Հիմնական
Գործի համար:
ԵԴ1/0108/01/25
Վիճակագրական տողի համար :
15.4
Պատասխանող
Արտաշես Գասումյան Մեսրոպի
Արտաշես Գասումյան
Արտաշես Գասումյան
Արտաշես Գասումյան
Դատավոր
Երևանի քրեական դատարան
Անի Դանիելյան
Քրեական վերաքննիչ
Մխիթար Պապոյան
Լուսինե Աբգարյան
Ռոբերտ Պապոյան
Դատավոր
Երևանի քրեական դատարան
Անի Դանիելյան
Քրեական վերաքննիչ
Մխիթար Պապոյան
Լուսինե Աբգարյան
Ռոբերտ Պապոյան
| Դատարան | Օր | Ժամ | Դատարանի դահլիճի համար | Ստատուս | Որոշում | Այլ նշումներ |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Քրեական վերաքննիչ | 2025-10-28 | 16:00 | 6 | Կայացել է | ||
| Երևանի քրեական դատարան | 2025-03-05 | 15:00 | 04 | Կայացել է | ||
| Երևանի քրեական դատարան | 2025-03-04 | 11:00 | 04 | Չի կայացել | ||
| Երևանի քրեական դատարան | 2025-02-28 | 11:30 | 04 | Նիստը կայացել է | ||
| Տվյալների կենտրոն | 2025-02-13 | 12:00 | 04 | Նիստը կայացել է | ||
| Տվյալների կենտրոն | 2025-01-24 | 14:30 | 04 | Նիստը չի կայացել |
ԴԱՏԱՎՃԻՌ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ
քրեական գործ թիվ ԵԴ1/0108/01/25
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության
քրեական դատարանը,
ՆԱԽԱԳԱՀՈՒԹՅԱՄԲ`
ԴԱՏԱՎՈՐ Ա.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆԻ,
ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ` Լ.ՄԱԿԱՐՅԱՆԻ,
ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ`
ՀԱՆՐԱՅԻՆ ՄԵՂԱԴՐՈՂ,
ԵՐԵՎԱՆ ՔԱՂԱՔԻ ԿԵՆՏՐՈՆ ԵՎ ՆՈՐՔ-ՄԱՐԱՇ
ՎԱՐՉԱԿԱՆ ՇՐՋԱՆԻ ԴԱՏԱԽԱԶՈՒԹՅԱՆ
ԱՎԱԳ ԴԱՏԱԽԱԶ Դ․ՄԱՐԳԱՐՅԱՆԻ,
ՄԵՂԱԴՐՅԱԼ Ա․ԳԱՍՈՒՄՅԱՆԻ,
ՊԱՇՏՊԱՆ Հ․ՎԱՐԴԱՆՅԱՆԻ,
2025 թվականի մարտի 5-ին Երևան քաղաքում,
դատարանում, դռնբաց դատական նիստում արագացված վարույթով քննելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի
Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի՝
(ծնված 1996 թվականի հունիսի 21-ին Երևան քաղաքում, հայ, ՀՀ քաղաքացի, ութնամյա կրթությամբ, ամուրի, խնամքին ոչ ոք, վատառողջ, ըստ իր հայտարարության՝ մասնավոր կարգով աշխատում է որպես գազի կաթսաներ վերանորոգող, բնակվում է Երևան քաղաքի Նորագավիթ 1-ին փողոցի թիվ 104 տանը)
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով,
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
Գործի դատավարական ընթացքը.
1. 2024 թվականի հոկտեմբերի 10-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ճանապարհատրանսպորտային հանցագործությունների քննության բաժնում (այսուհետ՝ նաև Նախաքննության մարմին) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախաձեռնվել է թիվ 60631124 քրեական վարույթը։
2. Հսկող դատախազի 2024 թվականի դեկտեմբերի 17-ի որոշմամբ քննիչի միջնորդության հիման վրա Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով հետևյալ արարքի համար. «(...) նա տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված լինելու պայմաններում 2024 թվականի օգոստոսի 25-ին՝ ժամը 17։20-ի սահմաններում, վարել է «Մերսեդես» մակնիշի 37 BL 198 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան։
Այսպես.
Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանը թիվ ԵԴ/0857/01/21 քրեական գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի` 2022 թվականի հունվարի 31-ին կայացված դատավճռով զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից 1 (մեկ) տարի 6 (վեց) ամիս ժամանակով՝ սկսած 2024 թվականի հունիսի 10-ից մինչև 2025 թվականի դեկտեմբերի 10-ը, որի մասին պատշաճ ծանուցվել է: Տեղյակ լինելով, որ զրկված է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից՝ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանը, զրկման ժամկետը դեռ չլրացած, 2024 թվականի օգոստոսի 25-ին՝ ժամը 17:20-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Սարյան փողոցում վարել է «Մերսեդես» մակնիշի 37 BZ 198 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը, որի վերաբերյալ ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության կրտսեր պարեկ Հովսեփ Հովսեփյանի կողմից նույն օրը՝ ժամը 17:30-ին, կազմվել է վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180415233 արձանագրությունը»։
3. Նախաքննության մարմնի կողմից 2024 թվականի դեկտեմբերի 20-ին Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանին ներկայացվել է մեղադրանք:
4. Նախաքննության մարմնի 2024 թվականի դեկտեմբերի 17-ի որոշմամբ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել բացակայելու արգելքը:
5․ 2025 թվականի հունվարի 9-ին թիվ 60631124 քրեական վարույթի նյութերը մեղադրական եզրակացությամբ ստացվել են Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում (այսուհետ՝ նաև Դատարան):
2025 թվականի հունվարի 13-ին որոշում է կայացվել քրեական գործով վարույթ ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին։ Նախնական դատալսումներով դատական նիստը նշանակվել է նույն թվականի հունվարի 24-ին:
Արագացված վարույթ կիրառելու միջնորդությունը և դրա քննարկումը.
6․ Նախնական դատալսումների ընթացքում մեղադրյալ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանը ներկայացրել է արագացված վարույթ կիրառելու միջնորդություն՝ հայտնելով, որ իրեն պարզ է ներկայացված մեղադրանքը, համաձայն է մեղադրանքի հետ, ներկայացված մեղադրանքում իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչում, միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր, մինչև միջնորդությունը ներկայացնելը խորհրդակցել է իր պաշտպանի հետ, գիտակցում է արագացված վարույթ կիրառելու հետևանքները և պնդում է ներկայացված միջնորդությունը:
7. Հանրային մեղադրողը հայտնել է, որ չի առարկում արագացված վարույթ կիրառելու դեմ՝ ներկայացնելով մեղադրանքի փաստական հիմքը, ինչպես նաև մեղադրյալին վերագրվող արարքի իրավական գնահատականը։
8. Դատարանը, համոզվելով, որ առկա է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.1-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հիմքը, բացակայում են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.1-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված` արագացված վարույթի կիրառումը բացառող հանգամանքները, արձանագրային որոշմամբ բավարարել է արագացված վարույթ կիրառելու մասին մեղադրյալի միջնորդությունը և նշանակել լրացուցիչ դատալսումներ:
Արագացված վարույթով լրացուցիչ դատալսումները․
9. ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի օպերատիվ տեղեկատու քարտադարանի ձև 8 տեղեկանքը, որի համաձայն՝ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանը Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2022 թվականի հունվարի 31-ի դատավճռով դատապարտվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքի կատարման համար, նույն օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի 3-րդ մասի կիրառմամբ, վերջնական պատիժ է սահմանվել ազատազրկում՝ 1 (մեկ) տարի 11 (տասնմեկ) ամիս 11 (տասնմեկ) օր ժամկետով և վարորդական իրավունքից զրկում՝ 1 (մեկ) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով։
Պատժի կրումից պայմանական վաղաժամկետ ազատվել է 2024 թվականի հունիսի 10-ին, չկրած մասը՝ հինգ ամիս քսանութ օր, վերահսկողության ժամկետը լրացել է 2024 թվականի դեկտեմբերի 27-ին։
(տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն, գ.թ. 31)
10. Թիվ ԵԴ/0857/01/21 քրեական գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2022 թվականի հունվարի 31-ի դատավճռի պատճենը, որի համաձայն՝ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2022 թվականի հունվարի 31-ի դատավճռով Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքի համար առ այն, որ. «նա թույլ տալով «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 24-րդ հոդվածի 7-րդ կետի պահանջին հակասող գործողություն՝ գտնվելով 0,929 մգ/լ ալկոհոլ օգտագործած ոչ սթափ վիճակում՝ 2020թ. սեպտեմբերի 05-ին` ժամը 22:00-ի սահմաններում, «Սուզուկի» մակնիշի 36 UR 853 հ/հ ավտոմեքենան վարել է Երևան քաղաքի Ագաթանգեղոս փողոցով դեպի Խանջյան փողոցի ուղղությամբ։ Հասնելով Ագաթանգեղոս փողոցից դեպի Խանջյան փողոցի կողմ տանող թունելի սկզբնամասին թույլ է տվել ՀՀ կառավարության 2007թ․ հունիսի 28-ի թիվ 988-Ն որոշմամբ հաստատված ՃԵԿ-ի 67 կետի ու «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 23-րդ հոդվածի 3-րդ կետի պահանջներին հակասող գործողություններ. այն է երթևեկության անվտանգությունն ապահովելու ու տվյալ վրաերթը կանխելու նպատակով տեխնիկական տեսակետից ուշադիր չի հետևել ճանապարհատրանսպորտային իրադրությանը և ճանապարհը` իր ընթացքի ուղղության երթևեկելի ուղեմասում, աջից դեպի ձախ ուղղությամբ հատող հետիոտնին հայտնաբերելու պահից սկսած ժամանակին միջոցներ չի ձեռնարկել ավտոմեքենայի ընթացքը դանդաղեցնելու կամ էլ այն լրիվ կանգնեցնելու համար, որի արդյունքում ավտոմեքենայի առջևի ձախ հատվածով վրաեթրի է ենթարկել հետիոտն Վազգեն Փաշոյի Դարբինյանին և անզգուշությամբ պատճառել նրան մահ, դրանցով իսկ պայմանավորել տվյալ վրաերթի առաջացումը՝ ինքն իրեն զրկելով այն կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից, որից հետո խախտելով «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 24 հոդվածի 2-րդ կետի «Դ» ենթակետի պահանջը՝ թողել է ճանապարհատրանսպորտային պատահարի վայրն ու հեռացել»։
Հիշյալ արարքի համար նա դատապարտվել է ազատազրկման՝ 2 (երկու) տարի ժամկետով՝ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելով 1 (մեկ) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի 3-րդ մասի կիրառմամբ, հաշվակցելով կալանքի տակ գտնվող 19 (տասնինը) օրը ամբաստանյալ Արտաշես Գասումյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ է նշանակվել ազատազրկում 1 (մեկ) տարի 11 (տասնմեկ) ամիս 11 (տասնմեկ) օր ժամկետով՝ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելով 1 (մեկ) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով։
(տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն, գ․թ․7-26)
11. ՀՀ Արդարադատության նախարարության պրոբացիայի ծառայության 2024 թվականի դեկտեմբերի 9-ի՝ վերահսկողության ավարտի վերաբերյալ տեղեկանքը, որի համաձայն՝ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի նկատմամբ վերահսկողություն է սահմանվել 2024 թվականի հունիսի 10-ին, որն ավարտվել է 2024 թվականի դեկտեմբերի 8-ին։
(տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն, գ․թ․55)
12. Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի առողջական վիճակի վերաբերյալ բժշկական փաստաթղթերը, որոնց համաձայն նրա մոտ են մի շարք հիշանդություններ, այդ թվում՝ ախտորոշվել «Կվինկեի այտուց»։
(տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն)
Դատարանի իրավական վերլուծությունը.
13. Ներկայացված մեղադրանքը մեղադրյալի կողմից ընդունելու և գործը արագացված վարույթով քննելու պայմաններում՝ Դատարանը, գործով ձեռքբերված ապացույցների ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չկատարելով, արձանագրում է, որ մեղադրյալ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանը կատարել է իրեն մեղսագրված հանցանքը, այն ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ի մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին։
14. Հաստատված համարելով մեղադրյալ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի մեղավորությունն իրեն մեղսագրված հանցանքի կատարման մեջ՝ Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է անդրադառնալ մեղադրյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հետ կապված հետևյալ հարցերին.
ա) արդյո՞ք ապացուցված են մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները.
բ) մեղադրյալն արդյո՞ք ենթակա է պատժի իր կատարած հանցանքի համար.
գ) ի՞նչ պատիժ պետք է նշանակվի մեղադրյալի նկատմամբ.
դ) մեղադրյալն արդյո՞ք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը.
15. Անդրադառնալով «ա» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
«Պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև սույն հոդվածի 1-ին մասով չնախատեսված մեղմացնող այլ հանգամանքներ:»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 71-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Քրեական պատասխանատվությունը կամ պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ են՝
1) հանցանքը դատվածություն ունեցող անձի կողմից կատարելը,
(…)»:
15.1. Դատարանը որպես մեղադրյալ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի պատիժը մեղմացնող հանգամանք է դիտարկում այն, որ՝ ներկայացված մեղադրանքում իրեն մեղավոր է ճանաչել, զղջացել է իր կատարած արարքի համար (տե՛ս, mutatis mutandis, Սերոբ Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2012 թվականի նոյեմբերի 1-ի թիվ ՍԴ/0109/01/12 որոշման 26-րդ կետը)։
15.2. Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի պատասխանատվությունը կամ պատիժը ծանրացնող հանգամանք է հանցանքը կատարելու պահին դատվածություն ունենալը։
16․Անդրադառնալով «բ» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ սույն քրեական գործով մեղադրյալ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանին պատժից ազատելու հիմքեր առկա չեն, հետևաբար՝ նա ենթակա է պատժի իր կատարած հանցանքի համար։
17․Անդրադառնալով «գ» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակաազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը:»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
«Պատժի նպատակներն են` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները:»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ (…):»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.4-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
«Դատարանը արագացված վարույթի արդյունքով մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ՝ հաշվի առնելով Հայաuտանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի վերաբերելի դրույթները»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 77-րդ հոդվածի 4.1-ին մասի համաձայն՝
«Արագացված վարույթ կիրառելու դեպքում պատիժը չի կարող գերազանցել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի համար նախատեսված առավելագույն չափի կամ ժամկետի երեք քառորդը։ Եթե առավել խիստ պատժատեսակի երեք քառորդը պակաս է ստացվում սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի նվազագույն չափից կամ ժամկետից, ապա այն չի կարող պակաս լինել նվազագույն չափից կամ ժամկետից»։
17.1․ Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են՝
ա) օրինականությունը,
բ) արդարությունը,
գ) պատժի անհատականացումը,
դ) մարդասիրությունը:
Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս:
Պատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպ՝ ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները՝ ՀՀ քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն։
Նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջներից է այն, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին:
Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա:
Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով: Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս: Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն:
Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ:
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը:
Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում կարևորվում է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը: Պատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը:
17․2․Վերը մեջբերված իրավական նորմերում և դիրքորոշումներում սահմանված չափանիշների համատեքստում մեղադրյալ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի նկատմամբ պատժի տեսակը որոշելիս Դատարանը հաշվի է առնում հետևյալը.
- նրա կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով կատարված հանցագործության բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, մասնավորապես այն, որ նրան մեղսագրված արարքը երթևեկության անվտանգության և տրանսպորտի շահագործման սահմանված կարգի դեմ ուղղված, դիտավորյալ ոչ մեծ ծանրության հանցագործություն է, դրևսորվել է տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից զրկված անձի կողմից կատարվելու տեսակով,
- խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը,
- այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը,
- պատասխանատվությունը կամ պատիժը մեղմացնող՝ սույն դատավճռի 15.1.-րդ կետում շարադրված հանգամանքը, պատասխանատվությունը կամ պատիժը ծանրացնող՝ սույն դատավճռի 15.2.-րդ կետում շարադրված հանգամանքը, ինչպես նաև այն արարքի բնութագիրը, որի համար Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանը հանցանքի կատարման պահին ունեցել է դատվածություն (տե՛ս սույն դատավճռի 9-10-րդ կետերը),
- անձը բնութագրող հանգամանքները, այդ թվում՝ տարիքը, առողջական վիճակը (տե՛ս սույն դատավճռի 12-րդ կետը)։
Վերոգրյալի համատեքստում Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նաև արձանագրել, որ ՀՀ քրեական օրենսգքրի 76-րդ հոդվածով՝ ռեցիդիվի դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնները սույն դեպքում կիրառելի չեն, քանի որ նախկինում մեղադրյալ Արտաշես Գասումյանը դատապարտվել է անզույշ հանցագործության կատարման համար։
Վերոգրյալի հաշվառմամբ՝ նկատի ունենալով այն, որ մեղադրյալ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի կողմից կատարած սույն հանցանքը բնութագրվում է հանրային վտանգավորության հարաբերականորեն ցածր աստիճանով՝ Դատարանը հանգում է այն հետևության, որ տվյալ դեպքում սանկցիայով նախատեսված ամենամեղմ պատժատեսակի՝ տուգանքի միջոցով հնարավոր է ապահովել պատժի նպատակների իրացվելիությունը:
17․3․ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Սույն օրենսգրքում օգտագործվում են հետևյալ հասկացությունները.
(...)
6) ամսական եկամուտ` հանցանքն ավարտվելու օրվան նախորդող 12 ամիսների ընթացքում անձի ստացած միջին ամսական եկամտի 35 տոկոսը: Միջին ամսական եկամտի մեջ հաշվարկվում են ստացվող աշխատավարձը և դրան հավասարեցված այլ վճարումները, անձի կողմից իր ակտիվների ներդրմամբ (տրամադրմամբ) այլ անձանց գործունեությունից ստացված եկամուտը (շահաբաժինը, տոկոսը, ռոյալթին, վարձակալական վճարը): Ամսական եկամուտը հաշվարկելիս հաշվի չեն առնվում դրանց համար վճարվող հարկերը, տուրքերը կամ այլ վճարներ.
7) նվազագույն աշխատավարձ՝ «Նվազագույն ամսական աշխատավարձի մասին» օրենքով սահմանված նվազագույն ամսական աշխատավարձի չափը. (...)»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 59-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(…)
3. Տուգանքը որպես հիմնական պատիժ սահմանվում է ոչ մեծ և միջին ծանրության հանցագործությունների համար՝ հանցանք կատարած անձի ամսական եկամտի հնգապատիկից հիսնապատիկի չափով։
(…)
5. Հանցանք կատարած անձի եկամտի բացակայության կամ դրա չափը պարզելու անհնարինության դեպքում տուգանքի չափը հաշվարկվում է հանցանքը կատարելու պահին նվազագույն աշխատավարձի չափով: Տուգանքի չափը որոշվում է նույն կարգով, եթե հանցանք կատարած անձի եկամուտն առաջացել է հանցանքն ավարտվելուց հետո։ Տուգանքի չափը որոշվում է նույն կարգով նաև այն դեպքում, երբ անձի ամսական եկամտի հաշվարկի արդյունքով դրա չափը պակաս է ստացվում նվազագույն աշխատավարձի չափից:
(…)
7. Տուգանքի նշանակման հնարավորությունը և չափը դատարանը որոշում է՝ հաշվի առնելով հանցագործության ծանրությունը, հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթն ու չափը, հանցագործությամբ ստացված գույքային կամ ոչ գույքային բնույթի օգուտները, դատապարտվողի ու նրա ընտանիքի գույքային դրությունը, ինչպես նաև դատապարտվողի՝ եկամուտ ստանալու հնարավորությունը կամ նրան պատկանող այնպիսի գույքի առկայությունը, որի վրա կարող է բռնագանձում տարածվել:
8. Եթե դատապարտվողն ի վիճակի չէ անհապաղ և ամբողջությամբ վճարելու նշանակված տուգանքը, ապա դատարանը նրա համար վճարման ժամկետ է սահմանում՝ առավելագույնը 1 տարի, կամ թույլատրում է տուգանքը մաս առ մաս վճարել նույն ժամկետում։ (…)»:
«Նվազագույն ամսական աշխատավարձի մասին» ՀՀ օրենքի 1-ին հոդվածի համաձայն՝
«Հայաստանի Հանրապետությունում նվազագույն ամսական աշխատավարձը սահմանել 75000 դրամ»։
Վերոգրյալի հիման վրա, նկատի ունենալով սույն դատավճռի նախորդ կետում նշված հանգամանքները, այդ թվում՝ մեղադրյալի անձը, ինչպես նաև նրա գույքային դրությունը բնութագրող տվյալները՝ Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ պետք է նշանակել տուգանք՝ այն սահմանելով նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի չափով:
Նկատի ունենալով, որ հանցանքն ավարտվելու օրվան նախորդող 12 ամիսների ընթացքում Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի կողմից եկամուտ ունենալու վերաբերյալ տվյալները բացակայում են (ավելին՝ տվյալ ժամանակահատվածում առավելապես պատիժ է կրել քրեակատարողական հիմնարկում)` Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված տուգանքի չափը պետք է հաշվարկել հանցանքը կատարելու պահին նվազագույն աշխատավարձի` 75.000 (յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամի հաշվարկով, որը կազմում է 375.000 (երեք հարյուր յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամ։
17․4․ Հաշվի առնելով, որ սույն հանցանքը մեղադրյալ Ա․Գասումյանը կատարել է 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքով (այսուհետ՝ Նախկին օրենսգիրք) սահմանված կանոններով դատապարտված լինելու և սահմանված պատժից պայմանական վաղաժամկետ ազատվելուց հետո՝ փորձաշրջանի ընթացքում՝ Դատարանը Նախկին օրենսգրքի կարագավորումների համատեքստում պետք է քննարկման առարկա դարձնի նաև դրա քրեաիրավական հետևանքների հարցը։
Այսպես Նախկին օրենսգրքի 76-րդ հոդվածի 6-րդ մասի համաձայն՝
«Եթե փորձաշրջանի ընթացքում դատապարտյալը՝
(...)
