ԴԱՏԱՎՃԻՌ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ
քրեական գործ թիվ ԵԴ1/0134/01/25
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության
քրեական դատարանը,

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒԹՅԱՄԲ`
ԴԱՏԱՎՈՐ Ա.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆԻ,

ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ` Լ.ՄԱԿԱՐՅԱՆԻ,

ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ`
ՀԱՆՐԱՅԻՆ ՄԵՂԱԴՐՈՂ,
ԵՐԵՎԱՆ ՔԱՂԱՔԻ ՄԱԼԱԹԻԱ-ՍԵԲԱՍՏԻԱ
ՎԱՐՉԱԿԱՆ ՇՐՋԱՆԻ ԴԱՏԱԽԱԶՈՒԹՅԱՆ
ԴԱՏԱԽԱԶ Ա․ՈՍԿԱՆՅԱՆԻ,

ՄԵՂԱԴՐՅԱԼ Հ․ՄՆԱՑԱԿԱՆՅԱՆԻ,
ՊԱՇՏՊԱՆ Տ․ԳՐԻԳՈՐՅԱՆԻ

2025 թվականի մայիսի 6-ին Երևան քաղաքում,
դատարանում, դռնբաց դատական նիստում քննելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի
Հարություն Հրաչիկի Մնացականյանի՝
(ծնված 1988 թվականի հունիսի 06-ին Աշտարակ քաղաքում, հայ, ՀՀ քաղաքացի, ութամյա կրթությամբ, ամուսնացած, խնամքին չորս անչափահաս երեխա, չի աշխատում, զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ, հաշվառված է և բնակվում է Արագածոտնի մարզի Օհանավան համայնքի 1-ին փողոցի թիվ 17 տանը)
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով,

Պ Ա Ր Զ Ե Ց
Գործի դատավարական ընթացքը.
1. 2024 թվականի մայիսի 3-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ճանապարհատրանսպորտային հանցագործությունների քննության բաժնում (այսուհետ՝ նաև Նախաքննության մարմին) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախաձեռնվել է թիվ 60503524 քրեական վարույթը։
2. Հսկող դատախազի 2024 թվականի դեկտեմբերի 30-ի որոշմամբ քննիչի միջնորդության հիման վրա Հարություն Հրաչիկի Մնացականյանի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով։
3. Նախաքննության մարմնի կողմից 2024 թվականի դեկտեմբերի 30-ին Հարություն Հրաչիկի Մնացականյանին ներկայացվել է մեղադրանք:
4. Նախաքննության մարմնի 2024 թվականի դեկտեմբերի 30-ի որոշմամբ Հարություն Հրաչիկի Մնացականյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել բացակայելու արգելքը:
5․ 2025 թվականի հունվարի 10-ին թիվ 60503524 քրեական վարույթի նյութերը մեղադրական եզրակացությամբ ստացվել են Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում (այսուհետ՝ նաև Դատարան):
6․ 2025 թվականի հունվարի 15-ին որոշում է կայացվել քրեական գործով վարույթ ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին։ Նախնական դատալսումներով դատական նիստը նշանակվել է նույն թվականի հունվարի 22-ին:

Մեղադրանքի փաստական նկարագրությունը.
7. Մեղադրյալ Հարություն Հրաչիկի Մնացականյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղադրանք է ներկայացվել հետևյալ արարքի համար. «(...) որ նա, 09.06.2023թ. ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության ՃՈ-ի ՏՄՀԻՎՔԳ բաժնի կողմից կայացված թիվ 2316436964 որոշմամբ և ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության ՊԾ 4-րդ գումարտակի ծառայողի կողմից կայացված 2023 թվականի հունիսի 9-ի թիվ 8300632631 որոշմամբ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը 6 ամիս ժամկետով կասեցված լինելու պայմաններում և այդ մասին իրազեկված լինելով, 2023 թվականի սեպտեմբերի 15-ին՝ ժամը 19։15-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Իսակով պողոտայում վարել է «Օպել» մակնիշի 37QL357 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան, ինչը հայտնաբերվել է տվյալ տարածքում ծառայություն իրականացնող ՀՀ ոստիկանության պարեկային ծառայության Երևան քաղաքի գնդի 4-րդ գումարտակի կրտսեր պարեկ Մնացական Մելքոնյանի կողմից և նույն օրը կազմվել է վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180262405 արձանագրությունը»։
Արագացված վարույթ կիրառելու միջնորդությունը և դրա քննարկումը.
