվելու է անմեղ։ Ուստի, քանզի չունենք օրինական ուժի մեջ մտած դատական ակտ, չունենք նաև ամբաստանյալ Ռազմիկ Առաքելյանի կողմից նոր հանցանք կատարելու հիմքի հիմնավորում։
Հիմքում ունենալով վերոգրյալը՝ գտնում ենք, որ, Ռազմիկ Առաքելյանի նկատմամբ համակցված այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումը, այն է՝ տնային կալանք, գրավ և բացակայելու արգելք, կարող է լինել գործուն երաշխիք՝ ազատության մեջ գտնվելու դեպքում վերջինիս ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման ռիսկերը չեզոքացնելու համար։
(…):
Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն`
«Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի համաձայն`
«(...) 3. Հատուկ վերանայումն իրականացվում է բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում:
4. Հատուկ վերանայման կարգով դատական ակտ կայացնելիս վերադաս դատարանը հիմնվում է միայն ստորադաս դատարանում հետազոտված ապացույցների կամ նյութերի և վարույթի մասնակիցների արած պնդումների վրա»:
Վերաքննիչ դատարանը նախ հարկ է համարում անդրադառնալ այն հարցին, թե մինչև քրեական վարույթի նյութերը և ապացույցներն օրենքով սահմանված պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում հետազոտելը քրեական վարույթն ըստ էության քննող դատարանն իրավասու է արդյո՞ք տվյալ փուլում քննարկման առարկա դարձնել մեղադրյալի կողմից հանցագործություն կատարելու վերաբերյալ հիմնավոր կասկածի առկայության կամ բացակայության հարցը:
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ դատարանում քննվող քրեական գործով հիմնավոր կասկածին անդրադառնալը և գնահատական տալն այն նույն չափանիշներով, ինչ նախաքննության փուլում է, անթույլատրելի է, քանի որ այն կարող է վտանգել դատարանի անկախության և անկողմնակալության սկզբունքը, նկատի ունենալով, որ այդ դեպքում դատարանը, մինչև գործն ըստ էության քննելը և վերջնական դատական ակտով դրան լուծում տալը, գնահատական է տալու ինչպես մեղադրանքին, այնպես էլ գործով ձեռք բերված ապացույցներին, այնինչ այդ հարցի վերջնական պատասխանը պետք է տրվի դատավճռով: Հետևաբար այս հարցին Վերաքննիչ դատարանն իրավասու է անդրադառնալու և գնահատելու այնքանով, որքանով հիմնավոր կասկածի առկայությունը կարող է գնահատվել առերևույթ (prima facie), եթե իհարկե հիմնավոր կասկածի բացակայությունն ակնհայտ չէ: Այլ կերպ՝ այս փուլում դատարանն իրավասու է գործում առկա ապացույցները և այլ փաստական տվյալները գնահատելու այնքանով, որքանով դա անհրաժեշտ է հիմնավոր կասկածի առկայությունը գնահատելու առերևույթ (prima facie), այլ ոչ թե՝ ըստ էության, իսկ այդպիսի գնահատման չափանիշին համապատասխան սույն դեպքում մեղադրյալ Ռազմիկ Առաքելյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-254-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով ենթադրյալ հանցանք կատարելու հիմնավոր կասկածն առկա է:
Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նաև նկատել, որ մրցակցող արժեքների` մի կողմից արդարադատության իրականացման դատարանի լիազորության, իսկ մյուս կողմից անձի ազատության իրավունքի և դրան հակակշռող հանրային շահի համարժեք ապահովման անհրաժեշտությունից ելնելով` դատարանի վարույթում գտնվող քրեական գործերով որպես խափանման միջոց կիրառված կալանավորման վերաբերյալ որոշումների վերաքննիչ վերանայման սահմանները ողջամտորեն պետք է նեղ լինեն մինչդատական վարույթի նկատմամբ դատական վերահսկողության շրջանակներում կալանքի կապակցությամբ կայացվող որոշումների վերանայման սահմաններից: Մասնավորապես` քննարկվող որոշումների վերանայման շրջանակներում չեն կարող քննարկվել այնպիսի հարցեր, որոնք այս կամ այն չափով առնչվում են գործի ըստ էության լուծմանը: Այդպիսիք են, օրինակ, հիմնավոր կասկածի առկայության, արարքի որակման, որոշման հիմքում դրված ապացույցների թույլատրելիության հետ կապված հարցերը և այլն (նման մոտեցումը համահունչ է Նարեկ Հարությունյանի գործով 2016 թվականի մարտի 30-ի թիվ ԵԱՆԴ/0081/01/14 որոշման 18-րդ կետում ՀՀ վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշմանը):