3) կատարում է դիտավորյալ հանցանք, ապա դատարանը նրա նկատմամբ պատիժ է նշանակում սույն օրենսգրքի 67-րդ հոդվածով նախատեսված կանոններով: Նույն կանոններով պատիժ է նշանակվում, եթե կատարվել է անզգույշ հանցանք, և դատարանը վերացնում է պայմանական վաղաժամկետ ազատումը:»։
Նույն օրենսգրքի 67-րդ հոդվածը սահմանում է դատավճիռների համակցությամբ պատիժ նշանակելու կանոնները։ Նախկին օրենսգրքի 67-րդ հոդվածին համապատասխանում է գործող օրենսգրի 75-րդ հոդվածը, որի համաձայն՝
«1. Եթե դատավճիռ կայացնելուց հետո, բայց մինչև պատիժը լրիվ կրելը դատապարտյալը նոր հանցանք է կատարել, ապա դատարանը նոր դատավճռով նշանակված պատժին լրիվ կամ մասնակիորեն գումարում է նախորդ դատավճռով նշանակված պատժի չկրած մասը:
2. Դատավճիռների համակցությամբ վերջնական պատիժը, բացառությամբ ազատազրկման ձևով վերջնական պատժի, չի կարող գերազանցել սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասով պատժի տվյալ տեսակների համար սահմանված առավելագույն չափը:
(…)
4. Դատավճիռների համակցությամբ ազատազրկման ձևով վերջնական պատիժը պետք է ավելի մեծ լինի ինչպես նոր հանցագործության համար նշանակված պատժից, այնպես էլ նախորդ դատավճռով նշանակված պատժի չկրած մասից:
5. Դատավճիռների համակցությամբ պատիժ նշանակելիս լրացուցիչ պատիժների միացումը կատարվում է սույն օրենսգրքի 74-րդ հոդվածի 10-րդ մասով սահմանված կանոններով:»։
Նույն օրենսգրքի 74-րդ հոդվածի 10-րդ մասի համաձայն՝
«Հանցագործությունների համակցության դեպքում նշանակված հիմնական պատժին կարող են միացվել համակցությունը կազմող հանցանքների համար նշանակված լրացուցիչ պատիժները: Լրացուցիչ պատիժները լրիվ կամ մասնակիորեն գումարելու դեպքում վերջնական լրացուցիչ պատիժը չի կարող գերազանցել սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասով պատժի տվյալ տեսակի համար սահմանված առավելագույն ժամկետը կամ չափը:»։
Մեջբերված նորմերի վերլուծությունից երևում է, որ պատժից պայմանական վաղաժամկետ ազատվելու արդյունքում սահմանված փորձաշրջանի ընթացքում դիտավորյալ հանցանք կատարելու դեպքում՝ պատժից պայմանական վաղաժամկետ ազատումը պետք է վերացվի և անձի նկատմամբ պատիժ նշանակվի դատավճիռների համակցության կանոններով։ Ընդ որում՝ այդ տեսանկյունից օրենսդիրը որևէ առանձնահատկություն կամ բացառություն չի սահմանել հանցանքը բացահայտելու պահին փորձաշրջանի ժամկետն ավարտված լինելու հանգամանքով պայմանավորված։
Դատարանն արձանագրում է նաև, որ դատավճռիների համակցության դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնները սահմանող նորմերի բովանդակությունից երևում է, որ դատարանը նոր դատավճռով նշանակված պատժին պետք է գումարի նախորդ դատավճռով նշանակված պատժի չկրած մասը: Ընդ որում՝ դատարանն իրավասու է նախորդ դատավճռով նշանակված պատժի չկրած մասը գումարել լրիվ կամ մասնակիորեն։
Դատարանն անհրաժեշտ է համարում ընդգծել նաև, որ ի տարբերություն հանցագործությունների համակցության դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնների՝ սույն դեպքում պատժի չկրած մասը գումարելու դեպքում դատարանը կաշկանդված չէ տվյալ պատժատեսակի համար սահմանված նվազագույն չափով։ Այս համատեքստում օրենսդիրը հատուկ կանոններով կարգավորելով նշանակվելիք վերջնական պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները, ի թիվս այլոց, սահմանել է, որ ազատազրկման ձևով վերջնական պատիժը պետք է ավելի մեծ լինի ինչպես նոր հանցագործության համար նշանակված պատժից, այնպես էլ նախորդ դատավճռով նշանակված պատժի չկրած մասից:
Համադրելով դատավճիռների համակցության դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնները՝ Դատարանն արձանագրում է, որ դրանցով հատուկ կանոններ նախատեսված չեն ազատությունից զրկելու հետ չկապված և ազատարկման պատժատեսակով չփոխարկվող պատժատեսակները (այդ թվում՝ տուգանքը) ազատազրկման հետ գումարելիս վերջնական պատժի առավելագույն կամ նվազագույն սահմաների վերաբերյալ։ Իսկ վերը վկայակոչված կանոնը կարող է կիրառելի լինել բացառապես այն իրավիճակներում, երբ անձի նկատմամբ նոր դատավճռով նշանակվի ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 78-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված պատժատեսակներից որևէ մեկը (կարճաժամկետ ազատազրկում, կարգապահական գումարտակում պահել, ազատության սահմանափակում, հանրային աշխատանքներ), հակառակ դեպքում ազատազրկման ձևով նշանակվելիք պատիժը որևէ իրավիճակում չի կարող մեծ լինել նախորդ դատավճռով նշանակված պատժի չկրած մասից։
Վերոգրյալի հաշվառմամբ Դատարանը գտնում է, որ այն դեպքում, երբ նոր հանցանքի համար ազատությունից զրկելու հետ չկապված և ազատազրկման ոչ փոխարկելի պատիժ է նշանակվում, ապա դրան նախորդ դատավճռով նշանակված ազատազրկման չկրած մասը գումարելիս դատարանն իրավասու է կիրառել ինչպես դրա լրիվ, այնպես էլ մասնակի գումարման կանոնը։ Իսկ վերջինների կիրառելիության հարցը լուծելիս Դատարանը պետք է ղեկավարվի պատժի նշանակման ընդհանուր կանոներով՝ հիմք ընդունելով, ի թիվս այլոց, ինչպես նախկին հանցանքի բնույթը, վտանգավորության աստիճանը, փորձաշրջանի ընացքում անձի դրևսորած ընդհանուր վարքագիծը, դրա տևողությունը, պատիժ նշանակելու պահին այն ավարտված լինելու հանգամանքը կամ մնացած ժամանակահատվածի տևողությունը, նոր հանցանքի բնույթը և վտանգավորության աստիճանը։
17․4․1. Նախորդ կետում մեջբերված իրավական նորմերը և դիրքորոշումները կիրառելով սույն գործի փաստական հանգամանքների վրա՝ Դատարանը հաշվի է առնում սույն դատավճռի 17.2.-րդ կետում նշված հանգամանքները, Արտաշես Գասումյանի կողմից կատարված նախկին հանցանքի բնույթը և վտանգավորության աստիճանը (տե՛ս սույն դատավճռի 10-րդ կետը), դրա համար ազատազրկման ձևով նշանակված պատժի փաստացի կրած ժամանակահատվածը (մեկ տարի վեց ամիս երկու օր), փորձաշրջանի ժամանակահատվածը (հինգ ամիս քսանութ օր), փորձաշրջանի ընթացքում դրա պայմանների խախտման այլ դեպքերի վերաբերյալ տվյալների բացակայությունը և պատիժ նշանակելու պահին այն ավարտված լինելը, սույն գործով նրան վերագրված արարքի հարաբերականորեն նվազ վտանգավորության աստիճանը։
Նշված հանագամանքներն ամբողջության մեջ գնահատելու պայմաններում Դատարանը գտնում է, որ Նախկին օրենսգրքի 76-րդ հոդվածի 6-րդ մասի 3-րդ կետի կիրառմամբ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի պայմանական վաղաժամկետ ազատումը ենթակա է վերացման, իսկ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի 1-ին մասի կանոններով՝ թիվ ԵԴ/0857/01/21 քրեական գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2022 թվականի հունվարի 31-ի դատավճռով նշանակված պատժի չկրած մասը մասնակի գումարելու արդյունքում մեղադրյալ Արտաշես Գասումյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ պետք է սահմանել ազատազրկում 1 (մեկ) ամիս ժամկետով և տուգանք նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի՝ 375,000 (երեք հարյուր յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով։ Դատարանը գտնում է, որ վերոնշյալ պատժատեսակները և դրանց չափերը սույն դեպքում համաչափ են մեղադրյալ Արտաշես Գասումյանի անձին և նրա կատարած հանցանքին, բավարար են պատժի նպատակների իրագործման տեսանկյունից և բխում են պատժի նշանակման՝ օրինականության, արդարության, պատժի անհատականացման և մարդասիրության սկզբունքներիցը:
Անդրադառնալով հիշյալ դատավճռով դատապարտյալ Արտաշես Գասումյանի նկատմամբ նշանակված լրացուցիչ պատժին՝ 1 (մեկ) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելուն՝ Դատարանն արձանագրում է, որ դատավճռների համակցությամբ պատիժ նշանակելու դեպքում լրացուցիչ պատիժները հիմնական պատժին միացնելու հարցը կարգավորվում է հանցագործությունների համակցությամբ պատիժ նշանակելու կանոններով, վերջինների համաձայն՝ լրացուցիչ պատիժները հիմնական պատժին միացնելու հայեցողությունը թողնված է Դատարանին, իսկ տվյալ պատժատեսակի համար սահմանված նվազագույն չափից քիչ չի կարող գումարվել։ Սույն դեպքում հաշվի առնելով, որ նշված պատիժը գտնվում է ի կատար ածման փուլում, նկատի ունենալով, որ դատավճռի կայացման պահին դրա չկրած մասը քիչ է տվյալ պատժատեսակի համար սահմանված նվազագույն չափից, ինչպես նաև նկատի ունենալով դատավճռի բողոքարկման, ուժի մեջ մտնելու քրեադատավարական կանոները՝ Դատարանը գտնում է, որ տվյալ պատժատեսակը սույն գործով նշանակված վերջնական պատժին միացնելու իրավական հիմքերը և նպատակահարմարությունը բացակայում են, ուստի այն ենթակա է կատարման առանձին՝ թիվ ԵԴ/0857/01/21 քրեական գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2022 թվականի հունվարի 31-ի դատավճռի կատարման շրջանակներում։
18. Անդրադառնալով «դ» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Արտաշես Գասումյանը պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը։
19. Անդրադառնալով արտավարութային փաստաթղթեր ճանաչված ապացույցներին՝ Դատարանը գտնում է, որ դրանք անհրաժեշտ է պահել վարույթի նյութերի հետ՝ դրանք պահելու ամբողջ ընթացքում:
20. Նկատի ունենալով, որ սույն քրեական գործով գույքային հայցի, գույքի վրա արգելանք դնելու, վարույթային ծախսերի, իրեղեն ապացույցների վերաբերյալ տվյալներ առկա չեն՝ Դատարանն այդ հարցերը համարում է լուծված։
21․ Անդրադառնալով մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցին՝ բացակայելու արգելքին, Դատարանը գտնում է, որ մինչև սույն դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը նրա նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը պետք է թողնել անփոփոխ՝ դատական ակտի հնարավոր բողոքարկման դեպքում մեղադրյալի դատավարական պարտականությունների պատշաճ կատարումն ապահովելու համար:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 342-րդ, 347-350-րդ, 464.1-464.5-րդ հոդվածներով՝ Դատարանը
Վ Ճ Ռ Ե Ց
1․ Մեղադրյալ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքում և դատապարտել տուգանքի՝ նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի՝ 375․000 (երեք հարյուր յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով։
2. ՀՀ քրեական օրենսգրքի (ընդունված 2003 թվականի ապրիլի 18-ին) 76-րդ հոդվածի 6-րդ մասի 3-րդ կետի կիրառմամբ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի պայմանական վաղաժամկետ ազատումը վերացնել․
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի 1-ին մասի կիրառմամբ ՝ թիվ ԵԴ/0857/01/21 քրեական գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2022 թվականի հունվարի 31-ի դատավճռով նշանակված պատժի չկրած մասը մասնակի գումարելու արդյունքում մեղադրյալ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ սահմանել ազատազրկում 1 (մեկ) ամիս ժամկետով և տուգանք նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի՝ 375,000 (երեք հարյուր յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով։
Ազատազրկման ձևով նշանակված պատժի կրման սկիզբը հաշվել Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանին փաստացի արգելանքի վերցնելու պահից։
3. Մեղադրյալ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ բացակայելու արգելքը, թողնել անփոփոխ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։
5. Դատավճիռը վերաքննության կարգով կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` ստանալու օրվանից հետո՝ մեկամսյա ժամկետում:
6․ Դատավճիռը չի կարող բողոքարկվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 373-րդ հոդվածով և 375-րդ հոդվածի 1-3-րդ մասերով նախատեսված հիմքերով:
ԴԱՏԱՎՈՐ ԱՆԻ ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ
քրեական գործ թիվ ԵԴ1/0108/01/25
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության
քրեական դատարանը,
ՆԱԽԱԳԱՀՈՒԹՅԱՄԲ`
ԴԱՏԱՎՈՐ Ա.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆԻ,
ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ` Լ.ՄԱԿԱՐՅԱՆԻ,
ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ`
ՀԱՆՐԱՅԻՆ ՄԵՂԱԴՐՈՂ,
ԵՐԵՎԱՆ ՔԱՂԱՔԻ ԿԵՆՏՐՈՆ ԵՎ ՆՈՐՔ-ՄԱՐԱՇ
ՎԱՐՉԱԿԱՆ ՇՐՋԱՆԻ ԴԱՏԱԽԱԶՈՒԹՅԱՆ
ԱՎԱԳ ԴԱՏԱԽԱԶ Դ․ՄԱՐԳԱՐՅԱՆԻ,
ՄԵՂԱԴՐՅԱԼ Ա․ԳԱՍՈՒՄՅԱՆԻ,
ՊԱՇՏՊԱՆ Հ․ՎԱՐԴԱՆՅԱՆԻ,
2025 թվականի մարտի 5-ին Երևան քաղաքում,
դատարանում, դռնբաց դատական նիստում արագացված վարույթով քննելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի
Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի՝
(ծնված 1996 թվականի հունիսի 21-ին Երևան քաղաքում, հայ, ՀՀ քաղաքացի, ութնամյա կրթությամբ, ամուրի, խնամքին ոչ ոք, վատառողջ, ըստ իր հայտարարության՝ մասնավոր կարգով աշխատում է որպես գազի կաթսաներ վերանորոգող, բնակվում է Երևան քաղաքի Նորագավիթ 1-ին փողոցի թիվ 104 տանը)
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով,
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
Գործի դատավարական ընթացքը.
1. 2024 թվականի հոկտեմբերի 10-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ճանապարհատրանսպորտային հանցագործությունների քննության բաժնում (այսուհետ՝ նաև Նախաքննության մարմին) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախաձեռնվել է թիվ 60631124 քրեական վարույթը։
2. Հսկող դատախազի 2024 թվականի դեկտեմբերի 17-ի որոշմամբ քննիչի միջնորդության հիման վրա Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով հետևյալ արարքի համար. «(...) նա տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված լինելու պայմաններում 2024 թվականի օգոստոսի 25-ին՝ ժամը 17։20-ի սահմաններում, վարել է «Մերսեդես» մակնիշի 37 BL 198 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան։
Այսպես.
Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանը թիվ ԵԴ/0857/01/21 քրեական գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի` 2022 թվականի հունվարի 31-ին կայացված դատավճռով զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից 1 (մեկ) տարի 6 (վեց) ամիս ժամանակով՝ սկսած 2024 թվականի հունիսի 10-ից մինչև 2025 թվականի դեկտեմբերի 10-ը, որի մասին պատշաճ ծանուցվել է: Տեղյակ լինելով, որ զրկված է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից՝ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանը, զրկման ժամկետը դեռ չլրացած, 2024 թվականի օգոստոսի 25-ին՝ ժամը 17:20-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Սարյան փողոցում վարել է «Մերսեդես» մակնիշի 37 BZ 198 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը, որի վերաբերյալ ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության կրտսեր պարեկ Հովսեփ Հովսեփյանի կողմից նույն օրը՝ ժամը 17:30-ին, կազմվել է վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180415233 արձանագրությունը»։
3. Նախաքննության մարմնի կողմից 2024 թվականի դեկտեմբերի 20-ին Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանին ներկայացվել է մեղադրանք:
4. Նախաքննության մարմնի 2024 թվականի դեկտեմբերի 17-ի որոշմամբ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել բացակայելու արգելքը:
5․ 2025 թվականի հունվարի 9-ին թիվ 60631124 քրեական վարույթի նյութերը մեղադրական եզրակացությամբ ստացվել են Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում (այսուհետ՝ նաև Դատարան):
2025 թվականի հունվարի 13-ին որոշում է կայացվել քրեական գործով վարույթ ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին։ Նախնական դատալսումներով դատական նիստը նշանակվել է նույն թվականի հունվարի 24-ին:
Արագացված վարույթ կիրառելու միջնորդությունը և դրա քննարկումը.