8․ Նախնական դատալսումների ընթացքում մեղադրյալ Հարություն Հրաչիկի Մնացականյանը ներկայացրել է արագացված վարույթ կիրառելու միջնորդություն՝ հայտնելով, որ իրեն պարզ է ներկայացված մեղադրանքը, համաձայն է մեղադրանքի հետ, ներկայացված մեղադրանքում իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչում, միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր, մինչև միջնորդությունը ներկայացնելը խորհրդակցել է իր պաշտպանի հետ, գիտակցում է արագացված վարույթ կիրառելու հետևանքները և պնդում է ներկայացված միջնորդությունը:
9. Հանրային մեղադրողը հայտնել է, որ չի առարկում արագացված վարույթ կիրառելու դեմ՝ ներկայացնելով մեղադրանքի փաստական հիմքը, ինչպես նաև մեղադրյալին վերագրվող արարքի իրավական գնահատականը։
10. Դատարանը, համոզվելով, որ առկա է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.1-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հիմքը, բացակայում են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.1-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված` արագացված վարույթի կիրառումը բացառող հանգամանքները, արձանագրային որոշմամբ բավարարել է արագացված վարույթ կիրառելու մասին մեղադրյալի միջնորդությունը և նշանակել լրացուցիչ դատալսումներ:

Արագացված վարույթով լրացուցիչ դատալսումները․
11. ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի օպերատիվ տեղեկատու քարտադարանի ձև 8 տեղեկանքը, որի համաձայն՝ Հարություն Հրաչիկի Մնացականյանը ՀՀ հակակոռուպցիոն դատարանի 2023 թվականի մայիսի 22-ի դատավճռով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 436-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված հանցանքի համար դատապարտվել է ազատազրկման 2 (երկու) տարի ժամկետով, որը պայմանականորեն չի կիրառվել և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառմամբ նշանակվել է փորձաշրջան՝ 3 (երեք) տարի ժամկետով։
(տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն, գ.թ. 22)
12. «Դատալեքս» տեղեկատվական համակարգի միջոցով արտատպված թիվ ՀԿԴ/0037/01/23 քրեական գործի վերաբերյալ տեղեկատվությունը, որի համաձայն՝ ՀՀ հակակոռուպցիոն դատարանի 2023 թվականի մայիսի 22-ի դատավճռով Հարություն Հրաչիկի Մնացականյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 436-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված հանցանքի համար առ այն, որ. «նա Երևան քաղաքի Արցախի պողոտայի 116/3 հասցեի մոտ պաշտոնատար անձ` ՀՀ ոստիկանության պարեկային ծառայության Երևան քաղաքի գնդի 2-րդ գումարտակի 1-ին վաշտի պարեկ Վահագն Խառատյանին առաջարկել է 10.000 ՀՀ դրամ կաշառք` նրա կողմից իշխանական լիազորություններն օգտագործելով իր օգտին ապօրինի անգործության համար:
Այսպես՝
Պետական մարմնի` Հայաստանի Հանրապետության ոստիկանության անունից հանդես գալու լիազորություն ունեցող, ոստիկանության անունից իրավունք, պարտականություն կամ պատասխանատվություն առաջացնող գործառույթներ իրականացնող պաշտոնատար անձինք` ՀՀ ոստիկանության պարեկային ծառայության Երևան քաղաքի Երևան քաղաքի գնդի 2-րդ գումարտակի 1-ին վաշտի պարեկ Վահագն Խառատյանը և նույն վաշտի կրտսեր պարեկ Արման Զաքարյանը 1144 կողային համարի ծառայողական ավտոմեքենայով 2023 թվականի փետրվարի 11-ին, ծառայություն են իրականացրել Երևան քաղաքի Էրեբունի վարչական տարածքում: Ծառայության ընթացքում` նույն օրը՝ ժամը 03:50-ի սահմաններում, ոստիկանության հիշյալ ծառայողները Արցախի պողոտայի 116/3 հասցեի մոտ նկատել են Հարություն Մնացականյանի վարած «OPEL» մակնիշի 37 QL 357 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան, նախ՝ կանգնեցրել