Վերաքննիչ դատարանն անհրաժեշտ է համարում ընդգծել, որ բողոքարկված սույն որոշման հատուկ վերանայման սահմանների լայն մեկնաբանումը կհանգեցնի կոնկրետ գործով արդարադատություն իրականացնող Առաջին ատյանի դատարանի գործունեությանն անհարկի միջամտության և կվտանգի դատավորի ներքին անկախությունը:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 43-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(…) 2. Մեղադրյալը պարտավոր է՝ (…)
3) չխոչընդոտել քրեական վարույթին, այդ թվում` ապօրինի չմիջամտել ապացուցման գործընթացին.
(…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Խափանման միջոցներն են կալանքը և այլընտրանքային խափանման միջոցները։
2. Այլընտրանքային խափանման միջոցներն են`
1) տնային կալանքը.
2) վարչական հսկողությունը.
3) գրավը.
4) պաշտոնավարման կասեցումը.
5) բացակայելու արգելքը.
6) երաշխավորությունը.
7) դաստիարակչական հսկողությունը.
8) զինվորական հսկողությունը:»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը:
2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝
1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ
2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ
3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար:
3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները:
(…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Կալանքը դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին օրենքով նախատեսված դեպքերում և կարգով ազատությունից զրկելն է` օրենքով և դատարանի այդ որոշմամբ սահմանված ժամկետով:
2. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն անբավարար է սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու համար:
(…)
4. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ փաստական հանգամանքների բավարար ամբողջությամբ քննիչի կամ դատախազի կողմից հիմնավորվել և դատարանի կողմից պատճառաբանված հաստատվել են սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով նախատեսված իրավաչափության համապատասխան պայմանները:
5. Կալանքի ժամկետը երկարաձգելիս դատարանի առջև անհրաժեշտ է հիմնավորել նաև վարույթի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքները բացահայտելու նպատակով վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից գործադրված պատշաճ ջանասիրությունը (due diligence), ինչպես նաև տվյալ մեղադրյալի նկատմամբ քրեական հետապնդումը շարունակելու անհրաժեշտությունը: (…)»։
Վճռաբեկ դատարանը Տիգրան Պետրոսյանի գործով զարգացնելով կալանավորման հիմքերի վերաբերյալ իր նախադեպային իրավունքը, իրավական դիրքորոշում է արտահայտել առ այն, որ «(...) մեղադրյալի հավանական գործողությունների մասին հետևությունները բոլոր դեպքերում պետք է պայմանավորված լինեն գործի նյութերից բխող որոշ փաստական տվյալներով։ Սակայն, միևնույն ժամանակ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ կալանավորման հիմք(եր)ի առկայության կամ բացակայության մասին դատարանի հետևությունները պետք է հիմնված լինեն ոչ թե այդ փաստական տվյալները մեկը մյուսից անջատ, ինքնավար հետազոտման ենթարկելու, այլ դրանք իրենց համակցության մեջ գնահատման ենթարկելու արդյունքում ձևավորվող փաստարկված դատողությունների վրա։ Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ համապատասխան փաստական տվյալներն իրենց ամբողջության մեջ չվերլուծելը, դրանք իրարից անջատ գնահատելը կարող է հանգեցնել կալանավորման հիմքի առկայության կամ բացակայության մասին չհիմնավորված եզրահանգման գալուն։ Հետևաբար խնդրո առարկա հարցը լուծելիս դատարանի հետևությունները յուրաքանչյուր դեպքում պետք է հիմնված լինեն գործի նյութերում առկա ապացույցների, փաստերի կամ այլ տեղեկությունների, այդ թվում՝ քրեական օրենքով արգելված ենթադրյալ հանցանքի կատարման պահից ի վեր մեղադրյալի դրսևորած վարքագծի և նրա անձը բնութագրող այլ հատկանիշների՝ իրենց ամբողջության մեջ գնահատման վրա: (...)»:
Վերոգրյալ իրավանորմերից հետևում է, որ խափանման միջոցի կիրառման հիմքերն ունեն կանխատեսական, մոտավոր բնույթ, քանի որ ենթադրում են ապագային վերաբերող իրադարձություններ: Ընդ որում, այդ կանխատեսող գործողություններն անհրաժեշտ է հիմնավորել քրեական գործով ձեռք բերված որոշակի նյութերով, որով էլ վերջին հաշվով որոշվում է խափանման միջոցի կիրառման հիմնավորվածությունը:
Առաջին ատյանի դատարանը, քննարկելով մեղադրյալի կողմից հնարավոր ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման և այն զսպելու անհրաժեշտ քրեադատավարական մեխանիզմի ընտրության հարցն, արձանագրել է, որ մեղադրյալ Ռազմիկ Առաքելյանին մեղսագրվող ենթադրյալ հանցանքի կատարման եղանակի և դրա դրսևորման ձևի համատեքստում քրեական գործը բավարար հնարավորություն և հիմքեր է տալիս ենթադրելու և գալու եզրահանգման, որ քրեական վարույթի տվյալ փուլում շարունակում են առկա լինել նրա նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանքի իրավաչափության պայմանները: Մասնավորապես՝ վարույթի տվյալ փուլում դեռևս առկա է Ռազմիկ Առաքելյանի փախուստը և նրա կողմից հանցանք կատարելը կանխելու և իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու, մասնավորապես՝ քրեական վարույթին խոչընդոտելուց, այդ թվում՝ ապացուցման գործընթացին ապօրինի միջամտելուց զերծ պահելու անհրաժեշտություն, այսինքն՝ քրեական գործում այդ մասով առկա են բավարար փաստական տվյալներ (ինչպես ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի օպերատիվ տեղեկատու քարտադարանի, այնպես էլ «ԴատաԼեքս» դատական տեղեկատվական համակարգի տվյալների համաձայն՝ Ռազմիկ Սարգսի Առաքելյանի վերաբերյալ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավության քրեական դատարանում քննվում է 18.04.2003թ. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով թիվ ԵԴ/1930/01/21 քրեական վարույթը և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 46-254-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ և 4-րդ կետերով թիվ ԵԴ1/1694/01/25 վարույթը: Ավելին՝ թիվ ԵԴ/1930/01/21 քրեական վարույթով՝ նրա նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց գրավի պայմաններում մեղսագրվել է սույն վարույթով՝ համասեռ ենթադրյալ հանցանքի կատարում): Ընդ որում, մեղադրյալ Ռ.Առաքելյանի կողմից քրեական վարույթին խոչընդոտելու, այդ թվում՝ ապացուցման գործընթացին ապօրինի միջամտելու ռիսկն ընդհանրապես չի վերացել և չի նվազել՝ հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ դատարանը մեղադրանքի կողմի ներկայացրած ապացույցներից այս ընթացքում օբյեկտիվորեն հնարավորություն է ունեցել հետազոտել միայն ապացուցողական և վարութային այլ գործողությունների արձանագրությունները և արտավարութային փաստաթղթերն ու իրեղեն ապացույցները (սահմանված կարգով և ժամկետներում, առանց անհարկի ձգձգումների նշանակվել էին դատական նիստեր, որոնց ընթացքում հետազոտվել են ապացույցները, սակայն ընթացքի մեջ գտնվող և դեռևս չհետազոտված ապացույցների բնույթն ու ծավալն այնպիսին է, որ դրանք օբյեկտիվ պատճառներով հնարավոր չի եղել հետազոտել, մեղադրյալին կալանքի տակ պահելու եռամսյա ժամկետում)։