6․ Նախնական դատալսումների ընթացքում մեղադրյալ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանը ներկայացրել է արագացված վարույթ կիրառելու միջնորդություն՝ հայտնելով, որ իրեն պարզ է ներկայացված մեղադրանքը, համաձայն է մեղադրանքի հետ, ներկայացված մեղադրանքում իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչում, միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր, մինչև միջնորդությունը ներկայացնելը խորհրդակցել է իր պաշտպանի հետ, գիտակցում է արագացված վարույթ կիրառելու հետևանքները և պնդում է ներկայացված միջնորդությունը:
7. Հանրային մեղադրողը հայտնել է, որ չի առարկում արագացված վարույթ կիրառելու դեմ՝ ներկայացնելով մեղադրանքի փաստական հիմքը, ինչպես նաև մեղադրյալին վերագրվող արարքի իրավական գնահատականը։
8. Դատարանը, համոզվելով, որ առկա է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.1-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հիմքը, բացակայում են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.1-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված` արագացված վարույթի կիրառումը բացառող հանգամանքները, արձանագրային որոշմամբ բավարարել է արագացված վարույթ կիրառելու մասին մեղադրյալի միջնորդությունը և նշանակել լրացուցիչ դատալսումներ:
Արագացված վարույթով լրացուցիչ դատալսումները․
9. ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի օպերատիվ տեղեկատու քարտադարանի ձև 8 տեղեկանքը, որի համաձայն՝ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանը Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2022 թվականի հունվարի 31-ի դատավճռով դատապարտվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքի կատարման համար, նույն օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի 3-րդ մասի կիրառմամբ, վերջնական պատիժ է սահմանվել ազատազրկում՝ 1 (մեկ) տարի 11 (տասնմեկ) ամիս 11 (տասնմեկ) օր ժամկետով և վարորդական իրավունքից զրկում՝ 1 (մեկ) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով։
Պատժի կրումից պայմանական վաղաժամկետ ազատվել է 2024 թվականի հունիսի 10-ին, չկրած մասը՝ հինգ ամիս քսանութ օր, վերահսկողության ժամկետը լրացել է 2024 թվականի դեկտեմբերի 27-ին։
(տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն, գ.թ. 31)
10. Թիվ ԵԴ/0857/01/21 քրեական գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2022 թվականի հունվարի 31-ի դատավճռի պատճենը, որի համաձայն՝ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2022 թվականի հունվարի 31-ի դատավճռով Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքի համար առ այն, որ. «նա թույլ տալով «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 24-րդ հոդվածի 7-րդ կետի պահանջին հակասող գործողություն՝ գտնվելով 0,929 մգ/լ ալկոհոլ օգտագործած ոչ սթափ վիճակում՝ 2020թ. սեպտեմբերի 05-ին` ժամը 22:00-ի սահմաններում, «Սուզուկի» մակնիշի 36 UR 853 հ/հ ավտոմեքենան վարել է Երևան քաղաքի Ագաթանգեղոս փողոցով դեպի Խանջյան փողոցի ուղղությամբ։ Հասնելով Ագաթանգեղոս փողոցից դեպի Խանջյան փողոցի կողմ տանող թունելի սկզբնամասին թույլ է տվել ՀՀ կառավարության 2007թ․ հունիսի 28-ի թիվ 988-Ն որոշմամբ հաստատված ՃԵԿ-ի 67 կետի ու «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 23-րդ հոդվածի 3-րդ կետի պահանջներին հակասող գործողություններ. այն է երթևեկության անվտանգությունն ապահովելու ու տվյալ վրաերթը կանխելու նպատակով տեխնիկական տեսակետից ուշադիր չի հետևել ճանապարհատրանսպորտային իրադրությանը և ճանապարհը` իր ընթացքի ուղղության երթևեկելի ուղեմասում, աջից դեպի ձախ ուղղությամբ հատող հետիոտնին հայտնաբերելու պահից սկսած ժամանակին միջոցներ չի ձեռնարկել ավտոմեքենայի ընթացքը դանդաղեցնելու կամ էլ այն լրիվ կանգնեցնելու համար, որի արդյունքում ավտոմեքենայի առջևի ձախ հատվածով վրաեթրի է ենթարկել հետիոտն Վազգեն Փաշոյի Դարբինյանին և անզգուշությամբ պատճառել նրան մահ, դրանցով իսկ պայմանավորել տվյալ վրաերթի առաջացումը՝ ինքն իրեն զրկելով այն կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից, որից հետո խախտելով «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 24 հոդվածի 2-րդ կետի «Դ» ենթակետի պահանջը՝ թողել է ճանապարհատրանսպորտային պատահարի վայրն ու հեռացել»։
Հիշյալ արարքի համար նա դատապարտվել է ազատազրկման՝ 2 (երկու) տարի ժամկետով՝ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելով 1 (մեկ) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի 3-րդ մասի կիրառմամբ, հաշվակցելով կալանքի տակ գտնվող 19 (տասնինը) օրը ամբաստանյալ Արտաշես Գասումյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ է նշանակվել ազատազրկում 1 (մեկ) տարի 11 (տասնմեկ) ամիս 11 (տասնմեկ) օր ժամկետով՝ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելով 1 (մեկ) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով։
(տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն, գ․թ․7-26)
11. ՀՀ Արդարադատության նախարարության պրոբացիայի ծառայության 2024 թվականի դեկտեմբերի 9-ի՝ վերահսկողության ավարտի վերաբերյալ տեղեկանքը, որի համաձայն՝ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի նկատմամբ վերահսկողություն է սահմանվել 2024 թվականի հունիսի 10-ին, որն ավարտվել է 2024 թվականի դեկտեմբերի 8-ին։
(տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն, գ․թ․55)
12. Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի առողջական վիճակի վերաբերյալ բժշկական փաստաթղթերը, որոնց համաձայն նրա մոտ են մի շարք հիշանդություններ, այդ թվում՝ ախտորոշվել «Կվինկեի այտուց»։
(տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն)
Դատարանի իրավական վերլուծությունը.
13. Ներկայացված մեղադրանքը մեղադրյալի կողմից ընդունելու և գործը արագացված վարույթով քննելու պայմաններում՝ Դատարանը, գործով ձեռքբերված ապացույցների ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չկատարելով, արձանագրում է, որ մեղադրյալ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանը կատարել է իրեն մեղսագրված հանցանքը, այն ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ի մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին։
14. Հաստատված համարելով մեղադրյալ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի մեղավորությունն իրեն մեղսագրված հանցանքի կատարման մեջ՝ Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է անդրադառնալ մեղադրյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հետ կապված հետևյալ հարցերին.
ա) արդյո՞ք ապացուցված են մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները.
բ) մեղադրյալն արդյո՞ք ենթակա է պատժի իր կատարած հանցանքի համար.
գ) ի՞նչ պատիժ պետք է նշանակվի մեղադրյալի նկատմամբ.
դ) մեղադրյալն արդյո՞ք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը.
15. Անդրադառնալով «ա» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
«Պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև սույն հոդվածի 1-ին մասով չնախատեսված մեղմացնող այլ հանգամանքներ:»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 71-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Քրեական պատասխանատվությունը կամ պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ են՝
1) հանցանքը դատվածություն ունեցող անձի կողմից կատարելը,
(…)»:
15.1. Դատարանը որպես մեղադրյալ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի պատիժը մեղմացնող հանգամանք է դիտարկում այն, որ՝ ներկայացված մեղադրանքում իրեն մեղավոր է ճանաչել, զղջացել է իր կատարած արարքի համար (տե՛ս, mutatis mutandis, Սերոբ Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2012 թվականի նոյեմբերի 1-ի թիվ ՍԴ/0109/01/12 որոշման 26-րդ կետը)։
15.2. Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի պատասխանատվությունը կամ պատիժը ծանրացնող հանգամանք է հանցանքը կատարելու պահին դատվածություն ունենալը։
16․Անդրադառնալով «բ» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ սույն քրեական գործով մեղադրյալ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանին պատժից ազատելու հիմքեր առկա չեն, հետևաբար՝ նա ենթակա է պատժի իր կատարած հանցանքի համար։
17․Անդրադառնալով «գ» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակաազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը:»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
«Պատժի նպատակներն են` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները:»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ (…):»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.4-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
«Դատարանը արագացված վարույթի արդյունքով մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ՝ հաշվի առնելով Հայաuտանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի վերաբերելի դրույթները»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 77-րդ հոդվածի 4.1-ին մասի համաձայն՝
«Արագացված վարույթ կիրառելու դեպքում պատիժը չի կարող գերազանցել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի համար նախատեսված առավելագույն չափի կամ ժամկետի երեք քառորդը։ Եթե առավել խիստ պատժատեսակի երեք քառորդը պակաս է ստացվում սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի նվազագույն չափից կամ ժամկետից, ապա այն չի կարող պակաս լինել նվազագույն չափից կամ ժամկետից»։
17.1․ Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են՝
ա) օրինականությունը,
բ) արդարությունը,
գ) պատժի անհատականացումը,
դ) մարդասիրությունը:
Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս:
Պատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպ՝ ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները՝ ՀՀ քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն։
Նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջներից է այն, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին:
Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա:
Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով: Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս: Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն:
Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ:
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը:
Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում կարևորվում է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը: Պատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը:
17․2․Վերը մեջբերված իրավական նորմերում և դիրքորոշումներում սահմանված չափանիշների համատեքստում մեղադրյալ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի նկատմամբ պատժի տեսակը որոշելիս Դատարանը հաշվի է առնում հետևյալը.
- նրա կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով կատարված հանցագործության բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, մասնավորապես այն, որ նրան մեղսագրված արարքը երթևեկության անվտանգության և տրանսպորտի շահագործման սահմանված կարգի դեմ ուղղված, դիտավորյալ ոչ մեծ ծանրության հանցագործություն է, դրևսորվել է տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից զրկված անձի կողմից կատարվելու տեսակով,
- խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը,
- այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը,
- պատասխանատվությունը կամ պատիժը մեղմացնող՝ սույն դատավճռի 15.1.-րդ կետում շարադրված հանգամանքը, պատասխանատվությունը կամ պատիժը ծանրացնող՝ սույն դատավճռի 15.2.-րդ կետում շարադրված հանգամանքը, ինչպես նաև այն արարքի բնութագիրը, որի համար Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանը հանցանքի կատարման պահին ունեցել է դատվածություն (տե՛ս սույն դատավճռի 9-10-րդ կետերը),
- անձը բնութագրող հանգամանքները, այդ թվում՝ տարիքը, առողջական վիճակը (տե՛ս սույն դատավճռի 12-րդ կետը)։
Վերոգրյալի համատեքստում Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նաև արձանագրել, որ ՀՀ քրեական օրենսգքրի 76-րդ հոդվածով՝ ռեցիդիվի դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնները սույն դեպքում կիրառելի չեն, քանի որ նախկինում մեղադրյալ Արտաշես Գասումյանը դատապարտվել է անզույշ հանցագործության կատարման համար։
Վերոգրյալի հաշվառմամբ՝ նկատի ունենալով այն, որ մեղադրյալ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի կողմից կատարած սույն հանցանքը բնութագրվում է հանրային վտանգավորության հարաբերականորեն ցածր աստիճանով՝ Դատարանը հանգում է այն հետևության, որ տվյալ դեպքում սանկցիայով նախատեսված ամենամեղմ պատժատեսակի՝ տուգանքի միջոցով հնարավոր է ապահովել պատժի նպատակների իրացվելիությունը:
17․3․ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Սույն օրենսգրքում օգտագործվում են հետևյալ հասկացությունները.
(...)
6) ամսական եկամուտ` հանցանքն ավարտվելու օրվան նախորդող 12 ամիսների ընթացքում անձի ստացած միջին ամսական եկամտի 35 տոկոսը: Միջին ամսական եկամտի մեջ հաշվարկվում են ստացվող աշխատավարձը և դրան հավասարեցված այլ վճարումները, անձի կողմից իր ակտիվների ներդրմամբ (տրամադրմամբ) այլ անձանց գործունեությունից ստացված եկամուտը (շահաբաժինը, տոկոսը, ռոյալթին, վարձակալական վճարը): Ամսական եկամուտը հաշվարկելիս հաշվի չեն առնվում դրանց համար վճարվող հարկերը, տուրքերը կամ այլ վճարներ.
7) նվազագույն աշխատավարձ՝ «Նվազագույն ամսական աշխատավարձի մասին» օրենքով սահմանված նվազագույն ամսական աշխատավարձի չափը. (...)»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 59-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(…)
3. Տուգանքը որպես հիմնական պատիժ սահմանվում է ոչ մեծ և միջին ծանրության հանցագործությունների համար՝ հանցանք կատարած անձի ամսական եկամտի հնգապատիկից հիսնապատիկի չափով։
(…)
5. Հանցանք կատարած անձի եկամտի բացակայության կամ դրա չափը պարզելու անհնարինության դեպքում տուգանքի չափը հաշվարկվում է հանցանքը կատարելու պահին նվազագույն աշխատավարձի չափով: Տուգանքի չափը որոշվում է նույն կարգով, եթե հանցանք կատարած անձի եկամուտն առաջացել է հանցանքն ավարտվելուց հետո։ Տուգանքի չափը որոշվում է նույն կարգով նաև այն դեպքում, երբ անձի ամսական եկամտի հաշվարկի արդյունքով դրա չափը պակաս է ստացվում նվազագույն աշխատավարձի չափից:
(…)
7. Տուգանքի նշանակման հնարավորությունը և չափը դատարանը որոշում է՝ հաշվի առնելով հանցագործության ծանրությունը, հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթն ու չափը, հանցագործությամբ ստացված գույքային կամ ոչ գույքային բնույթի օգուտները, դատապարտվողի ու նրա ընտանիքի գույքային դրությունը, ինչպես նաև դատապարտվողի՝ եկամուտ ստանալու հնարավորությունը կամ նրան պատկանող այնպիսի գույքի առկայությունը, որի վրա կարող է բռնագանձում տարածվել:
8. Եթե դատապարտվողն ի վիճակի չէ անհապաղ և ամբողջությամբ վճարելու նշանակված տուգանքը, ապա դատարանը նրա համար վճարման ժամկետ է սահմանում՝ առավելագույնը 1 տարի, կամ թույլատրում է տուգանքը մաս առ մաս վճարել նույն ժամկետում։ (…)»:
«Նվազագույն ամսական աշխատավարձի մասին» ՀՀ օրենքի 1-ին հոդվածի համաձայն՝
«Հայաստանի Հանրապետությունում նվազագույն ամսական աշխատավարձը սահմանել 75000 դրամ»։
Վերոգրյալի հիման վրա, նկատի ունենալով սույն դատավճռի նախորդ կետում նշված հանգամանքները, այդ թվում՝ մեղադրյալի անձը, ինչպես նաև նրա գույքային դրությունը բնութագրող տվյալները՝ Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ պետք է նշանակել տուգանք՝ այն սահմանելով նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի չափով:
Նկատի ունենալով, որ հանցանքն ավարտվելու օրվան նախորդող 12 ամիսների ընթացքում Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի կողմից եկամուտ ունենալու վերաբերյալ տվյալները բացակայում են (ավելին՝ տվյալ ժամանակահատվածում առավելապես պատիժ է կրել քրեակատարողական հիմնարկում)` Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված տուգանքի չափը պետք է հաշվարկել հանցանքը կատարելու պահին նվազագույն աշխատավարձի` 75.000 (յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամի հաշվարկով, որը կազմում է 375.000 (երեք հարյուր յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամ։
17․4․ Հաշվի առնելով, որ սույն հանցանքը մեղադրյալ Ա․Գասումյանը կատարել է 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքով (այսուհետ՝ Նախկին օրենսգիրք) սահմանված կանոններով դատապարտված լինելու և սահմանված պատժից պայմանական վաղաժամկետ ազատվելուց հետո՝ փորձաշրջանի ընթացքում՝ Դատարանը Նախկին օրենսգրքի կարագավորումների համատեքստում պետք է քննարկման առարկա դարձնի նաև դրա քրեաիրավական հետևանքների հարցը։
Այսպես Նախկին օրենսգրքի 76-րդ հոդվածի 6-րդ մասի համաձայն՝
«Եթե փորձաշրջանի ընթացքում դատապարտյալը՝
(...)