են ավտոմքենան, ստուգել են տրանսպորտային միջոցի և վարորդի փաստաթղթերը, ապա կասկած ունենալով վարորդի կողմից տրանսպորտային միջոցը ոչ սթափ վիճակում վարելու վերաբերյալ՝ ալկոմետր սարքի միջոցով կատարել են Հարություն Մնացականյանի սթափության վիճակի զննություն։ Պարզվել է, որ վարորդ Հարություն Մնացականյանը գտնվել է ոչ ստափ վիճակում, մասնավորապես` նրա արտաշնչած մեկ լիտր օդում պարունակվել է 0.427 միլիգրամ ալկոհոլ, ինչի վերաբերյալ կազմվել է վարչական իրավախախտման վերաբերյալ արձանագրություն: Պարեկների կողմից վարորդ Հարություն Մնացականյանին պարզաբանվել է, որ ավտոմեքենան տեղափոխվելու է հատուկ պահպանվող տարածք, սակայն վարորդը ընդիմացել և մտել է երկխոսության մեջ պարեկային ծառայության աշխատկիցների հետ, որի ժամանակ պարեկ Վահագն Խառատյանին առաջարկել է 10.000 ՀՀ դրամ կաշառք՝ իր օգտին տվյալ պաշտոնատար անձի կողմից ապօրինի անգործության, այն է՝ տրանսպորտային միջոցը պահպանվող հատուկ տարածք չտեղափոխելու համար: Նույն ժամանակ պաշտոնատար անձին կաշառք տալու անմիջականորեն ծագած հիմնավոր կասկածի հիմքով Հարություն Մնացականյանը ձերբակալվել և տեղափոխվել է ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Էրեբունու բաժին:»:
Հիշյալ արարքի համար նա դատապարտվել է ազատազրկման՝ 2 (երկու) տարի ժամկետով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառմամբ՝ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվել և սահմանվել է փորձաշրջան՝ երեք (3) տարի ժամկետով՝ դնելով առանց դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության Հայաստանի Հանրապետության տարածքը չլքելու և բնակության վայրը փոխելու դեպքում դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնին սեղմ ժամկետում իր նոր բնակության վայրի հասցեն հայտնելու պարտականությունները։
Հիշյալ դատավճիռը հանձնվել է կատարման 2023 թվականի հունիսի 27-ին։
(տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն)
13. «ԷԿԵՆԳ» ՓԲ ընկերության փոխգործելիության հարթակի միջոցով 2025 թվականի մայիսի 6-ին ՀՀ պետական եկամուտների կոմիտեի էլեկտրոնային շտեմարանից արտատպված տեղեկատվությունը, որի համաձայն՝ հանցանքն ավարտվելու օրվան նախորդող 12 ամիսների ընթացքում Հարություն Հրաչիկի Մնացականյանի՝ եկամուտ ունենալու վերաբերյալ տվյալներ առկա չեն։
(տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն)
14․ Պաշտպանի կողմից էլեկտրոնային եղանակով ներկայացված ծննդյան թիվ ԱԲ 215643 վկայականը, որի համաձայն՝ Մանե Հարությունի Մնացականյանը ծնվել է 2012 թվականի օգոստոսի 22-ին, հայրը՝ Հարություն Հրաչիկի Մնացականյանն է։
(տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն)
15․ Պաշտպանի կողմից էլեկտրոնային եղանակով ներկայացված ծննդյան թիվ ԱԲ 353297 վկայականը, որի համաձայն՝ Արևիկ Հարությունի Մնացականյանը ծնվել է 2015 թվականի ապրիլի 22-ին, հայրը՝ Հարություն Հրաչիկի Մնացականյանն է։
(տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն)
16․ Պաշտպանի կողմից էլեկտրոնային եղանակով ներկայացված ծննդի պետական գրանցման մասին թիվ ԲԱ371305 վկայականը, որի համաձայն՝ Նարեկ Հարությունի Մնացականյանը ծնվել է 2021 թվականի մարտի 9-ին, հայրը՝ Հարություն Հրաչիկի Մնացականյանն է։
(տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն)
17․ Պաշտպանի կողմից էլեկտրոնային եղանակով ներկայացված ծննդի պետական գրանցման մասին թիվ ԲԱ828842 վկայականը, որի համաձայն՝ Լևոն Հարությունի Մնացականյանը ծնվել է 2024 թվականի մարտի 14-ին, հայրը՝ Հարություն Հրաչիկի Մնացականյանն է։
(տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն)

Դատարանի իրավական վերլուծությունը.