Թեպետ մեղադրյալ Ռ. Առաքելյանին կալանքի տակ պահելու որոշակի ժամանակ անցնելուն զուգահեռ վերջինի փախուստը և նրա կողմից հանգանք կատարելը կանխելու ռիսկերը ինչ-որ չափով նվազել են, սակայն դրանք դեռևս առկա են և չեն նվազել այն աստիճան, որ հնարավոր լինի գալ ողջամիտ հետևության, որ վերջինս իրապես կդրսևորի պատշաճ վարքագիծ և չի խոչընդոտի քրեական դատավարության խնդիրների իրականացմանը: Այլ կերպ՝ դատարանը գտնում է, որ դատավարության ներկայիս փուլում խափանման միջոց կալանքը մինչ այս պահն ապահովել է վերջինի պատշաճ վարքագիծը:
Վերաքննիչ դատարանը, հատուկ վերանայման բողոքում նշված հիմքերի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում, վերը շարադրված իրավանորմերի, իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո գնահատելով դատական վարույթում առկա նյութերն, Առաջին ատյանի դատարանի որոշմամբ կատարված եզրահանգումները, գտնում է, որ դրանք իրավաչափ են, բխում են ներկայացված նյութերի համակողմանի ուսումնասիրությունից և վերաբերելի իրավակարգավորումների էությունից։
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ ազատության մեջ մնալու դեպքում մեղադրյալի կողմից ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ իր վրա դրված պարտականությունները չկատարելու, այդ թվում՝ քրեական վարույթին խոչընդոտելու, հանցանք կատարելու և փախուստի դիմելու հավանականությունը շարունակում է առկա լինել:
Վերաքննիչ դատարանի նման եզրահանգման հիմքում ընկած են հետևյալ հանգամանքները.
- քրեական վարույթով դեռևս հետազոտված չեն բոլոր ապացույցները,
- մեղադրյալ Ռազմիկ Առաքելյանի վերաբերյալ ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի օպերատիվ տեղեկատու քարտադարանի և «Դատալեքս» դատական տեղեկատվական համակարգի տվյալները,
- այլ քրեական վարույթով Ռազմիկ Առաքելյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց գրավի պայմաններում մեղսագրվել է սույն վարույթով համասեռ ենթադրյալ հանցանքի կատարում,
- սույն գործով ենթադրյալ հանցանքը կատարվել է հանցակցությամբ,
- Ռազմիկ Առաքելյանին մեղսագրվող հանցագործության բնույթը, վտանգավորության աստիճանն, այդ թվում նաև` հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, ենթադրյալ հանցանքի կատարման եղանակը, սպառնացող հնարավոր պատժի խստությունը, մասնավորապես վերջինին մեղսագրվում է սեփականության, տնտեսության և տնտեսական գործունեության դեմ ուղղված ծանր հանցանգործության կատարում (հանցափորձ), որի համար նախատեսված է բացառապես ազատազրկման ձևով պատիժ՝ չորսից ութ տարի ժամկետով:
Հարկ է փաստել, որ Վահագն Պողոսյանի գործով որոշմամբ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է հայտնել առ այն, որ «(…) Մեղսագրվող հանցանքի ծանրությունը և հետևաբար նաև ակնկալվող պատժի խստությունը հանդիսանում են քրեական վարույթն իրականացնող մարմնից թաքնվելու կամ գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը գնահատելու կարևոր տարրեր և գործի նյութերից բխող մյուս հանգամանքների հետ միասին հնարավորություն են տալիս հիմնավորված ենթադրություններ անել անձի ազատության հիմնարար իրավունքը սահմանափակելու հիմքերի առկայության կամ բացակայության մասին: Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ նույնանման իրավական դիրքորոշում բազմիցս իր նախադեպային նշանակության վճիռներում հայտնել է նաև Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը (…)»:
Վերոգրյալի հաշվառմամբ՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանա¬գրում է, որ թեև միայն հանցագործության ծանրության աստիճանը չի կարող ինքնին հիմնավորել ազատությունից զրկելու անհրա¬ժեշտությունը, սակայն մեղադրյալին վերագրվող հանցավոր արարքի բնույթն ու վտանգավորության աստիճանն ունեն էական նշանակություն նրա հետագա վարքագծի հավանականությունը կանխորոշելու հարցում:
Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ՝ վերոնշյալ հանգամանքներն էականորեն բարձրացնում են ազատության մեջ մնալու դեպքում մեղադրյալի ոչ իրավաչափ վարքագծի հավանականությունը, միաժամանակ համակցության մեջ թույլ են տալիս ողջամիտ դատողություն անելու այն մասին, որ վարույթի տվյալ փուլում նրա ոչ պատշաճ վարքագիծը կանխել հնարավոր է միայն վերջինի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց շարունակաբար կիրառելու միջոցով:
Այլ կերպ՝ Վերաքննիչ դատարանը հաշվի առնելով մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները և առաջնորդվելով նվազագույնի սկզբունքով, եզրահանգում է, որ գործում առկա են փաստական տվյալներ, որոնք բավարար են հիմնավորելու մեղադրյալին տվյալ փուլում անազատության մեջ պահելու անհրաժեշտությունը և առկա չէ այնպիսի հանգամանք, որի դեպքում կհիմնավորվի առավել մեղմ խափանման միջոց կիրառելու կամ կալանքի շարունակական կիրառումն անթույլատրելի ճանաչելու անհրաժեշտությունը։
Միաժամանակ, Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ կոնկրետ դեպքում, այլընտրանքային խափանման միջոցները բավարար չեն հետապնդող նպատակին հասնելու համար և ի զորու չեն հակակշռելու մեղադրյալի ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման ռիսկը՝ հնարավորություն տալով ապահովելու նրա անձնական ազատության իրավունքի և վերջինիս մասնակցությամբ գործի պատշաճ քննության հանրային շահի միջև արդարացի հավասարակշռությունը:
Քննարկելով հատուկ վերանայման բողոքում նշված փաստարկն այն մասին, որ «(…) Ռազմիկ Առաքելյանը դեռևս 30․10․2024 թվականից գտնվում է անազատության մեջ (…)»՝ Վերաքննիչ դատարանն այս համատեքստում հարկ է համարում նշել, որ մեղադրյալին սպառնացող հնարավոր պատժի համատեքստում վերջինի նկատմամբ կալանք խափանման միջոցի կիրառումն այս փուլում անհամաչափ չի կարող համարվել, և գործի նյութերից բխող մյուս հանգամանքների հետ միասին հնարավորություն է տալիս հիմնավորված ենթադրություններ անելու անձի ազատության հիմնարար իրավունքը սահմանափակելու հիմքերի առկայության մասին։
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը Վահագն Պողոսյանի գործով կայացված նախադեպային որոշմամբ գտել է, որ մինչև մեկ տարի ժամկետով ազատազրկում նախատեսող և ավելի բարձր հանրային վտանգավորությամբ օժտված, այդ թվում՝ առանձնապես ծանր հանցագործությունների համար մեղադրվող անձանց ազատությունից զրկելու իրավական հիմքերի առկայությունը փաստելու համար չեն կարող սահմանվել նույնանման չափորոշիչներ:
Ամփոփելով վերոգրյալը՝ Վերաքննիչ դատարանը հանգում է հետևության, որ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ չի տվել գործի ելքի վրա ազդեցություն ունեցող դատական սխալ, ուստի մեղադրյալ Ռազմիկ Սարգսի Առաքելյանի պաշտպան Ելենա Սարգսյանի հատուկ վերանայման բողոքը պետք է մերժել, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի որոշումը՝ թողնել անփոփոխ:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 33-րդ, 115-116-րդ, 299-րդ, 355-356-րդ, 359-րդ, 392-393-րդ, 395-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը


Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի հոկտեմբերի 21-ի ԵԴ1/0170/01/25 որոշումը թողնել անփոփոխ։
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` այն ստանալու օրվանից հետո տասնհինգօրյա ժամկետում:


ԴԱՏԱՎՈՐ ԼՈւՍԻՆԵ ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