3) կատարում է դիտավորյալ հանցանք, ապա դատարանը նրա նկատմամբ պատիժ է նշանակում սույն օրենսգրքի 67-րդ հոդվածով նախատեսված կանոններով: Նույն կանոններով պատիժ է նշանակվում, եթե կատարվել է անզգույշ հանցանք, և դատարանը վերացնում է պայմանական վաղաժամկետ ազատումը:»։
Նույն օրենսգրքի 67-րդ հոդվածը սահմանում է դատավճիռների համակցությամբ պատիժ նշանակելու կանոնները։ Նախկին օրենսգրքի 67-րդ հոդվածին համապատասխանում է գործող օրենսգրի 75-րդ հոդվածը, որի համաձայն՝
«1. Եթե դատավճիռ կայացնելուց հետո, բայց մինչև պատիժը լրիվ կրելը դատապարտյալը նոր հանցանք է կատարել, ապա դատարանը նոր դատավճռով նշանակված պատժին լրիվ կամ մասնակիորեն գումարում է նախորդ դատավճռով նշանակված պատժի չկրած մասը:
2. Դատավճիռների համակցությամբ վերջնական պատիժը, բացառությամբ ազատազրկման ձևով վերջնական պատժի, չի կարող գերազանցել սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասով պատժի տվյալ տեսակների համար սահմանված առավելագույն չափը:
(…)
4. Դատավճիռների համակցությամբ ազատազրկման ձևով վերջնական պատիժը պետք է ավելի մեծ լինի ինչպես նոր հանցագործության համար նշանակված պատժից, այնպես էլ նախորդ դատավճռով նշանակված պատժի չկրած մասից:
5. Դատավճիռների համակցությամբ պատիժ նշանակելիս լրացուցիչ պատիժների միացումը կատարվում է սույն օրենսգրքի 74-րդ հոդվածի 10-րդ մասով սահմանված կանոններով:»։
Նույն օրենսգրքի 74-րդ հոդվածի 10-րդ մասի համաձայն՝
«Հանցագործությունների համակցության դեպքում նշանակված հիմնական պատժին կարող են միացվել համակցությունը կազմող հանցանքների համար նշանակված լրացուցիչ պատիժները: Լրացուցիչ պատիժները լրիվ կամ մասնակիորեն գումարելու դեպքում վերջնական լրացուցիչ պատիժը չի կարող գերազանցել սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասով պատժի տվյալ տեսակի համար սահմանված առավելագույն ժամկետը կամ չափը:»։
Մեջբերված նորմերի վերլուծությունից երևում է, որ պատժից պայմանական վաղաժամկետ ազատվելու արդյունքում սահմանված փորձաշրջանի ընթացքում դիտավորյալ հանցանք կատարելու դեպքում՝ պատժից պայմանական վաղաժամկետ ազատումը պետք է վերացվի և անձի նկատմամբ պատիժ նշանակվի դատավճիռների համակցության կանոններով։ Ընդ որում՝ այդ տեսանկյունից օրենսդիրը որևէ առանձնահատկություն կամ բացառություն չի սահմանել հանցանքը բացահայտելու պահին փորձաշրջանի ժամկետն ավարտված լինելու հանգամանքով պայմանավորված։
Դատարանն արձանագրում է նաև, որ դատավճռիների համակցության դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնները սահմանող նորմերի բովանդակությունից երևում է, որ դատարանը նոր դատավճռով նշանակված պատժին պետք է գումարի նախորդ դատավճռով նշանակված պատժի չկրած մասը: Ընդ որում՝ դատարանն իրավասու է նախորդ դատավճռով նշանակված պատժի չկրած մասը գումարել լրիվ կամ մասնակիորեն։
Դատարանն անհրաժեշտ է համարում ընդգծել նաև, որ ի տարբերություն հանցագործությունների համակցության դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնների՝ սույն դեպքում պատժի չկրած մասը գումարելու դեպքում դատարանը կաշկանդված չէ տվյալ պատժատեսակի համար սահմանված նվազագույն չափով։ Այս համատեքստում օրենսդիրը հատուկ կանոններով կարգավորելով նշանակվելիք վերջնական պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները, ի թիվս այլոց, սահմանել է, որ ազատազրկման ձևով վերջնական պատիժը պետք է ավելի մեծ լինի ինչպես նոր հանցագործության համար նշանակված պատժից, այնպես էլ նախորդ դատավճռով նշանակված պատժի չկրած մասից:
Համադրելով դատավճիռների համակցության դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնները՝ Դատարանն արձանագրում է, որ դրանցով հատուկ կանոններ նախատեսված չեն ազատությունից զրկելու հետ չկապված և ազատարկման պատժատեսակով չփոխարկվող պատժատեսակները (այդ թվում՝ տուգանքը) ազատազրկման հետ գումարելիս վերջնական պատժի առավելագույն կամ նվազագույն սահմաների վերաբերյալ։ Իսկ վերը վկայակոչված կանոնը կարող է կիրառելի լինել բացառապես այն իրավիճակներում, երբ անձի նկատմամբ նոր դատավճռով նշանակվի ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 78-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված պատժատեսակներից որևէ մեկը (կարճաժամկետ ազատազրկում, կարգապահական գումարտակում պահել, ազատության սահմանափակում, հանրային աշխատանքներ), հակառակ դեպքում ազատազրկման ձևով նշանակվելիք պատիժը որևէ իրավիճակում չի կարող մեծ լինել նախորդ դատավճռով նշանակված պատժի չկրած մասից։
Վերոգրյալի հաշվառմամբ Դատարանը գտնում է, որ այն դեպքում, երբ նոր հանցանքի համար ազատությունից զրկելու հետ չկապված և ազատազրկման ոչ փոխարկելի պատիժ է նշանակվում, ապա դրան նախորդ դատավճռով նշանակված ազատազրկման չկրած մասը գումարելիս դատարանն իրավասու է կիրառել ինչպես դրա լրիվ, այնպես էլ մասնակի գումարման կանոնը։ Իսկ վերջինների կիրառելիության հարցը լուծելիս Դատարանը պետք է ղեկավարվի պատժի նշանակման ընդհանուր կանոներով՝ հիմք ընդունելով, ի թիվս այլոց, ինչպես նախկին հանցանքի բնույթը, վտանգավորության աստիճանը, փորձաշրջանի ընացքում անձի դրևսորած ընդհանուր վարքագիծը, դրա տևողությունը, պատիժ նշանակելու պահին այն ավարտված լինելու հանգամանքը կամ մնացած ժամանակահատվածի տևողությունը, նոր հանցանքի բնույթը և վտանգավորության աստիճանը։
17․4․1. Նախորդ կետում մեջբերված իրավական նորմերը և դիրքորոշումները կիրառելով սույն գործի փաստական հանգամանքների վրա՝ Դատարանը հաշվի է առնում սույն դատավճռի 17.2.-րդ կետում նշված հանգամանքները, Արտաշես Գասումյանի կողմից կատարված նախկին հանցանքի բնույթը և վտանգավորության աստիճանը (տե՛ս սույն դատավճռի 10-րդ կետը), դրա համար ազատազրկման ձևով նշանակված պատժի փաստացի կրած ժամանակահատվածը (մեկ տարի վեց ամիս երկու օր), փորձաշրջանի ժամանակահատվածը (հինգ ամիս քսանութ օր), փորձաշրջանի ընթացքում դրա պայմանների խախտման այլ դեպքերի վերաբերյալ տվյալների բացակայությունը և պատիժ նշանակելու պահին այն ավարտված լինելը, սույն գործով նրան վերագրված արարքի հարաբերականորեն նվազ վտանգավորության աստիճանը։
Նշված հանագամանքներն ամբողջության մեջ գնահատելու պայմաններում Դատարանը գտնում է, որ Նախկին օրենսգրքի 76-րդ հոդվածի 6-րդ մասի 3-րդ կետի կիրառմամբ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի պայմանական վաղաժամկետ ազատումը ենթակա է վերացման, իսկ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի 1-ին մասի կանոններով՝ թիվ ԵԴ/0857/01/21 քրեական գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2022 թվականի հունվարի 31-ի դատավճռով նշանակված պատժի չկրած մասը մասնակի գումարելու արդյունքում մեղադրյալ Արտաշես Գասումյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ պետք է սահմանել ազատազրկում 1 (մեկ) ամիս ժամկետով և տուգանք նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի՝ 375,000 (երեք հարյուր յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով։ Դատարանը գտնում է, որ վերոնշյալ պատժատեսակները և դրանց չափերը սույն դեպքում համաչափ են մեղադրյալ Արտաշես Գասումյանի անձին և նրա կատարած հանցանքին, բավարար են պատժի նպատակների իրագործման տեսանկյունից և բխում են պատժի նշանակման՝ օրինականության, արդարության, պատժի անհատականացման և մարդասիրության սկզբունքներիցը:
Անդրադառնալով հիշյալ դատավճռով դատապարտյալ Արտաշես Գասումյանի նկատմամբ նշանակված լրացուցիչ պատժին՝ 1 (մեկ) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելուն՝ Դատարանն արձանագրում է, որ դատավճռների համակցությամբ պատիժ նշանակելու դեպքում լրացուցիչ պատիժները հիմնական պատժին միացնելու հարցը կարգավորվում է հանցագործությունների համակցությամբ պատիժ նշանակելու կանոններով, վերջինների համաձայն՝ լրացուցիչ պատիժները հիմնական պատժին միացնելու հայեցողությունը թողնված է Դատարանին, իսկ տվյալ պատժատեսակի համար սահմանված նվազագույն չափից քիչ չի կարող գումարվել։ Սույն դեպքում հաշվի առնելով, որ նշված պատիժը գտնվում է ի կատար ածման փուլում, նկատի ունենալով, որ դատավճռի կայացման պահին դրա չկրած մասը քիչ է տվյալ պատժատեսակի համար սահմանված նվազագույն չափից, ինչպես նաև նկատի ունենալով դատավճռի բողոքարկման, ուժի մեջ մտնելու քրեադատավարական կանոները՝ Դատարանը գտնում է, որ տվյալ պատժատեսակը սույն գործով նշանակված վերջնական պատժին միացնելու իրավական հիմքերը և նպատակահարմարությունը բացակայում են, ուստի այն ենթակա է կատարման առանձին՝ թիվ ԵԴ/0857/01/21 քրեական գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2022 թվականի հունվարի 31-ի դատավճռի կատարման շրջանակներում։
18. Անդրադառնալով «դ» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Արտաշես Գասումյանը պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը։
19. Անդրադառնալով արտավարութային փաստաթղթեր ճանաչված ապացույցներին՝ Դատարանը գտնում է, որ դրանք անհրաժեշտ է պահել վարույթի նյութերի հետ՝ դրանք պահելու ամբողջ ընթացքում:
20. Նկատի ունենալով, որ սույն քրեական գործով գույքային հայցի, գույքի վրա արգելանք դնելու, վարույթային ծախսերի, իրեղեն ապացույցների վերաբերյալ տվյալներ առկա չեն՝ Դատարանն այդ հարցերը համարում է լուծված։
21․ Անդրադառնալով մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցին՝ բացակայելու արգելքին, Դատարանը գտնում է, որ մինչև սույն դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը նրա նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը պետք է թողնել անփոփոխ՝ դատական ակտի հնարավոր բողոքարկման դեպքում մեղադրյալի դատավարական պարտականությունների պատշաճ կատարումն ապահովելու համար:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 342-րդ, 347-350-րդ, 464.1-464.5-րդ հոդվածներով՝ Դատարանը
Վ Ճ Ռ Ե Ց
1․ Մեղադրյալ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքում և դատապարտել տուգանքի՝ նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի՝ 375․000 (երեք հարյուր յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով։
2. ՀՀ քրեական օրենսգրքի (ընդունված 2003 թվականի ապրիլի 18-ին) 76-րդ հոդվածի 6-րդ մասի 3-րդ կետի կիրառմամբ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի պայմանական վաղաժամկետ ազատումը վերացնել․
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի 1-ին մասի կիրառմամբ ՝ թիվ ԵԴ/0857/01/21 քրեական գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2022 թվականի հունվարի 31-ի դատավճռով նշանակված պատժի չկրած մասը մասնակի գումարելու արդյունքում մեղադրյալ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ սահմանել ազատազրկում 1 (մեկ) ամիս ժամկետով և տուգանք նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի՝ 375,000 (երեք հարյուր յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով։
Ազատազրկման ձևով նշանակված պատժի կրման սկիզբը հաշվել Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանին փաստացի արգելանքի վերցնելու պահից։
3. Մեղադրյալ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ բացակայելու արգելքը, թողնել անփոփոխ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։
5. Դատավճիռը վերաքննության կարգով կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` ստանալու օրվանից հետո՝ մեկամսյա ժամկետում:
6․ Դատավճիռը չի կարող բողոքարկվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 373-րդ հոդվածով և 375-րդ հոդվածի 1-3-րդ մասերով նախատեսված հիմքերով:
ԴԱՏԱՎՈՐ ԱՆԻ ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ
ԵԴ1/0108/01/25
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈւԹՅԱՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
ՈՐՈՇՈւՄ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈւԹՅԱՆ ԱՆՈւՆԻՑ
«28» հոկտեմբերի 2025թ. ք.Երևան
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ` Վերաքննիչ դատարան)
Նախագահող դատավոր
դատավորներ
դատական նիստերի քարտուղար
մեղադրյալ
պաշտպան
Մ.Պապոյան
Ռ․Պապոյան
Լ․Աբգարյան
Հ.Հակոբյան
Ա.Գասումյան
Հ.Վարդանյան
դռնբաց դատական նիստում, քննության առնելով մեղադրյալ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի (ծնված՝ 1996 թվականի հունիսի 21-ին Երևան քաղաքում, ազգությամբ՝ հայ, ՀՀ քաղաքացի, ութամյա կրթությամբ, չամուսնացած, ըստ իր հայտարարության՝ մասնավոր կարգով աշխատում է որպես գազի կաթսաներ վերանորոգող, բնակվում է Երևան քաղաքի Նորագավիթ 1-ին փողոցի 104-րդ տանը) վերաբերյալ Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի քրեական դատարանի (այսուհետ` Առաջին ատյանի դատարան) 2025 թվականի մարտի 5-ի դատավճռի դեմ մեղադրյալ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի պաշտպան Հովհաննես Վարդանյանի վերաքննիչ բողոքը`
ՊԱՐԶԵՑ
Գործի դատավարական նախապատմությունը.
2024 թվականի հոկտեմբերի 10-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՃՏՀ քննության բաժնի քննիչ Հ.Կիրակոսյանի արձանագրությամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախաձեռնվել է թիվ 60631124 քրեական վարույթը:
2024 թվականի դեկտեմբերի 17-ին Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Դ.Մարգարյանի որոշմամբ թիվ 60631124 քրեական վարույթով Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով՝ այն արարքի համար, որ նա տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված լինելու պայմաններում 2024 թվականի օգոստոսի 25-ին՝ ժամը 17։20-ի սահմաններում, վարել է «Մերսեդես» մակնիշի 37 BL 198 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան։
Այսպես.
Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանը թիվ ԵԴ/0857/01/21 քրեական գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի` 2022 թվականի հունվարի 31-ին կայացված դատավճռով զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից 1 (մեկ) տարի 6 (վեց) ամիս ժամանակով՝ սկսած 2024 թվականի հունիսի 10-ից մինչև 2025 թվականի դեկտեմբերի 10-ը, որի մասին պատշաճ ծանուցվել է: Տեղյակ լինելով, որ զրկված է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից՝ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանը, զրկման ժամկետը դեռ չլրացած, 2024 թվականի օգոստոսի 25-ին՝ ժամը 17:20-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Սարյան փողոցում վարել է «Մերսեդես» մակնիշի 37 BZ 198 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը, որի վերաբերյալ ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության կրտսեր պարեկ Հովսեփ Հովսեփյանի կողմից նույն օրը՝ ժամը 17:30-ին, կազմվել է վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180415233 արձանագրությունը:
2024 թվականի դեկտեմբերի 17-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՃՏՀ քննության բաժնի քննիչ Հ.Կիրակոսյանի որոշմամբ թիվ 60631124 քրեական վարույթով մեղադրյալ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել բացակայելու արգելքը:
2025 թվականի հունվարի 9-ին Արտաշես Գասումյանի վերաբերյալ թիվ 60631124 քրեական վարույթի նյութերը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել են Առաջին ատյանի դատարան, որտեղ քրեական գործին շնորհվել է ԵԴ1/0108/01/25 համարը։
Առաջին ատյանի դատարանի 2025 թվականի մարտի 5-ի թիվ ԵԴ1/0108/01/25 դատավճռով մեղադրյալ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքում և դատապարտվել տուգանքի՝ նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի՝ 375․000 (երեք հարյուր յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով։ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 76-րդ հոդվածի 6-րդ մասի 3-րդ կետի կիրառմամբ՝ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի պայմանական վաղաժամկետ ազատումը վերացվել է: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի 1-ին մասի կիրառմամբ՝ թիվ ԵԴ/0857/01/21 քրեական գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2022 թվականի հունվարի 31-ի դատավճռով նշանակված պատժի չկրած մասը մասնակի գումարելու արդյունքում մեղադրյալ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ է սահմանվել ազատազրկում՝ 1 (մեկ) ամիս ժամկետով և տուգանք նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի՝ 375.000 (երեք հարյուր յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով։ Ազատազրկման ձևով նշանակված պատժի կրման սկիզբը որոշվել է հաշվել Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանին փաստացի արգելանքի վերցնելու պահից։ Մեղադրյալ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ բացակայելու արգելքը, թողնվել է անփոփոխ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։
Վերը նշված դատավճռի օրինակը մեղադրյալ Արտաշես Գասումյանի պաշտպան Հովհաննես Վարդանյանը ստացել է 2025 թվականի օգոստոսի 7-ին:
2025 թվականի սեպտեմբերի 9-ին (փոստային ծառայությանն է հանձնվել 2025 թվականի սեպտեմբերի 8-ին) Վերաքննիչ դատարան է ստացվել մեղադրյալ Արտաշես Գասումյանի պաշտպան Հովհաննես Վարդանյանի վերաքննիչ բողոքը՝ Առաջին ատյանի դատարանի 2025 թվականի մարտի 5-ի թիվ ԵԴ1/0108/01/25 դատավճռի դեմ:
Թիվ ԵԴ1/0108/01/25 քրեական գործը Վերաքննիչ դատարան է ստացվել 2025 թվականի սեպտեմբերի 23-ին:
2025 թվականի սեպտեմբերի 23-ին էլեկտրոնային մակագրությամբ թիվ ԵԴ1/0108/01/25 քրեական գործը մակագրվել է Վերաքննիչ դատարանի դատավորներ Մ.Պապոյանին, Ռ.Պապոյանին և Լ.Աբգարյանին (նախագահող դատավորի աշխատակազմին է հանձնվել 2025 թվականի սեպտեմբերի 24-ին):
Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
Պաշտպանը խնդրել է բեկանել Առաջին ատյանի դատարանի 2025 թվականի մարտի 5-ի թիվ ԵԴ1/0108/01/25 դատավճիռը և կայացնել նոր դատական ակտ: Արտաշես Գասումյանի նկատմամբ, թիվ ԵԴ/0857/01/21 քրեական գործով, պատժից վաղաժամկետ ազատվելու պայմաններում սահմանած փորձաշրջանը վերացնելը ճանաչել ոչ իրավաչափ և վերջնական պատիժ սահմանել տուգանք՝ 375.000 (երեք հարյուր յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով:
Ներկայացված վերաքննիչ բողոքում մասնավորապես նշված է, որ Առաջին ատյանի դատարանը սահմանված փորձաշրջանի վերացման հիմք է ընդունել նախկին քրեական օրենսդրության կարգավորումները, որն ըստ պաշտպանական կողմի, որևէ կերպ չի կարող իրավաչափ համարվել: Ա.Գասումյանը պատժից վաղաժամկետ ազատ է արձակվել և վերջինի նկատմամբ փորձաշրջան է սահմանվել գործող օրենսդրության կարգավորումներով: Թիվ ԵԴ1/0108/01/25 քրեական գործով քրեական օրենսդրությամբ արգելված արարքը նույնպես կատարել է գործող օրենսդրության կիրառության ժամանակ:
Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ Ա.Գասումյանի կողմից սույն քրեական գործով կատարված ենթադրյալ հանցագործությունը կատարվել է գործող քրեական օրենսդրության պայմաններում, ապա ինչպես արարքի հանցավորությունը, այնպես էլ պատժելիությունը և քրեաիրավական այլ հետևանքները պետք է որոշվեն գործող քրեական օրենսգրքով: Ա.Գասումյանի նկատմամբ սահմանված փորձաշրջանի վերացման կամ մարված համարելու հարցի քննարկումը պետք է իրականացվի բացառապես գործող օրենսդրության կարգավորումներով:
Պաշտպանական կողմը գտել է, որ նախկին օրենսդրական կարգավորումները կիրառելի են անձի նկատմամբ այնպիսի պայմաններում, երբ անձի նկատմամբ սահմանված պատիժը նշանակվել է հիշյալ օրենսգրքի կանոններով: Միևնույն ժամանակ հարկ է նշել, որ գործող օրենսդրությամբ, անձի վիճակը բարելավող նորմը հետադարձության կանոններով դարձյալ չի կարող կիրառվել, եթե նախատեսված չէ օրենքով:
Այլ կերպ ասած, անձի կողմից պատժի կրումը, դրա տեսակը, վաղաժամկետ ազատ արձակումը, վաղեմության ժամկետները և պատժի կրման հետ կապված այլ հանգամանքներ, որոնք պայմանավորված են բացառապես ժամանակի ընթացքի հետ՝ կարգավորվում են նախկին օրենսդրությամբ (Վճռաբեկ դատարանն իր ԼԴ/0004/12/22 նախադեպային որոշմամբ, անդրադարձ է կատարել պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատելու հարցին):