18. Ներկայացված մեղադրանքը մեղադրյալի կողմից ընդունելու և գործը արագացված վարույթով քննելու պայմաններում՝ Դատարանը, գործով ձեռքբերված ապացույցների ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չկատարելով, արձանագրում է, որ մեղադրյալ Հարություն Հրաչիկի Մնացականյանը կատարել է իրեն մեղսագրված հանցանքը, այն ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ի մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին։
19. Հաստատված համարելով մեղադրյալ Հարություն Հրաչիկի Մնացականյանի մեղավորությունն իրեն մեղսագրված հանցանքի կատարման մեջ՝ Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է անդրադառնալ մեղադրյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հետ կապված հետևյալ հարցերին.
ա) արդյո՞ք ապացուցված են մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները.
բ) մեղադրյալն արդյո՞ք ենթակա է պատժի իր կատարած հանցանքի համար.
գ) ի՞նչ պատիժ պետք է նշանակվի մեղադրյալի նկատմամբ.
դ) մեղադրյալն արդյո՞ք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը.
20. Անդրադառնալով «ա» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Քրեական պատասխանատվությունը կամ պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ են՝
(…)
4) պատիժ նշանակելու պահին հանցանք կատարած անձի խնամքի տակ անչափահասի կամ հաշմանդամություն ունեցող անձի առկայությունը, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ հանցանքը կատարվել է խնամքի տակ գտնվող անձի նկատմամբ,
(…)
2. Պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև սույն հոդվածի 1-ին մասով չնախատեսված մեղմացնող այլ հանգամանքներ:»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 71-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Քրեական պատասխանատվությունը կամ պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ են՝
1) հանցանքը դատվածություն ունեցող անձի կողմից կատարելը,
(…)»:
20.1. Դատարանը որպես մեղադրյալ Հարություն Հրաչիկի Մնացականյանի պատիժը մեղմացնող հանգամանք է դիտարկում այն, որ՝
- պատիժ նշանակելու պահին վերջինիս խնամքին են գտնվում չորս անչափահաս երեխաները (տե՛ս սույն դատավճռի 14-17-րդ կետերը)։
- ներկայացված մեղադրանքում իրեն մեղավոր է ճանաչել, զղջացել է իր կատարած արարքի համար (տե՛ս, mutatis mutandis, Սերոբ Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2012 թվականի նոյեմբերի 1-ի թիվ ՍԴ/0109/01/12 որոշման 26-րդ կետը),
20.2. Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Հարություն Հրաչիկի Մնացականյանի պատասխանատվությունը կամ պատիժը ծանրացնող հանգամանք է հանցանքը կատարելու պահին դատվածություն ունենալը։
21․Անդրադառնալով «բ» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ սույն քրեական գործով մեղադրյալ Հարություն Հրաչիկի Մնացականյանին պատժից ազատելու հիմքեր առկա չեն, հետևաբար՝ նա ենթակա է պատժի իր կատարած հանցանքի համար։
22․Անդրադառնալով «գ» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակաազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը:»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
«Պատժի նպատակներն են` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները:»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ (…):»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.4-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
«Դատարանը արագացված վարույթի արդյունքով մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ՝ հաշվի առնելով Հայաuտանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի վերաբերելի դրույթները»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 77-րդ հոդվածի 4.1-ին մասի համաձայն՝
«Արագացված վարույթ կիրառելու դեպքում պատիժը չի կարող գերազանցել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի համար նախատեսված առավելագույն չափի կամ ժամկետի երեք քառորդը։ Եթե առավել խիստ պատժատեսակի երեք քառորդը պակաս է ստացվում սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի նվազագույն չափից կամ ժամկետից, ապա այն չի կարող պակաս լինել նվազագույն չափից կամ ժամկետից»։
22.1․ Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են՝
ա) օրինականությունը,
բ) արդարությունը,
գ) պատժի անհատականացումը,
դ) մարդասիրությունը:
Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս:
Պատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպ՝ ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները՝ ՀՀ քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն։
Նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջներից է այն, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին:
Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա:
Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով: Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս: Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն:
Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ:
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը:
Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում կարևորվում է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը: Պատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը:
21․2․Վերը մեջբերված իրավական նորմերում և դիրքորոշումներում սահմանված չափանիշների համատեքստում մեղադրյալ Հարություն Հրաչիկի Մնացականյանի նկատմամբ պատժի տեսակը որոշելիս Դատարանը հաշվի է առնում հետևյալը.
- նրա կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով կատարված հանցագործության բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, մասնավորապես այն, որ նրան մեղսագրված արարքը երթևեկության անվտանգության և տրանսպորտի շահագործման սահմանված կարգի դեմ ուղղված, դիտավորյալ ոչ մեծ ծանրության հանցագործություն է, դրևսորվել է տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքը կասեցված անձի կողմից կատարվելու տեսակով,
- խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը,
- այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը,
- պատասխանատվությունը կամ պատիժը մեղմացնող՝ սույն դատավճռի 20.1.-րդ կետում շարադրված հանգամանքները, պատասխանատվությունը կամ պատիժը ծանրացնող՝ սույն դատավճռի 20.2.-րդ կետում շարադրված հանգամանքը, ինչպես նաև այն արարքի բնութագիրը, որի համար Հարություն Մնացականյանը հանցանքի կատարման պահին ունեցել է դատվածություն (տե՛ս սույն դատավճռի 12-րդ կետը),
- անձը բնութագրող հանգամանքները, կատարած արարքի համար զղջալը։
Վերոգրյալի համատեքստում Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նաև արձանագրել, որ մեղադրյալ Հարություն Մնացականյանի կողմից սույն հանցանքը կատարելու պահին գործող խմբագրությամբ ՀՀ քրեական օրենսգքրի 76-րդ հոդվածի (1.1-րդ կետը լրացվել է 2024 թվականի հունվարի 16-ի ՀՕ-31-Ն օրենքով և որպես անձի վիճակը վատթարացնող նորմ՝ կիրառելի չէ սույն իրավահարաբերությունների նկատմամբ) համաձայն.
«1. Հանցագործությունների ռեցիդիվի դեպքում պատիժ նշանակելիս հաշվի են առնվում կատարված հանցանքների քանակը, բնույթը և ծանրությունը, այն հանգամանքները, որոնց հետևանքով նախկինում նշանակված պատիժը բավարար չի եղել անձի վերասոցիալականացման համար, ինչպես նաև նոր հանցանքի բնույթը, ծանրությունը և հետևանքները:
2. Եթե դիտավորյալ հանցագործության համար նախկինում ազատազրկման կամ ցմահ ազատազրկման ձևով պատիժ կրած կամ կրող, դատվածություն ունեցող անձը կատարել է դիտավորյալ հանցանք, որի համար դատապարտվում է ազատազրկման, ապա նշանակվող պատժի նվազագույն ժամկետը չի կարող պակաս լինել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված ազատազրկման ձևով պատժի առավելագույն ժամկետի երկու երրորդից: Ցանկացած դեպքում նշանակվող պատիժը չի կարող պակաս լինել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված ազատազրկման ձևով պատժի նվազագույն ժամկետից:
(…)»:
Մեջբերված նորմի բովանդակությունից երևում է, որ դրանով սահմանված՝ պատժի տեսակի և նվազագույն չափի կանոնները կիրառելի են այն դեպքում, երբ անձը հանցանքը կատարելու պահին դատվածություն ունի դիտավորյալ հանցանքի կատարման համար և դրա համար նախկինում ազատազրկման կամ ցմահ ազատազրկման ձևով պատիժ է կրել կամ կրում է։
Նման պայմաններում Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Հարություն Մնացականյանը նախկինում կատարված դիտավորյալ հանցանքի համար ազատազրկման ձևով պատիժ չի կրել և չի կրում, քանի որ նրա նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվել։ Հետևաբար՝ Դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 76-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նշանակման կանոնները կիրառելի չեն նրա նկատմամբ։
Վերոգրյալի հաշվառմամբ՝ նկատի ունենալով այն, որ մեղադրյալ Հարություն Մնացականյանի կատարած սույն հանցանքը բնութագրվում է հանրային վտանգավորության հարաբերականորեն ցածր աստիճանով՝ Դատարանը հանգում է այն հետևության, որ տվյալ դեպքում սանկցիայով նախատեսված ամենամեղմ պատժատեսակի՝ տուգանքի միջոցով հնարավոր է ապահովել պատժի նպատակների իրացվելիությունը:
21․3․ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Սույն օրենսգրքում օգտագործվում են հետևյալ հասկացությունները.
(...)
6) ամսական եկամուտ` հանցանքն ավարտվելու օրվան նախորդող 12 ամիսների ընթացքում անձի ստացած միջին ամսական եկամտի 35 տոկոսը: Միջին ամսական եկամտի մեջ հաշվարկվում են ստացվող աշխատավարձը և դրան հավասարեցված այլ վճարումները, անձի կողմից իր ակտիվների ներդրմամբ (տրամադրմամբ) այլ անձանց գործունեությունից ստացված եկամուտը (շահաբաժինը, տոկոսը, ռոյալթին, վարձակալական վճարը): Ամսական եկամուտը հաշվարկելիս հաշվի չեն առնվում դրանց համար վճարվող հարկերը, տուրքերը կամ այլ վճարներ.
7) նվազագույն աշխատավարձ՝ «Նվազագույն ամսական աշխատավարձի մասին» օրենքով սահմանված նվազագույն ամսական աշխատավարձի չափը. (...)»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 59-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(…)
3. Տուգանքը որպես հիմնական պատիժ սահմանվում է ոչ մեծ և միջին ծանրության հանցագործությունների համար՝ հանցանք կատարած անձի ամսական եկամտի հնգապատիկից հիսնապատիկի չափով։
(…)
5. Հանցանք կատարած անձի եկամտի բացակայության կամ դրա չափը պարզելու անհնարինության դեպքում տուգանքի չափը հաշվարկվում է հանցանքը կատարելու պահին նվազագույն աշխատավարձի չափով: Տուգանքի չափը որոշվում է նույն կարգով, եթե հանցանք կատարած անձի եկամուտն առաջացել է հանցանքն ավարտվելուց հետո։ Տուգանքի չափը որոշվում է նույն կարգով նաև այն դեպքում, երբ անձի ամսական եկամտի հաշվարկի արդյունքով դրա չափը պակաս է ստացվում նվազագույն աշխատավարձի չափից:
(…)
7. Տուգանքի նշանակման հնարավորությունը և չափը դատարանը որոշում է՝ հաշվի առնելով հանցագործության ծանրությունը, հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթն ու չափը, հանցագործությամբ ստացված գույքային կամ ոչ գույքային բնույթի օգուտները, դատապարտվողի ու նրա ընտանիքի գույքային դրությունը, ինչպես նաև դատապարտվողի՝ եկամուտ ստանալու հնարավորությունը կամ նրան պատկանող այնպիսի գույքի առկայությունը, որի վրա կարող է բռնագանձում տարածվել:
8. Եթե դատապարտվողն ի վիճակի չէ անհապաղ և ամբողջությամբ վճարելու նշանակված տուգանքը, ապա դատարանը նրա համար վճարման ժամկետ է սահմանում՝ առավելագույնը 1 տարի, կամ թույլատրում է տուգանքը մաս առ մաս վճարել նույն ժամկետում։ (…)»:
«Նվազագույն ամսական աշխատավարձի մասին» ՀՀ օրենքի 1-ին հոդվածի համաձայն՝
«Հայաստանի Հանրապետությունում նվազագույն ամսական աշխատավարձը սահմանել 75000 դրամ»։
Վերոգրյալի հիման վրա, նկատի ունենալով սույն դատավճռի 21.2-րդ կետում նշված հանգամանքները, այդ թվում՝ մեղադրյալի անձը, ինչպես նաև նրա գույքային դրությունը բնութագրող տվյալները՝ Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ պետք է նշանակել տուգանք՝ այն սահմանելով նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի չափով:
Նկատի ունենալով, որ հանցանքն ավարտվելու օրվան նախորդող 12 ամիսների ընթացքում Հարություն Մնացականյանի կողմից եկամուտ ունենալու վերաբերյալ տվյալները բացակայում են (տե՛ս սույն դատավճռի 13-րդ կետը)` մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված տուգանքի չափը պետք է հաշվարկել հանցանքը կատարելու պահին նվազագույն աշխատավարձի` 75.000 (յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամի հաշվարկով, որը կազմում է 375.000 (երեք հարյուր յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամ,
21․4․ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Եթե դատավճիռ կայացնելուց հետո, բայց մինչև պատիժը լրիվ կրելը դատապարտյալը նոր հանցանք է կատարել, ապա դատարանը նոր դատավճռով նշանակված պատժին լրիվ կամ մասնակիորեն գումարում է նախորդ դատավճռով նշանակված պատժի չկրած մասը:
(...)»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 12-րդ մասի համաձայն՝
«Եթե փորձաշրջանի ընթացքում անձը կատարում է նոր դիտավորյալ հանցանք, ապա նրա նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ որոշումը վերացվում է: Այդ դեպքում դատարանն անձի նկատմամբ պատիժ է նշանակում սույն օրենսգրքի 75-րդ հոդվածով սահմանված կարգով:»:
Մեջբերված նորմերի հաշվառմամբ՝ Դատարանը գտնում է, որ Հարություն Մնացականյանի նկատմամբ որպես պատիժ պետք է սահմանել տուգանք՝ 375.000 (երեք հարյուր յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 12-րդ մասի կիրառմամբ պետք է վերացնել թիվ ՀԿԴ/0037/01/23 դատավճռով Հարություն Մնացականյանի նկատմամբ կիրառված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ որոշումը, և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի կիրառմամբ մեղադրյալի նկատմամբ պետք է նշանակել պատիժ՝ 375.000 (երեք հարյուր յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով և ազատազրկում 2 (երկու) տարի ժամկետով:
22. Անդրադառնալով «դ» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանը գտնում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն․
«Եթե դատարանը հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կարճաժամկետ ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու կամ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելիս հանգում է հետևության, որ պատժի նպատակների իրականացումը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին»:
22.1. Առանց պատիժը փաստացի կրելու անձի ուղղվելու հնարավորության վերաբերյալ դատարանի հետևությունները պետք է հիմնված լինեն հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների, պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների, հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի համակողմանի ու ամբողջական գնահատման վրա։ Չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, սակայն դատարանն այն կիրառելիս պետք է ղեկավարվի պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով՝ նպատակ ունենալով ապահովելու պատժի նպատակների իրացվելիությունը։
Յուրաքանչյուր գործով նշանակված պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը լուծելիս դատարանը, ի թիվս այլ հանգամանքների (կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափ, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճան, հանցագործության կատարման եղանակ և այլն), պետք է բազմակողմանի վերլուծության ու գնահատման ենթարկի հանցավորի անձը։ Մասնավորապես՝ պատասխանատվության և պատժի անհատականացման և հետևաբար նաև նշանակված պատժի կրման հարցի լուծման համար էական նշանակություն ունեն հանցավորի անձի ոչ միայն ֆիզիկական ու հոգեկան, այլև սոցիալական առանձնահատկությունների վերաբերյալ փաստական տվյալները։ Հետևաբար, հանցավորի պատասխանատվությունն ու պատիժն անհատականացնելիս և նշանակված պատիժը փաստացի կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը պետք է ուսումնասիրի հանցավորի ընտանեկան դրության, նրա խնամքին այլ անձանց առկայության, սոցիալական միջավայրում նրա զբաղեցրած տեղի ու դիրքի, սոցիալական միջավայրում նրա ունեցած բնութագրի և մի շարք այլ հանգամանքների վերաբերյալ փաստական տվյալները։
Հանցավորի անձը դրականորեն բնութագրող սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկանիշները, հանցագործությունից հետո դրսևորած դրական վարքագիծը (կատարվածի համար զղջալը, ճշմարտացի ցուցմունքներ տալը, քննությանը չխոչընդոտելը, պատճառված վնասը հատուցելը և այլն) կարող են վկայել, որ պատժի նպատակների իրագործման տեսանկյունից բացակայում է պատիժը փաստացի կրելու անհրաժեշտությունը։
22.2․ Մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցը որոշելիս հիմք ընդունելով սույն որոշման 21.2-րդ կետում նշված հանգամանքները՝ Դատարանը գտնում է, որ պատժի նպատակների՝ սոցիալական արդարությունը վերականգնելու, անձին վերասոցիալականացնելու և նմանատիպ հանցագործությունները կանխելու նպատակների իրականացումը սույն դեպքում հնարավոր է առանց նրա կողմից պատիժը կրելու՝ համապատասխան պարտականությունների սահմանմամբ։ Մասնավորապես՝ Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Հարություն Մնացականյանի նկատմամբ անհրաժեշտ է սահմանել փորձաշրջան երեք տարի ժամկետով և այդ ընթացքում նրան պարտավորեցնել բնակության վայրը փոխելու դեպքում դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնին սեղմ ժամկետում հայտնել իր նոր բնակության վայրի հասցեն։
22.3․ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 59-րդ հոդվածի 8-րդ մասի կիրառմամբ՝ հաշվի առնելով մեղադրյալի գույքային և ընտանեկան դրության վերաբերյալ Դատարանին ներկայացված տվյալները՝ Դատարանը հիմնավորված է գնահատում տուգանքի գումարն ամբողջությամբ վճարելու անհնարինության վերաբերյալ մեղադրյալի փաստարկները։ Հետևաբար Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Հարություն Մնացականյանի նկատմամբ նշանակված տուգանքի գումարի վճարման համար անհրաժեշտ է սահմանել մեկ տարի ժամկետ։
23. Անդրադառնալով արտավարութային փաստաթղթեր ճանաչված ապացույցներին՝ Դատարանը գտնում է, որ դրանք անհրաժեշտ է պահել վարույթի նյութերի հետ՝ դրանք պահելու ամբողջ ընթացքում:
24. Նկատի ունենալով, որ սույն քրեական գործով գույքային հայցի, գույքի վրա արգելանք դնելու, վարույթային ծախսերի, իրեղեն ապացույցների վերաբերյալ տվյալներ առկա չեն՝ Դատարանն այդ հարցերը համարում է լուծված։
25․ Անդրադառնալով մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցին՝ բացակայելու արգելքին, Դատարանը գտնում է, որ մինչև սույն դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը նրա նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը պետք է թողնել անփոփոխ՝ դատական ակտի հնարավոր բողոքարկման դեպքում մեղադրյալի դատավարական պարտականությունների պատշաճ կատարումն ապահովելու համար:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 342-րդ, 347-350-րդ, 464.1-464.5-րդ հոդվածներով՝ Դատարանը

Վ Ճ Ռ Ե Ց
1․ Մեղադրյալ Հարություն Հրաչիկի Մնացականյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքում և դատապարտել տուգանքի՝ նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի՝ 375․000 (երեք հարյուր յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով։
2. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 12-րդ մասի կիրառմամբ վերացնել Հարություն Հրաչիկի Մնացականյանի նկատմամբ ՀՀ հակակոռուպցիոն դատարանի 2023 թվականի մայիսի 22-ի թիվ ՀԿԴ/0037/01/23 դատավճռով պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ որոշումը։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի կիրառմամբ նշանակված պատժին լրիվ գումարել ՀՀ հակակոռուպցիոն դատարանի 2023 թվականի մայիսի 22-ի թիվ ՀԿԴ/0037/01/23 դատավճռով Հարություն Հրաչիկի Մնացականյանի նկատմամբ 2 (երկու) տարի ժամկետով ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը և վերջնական պատիժ սահմանել՝ տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի՝ 375․000 (երեք հարյուր յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով և ազատազրկում՝ 2 (երկու) տարի ժամկետով։
3. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառմամբ մեղադրյալ Հարություն Հրաչիկի Մնացականյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել՝սահմանելով փորձաշրջան 3 (երեք) տարի ժամկետով՝ պարտավորեցնելով բնակության վայրը փոխելու դեպքում դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնին սեղմ ժամկետում հայտնել իր նոր բնակության վայրի հասցեն։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 59-րդ հոդվածի 8-րդ մասի կիրառմամբ մեղադրյալ Հարություն Հրաչիկի Մնացականյանի նկատմամբ որպես պատիժ նշանակված տուգանքի վճարման համար սահամնել մեկ տարի ժամկետ։
4. Մեղադրյալ Հարություն Հրաչիկի Մնացականյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ բացակայելու արգելքը, բացակայելու արգելքը, թողնել անփոփոխ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։
5. Դատավճիռը վերաքննության կարգով կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` ստանալու օրվանից հետո՝ մեկամսյա ժամկետում:
6․ Դատավճիռը չի կարող բողոքարկվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 373-րդ հոդվածով և 375-րդ հոդվածի 1-3-րդ մասերով նախատեսված հիմքերով:

ԴԱՏԱՎՈՐ ԱՆԻ ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