Սակայն պատկերն էականորեն փոխվում է, երբ անձի կողմից թույլ է տրվում քրեական օրենքով արգելված արարքի կատարում, որը նախատեսված է գործող քրեական օրենսգրքով: Կարելի է ասել, որ ստեղծվում է մրցակցային իրավիճակ երկու նույնաբովանդակ նորմերի միջև: Հիշյալ դեպքում, պաշտպանական կողմը գտել է, որ պետք է ղեկավարվել արարքի կատարման պահին գործող օրենսգրքի պահանջներով, քանի որ, այն օրենսգիրքը, որով սույն գործով քրեական պատասխանատվության է ենթարկվում Ա.Գասումյանը, նախատեսել է, որ արարքի հանցավորությունը, պատժելիությունը և քրեաիրավական այլ հետևանքները որոշվում են դա կատարելու ժամանակ գործող քրեական օրենքով:
Պաշտպանական կողմը գտել է, որ անձի նկատմամբ սահմանված փորձաշրջանի վերացման, ավարտված համարելու կամ չկրած մասը սույն գործով կայացրած դատավճռի հետ համակցելու հարցը պետք է քննվի և լուծվի գործող օրենսդրության սահմաններում, քանի որ թվարկած հանգամանքները ներառվում են օրենսդրի կողմից սահմանված «քրեաիրավական այլ հետևանքներ» եզրույթի մեջ:
Ուսումնասիրելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ և 85-րդ հոդվածները՝ հարկ է ընդգծել, որ օրենսդիրն անձի նկատմամբ նախատեսել է փորձաշրջան սահմանելու երկու մեխանիզմ: Առաջին դեպքում, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառմամբ, անձն ի սկզբանե չի ենթարկվում ազատազրկման և վերջինի նկատմամբ սահմանվում է փորձաշրջան 1-5 տարի ժամկետով, մյուս դեպքում` անազատության մեջ գտնվող մեղադրյալը, 85-րդ հոդվածի կիրառմամբ, ազատվում է պատժի կրումից և դարձյալ վերջինի նկատմամբ սահմանվում է փորձաշրջան:
Հիշյալ նորմերի դիսպոզիցիայի ուսումնասիրությունից ակնառու է դառնում մի շատ առանցքային հանգամանք: Մասնավորապես, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 16-րդ մասը նախատեսում է, որ եթե փորձաշրջանի ընթացքում անձը կատարել է նոր հանցանք, որը բացահայտվում է փորձաշրջանն անցնելուց հետո, ապա անձը դրա համար պատիժը կրում է առանձին: Մինչդեռ նույն օրենսգրքի 85-րդ հոդվածի դեպքում, որևէ կերպ անդրադարձ չի կատարվում առանձին պատիժ նշանակելու հանգամանքին: Փոխարենն օրենսդիրը նախատեսել է, որ եթե դատապարտյալը փորձաշրջանի ընթացքում կատարում է նոր հանցանք կամ պարզվում է, որ նա հանցանք է կատարել պատիժը կրելու ընթացքում, ապա դատարանը վերացնում է պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատելու վերաբերյալ որոշումը և պատիժ է նշանակում սույն օրենսգրքի 75-րդ հոդվածով սահմանված կարգով:
Պաշտպանական կողմը գտել է, որ սույն իրավիճակում, միայն 85-րդ հոդվածի պահանջով սահմանափակվելու և 84-րդ հոդվածի 16-րդ մասի պահանջն անալոգիայով չկիրառելու դեպքում պետք է վերացնել մի որոշում, որը փաստացի արդեն կատարվել է, ինչպես նաև խտրական մոտեցում է ցուցաբերվելու անձանց նկատմամբ:
Առաջին դեպքում անձը, գտնվելով փորձաշրջանի մեջ, կրում է որոշակի պարտավորություններ, ենթարկվում որոշակի սահմանափակումների և գտնվում համապատասխան իրավասու մարմնի հսկողության տակ: Թեև փորձաշրջանն անձի նկատմամբ սահմանվում է պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու պայմաններում, սակայն ինքնին պարունակում է որոշակի պատժի տարրեր: Այդ մասին է վկայում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 14-րդ մասով սահմանված այն կարգավորումը, որի համաձայն՝ անցած փորձաշրջանի 2 օրը հաշվվում է կարճաժամկետ ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու կամ ազատազրկման 1 օրվա դիմաց։
Այսպիսով, ցանկացած պարագայում, դատարանի կողմից սահմանած փորձաշրջանը, թեև չի հանդիսանում պատժի տեսակ, այնուամենայնիվ դրանով անձի համար ստեղծվում են որոշակի նախապայմաններ, որոնք իրենցից ենթադրում են պատժի տարրեր: Իսկ փորձաշրջանի ժամկետը լրանալուց հետո, այն վերացնելու և անձին ազատազրկման ենթարկելու դեպքում, կստացվի որ անձը կրկին անգամ քրեական պատասխանատվության է ենթարկվում նույն արարքի համար, ինչը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի 2-րդ մասով արգելված է:
Անդրադառնալով խտրական մոտեցման հանգամանքին՝ հարկ է նշել, որ նույնանման դեպքով, ԵԴ1/2004/01/23 քրեական գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի դատարանն արտահայտել է հետևյալ դիրքորոշումը, որը գնահատվել է որպես իրավաչափ դիրքորոշում նաև Վերաքննիչ դատարանի կողմից: «Հասկանալի համարելով, որ օրենսդիրը կարող է մի փոքր տարբերակված խիստ մոտեցում դրսևորել այն դեպքերի համար, երբ անձն արդեն իսկ ազատազրկման ձևով կրում է պատիժը և լավ վարքագծի արդյունքում պայմանականորեն վաղաժամկետ ազատության մեջ է հայտնվում՝ ի տարբերություն այն դեպքերի, երբ անձի նկատմամբ ի սկզբանե պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվում, այնուամենայնիվ, Դատարանը գտնում է, որ երկրորդ մեկնաբանությունը չի կարող կիրառելի լինել, քանի որ նման մեկնաբանման դեպքում կարող ենք առնչվել ոչ ողջամիտ տարբերակված մոտեցում դրսևորված լինելու խնդրի հետ, ինչն, իհարկե, անթույլատրելի է:
Նման պայմաններում, հաշվի առնելով, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 85-րդ հոդվածը, ի տարբերություն նույն օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 16-րդ մասի, չի նախատեսում կարգավորումներ փորձաշրջանի ընթացքում անձի կողմից նոր հանցանք կատարելու այն դեպքերի համար, որոնք բացահայտվել են փորձաշրջանն անցնելուց հետո՝ Դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 4-րդ հոդվածի կանոնի կիրառմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 85-րդ հոդվածով անալոգիայով պետք է կիրառվի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 16-րդ մասը՝ հաշվի առնելով, որ տվյալ դեպքում անալոգիայի կիրառումը չի վատթարացնում անձի վիճակը:»
Ընդհանրացնելով վերոգրյալը՝ հարկ է նշել, որ Ա.Գասումյանի նկատմամբ սահմանված փորձաշրջանի վերացման կամ մարված համարելու հարցը պետք է քննարկվեր գործող օրենսդրության կանոններով:
Միևնույն ժամանակ, հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ Ա.Գասումյանի նկատմամբ սույն գործով քրեական հետապնդում է հարուցվել թիվ ԵԴ/0857/01/21 քրեական գործով նշանակված պատժից վաղաժամկետ ազատվելու և փորձաշրջանը մարված լինելու պայմաններում, բողոքաբերը գտել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 4-րդ հոդվածի կանոնի կիրառմամբ, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 85-րդ հոդվածով անալոգիայով պետք է կիրառվի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 16-րդ մասը:
Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` վերաքննությունը և վճռաբեկությունն իրականացվում են բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում:
Վերաքննիչ դատարանը, ուսումնասիրելով ներկայացված բողոքը և քրեական գործը, գտնում է, որ մեղադրյալ Արտաշես Գասումյանի պաշտպան Հովհաննես Վարդանյանի վերաքննիչ բողոքը ենթակա է մերժման հետևյալ պատճառաբանությամբ.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի համաձայն՝ պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից կամ ազատություններից սույն օրենսգրքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ:
Պատժի նպատակներն են` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը 2010 թվականի օգոստոսի 27-ի թիվ ՍԴ/0293/01/09 որոշմամբ դիրքորոշում է հայտնել, որ պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձը բնութագրող տվյալները և, քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով, հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ է և բավարար է այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար: Պատժի տեսակի և չափի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է հաշվի առնի կատարված հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, այդ թվում՝ նրա պատասխանատվությունը մեղմացնող և (կամ) ծանրացնող հանգամանքները:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը 2018 թվականի մարտի 20-ի թիվ ԵՇԴ/0001/01/16 որոշմամբ նշել է, որ քրեական իրավունքը հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակվող պատժի արդարացիության չափանիշ է համարում պատժի և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների համաչափությունն արարքի հանրային վտանգավորության բնույթին և աստիճանին, հանցագործության հանգամանքներին ու հանցավորի անձնավորությանը, իսկ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցում՝ հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի ու բնույթի և այլ հանգամանքների ամբողջական գնահատմամբ դատարանի համոզվածությունն այն մասին, որ ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց իրական պատիժը կրելու։ Միևնույն ժամանակ, պայմանավորված մարդասիրության սկզբունքով, անհրաժեշտության դեպքում նախատեսվում է այդ հիմնադրույթներից էական շեղում քրեական ներգործության տնտեսման ուղղությամբ՝ որպես մարդասիրական վերաբերմունք հանցանք կատարած անձի նկատմամբ։ Քրեական իրավունքը, որոշակիացնելով քրեական ներգործության տնտեսման ձևերը, սպառիչ կերպով չի թվարկում այն հանգամանքները, որոնք հիմք կհանդիսանան դատարանի կողմից պատժի արդարացիության հիմքում ընկած համաչափության պահանջից շեղում թույլ տալու համար։ Այլ խոսքով` նախատեսված է այդ հանգամանքների բաց թվարկում` պայմանավորված այն բանով, որ մարդասիրության դրսևորման հիմքերն ոչ թե իրավական, այլ բարոյական կատեգորիաներ են։ Հանցանք կատարած անձը չի կատարում իրավական նշանակություն ունեցող որևէ դրական վարքագիծ, սակայն հանցակազմից դուրս օբյեկտիվորեն գոյություն ունեցող նրա սոցիալ-հոգեբանական առանձնահատկությունները կամ դրանց փոփոխությունը հիմք են սոցիալիզացմանը համընթաց ձևավորվող սոցիալ-բարոյական համակարգի իրացմամբ վերջինիս նկատմամբ մարդասիրություն դրսևորելու համար՝ նպատակ հետապնդելով ապահովելու հասարակությունում նրա անհատականությունը և ինքնադրսևորումը։ Սա ամենևին չի նշանակում որևէ հանդուրժողականություն, ներողամտություն, թողտվություն կամ դատարանի հայեցողություն հանցանք կատարած անձի նկատմամբ։ Դատարանի կողմից մարդասիրության դրսևորումը չի ենթադրում նաև պատժի նպատակներից, տուժողի, հասարակության և պետության շահերից նահանջ, այն պատճառաբանությամբ, որ այդ շեղումը համապատասխանում է հասարակության, սահմանադրական և կոնվենցիոն պահանջին և ավելի մեծ նշանակություն ունի, քան պատժիչ միջոցների կիրառումը։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը 2019 թվականի դեկտեմբերի 20-ի թիվ ԱՎԴ/0056/01/17 որոշմամբ դիրքորոշում է արտահայտել, որ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ։ Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են։ Հետևաբար, կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա` ելնելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից: Հանցանքի հանրային վտանգավորության բնույթն ու աստիճանը ճիշտ գնահատելու և հանցավորի նկատմամբ համաչափ պատիժ նշանակելու համար անհրաժեշտ է, ի թիվս այլնի, հատուկ ուշադրություն դարձնել հանցավոր վարքագծի դրսևորման եղանակին, հանցանքի կատարման գործիքին և հանցագործության իրադրությանը, պատճառված վնասի բնույթին, արարքի նկատմամբ անձի հոգեբանական վերաբերմունքին, հանցագործության նպատակին և շարժառիթին:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Սեյրան Աղախանյանի վերաբերյալ 2013 թվականի սեպտեմբերի 13-ի թիվ ԱՎԴ/0082/01/12 որոշմամբ նշել է, որ յուրաքանչյուր գործով նշանակված պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը լուծելիս դատարանը, ի թիվս այլ հանգամանքների (կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափ, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճան, հանցագործության կատարման եղանակ և այլն), պետք է բազմակողմանի վերլուծության ու գնահատման ենթարկի հանցավորի անձը: Պատասխանատվության և պատժի անհատականացման և հետևաբար նաև նշանակված պատժի կրման հարցի լուծման համար էական նշանակություն ունեն հանցավորի անձի ոչ միայն ֆիզիկական ու հոգեկան, այլև սոցիալական առանձնահատկությունների վերաբերյալ փաստական տվյալները: Հետևաբար, հանցավորի պատասխանատվությունն ու պատիժն անհատականացնելիս և նշանակված պատիժը փաստացի կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը պետք է ուսումնասիրի հանցավորի ընտանեկան դրության, նրա խնամքին այլ անձանց առկայության, սոցիալական միջավայրում նրա զբաղեցրած տեղի ու դիրքի, սոցիալական միջավայրում նրա ունեցած բնութագրի և մի շարք այլ հանգամանքների վերաբերյալ փաստական տվյալները:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Ջ.Շիրվանյանի վերաբերյալ 2015 թվականի դեկտեմբերի 18-ի թիվ ԵԱՔԴ/0091/01/14 որոշմամբ նշել է, որ պատասխանատվության և պատժի անհատականացման հիմք են ոչ միայն կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթն ու աստիճանը, այլև հանցավորի անձը բնութագրող սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական, քրեաբանական և քրեաիրավական, ֆիզիկական հատկությունների համակցությունը (ընտանեկան դրությունը, վարքագիծն աշխատանքում և կենցաղում, աշխատունակությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, սեռը, դատվածությունը և այլն): Հանցավորի ընտանեկան դրությունը, վերջինիս ընտանիքի կյանքի պայմանների վրա նշանակված պատժի ազդեցությունը, նրա խնամքին այլ անձանց առկայությունը, սոցիալական միջավայրում նրա զբաղեցրած տեղն ու դիրքը, սոցիալական միջավայրում նրա ունեցած բնութագիրը և մի շարք այլ հանգամանքների վերաբերյալ փաստական տվյալները գնահատման ենթարկելու անհրաժեշտությունը:
Վերաքննիչ դատարանի համար թեև ընդունելի է, որ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի վերոնշյալ որոշումները վերաբերում են նախկին քրեական և քրեական դատավարության օրենսգրքի կարգավորումներին, այնուամենայնիվ գտնում է, որ դրանցում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները կիրառելի են նաև տվյալ դեպքում։
Տվյալ դեպքում Առաջին ատյանի դատարանն արձանագրել է, որ պատժից պայմանական վաղաժամկետ ազատվելու արդյունքում սահմանված փորձաշրջանի ընթացքում դիտավորյալ հանցանք կատարելու դեպքում՝ պատժից պայմանական վաղաժամկետ ազատումը պետք է վերացվի և անձի նկատմամբ պատիժ նշանակվի դատավճիռների համակցության կանոններով։ Ընդ որում՝ այդ տեսանկյունից օրենսդիրը որևէ առանձնահատկություն կամ բացառություն չի սահմանել հանցանքը բացահայտելու պահին փորձաշրջանի ժամկետն ավարտված լինելու հանգամանքով պայմանավորված։
Առաջին ատյանի դատարանն արձանագրել է նաև, որ դատավճիռների համակցության դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնները սահմանող նորմերի բովանդակությունից երևում է, որ դատարանը նոր դատավճռով նշանակված պատժին պետք է գումարի նախորդ դատավճռով նշանակված պատժի չկրած մասը: Ընդ որում՝ դատարանն իրավասու է նախորդ դատավճռով նշանակված պատժի չկրած մասը գումարել լրիվ կամ մասնակիորեն։
Առաջին ատյանի դատարանն անհրաժեշտ է համարել ընդգծել նաև, որ ի տարբերություն հանցագործությունների համակցության դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնների՝ սույն դեպքում պատժի չկրած մասը գումարելու դեպքում դատարանը կաշկանդված չէ տվյալ պատժատեսակի համար սահմանված նվազագույն չափով։ Այս համատեքստում օրենսդիրը հատուկ կանոններով կարգավորելով նշանակվելիք վերջնական պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները, ի թիվս այլոց, սահմանել է, որ ազատազրկման ձևով վերջնական պատիժը պետք է ավելի մեծ լինի ինչպես նոր հանցագործության համար նշանակված պատժից, այնպես էլ նախորդ դատավճռով նշանակված պատժի չկրած մասից:
Համադրելով դատավճիռների համակցության դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնները՝ Առաջին ատյանի դատարանն արձանագրել է, որ դրանցով հատուկ կանոններ նախատեսված չեն ազատությունից զրկելու հետ չկապված և ազատազրկման պատժատեսակով չփոխարկվող պատժատեսակները (այդ թվում՝ տուգանքը) ազատազրկման հետ գումարելիս վերջնական պատժի առավելագույն կամ նվազագույն սահմանների վերաբերյալ։ Իսկ վերը վկայակոչված կանոնը կարող է կիրառելի լինել բացառապես այն իրավիճակներում, երբ անձի նկատմամբ նոր դատավճռով նշանակվի ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 78-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված պատժատեսակներից որևէ մեկը (կարճաժամկետ ազատազրկում, կարգապահական գումարտակում պահել, ազատության սահմանափակում, հանրային աշխատանքներ), հակառակ դեպքում ազատազրկման ձևով նշանակվելիք պատիժը որևէ իրավիճակում չի կարող մեծ լինել նախորդ դատավճռով նշանակված պատժի չկրած մասից։
Վերոգրյալի հաշվառմամբ Առաջին ատյանի դատարանը գտել է, որ այն դեպքում, երբ նոր հանցանքի համար ազատությունից զրկելու հետ չկապված և ազատազրկման ոչ փոխարկելի պատիժ է նշանակվում, ապա դրան նախորդ դատավճռով նշանակված ազատազրկման չկրած մասը գումարելիս դատարանն իրավասու է կիրառել ինչպես դրա լրիվ, այնպես էլ մասնակի գումարման կանոնը։ Իսկ վերջինների կիրառելիության հարցը լուծելիս դատարանը պետք է ղեկավարվի պատժի նշանակման ընդհանուր կանոներով՝ հիմք ընդունելով, ի թիվս այլոց, ինչպես նախկին հանցանքի բնույթը, վտանգավորության աստիճանը, փորձաշրջանի ընթացքում անձի դրսևորած ընդհանուր վարքագիծը, դրա տևողությունը, պատիժ նշանակելու պահին այն ավարտված լինելու հանգամանքը կամ մնացած ժամանակահատվածի տևողությունը, նոր հանցանքի բնույթը և վտանգավորության աստիճանը։
Առաջին ատյանի դատարանը հաշվի է առել Արտաշես Գասումյանի կողմից կատարված նախկին հանցանքի բնույթը և վտանգավորության աստիճանը, դրա համար ազատազրկման ձևով նշանակված պատժի փաստացի կրած ժամանակահատվածը (մեկ տարի վեց ամիս երկու օր), փորձաշրջանի ժամանակահատվածը (հինգ ամիս քսանութ օր), փորձաշրջանի ընթացքում դրա պայմանների խախտման այլ դեպքերի վերաբերյալ տվյալների բացակայությունը և պատիժ նշանակելու պահին այն ավարտված լինելը, սույն գործով նրան վերագրված արարքի հարաբերականորեն նվազ վտանգավորության աստիճանը։
Նշված հանգամանքներն ամբողջության մեջ գնահատելու պայմաններում Առաջին ատյանի դատարանը գտել է, որ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 76-րդ հոդվածի 6-րդ մասի 3-րդ կետի կիրառմամբ Արտաշես Գասումյանի պայմանական վաղաժամկետ ազատումը ենթակա է վերացման, իսկ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի 1-ին մասի կանոններով՝ թիվ ԵԴ/0857/01/21 քրեական գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2022 թվականի հունվարի 31-ի դատավճռով նշանակված պատժի չկրած մասը մասնակի գումարելու արդյունքում մեղադրյալ Արտաշես Գասումյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ պետք է սահմանել ազատազրկում 1 (մեկ) ամիս ժամկետով և տուգանք նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի՝ 375.000 (երեք հարյուր յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով։ Առաջին ատյանի դատարանը գտել է, որ վերոնշյալ պատժատեսակները և դրանց չափերը սույն դեպքում համաչափ են մեղադրյալ Արտաշես Գասումյանի անձին և նրա կատարած հանցանքին, բավարար են պատժի նպատակների իրագործման տեսանկյունից և բխում են պատժի նշանակման՝ օրինականության, արդարության, պատժի անհատականացման և մարդասիրության սկզբունքներից:
Անդրադառնալով հիշյալ դատավճռով դատապարտյալ Արտաշես Գասումյանի նկատմամբ նշանակված լրացուցիչ պատժին՝ 1 (մեկ) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելուն՝ Առաջին ատյանի դատարանն արձանագրել է, որ դատավճիռների համակցությամբ պատիժ նշանակելու դեպքում լրացուցիչ պատիժները հիմնական պատժին միացնելու հարցը կարգավորվում է հանցագործությունների համակցությամբ պատիժ նշանակելու կանոններով, վերջինների համաձայն՝ լրացուցիչ պատիժները հիմնական պատժին միացնելու հայեցողությունը թողնված է դատարանին, իսկ տվյալ պատժատեսակի համար սահմանված նվազագույն չափից քիչ չի կարող գումարվել։ Սույն դեպքում հաշվի առնելով, որ նշված պատիժը գտնվում է ի կատար ածման փուլում, նկատի ունենալով, որ դատավճռի կայացման պահին դրա չկրած մասը քիչ է տվյալ պատժատեսակի համար սահմանված նվազագույն չափից, ինչպես նաև նկատի ունենալով դատավճռի բողոքարկման, ուժի մեջ մտնելու քրեադատավարական կանոնները՝ Առաջին ատյանի դատարանը գտել է, որ տվյալ պատժատեսակը սույն գործով նշանակված վերջնական պատժին միացնելու իրավական հիմքերը և նպատակահարմարությունը բացակայում են, ուստի այն ենթակա է կատարման առանձին՝ թիվ ԵԴ/0857/01/21 քրեական գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2022 թվականի հունվարի 31-ի դատավճռի կատարման շրջանակներում, որպիսի մոտեցումը Վերաքննիչ դատարանի համար նույնպես ընդունելի է։
Վերաքննիչ դատարանը, անդրադառնալով մեղադրյալ Ա.Գասումյանի նկատմամբ սահմանված փորձաշրջանի վերացման և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 4-րդ հոդվածի կանոնի կիրառմամբ, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 85-րդ հոդվածով անալոգիայով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 16-րդ մասի կիրառման վերաբերյալ բողոքաբերի դիտարկումներին, հարկ է համարում նշել, որ ինչպես նախկին, այնպես էլ գործող քրեական օրենսգրքի կարգավորումների համաձայն՝ եթե դատապարտյալը պատժից պայմանական վաղաժամկետ ազատվելու արդյունքում սահմանված փորձաշրջանի ընթացքում կատարում է նոր հանցանք, ապա դատարանը վերացնում է պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատելու որոշումը և պատիժ է նշանակում դատավճիռների համակցությամբ պատիժ նշանակելու սահմանված կարգով: Միևնույն ժամանակ հարկ է նշել, որ ի տարբերություն քրեական նախկին օրենսգրքի, որը քննարկվող ինստիտուտի վերացման իմպերատիվ պահանջ էր սահմանում միայն դիտավորյալ հանցանքի պարագայում, իսկ անզգույշ հանցանքինը՝ թողնում դատարանի հայեցողությանը, գործող քրեական օրենսգիրքը հստակ ամրագրում է, որ ցանկացած նոր հանցանքի կատարման պարագայում դատարանը վերացնում է պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատելու վերաբերյալ որոշումը: Նշվածը, սակայն, տվյալ դեպքում քննարկման առարկա չի հանդիսանում, հաշվի առնելով, որ սույն քրեական գործով Արտաշես Գասումյանին մեղսագրվում է դիտավորյալ հանցանքի կատարում:
Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նաև նշել, որ ինչպես նախկին, այնպես էլ գործող քրեական օրենսգրքով դատապարտյալի կողմից փորձաշրջանի ընթացքում նոր հանցանք կատարելու դեպքում՝ պատժից պայմանական վաղաժամկետ ազատելու որոշման վերացման և անձի նկատմամբ դատավճիռների համակցության կանոններով պատիժ նշանակելու տեսանկյունից օրենսդիրը որևէ տարբերություն կամ բացառություն չի սահմանել հանցանքը բացահայտելու պահին փորձաշրջանի ժամկետն ավարտված կամ չավարտված լինելու առումով:
Նման պայմաններում Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ այն դեպքում, երբ դատապարտյալը պատժից պայմանական վաղաժամկետ ազատվելու արդյունքում սահմանված փորձաշրջանի ընթացքում կատարում է նոր հանցանք, ապա պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատելու որոշումը ենթակա է վերացման՝ անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելով դատավճիռների համակցությամբ պատիժ նշանակելու սահմանված կարգով՝ պատժին լրիվ կամ մասնակիորեն գումարելով նախորդ դատավճռով նշանակված պատժի չկրած մասը:
Հաշվի առնելով վերոգրյալը և նկատի ունենալով, որ սույն քրեական գործով մեղադրյալ Արտաշես Գասումյանը հանցանքը կատարել է պատժից պայմանական վաղաժամկետ ազատվելու արդյունքում սահմանված փորձաշրջանի ընթացքում՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանն իրավաչափորեն վերացրել է Արտաշես Գասումյանի պայմանական վաղաժամկետ ազատումը և դատավճիռների համակցության կանոններով նշանակել համաչափ պատիժ:
Հետևաբար՝ բողոքաբերի դիտարկումներն առ այն, որ Արտաշես Գասումյանի նկատմամբ սահմանված փորձաշրջանը ենթակա չէր վերացման, իսկ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 16-րդ մասն անալոգիայով ենթակա էր կիրառման, ընդունելի չեն Վերաքննիչ դատարանի համար, քանի որ, ինչպես արդեն վերը նշվեց, օրենսդիրն այս առումով որևէ տարբերություն կամ բացառություն չի սահմանել հանցանքը բացահայտելու պահին փորձաշրջանի ժամկետն ավարտված կամ չավարտված լինելու առումով, ի տարբերություն պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու դեպքի:
Ինչ վերաբերում է խտրական վերաբերմունք ցուցաբերելու բողոքաբերի դիտարկմանը, ապա Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ թեև որոշակի առումով պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու և պատժից պայմանական վաղաժամկետ ազատվելու ինստիտուտներն ունեն նմանություն, հաշվի առնելով, որ երկու դեպքում էլ անձի նկատմամբ սահմանվում է փորձաշրջան, այնուամենայնիվ չպետք է անտեսել նաև այն հանգամանքը, որ ի տարբերություն պատիժը պայմանականորեն չկիրառելուն, երբ անձի նկատմամբ ի սկզբանե պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվում և սահմանվում է փորձաշրջան, պատժից պայմանական վաղաժամկետ ազատվելու դեպքում դատապարտյալը կարող է ազատվել պատժից, եթե կրել է պատժի` ՀՀ քրեական օրենսգրքով նախատեսված համապատասխան նվազագույն ժամկետը, և դրսևորել է պատշաճ վարքագիծ:
Իսկ ինչ վերաբերում է բողոքաբերի կողմից մատնանշված, Վերաքննիչ դատարանի՝ թիվ ԵԴ1/2004/01/23 քրեական գործով կայացված որոշմանը, ապա Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ այլ քրեական գործով Վերաքննիչ դատարանի կողմից կայացված որոշումը չի կարող պայմանավորել սույն քրեական գործով Վերաքննիչ դատարանի կողմից կայացվող դատական ակտը: Ավելին, հարկ է նշել, որ նշված դատական ակտն օրինական ուժի մեջ չի մտել, դատախազության կողմից բողոք է ներկայացվել նշված դատական ակտի դեմ, որը ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից ընդունվել է վարույթ։
Հետևաբար՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ վիճարկվող դատավճիռը բեկանելու իրավաչափ հիմքերը բացակայում են, Առաջին ատյանի դատարանը կայացրել է բավարար չափով հիմնավորված և պատճառաբանված դատական ակտ, որն անհրաժեշտ է թողնել անփոփոխ, իսկ ներկայացված վերաքննիչ բողոքը՝ մերժել:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 31-րդ, 371-րդ և 380-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը
ՈՐՈՇԵՑ
Մեղադրյալ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի պաշտպան Հովհաննես Վարդանյանի կողմից ներկայացված վերաքննիչ բողոքը մերժել՝ Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի քրեական դատարանի 2025 թվականի մարտի 5-ի թիվ ԵԴ1/0108/01/25 դատավճիռը թողնելով անփոփոխ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` ստանալու պահից մեկամսյա ժամկետում:
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ Մ.ՊԱՊՈՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ Ռ.ՊԱՊՈՅԱՆ
Լ․ԱԲԳԱՐՅԱՆ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈւԹՅԱՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
ՈՐՈՇՈւՄ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈւԹՅԱՆ ԱՆՈւՆԻՑ
«28» հոկտեմբերի 2025թ. ք.Երևան
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ` Վերաքննիչ դատարան)
Նախագահող դատավոր
դատավորներ
դատական նիստերի քարտուղար
մեղադրյալ
պաշտպան
Մ.Պապոյան
Ռ․Պապոյան
Լ․Աբգարյան
Հ.Հակոբյան
Ա.Գասումյան
Հ.Վարդանյան
դռնբաց դատական նիստում, քննության առնելով մեղադրյալ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի (ծնված՝ 1996 թվականի հունիսի 21-ին Երևան քաղաքում, ազգությամբ՝ հայ, ՀՀ քաղաքացի, ութամյա կրթությամբ, չամուսնացած, ըստ իր հայտարարության՝ մասնավոր կարգով աշխատում է որպես գազի կաթսաներ վերանորոգող, բնակվում է Երևան քաղաքի Նորագավիթ 1-ին փողոցի 104-րդ տանը) վերաբերյալ Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի քրեական դատարանի (այսուհետ` Առաջին ատյանի դատարան) 2025 թվականի մարտի 5-ի դատավճռի դեմ մեղադրյալ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի պաշտպան Հովհաննես Վարդանյանի վերաքննիչ բողոքը`
ՊԱՐԶԵՑ
Գործի դատավարական նախապատմությունը.
2024 թվականի հոկտեմբերի 10-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՃՏՀ քննության բաժնի քննիչ Հ.Կիրակոսյանի արձանագրությամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախաձեռնվել է թիվ 60631124 քրեական վարույթը:
2024 թվականի դեկտեմբերի 17-ին Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Դ.Մարգարյանի որոշմամբ թիվ 60631124 քրեական վարույթով Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով՝ այն արարքի համար, որ նա տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված լինելու պայմաններում 2024 թվականի օգոստոսի 25-ին՝ ժամը 17։20-ի սահմաններում, վարել է «Մերսեդես» մակնիշի 37 BL 198 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան։
Այսպես.
Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանը թիվ ԵԴ/0857/01/21 քրեական գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի` 2022 թվականի հունվարի 31-ին կայացված դատավճռով զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից 1 (մեկ) տարի 6 (վեց) ամիս ժամանակով՝ սկսած 2024 թվականի հունիսի 10-ից մինչև 2025 թվականի դեկտեմբերի 10-ը, որի մասին պատշաճ ծանուցվել է: Տեղյակ լինելով, որ զրկված է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից՝ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանը, զրկման ժամկետը դեռ չլրացած, 2024 թվականի օգոստոսի 25-ին՝ ժամը 17:20-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Սարյան փողոցում վարել է «Մերսեդես» մակնիշի 37 BZ 198 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը, որի վերաբերյալ ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության կրտսեր պարեկ Հովսեփ Հովսեփյանի կողմից նույն օրը՝ ժամը 17:30-ին, կազմվել է վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180415233 արձանագրությունը:
2024 թվականի դեկտեմբերի 17-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՃՏՀ քննության բաժնի քննիչ Հ.Կիրակոսյանի որոշմամբ թիվ 60631124 քրեական վարույթով մեղադրյալ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել բացակայելու արգելքը:
2025 թվականի հունվարի 9-ին Արտաշես Գասումյանի վերաբերյալ թիվ 60631124 քրեական վարույթի նյութերը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել են Առաջին ատյանի դատարան, որտեղ քրեական գործին շնորհվել է ԵԴ1/0108/01/25 համարը։
Առաջին ատյանի դատարանի 2025 թվականի մարտի 5-ի թիվ ԵԴ1/0108/01/25 դատավճռով մեղադրյալ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքում և դատապարտվել տուգանքի՝ նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի՝ 375․000 (երեք հարյուր յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով։ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 76-րդ հոդվածի 6-րդ մասի 3-րդ կետի կիրառմամբ՝ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի պայմանական վաղաժամկետ ազատումը վերացվել է: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի 1-ին մասի կիրառմամբ՝ թիվ ԵԴ/0857/01/21 քրեական գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2022 թվականի հունվարի 31-ի դատավճռով նշանակված պատժի չկրած մասը մասնակի գումարելու արդյունքում մեղադրյալ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ է սահմանվել ազատազրկում՝ 1 (մեկ) ամիս ժամկետով և տուգանք նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի՝ 375.000 (երեք հարյուր յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով։ Ազատազրկման ձևով նշանակված պատժի կրման սկիզբը որոշվել է հաշվել Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանին փաստացի արգելանքի վերցնելու պահից։ Մեղադրյալ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ բացակայելու արգելքը, թողնվել է անփոփոխ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։
Վերը նշված դատավճռի օրինակը մեղադրյալ Արտաշես Գասումյանի պաշտպան Հովհաննես Վարդանյանը ստացել է 2025 թվականի օգոստոսի 7-ին:
2025 թվականի սեպտեմբերի 9-ին (փոստային ծառայությանն է հանձնվել 2025 թվականի սեպտեմբերի 8-ին) Վերաքննիչ դատարան է ստացվել մեղադրյալ Արտաշես Գասումյանի պաշտպան Հովհաննես Վարդանյանի վերաքննիչ բողոքը՝ Առաջին ատյանի դատարանի 2025 թվականի մարտի 5-ի թիվ ԵԴ1/0108/01/25 դատավճռի դեմ:
Թիվ ԵԴ1/0108/01/25 քրեական գործը Վերաքննիչ դատարան է ստացվել 2025 թվականի սեպտեմբերի 23-ին:
2025 թվականի սեպտեմբերի 23-ին էլեկտրոնային մակագրությամբ թիվ ԵԴ1/0108/01/25 քրեական գործը մակագրվել է Վերաքննիչ դատարանի դատավորներ Մ.Պապոյանին, Ռ.Պապոյանին և Լ.Աբգարյանին (նախագահող դատավորի աշխատակազմին է հանձնվել 2025 թվականի սեպտեմբերի 24-ին):
Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
Պաշտպանը խնդրել է բեկանել Առաջին ատյանի դատարանի 2025 թվականի մարտի 5-ի թիվ ԵԴ1/0108/01/25 դատավճիռը և կայացնել նոր դատական ակտ: Արտաշես Գասումյանի նկատմամբ, թիվ ԵԴ/0857/01/21 քրեական գործով, պատժից վաղաժամկետ ազատվելու պայմաններում սահմանած փորձաշրջանը վերացնելը ճանաչել ոչ իրավաչափ և վերջնական պատիժ սահմանել տուգանք՝ 375.000 (երեք հարյուր յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով:
Ներկայացված վերաքննիչ բողոքում մասնավորապես նշված է, որ Առաջին ատյանի դատարանը սահմանված փորձաշրջանի վերացման հիմք է ընդունել նախկին քրեական օրենսդրության կարգավորումները, որն ըստ պաշտպանական կողմի, որևէ կերպ չի կարող իրավաչափ համարվել: Ա.Գասումյանը պատժից վաղաժամկետ ազատ է արձակվել և վերջինի նկատմամբ փորձաշրջան է սահմանվել գործող օրենսդրության կարգավորումներով: Թիվ ԵԴ1/0108/01/25 քրեական գործով քրեական օրենսդրությամբ արգելված արարքը նույնպես կատարել է գործող օրենսդրության կիրառության ժամանակ:
Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ Ա.Գասումյանի կողմից սույն քրեական գործով կատարված ենթադրյալ հանցագործությունը կատարվել է գործող քրեական օրենսդրության պայմաններում, ապա ինչպես արարքի հանցավորությունը, այնպես էլ պատժելիությունը և քրեաիրավական այլ հետևանքները պետք է որոշվեն գործող քրեական օրենսգրքով: Ա.Գասումյանի նկատմամբ սահմանված փորձաշրջանի վերացման կամ մարված համարելու հարցի քննարկումը պետք է իրականացվի բացառապես գործող օրենսդրության կարգավորումներով:
Պաշտպանական կողմը գտել է, որ նախկին օրենսդրական կարգավորումները կիրառելի են անձի նկատմամբ այնպիսի պայմաններում, երբ անձի նկատմամբ սահմանված պատիժը նշանակվել է հիշյալ օրենսգրքի կանոններով: Միևնույն ժամանակ հարկ է նշել, որ գործող օրենսդրությամբ, անձի վիճակը բարելավող նորմը հետադարձության կանոններով դարձյալ չի կարող կիրառվել, եթե նախատեսված չէ օրենքով:
Այլ կերպ ասած, անձի կողմից պատժի կրումը, դրա տեսակը, վաղաժամկետ ազատ արձակումը, վաղեմության ժամկետները և պատժի կրման հետ կապված այլ հանգամանքներ, որոնք պայմանավորված են բացառապես ժամանակի ընթացքի հետ՝ կարգավորվում են նախկին օրենսդրությամբ (Վճռաբեկ դատարանն իր ԼԴ/0004/12/22 նախադեպային որոշմամբ, անդրադարձ է կատարել պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատելու հարցին):
Սակայն պատկերն էականորեն փոխվում է, երբ անձի կողմից թույլ է տրվում քրեական օրենքով արգելված արարքի կատարում, որը նախատեսված է գործող քրեական օրենսգրքով: Կարելի է ասել, որ ստեղծվում է մրցակցային իրավիճակ երկու նույնաբովանդակ նորմերի միջև: Հիշյալ դեպքում, պաշտպանական կողմը գտել է, որ պետք է ղեկավարվել արարքի կատարման պահին գործող օրենսգրքի պահանջներով, քանի որ, այն օրենսգիրքը, որով սույն գործով քրեական պատասխանատվության է ենթարկվում Ա.Գասումյանը, նախատեսել է, որ արարքի հանցավորությունը, պատժելիությունը և քրեաիրավական այլ հետևանքները որոշվում են դա կատարելու ժամանակ գործող քրեական օրենքով:
Պաշտպանական կողմը գտել է, որ անձի նկատմամբ սահմանված փորձաշրջանի վերացման, ավարտված համարելու կամ չկրած մասը սույն գործով կայացրած դատավճռի հետ համակցելու հարցը պետք է քննվի և լուծվի գործող օրենսդրության սահմաններում, քանի որ թվարկած հանգամանքները ներառվում են օրենսդրի կողմից սահմանված «քրեաիրավական այլ հետևանքներ» եզրույթի մեջ:
Ուսումնասիրելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ և 85-րդ հոդվածները՝ հարկ է ընդգծել, որ օրենսդիրն անձի նկատմամբ նախատեսել է փորձաշրջան սահմանելու երկու մեխանիզմ: Առաջին դեպքում, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառմամբ, անձն ի սկզբանե չի ենթարկվում ազատազրկման և վերջինի նկատմամբ սահմանվում է փորձաշրջան 1-5 տարի ժամկետով, մյուս դեպքում` անազատության մեջ գտնվող մեղադրյալը, 85-րդ հոդվածի կիրառմամբ, ազատվում է պատժի կրումից և դարձյալ վերջինի նկատմամբ սահմանվում է փորձաշրջան:
Հիշյալ նորմերի դիսպոզիցիայի ուսումնասիրությունից ակնառու է դառնում մի շատ առանցքային հանգամանք: Մասնավորապես, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 16-րդ մասը նախատեսում է, որ եթե փորձաշրջանի ընթացքում անձը կատարել է նոր հանցանք, որը բացահայտվում է փորձաշրջանն անցնելուց հետո, ապա անձը դրա համար պատիժը կրում է առանձին: Մինչդեռ նույն օրենսգրքի 85-րդ հոդվածի դեպքում, որևէ կերպ անդրադարձ չի կատարվում առանձին պատիժ նշանակելու հանգամանքին: Փոխարենն օրենսդիրը նախատեսել է, որ եթե դատապարտյալը փորձաշրջանի ընթացքում կատարում է նոր հանցանք կամ պարզվում է, որ նա հանցանք է կատարել պատիժը կրելու ընթացքում, ապա դատարանը վերացնում է պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատելու վերաբերյալ որոշումը և պատիժ է նշանակում սույն օրենսգրքի 75-րդ հոդվածով սահմանված կարգով:
Պաշտպանական կողմը գտել է, որ սույն իրավիճակում, միայն 85-րդ հոդվածի պահանջով սահմանափակվելու և 84-րդ հոդվածի 16-րդ մասի պահանջն անալոգիայով չկիրառելու դեպքում պետք է վերացնել մի որոշում, որը փաստացի արդեն կատարվել է, ինչպես նաև խտրական մոտեցում է ցուցաբերվելու անձանց նկատմամբ:
Առաջին դեպքում անձը, գտնվելով փորձաշրջանի մեջ, կրում է որոշակի պարտավորություններ, ենթարկվում որոշակի սահմանափակումների և գտնվում համապատասխան իրավասու մարմնի հսկողության տակ: Թեև փորձաշրջանն անձի նկատմամբ սահմանվում է պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու պայմաններում, սակայն ինքնին պարունակում է որոշակի պատժի տարրեր: Այդ մասին է վկայում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 14-րդ մասով սահմանված այն կարգավորումը, որի համաձայն՝ անցած փորձաշրջանի 2 օրը հաշվվում է կարճաժամկետ ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու կամ ազատազրկման 1 օրվա դիմաց։
Այսպիսով, ցանկացած պարագայում, դատարանի կողմից սահմանած փորձաշրջանը, թեև չի հանդիսանում պատժի տեսակ, այնուամենայնիվ դրանով անձի համար ստեղծվում են որոշակի նախապայմաններ, որոնք իրենցից ենթադրում են պատժի տարրեր: Իսկ փորձաշրջանի ժամկետը լրանալուց հետո, այն վերացնելու և անձին ազատազրկման ենթարկելու դեպքում, կստացվի որ անձը կրկին անգամ քրեական պատասխանատվության է ենթարկվում նույն արարքի համար, ինչը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի 2-րդ մասով արգելված է:
Անդրադառնալով խտրական մոտեցման հանգամանքին՝ հարկ է նշել, որ նույնանման դեպքով, ԵԴ1/2004/01/23 քրեական գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի դատարանն արտահայտել է հետևյալ դիրքորոշումը, որը գնահատվել է որպես իրավաչափ դիրքորոշում նաև Վերաքննիչ դատարանի կողմից: «Հասկանալի համարելով, որ օրենսդիրը կարող է մի փոքր տարբերակված խիստ մոտեցում դրսևորել այն դեպքերի համար, երբ անձն արդեն իսկ ազատազրկման ձևով կրում է պատիժը և լավ վարքագծի արդյունքում պայմանականորեն վաղաժամկետ ազատության մեջ է հայտնվում՝ ի տարբերություն այն դեպքերի, երբ անձի նկատմամբ ի սկզբանե պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվում, այնուամենայնիվ, Դատարանը գտնում է, որ երկրորդ մեկնաբանությունը չի կարող կիրառելի լինել, քանի որ նման մեկնաբանման դեպքում կարող ենք առնչվել ոչ ողջամիտ տարբերակված մոտեցում դրսևորված լինելու խնդրի հետ, ինչն, իհարկե, անթույլատրելի է:
Նման պայմաններում, հաշվի առնելով, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 85-րդ հոդվածը, ի տարբերություն նույն օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 16-րդ մասի, չի նախատեսում կարգավորումներ փորձաշրջանի ընթացքում անձի կողմից նոր հանցանք կատարելու այն դեպքերի համար, որոնք բացահայտվել են փորձաշրջանն անցնելուց հետո՝ Դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 4-րդ հոդվածի կանոնի կիրառմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 85-րդ հոդվածով անալոգիայով պետք է կիրառվի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 16-րդ մասը՝ հաշվի առնելով, որ տվյալ դեպքում անալոգիայի կիրառումը չի վատթարացնում անձի վիճակը:»
Ընդհանրացնելով վերոգրյալը՝ հարկ է նշել, որ Ա.Գասումյանի նկատմամբ սահմանված փորձաշրջանի վերացման կամ մարված համարելու հարցը պետք է քննարկվեր գործող օրենսդրության կանոններով:
Միևնույն ժամանակ, հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ Ա.Գասումյանի նկատմամբ սույն գործով քրեական հետապնդում է հարուցվել թիվ ԵԴ/0857/01/21 քրեական գործով նշանակված պատժից վաղաժամկետ ազատվելու և փորձաշրջանը մարված լինելու պայմաններում, բողոքաբերը գտել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 4-րդ հոդվածի կանոնի կիրառմամբ, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 85-րդ հոդվածով անալոգիայով պետք է կիրառվի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 16-րդ մասը:
Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` վերաքննությունը և վճռաբեկությունն իրականացվում են բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում:
Վերաքննիչ դատարանը, ուսումնասիրելով ներկայացված բողոքը և քրեական գործը, գտնում է, որ մեղադրյալ Արտաշես Գասումյանի պաշտպան Հովհաննես Վարդանյանի վերաքննիչ բողոքը ենթակա է մերժման հետևյալ պատճառաբանությամբ.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի համաձայն՝ պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից կամ ազատություններից սույն օրենսգրքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ:
Պատժի նպատակներն են` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը 2010 թվականի օգոստոսի 27-ի թիվ ՍԴ/0293/01/09 որոշմամբ դիրքորոշում է հայտնել, որ պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձը բնութագրող տվյալները և, քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով, հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ է և բավարար է այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար: Պատժի տեսակի և չափի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է հաշվի առնի կատարված հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, այդ թվում՝ նրա պատասխանատվությունը մեղմացնող և (կամ) ծանրացնող հանգամանքները:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը 2018 թվականի մարտի 20-ի թիվ ԵՇԴ/0001/01/16 որոշմամբ նշել է, որ քրեական իրավունքը հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակվող պատժի արդարացիության չափանիշ է համարում պատժի և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների համաչափությունն արարքի հանրային վտանգավորության բնույթին և աստիճանին, հանցագործության հանգամանքներին ու հանցավորի անձնավորությանը, իսկ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցում՝ հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի ու բնույթի և այլ հանգամանքների ամբողջական գնահատմամբ դատարանի համոզվածությունն այն մասին, որ ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց իրական պատիժը կրելու։ Միևնույն ժամանակ, պայմանավորված մարդասիրության սկզբունքով, անհրաժեշտության դեպքում նախատեսվում է այդ հիմնադրույթներից էական շեղում քրեական ներգործության տնտեսման ուղղությամբ՝ որպես մարդասիրական վերաբերմունք հանցանք կատարած անձի նկատմամբ։ Քրեական իրավունքը, որոշակիացնելով քրեական ներգործության տնտեսման ձևերը, սպառիչ կերպով չի թվարկում այն հանգամանքները, որոնք հիմք կհանդիսանան դատարանի կողմից պատժի արդարացիության հիմքում ընկած համաչափության պահանջից շեղում թույլ տալու համար։ Այլ խոսքով` նախատեսված է այդ հանգամանքների բաց թվարկում` պայմանավորված այն բանով, որ մարդասիրության դրսևորման հիմքերն ոչ թե իրավական, այլ բարոյական կատեգորիաներ են։ Հանցանք կատարած անձը չի կատարում իրավական նշանակություն ունեցող որևէ դրական վարքագիծ, սակայն հանցակազմից դուրս օբյեկտիվորեն գոյություն ունեցող նրա սոցիալ-հոգեբանական առանձնահատկությունները կամ դրանց փոփոխությունը հիմք են սոցիալիզացմանը համընթաց ձևավորվող սոցիալ-բարոյական համակարգի իրացմամբ վերջինիս նկատմամբ մարդասիրություն դրսևորելու համար՝ նպատակ հետապնդելով ապահովելու հասարակությունում նրա անհատականությունը և ինքնադրսևորումը։ Սա ամենևին չի նշանակում որևէ հանդուրժողականություն, ներողամտություն, թողտվություն կամ դատարանի հայեցողություն հանցանք կատարած անձի նկատմամբ։ Դատարանի կողմից մարդասիրության դրսևորումը չի ենթադրում նաև պատժի նպատակներից, տուժողի, հասարակության և պետության շահերից նահանջ, այն պատճառաբանությամբ, որ այդ շեղումը համապատասխանում է հասարակության, սահմանադրական և կոնվենցիոն պահանջին և ավելի մեծ նշանակություն ունի, քան պատժիչ միջոցների կիրառումը։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը 2019 թվականի դեկտեմբերի 20-ի թիվ ԱՎԴ/0056/01/17 որոշմամբ դիրքորոշում է արտահայտել, որ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ։ Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են։ Հետևաբար, կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա` ելնելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից: Հանցանքի հանրային վտանգավորության բնույթն ու աստիճանը ճիշտ գնահատելու և հանցավորի նկատմամբ համաչափ պատիժ նշանակելու համար անհրաժեշտ է, ի թիվս այլնի, հատուկ ուշադրություն դարձնել հանցավոր վարքագծի դրսևորման եղանակին, հանցանքի կատարման գործիքին և հանցագործության իրադրությանը, պատճառված վնասի բնույթին, արարքի նկատմամբ անձի հոգեբանական վերաբերմունքին, հանցագործության նպատակին և շարժառիթին:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Սեյրան Աղախանյանի վերաբերյալ 2013 թվականի սեպտեմբերի 13-ի թիվ ԱՎԴ/0082/01/12 որոշմամբ նշել է, որ յուրաքանչյուր գործով նշանակված պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը լուծելիս դատարանը, ի թիվս այլ հանգամանքների (կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափ, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճան, հանցագործության կատարման եղանակ և այլն), պետք է բազմակողմանի վերլուծության ու գնահատման ենթարկի հանցավորի անձը: Պատասխանատվության և պատժի անհատականացման և հետևաբար նաև նշանակված պատժի կրման հարցի լուծման համար էական նշանակություն ունեն հանցավորի անձի ոչ միայն ֆիզիկական ու հոգեկան, այլև սոցիալական առանձնահատկությունների վերաբերյալ փաստական տվյալները: Հետևաբար, հանցավորի պատասխանատվությունն ու պատիժն անհատականացնելիս և նշանակված պատիժը փաստացի կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը պետք է ուսումնասիրի հանցավորի ընտանեկան դրության, նրա խնամքին այլ անձանց առկայության, սոցիալական միջավայրում նրա զբաղեցրած տեղի ու դիրքի, սոցիալական միջավայրում նրա ունեցած բնութագրի և մի շարք այլ հանգամանքների վերաբերյալ փաստական տվյալները:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Ջ.Շիրվանյանի վերաբերյալ 2015 թվականի դեկտեմբերի 18-ի թիվ ԵԱՔԴ/0091/01/14 որոշմամբ նշել է, որ պատասխանատվության և պատժի անհատականացման հիմք են ոչ միայն կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթն ու աստիճանը, այլև հանցավորի անձը բնութագրող սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական, քրեաբանական և քրեաիրավական, ֆիզիկական հատկությունների համակցությունը (ընտանեկան դրությունը, վարքագիծն աշխատանքում և կենցաղում, աշխատունակությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, սեռը, դատվածությունը և այլն): Հանցավորի ընտանեկան դրությունը, վերջինիս ընտանիքի կյանքի պայմանների վրա նշանակված պատժի ազդեցությունը, նրա խնամքին այլ անձանց առկայությունը, սոցիալական միջավայրում նրա զբաղեցրած տեղն ու դիրքը, սոցիալական միջավայրում նրա ունեցած բնութագիրը և մի շարք այլ հանգամանքների վերաբերյալ փաստական տվյալները գնահատման ենթարկելու անհրաժեշտությունը:
Վերաքննիչ դատարանի համար թեև ընդունելի է, որ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի վերոնշյալ որոշումները վերաբերում են նախկին քրեական և քրեական դատավարության օրենսգրքի կարգավորումներին, այնուամենայնիվ գտնում է, որ դրանցում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները կիրառելի են նաև տվյալ դեպքում։
Տվյալ դեպքում Առաջին ատյանի դատարանն արձանագրել է, որ պատժից պայմանական վաղաժամկետ ազատվելու արդյունքում սահմանված փորձաշրջանի ընթացքում դիտավորյալ հանցանք կատարելու դեպքում՝ պատժից պայմանական վաղաժամկետ ազատումը պետք է վերացվի և անձի նկատմամբ պատիժ նշանակվի դատավճիռների համակցության կանոններով։ Ընդ որում՝ այդ տեսանկյունից օրենսդիրը որևէ առանձնահատկություն կամ բացառություն չի սահմանել հանցանքը բացահայտելու պահին փորձաշրջանի ժամկետն ավարտված լինելու հանգամանքով պայմանավորված։
Առաջին ատյանի դատարանն արձանագրել է նաև, որ դատավճիռների համակցության դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնները սահմանող նորմերի բովանդակությունից երևում է, որ դատարանը նոր դատավճռով նշանակված պատժին պետք է գումարի նախորդ դատավճռով նշանակված պատժի չկրած մասը: Ընդ որում՝ դատարանն իրավասու է նախորդ դատավճռով նշանակված պատժի չկրած մասը գումարել լրիվ կամ մասնակիորեն։
Առաջին ատյանի դատարանն անհրաժեշտ է համարել ընդգծել նաև, որ ի տարբերություն հանցագործությունների համակցության դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնների՝ սույն դեպքում պատժի չկրած մասը գումարելու դեպքում դատարանը կաշկանդված չէ տվյալ պատժատեսակի համար սահմանված նվազագույն չափով։ Այս համատեքստում օրենսդիրը հատուկ կանոններով կարգավորելով նշանակվելիք վերջնական պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները, ի թիվս այլոց, սահմանել է, որ ազատազրկման ձևով վերջնական պատիժը պետք է ավելի մեծ լինի ինչպես նոր հանցագործության համար նշանակված պատժից, այնպես էլ նախորդ դատավճռով նշանակված պատժի չկրած մասից:
Համադրելով դատավճիռների համակցության դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնները՝ Առաջին ատյանի դատարանն արձանագրել է, որ դրանցով հատուկ կանոններ նախատեսված չեն ազատությունից զրկելու հետ չկապված և ազատազրկման պատժատեսակով չփոխարկվող պատժատեսակները (այդ թվում՝ տուգանքը) ազատազրկման հետ գումարելիս վերջնական պատժի առավելագույն կամ նվազագույն սահմանների վերաբերյալ։ Իսկ վերը վկայակոչված կանոնը կարող է կիրառելի լինել բացառապես այն իրավիճակներում, երբ անձի նկատմամբ նոր դատավճռով նշանակվի ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 78-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված պատժատեսակներից որևէ մեկը (կարճաժամկետ ազատազրկում, կարգապահական գումարտակում պահել, ազատության սահմանափակում, հանրային աշխատանքներ), հակառակ դեպքում ազատազրկման ձևով նշանակվելիք պատիժը որևէ իրավիճակում չի կարող մեծ լինել նախորդ դատավճռով նշանակված պատժի չկրած մասից։
Վերոգրյալի հաշվառմամբ Առաջին ատյանի դատարանը գտել է, որ այն դեպքում, երբ նոր հանցանքի համար ազատությունից զրկելու հետ չկապված և ազատազրկման ոչ փոխարկելի պատիժ է նշանակվում, ապա դրան նախորդ դատավճռով նշանակված ազատազրկման չկրած մասը գումարելիս դատարանն իրավասու է կիրառել ինչպես դրա լրիվ, այնպես էլ մասնակի գումարման կանոնը։ Իսկ վերջինների կիրառելիության հարցը լուծելիս դատարանը պետք է ղեկավարվի պատժի նշանակման ընդհանուր կանոներով՝ հիմք ընդունելով, ի թիվս այլոց, ինչպես նախկին հանցանքի բնույթը, վտանգավորության աստիճանը, փորձաշրջանի ընթացքում անձի դրսևորած ընդհանուր վարքագիծը, դրա տևողությունը, պատիժ նշանակելու պահին այն ավարտված լինելու հանգամանքը կամ մնացած ժամանակահատվածի տևողությունը, նոր հանցանքի բնույթը և վտանգավորության աստիճանը։
Առաջին ատյանի դատարանը հաշվի է առել Արտաշես Գասումյանի կողմից կատարված նախկին հանցանքի բնույթը և վտանգավորության աստիճանը, դրա համար ազատազրկման ձևով նշանակված պատժի փաստացի կրած ժամանակահատվածը (մեկ տարի վեց ամիս երկու օր), փորձաշրջանի ժամանակահատվածը (հինգ ամիս քսանութ օր), փորձաշրջանի ընթացքում դրա պայմանների խախտման այլ դեպքերի վերաբերյալ տվյալների բացակայությունը և պատիժ նշանակելու պահին այն ավարտված լինելը, սույն գործով նրան վերագրված արարքի հարաբերականորեն նվազ վտանգավորության աստիճանը։
Նշված հանգամանքներն ամբողջության մեջ գնահատելու պայմաններում Առաջին ատյանի դատարանը գտել է, որ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 76-րդ հոդվածի 6-րդ մասի 3-րդ կետի կիրառմամբ Արտաշես Գասումյանի պայմանական վաղաժամկետ ազատումը ենթակա է վերացման, իսկ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի 1-ին մասի կանոններով՝ թիվ ԵԴ/0857/01/21 քրեական գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2022 թվականի հունվարի 31-ի դատավճռով նշանակված պատժի չկրած մասը մասնակի գումարելու արդյունքում մեղադրյալ Արտաշես Գասումյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ պետք է սահմանել ազատազրկում 1 (մեկ) ամիս ժամկետով և տուգանք նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի՝ 375.000 (երեք հարյուր յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով։ Առաջին ատյանի դատարանը գտել է, որ վերոնշյալ պատժատեսակները և դրանց չափերը սույն դեպքում համաչափ են մեղադրյալ Արտաշես Գասումյանի անձին և նրա կատարած հանցանքին, բավարար են պատժի նպատակների իրագործման տեսանկյունից և բխում են պատժի նշանակման՝ օրինականության, արդարության, պատժի անհատականացման և մարդասիրության սկզբունքներից:
Անդրադառնալով հիշյալ դատավճռով դատապարտյալ Արտաշես Գասումյանի նկատմամբ նշանակված լրացուցիչ պատժին՝ 1 (մեկ) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելուն՝ Առաջին ատյանի դատարանն արձանագրել է, որ դատավճիռների համակցությամբ պատիժ նշանակելու դեպքում լրացուցիչ պատիժները հիմնական պատժին միացնելու հարցը կարգավորվում է հանցագործությունների համակցությամբ պատիժ նշանակելու կանոններով, վերջինների համաձայն՝ լրացուցիչ պատիժները հիմնական պատժին միացնելու հայեցողությունը թողնված է դատարանին, իսկ տվյալ պատժատեսակի համար սահմանված նվազագույն չափից քիչ չի կարող գումարվել։ Սույն դեպքում հաշվի առնելով, որ նշված պատիժը գտնվում է ի կատար ածման փուլում, նկատի ունենալով, որ դատավճռի կայացման պահին դրա չկրած մասը քիչ է տվյալ պատժատեսակի համար սահմանված նվազագույն չափից, ինչպես նաև նկատի ունենալով դատավճռի բողոքարկման, ուժի մեջ մտնելու քրեադատավարական կանոնները՝ Առաջին ատյանի դատարանը գտել է, որ տվյալ պատժատեսակը սույն գործով նշանակված վերջնական պատժին միացնելու իրավական հիմքերը և նպատակահարմարությունը բացակայում են, ուստի այն ենթակա է կատարման առանձին՝ թիվ ԵԴ/0857/01/21 քրեական գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2022 թվականի հունվարի 31-ի դատավճռի կատարման շրջանակներում, որպիսի մոտեցումը Վերաքննիչ դատարանի համար նույնպես ընդունելի է։
Վերաքննիչ դատարանը, անդրադառնալով մեղադրյալ Ա.Գասումյանի նկատմամբ սահմանված փորձաշրջանի վերացման և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 4-րդ հոդվածի կանոնի կիրառմամբ, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 85-րդ հոդվածով անալոգիայով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 16-րդ մասի կիրառման վերաբերյալ բողոքաբերի դիտարկումներին, հարկ է համարում նշել, որ ինչպես նախկին, այնպես էլ գործող քրեական օրենսգրքի կարգավորումների համաձայն՝ եթե դատապարտյալը պատժից պայմանական վաղաժամկետ ազատվելու արդյունքում սահմանված փորձաշրջանի ընթացքում կատարում է նոր հանցանք, ապա դատարանը վերացնում է պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատելու որոշումը և պատիժ է նշանակում դատավճիռների համակցությամբ պատիժ նշանակելու սահմանված կարգով: Միևնույն ժամանակ հարկ է նշել, որ ի տարբերություն քրեական նախկին օրենսգրքի, որը քննարկվող ինստիտուտի վերացման իմպերատիվ պահանջ էր սահմանում միայն դիտավորյալ հանցանքի պարագայում, իսկ անզգույշ հանցանքինը՝ թողնում դատարանի հայեցողությանը, գործող քրեական օրենսգիրքը հստակ ամրագրում է, որ ցանկացած նոր հանցանքի կատարման պարագայում դատարանը վերացնում է պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատելու վերաբերյալ որոշումը: Նշվածը, սակայն, տվյալ դեպքում քննարկման առարկա չի հանդիսանում, հաշվի առնելով, որ սույն քրեական գործով Արտաշես Գասումյանին մեղսագրվում է դիտավորյալ հանցանքի կատարում:
Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նաև նշել, որ ինչպես նախկին, այնպես էլ գործող քրեական օրենսգրքով դատապարտյալի կողմից փորձաշրջանի ընթացքում նոր հանցանք կատարելու դեպքում՝ պատժից պայմանական վաղաժամկետ ազատելու որոշման վերացման և անձի նկատմամբ դատավճիռների համակցության կանոններով պատիժ նշանակելու տեսանկյունից օրենսդիրը որևէ տարբերություն կամ բացառություն չի սահմանել հանցանքը բացահայտելու պահին փորձաշրջանի ժամկետն ավարտված կամ չավարտված լինելու առումով:
Նման պայմաններում Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ այն դեպքում, երբ դատապարտյալը պատժից պայմանական վաղաժամկետ ազատվելու արդյունքում սահմանված փորձաշրջանի ընթացքում կատարում է նոր հանցանք, ապա պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատելու որոշումը ենթակա է վերացման՝ անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելով դատավճիռների համակցությամբ պատիժ նշանակելու սահմանված կարգով՝ պատժին լրիվ կամ մասնակիորեն գումարելով նախորդ դատավճռով նշանակված պատժի չկրած մասը:
Հաշվի առնելով վերոգրյալը և նկատի ունենալով, որ սույն քրեական գործով մեղադրյալ Արտաշես Գասումյանը հանցանքը կատարել է պատժից պայմանական վաղաժամկետ ազատվելու արդյունքում սահմանված փորձաշրջանի ընթացքում՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանն իրավաչափորեն վերացրել է Արտաշես Գասումյանի պայմանական վաղաժամկետ ազատումը և դատավճիռների համակցության կանոններով նշանակել համաչափ պատիժ:
Հետևաբար՝ բողոքաբերի դիտարկումներն առ այն, որ Արտաշես Գասումյանի նկատմամբ սահմանված փորձաշրջանը ենթակա չէր վերացման, իսկ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 16-րդ մասն անալոգիայով ենթակա էր կիրառման, ընդունելի չեն Վերաքննիչ դատարանի համար, քանի որ, ինչպես արդեն վերը նշվեց, օրենսդիրն այս առումով որևէ տարբերություն կամ բացառություն չի սահմանել հանցանքը բացահայտելու պահին փորձաշրջանի ժամկետն ավարտված կամ չավարտված լինելու առումով, ի տարբերություն պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու դեպքի:
Ինչ վերաբերում է խտրական վերաբերմունք ցուցաբերելու բողոքաբերի դիտարկմանը, ապա Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ թեև որոշակի առումով պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու և պատժից պայմանական վաղաժամկետ ազատվելու ինստիտուտներն ունեն նմանություն, հաշվի առնելով, որ երկու դեպքում էլ անձի նկատմամբ սահմանվում է փորձաշրջան, այնուամենայնիվ չպետք է անտեսել նաև այն հանգամանքը, որ ի տարբերություն պատիժը պայմանականորեն չկիրառելուն, երբ անձի նկատմամբ ի սկզբանե պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվում և սահմանվում է փորձաշրջան, պատժից պայմանական վաղաժամկետ ազատվելու դեպքում դատապարտյալը կարող է ազատվել պատժից, եթե կրել է պատժի` ՀՀ քրեական օրենսգրքով նախատեսված համապատասխան նվազագույն ժամկետը, և դրսևորել է պատշաճ վարքագիծ:
Իսկ ինչ վերաբերում է բողոքաբերի կողմից մատնանշված, Վերաքննիչ դատարանի՝ թիվ ԵԴ1/2004/01/23 քրեական գործով կայացված որոշմանը, ապա Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ այլ քրեական գործով Վերաքննիչ դատարանի կողմից կայացված որոշումը չի կարող պայմանավորել սույն քրեական գործով Վերաքննիչ դատարանի կողմից կայացվող դատական ակտը: Ավելին, հարկ է նշել, որ նշված դատական ակտն օրինական ուժի մեջ չի մտել, դատախազության կողմից բողոք է ներկայացվել նշված դատական ակտի դեմ, որը ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից ընդունվել է վարույթ։
Հետևաբար՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ վիճարկվող դատավճիռը բեկանելու իրավաչափ հիմքերը բացակայում են, Առաջին ատյանի դատարանը կայացրել է բավարար չափով հիմնավորված և պատճառաբանված դատական ակտ, որն անհրաժեշտ է թողնել անփոփոխ, իսկ ներկայացված վերաքննիչ բողոքը՝ մերժել:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 31-րդ, 371-րդ և 380-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը
ՈՐՈՇԵՑ
Մեղադրյալ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի պաշտպան Հովհաննես Վարդանյանի կողմից ներկայացված վերաքննիչ բողոքը մերժել՝ Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի քրեական դատարանի 2025 թվականի մարտի 5-ի թիվ ԵԴ1/0108/01/25 դատավճիռը թողնելով անփոփոխ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` ստանալու պահից մեկամսյա ժամկետում:
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ Մ.ՊԱՊՈՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ Ռ.ՊԱՊՈՅԱՆ
Լ․ԱԲԳԱՐՅԱՆ
Դատական գործ N: ԵԴ1/0108/01/25
Երևանի քրեական դատարան
Նոր քրեական գործ
| Երբ է գործը ստացվել | 09-01-2025 |
|---|---|
| Ինչ կարգով է գործը ստացվել | Առաջին անգամ |
| Դատախազություն | Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազություն |
| Նախաքննական գործի համարը | 60631124 |
| Մեղադրական եզրակացության համառոտ բովանդակություն | Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանին մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված լինելու պայմաններում 2024 թվականի օգոստոսի 25-ին՝ ժամը 17:20-ի սահմաններում, վարել է <<Մերսեդես>> մակնիշի 37 BZ 198 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան: |
| Մեղադրյալ | |
| Անձ | |
| Անուն | Արտաշես |
| Ազգանուն | Գասումյան |
| Հայրանուն | Մեսրոպի |
| Հասցե | --------------- |
| Ծննդյան օր | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
| Հոդված_1 | |
| Հոդված | 344 Մաս 1 Կետ /2021թ. մայիսի 5-ին ընդունված գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքի/ |
| Վիճակագրական տողի համարը | 15.4 |
| Լրացուցիչ վիճակագրական տողի համար | Առկա չէ |
| Իրավական բարդության չափանիշ | 1.1 |
| Չափահաս | Այո |
Մակագրել
| Երբ | 09-01-2025 |
|---|---|
| Նախագահող դատավոր | |
| Անուն | Անի |
| Ազգանուն | Դանիելյան |
Նոր օրենսդրությամբ քննվող գործեր
Վարույթը ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին որոշում
| Որոշման ամսաթիվ | 13-01-2025 |
|---|---|
| Որոշում | Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ վարույթն ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին «13» հունվարի 2025թ. ք. Երևան Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի դատավոր Անի Դանիելյանս, ստանալով թիվ ԵԴ1/0108/01/25 քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով, Պ Ա Ր Զ Ե Ց Ի թիվ 60631124 վարույթի նյութերն ըստ մեղադրանքի Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով, մեղադրական եզրակացության հետ 2025 թվականի հունվարի 09-ին հանձնվել են Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան, նույն օրը թիվ ԵԴ1/0108/01/25 քրեական գործի համարի ներքո մակագրվել և 2025 թվականի հունվարի 10-ին փաստացի հանձնվել են ինձ։ Ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 33-րդ և 310-րդ հոդվածներով՝ Ո Ր Ո Շ Ե Ց Ի 1․ Ստանձնել Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի վերաբերյալ թիվ ԵԴ1/0108/01/25 քրեական գործով վարույթը։ 2․ Նախնական դատալսումներ նշանակել 2024 թվականի հունվարի 24-ին՝ ժամը 14։30-ին, Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում (նստավայրը՝ Կենտրոն, հասցե՝ Երևան, Տիգրան Մեծի 23/1, նիստերի դահլիճ N4), դատավոր Անի Դանիելյանի նախագահությամբ։ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ ԱՆԻ ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ |
| Դատավարության կողմեր | Հանրային մեղադրող |
| Դատավարության կողմեր | Մեղադրյալ |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Դավիթ |
| Ազգանուն | Մարգարյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Արտաշես |
| Ազգանուն | Գասումյան |
| Հայրանուն | Մեսրոպի |
| Հասցե | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
Նախնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 24-01-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 14:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 04 |
Նիստը չի կայացել
| Նիստի ամսաթիվ | 24-01-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Չի կայացել |
| Պատճառը | Կողմերի չներկայանաու հիմքով |
Նախնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 13-02-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 12:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 04 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 13-02-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Նախնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 28-02-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 11:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 04 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 28-02-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Արագացված վարույթ
| Ամսաթիվ | 28-02-2025 |
|---|---|
| Այո/Ոչ | Այո |
Լրացուցիչ դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 28-02-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 12:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 04 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 28-02-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Լրացուցիչ դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 04-03-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 11:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 04 |
Նիստը չի կայացել
| Նիստի ամսաթիվ | 04-03-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Չի կայացել |
| Պատճառը | այլ նիստով ծանրաբեռնված լինելու պատճառով |
Լրացուցիչ դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 05-03-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 15:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 04 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 05-03-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Կայացվել է դատավճիռ
| Ամսաթիվ | 05-03-2025 |
|---|
Մեղադրական
| Մեղադրյալ | |
|---|---|
| Անուն | Արտաշես |
| Ազգանուն | Գասումյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 1 |
| Ամսաթիվ | 05-03-2025 |
Դատական ակտ
| Դատական ակտի բովանդակությունը | ԴԱՏԱՎՃԻՌ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ քրեական գործ թիվ ԵԴ1/0108/01/25 Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը, ՆԱԽԱԳԱՀՈՒԹՅԱՄԲ` ԴԱՏԱՎՈՐ Ա.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆԻ, ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ` Լ.ՄԱԿԱՐՅԱՆԻ, ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ` ՀԱՆՐԱՅԻՆ ՄԵՂԱԴՐՈՂ, ԵՐԵՎԱՆ ՔԱՂԱՔԻ ԿԵՆՏՐՈՆ ԵՎ ՆՈՐՔ-ՄԱՐԱՇ ՎԱՐՉԱԿԱՆ ՇՐՋԱՆԻ ԴԱՏԱԽԱԶՈՒԹՅԱՆ ԱՎԱԳ ԴԱՏԱԽԱԶ Դ․ՄԱՐԳԱՐՅԱՆԻ, ՄԵՂԱԴՐՅԱԼ Ա․ԳԱՍՈՒՄՅԱՆԻ, ՊԱՇՏՊԱՆ Հ․ՎԱՐԴԱՆՅԱՆԻ, 2025 թվականի մարտի 5-ին Երևան քաղաքում, դատարանում, դռնբաց դատական նիստում արագացված վարույթով քննելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի՝ (ծնված 1996 թվականի հունիսի 21-ին Երևան քաղաքում, հայ, ՀՀ քաղաքացի, ութնամյա կրթությամբ, ամուրի, խնամքին ոչ ոք, վատառողջ, ըստ իր հայտարարության՝ մասնավոր կարգով աշխատում է որպես գազի կաթսաներ վերանորոգող, բնակվում է Երևան քաղաքի Նորագավիթ 1-ին փողոցի թիվ 104 տանը) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով, Պ Ա Ր Զ Ե Ց Գործի դատավարական ընթացքը. 1. 2024 թվականի հոկտեմբերի 10-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ճանապարհատրանսպորտային հանցագործությունների քննության բաժնում (այսուհետ՝ նաև Նախաքննության մարմին) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախաձեռնվել է թիվ 60631124 քրեական վարույթը։ 2. Հսկող դատախազի 2024 թվականի դեկտեմբերի 17-ի որոշմամբ քննիչի միջնորդության հիման վրա Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով հետևյալ արարքի համար. «(...) նա տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված լինելու պայմաններում 2024 թվականի օգոստոսի 25-ին՝ ժամը 17։20-ի սահմաններում, վարել է «Մերսեդես» մակնիշի 37 BL 198 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան։ Այսպես. Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանը թիվ ԵԴ/0857/01/21 քրեական գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի` 2022 թվականի հունվարի 31-ին կայացված դատավճռով զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից 1 (մեկ) տարի 6 (վեց) ամիս ժամանակով՝ սկսած 2024 թվականի հունիսի 10-ից մինչև 2025 թվականի դեկտեմբերի 10-ը, որի մասին պատշաճ ծանուցվել է: Տեղյակ լինելով, որ զրկված է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից՝ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանը, զրկման ժամկետը դեռ չլրացած, 2024 թվականի օգոստոսի 25-ին՝ ժամը 17:20-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Սարյան փողոցում վարել է «Մերսեդես» մակնիշի 37 BZ 198 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը, որի վերաբերյալ ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության կրտսեր պարեկ Հովսեփ Հովսեփյանի կողմից նույն օրը՝ ժամը 17:30-ին, կազմվել է վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180415233 արձանագրությունը»։ 3. Նախաքննության մարմնի կողմից 2024 թվականի դեկտեմբերի 20-ին Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանին ներկայացվել է մեղադրանք: 4. Նախաքննության մարմնի 2024 թվականի դեկտեմբերի 17-ի որոշմամբ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել բացակայելու արգելքը: 5․ 2025 թվականի հունվարի 9-ին թիվ 60631124 քրեական վարույթի նյութերը մեղադրական եզրակացությամբ ստացվել են Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում (այսուհետ՝ նաև Դատարան): 2025 թվականի հունվարի 13-ին որոշում է կայացվել քրեական գործով վարույթ ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին։ Նախնական դատալսումներով դատական նիստը նշանակվել է նույն թվականի հունվարի 24-ին: Արագացված վարույթ կիրառելու միջնորդությունը և դրա քննարկումը. 6․ Նախնական դատալսումների ընթացքում մեղադրյալ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանը ներկայացրել է արագացված վարույթ կիրառելու միջնորդություն՝ հայտնելով, որ իրեն պարզ է ներկայացված մեղադրանքը, համաձայն է մեղադրանքի հետ, ներկայացված մեղադրանքում իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչում, միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր, մինչև միջնորդությունը ներկայացնելը խորհրդակցել է իր պաշտպանի հետ, գիտակցում է արագացված վարույթ կիրառելու հետևանքները և պնդում է ներկայացված միջնորդությունը: 7. Հանրային մեղադրողը հայտնել է, որ չի առարկում արագացված վարույթ կիրառելու դեմ՝ ներկայացնելով մեղադրանքի փաստական հիմքը, ինչպես նաև մեղադրյալին վերագրվող արարքի իրավական գնահատականը։ 8. Դատարանը, համոզվելով, որ առկա է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.1-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հիմքը, բացակայում են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.1-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված` արագացված վարույթի կիրառումը բացառող հանգամանքները, արձանագրային որոշմամբ բավարարել է արագացված վարույթ կիրառելու մասին մեղադրյալի միջնորդությունը և նշանակել լրացուցիչ դատալսումներ: Արագացված վարույթով լրացուցիչ դատալսումները․ 9. ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի օպերատիվ տեղեկատու քարտադարանի ձև 8 տեղեկանքը, որի համաձայն՝ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանը Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2022 թվականի հունվարի 31-ի դատավճռով դատապարտվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքի կատարման համար, նույն օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի 3-րդ մասի կիրառմամբ, վերջնական պատիժ է սահմանվել ազատազրկում՝ 1 (մեկ) տարի 11 (տասնմեկ) ամիս 11 (տասնմեկ) օր ժամկետով և վարորդական իրավունքից զրկում՝ 1 (մեկ) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով։ Պատժի կրումից պայմանական վաղաժամկետ ազատվել է 2024 թվականի հունիսի 10-ին, չկրած մասը՝ հինգ ամիս քսանութ օր, վերահսկողության ժամկետը լրացել է 2024 թվականի դեկտեմբերի 27-ին։ (տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն, գ.թ. 31) 10. Թիվ ԵԴ/0857/01/21 քրեական գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2022 թվականի հունվարի 31-ի դատավճռի պատճենը, որի համաձայն՝ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2022 թվականի հունվարի 31-ի դատավճռով Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքի համար առ այն, որ. «նա թույլ տալով «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 24-րդ հոդվածի 7-րդ կետի պահանջին հակասող գործողություն՝ գտնվելով 0,929 մգ/լ ալկոհոլ օգտագործած ոչ սթափ վիճակում՝ 2020թ. սեպտեմբերի 05-ին` ժամը 22:00-ի սահմաններում, «Սուզուկի» մակնիշի 36 UR 853 հ/հ ավտոմեքենան վարել է Երևան քաղաքի Ագաթանգեղոս փողոցով դեպի Խանջյան փողոցի ուղղությամբ։ Հասնելով Ագաթանգեղոս փողոցից դեպի Խանջյան փողոցի կողմ տանող թունելի սկզբնամասին թույլ է տվել ՀՀ կառավարության 2007թ․ հունիսի 28-ի թիվ 988-Ն որոշմամբ հաստատված ՃԵԿ-ի 67 կետի ու «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 23-րդ հոդվածի 3-րդ կետի պահանջներին հակասող գործողություններ. այն է երթևեկության անվտանգությունն ապահովելու ու տվյալ վրաերթը կանխելու նպատակով տեխնիկական տեսակետից ուշադիր չի հետևել ճանապարհատրանսպորտային իրադրությանը և ճանապարհը` իր ընթացքի ուղղության երթևեկելի ուղեմասում, աջից դեպի ձախ ուղղությամբ հատող հետիոտնին հայտնաբերելու պահից սկսած ժամանակին միջոցներ չի ձեռնարկել ավտոմեքենայի ընթացքը դանդաղեցնելու կամ էլ այն լրիվ կանգնեցնելու համար, որի արդյունքում ավտոմեքենայի առջևի ձախ հատվածով վրաեթրի է ենթարկել հետիոտն Վազգեն Փաշոյի Դարբինյանին և անզգուշությամբ պատճառել նրան մահ, դրանցով իսկ պայմանավորել տվյալ վրաերթի առաջացումը՝ ինքն իրեն զրկելով այն կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից, որից հետո խախտելով «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 24 հոդվածի 2-րդ կետի «Դ» ենթակետի պահանջը՝ թողել է ճանապարհատրանսպորտային պատահարի վայրն ու հեռացել»։ Հիշյալ արարքի համար նա դատապարտվել է ազատազրկման՝ 2 (երկու) տարի ժամկետով՝ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելով 1 (մեկ) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի 3-րդ մասի կիրառմամբ, հաշվակցելով կալանքի տակ գտնվող 19 (տասնինը) օրը ամբաստանյալ Արտաշես Գասումյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ է նշանակվել ազատազրկում 1 (մեկ) տարի 11 (տասնմեկ) ամիս 11 (տասնմեկ) օր ժամկետով՝ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելով 1 (մեկ) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով։ (տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն, գ․թ․7-26) 11. ՀՀ Արդարադատության նախարարության պրոբացիայի ծառայության 2024 թվականի դեկտեմբերի 9-ի՝ վերահսկողության ավարտի վերաբերյալ տեղեկանքը, որի համաձայն՝ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի նկատմամբ վերահսկողություն է սահմանվել 2024 թվականի հունիսի 10-ին, որն ավարտվել է 2024 թվականի դեկտեմբերի 8-ին։ (տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն, գ․թ․55) 12. Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի առողջական վիճակի վերաբերյալ բժշկական փաստաթղթերը, որոնց համաձայն նրա մոտ են մի շարք հիշանդություններ, այդ թվում՝ ախտորոշվել «Կվինկեի այտուց»։ (տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն) Դատարանի իրավական վերլուծությունը. 13. Ներկայացված մեղադրանքը մեղադրյալի կողմից ընդունելու և գործը արագացված վարույթով քննելու պայմաններում՝ Դատարանը, գործով ձեռքբերված ապացույցների ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չկատարելով, արձանագրում է, որ մեղադրյալ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանը կատարել է իրեն մեղսագրված հանցանքը, այն ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ի մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին։ 14. Հաստատված համարելով մեղադրյալ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի մեղավորությունն իրեն մեղսագրված հանցանքի կատարման մեջ՝ Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է անդրադառնալ մեղադրյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հետ կապված հետևյալ հարցերին. ա) արդյո՞ք ապացուցված են մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները. բ) մեղադրյալն արդյո՞ք ենթակա է պատժի իր կատարած հանցանքի համար. գ) ի՞նչ պատիժ պետք է նշանակվի մեղադրյալի նկատմամբ. դ) մեղադրյալն արդյո՞ք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը. 15. Անդրադառնալով «ա» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` «Պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև սույն հոդվածի 1-ին մասով չնախատեսված մեղմացնող այլ հանգամանքներ:»: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 71-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Քրեական պատասխանատվությունը կամ պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ են՝ 1) հանցանքը դատվածություն ունեցող անձի կողմից կատարելը, (…)»: 15.1. Դատարանը որպես մեղադրյալ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի պատիժը մեղմացնող հանգամանք է դիտարկում այն, որ՝ ներկայացված մեղադրանքում իրեն մեղավոր է ճանաչել, զղջացել է իր կատարած արարքի համար (տե՛ս, mutatis mutandis, Սերոբ Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2012 թվականի նոյեմբերի 1-ի թիվ ՍԴ/0109/01/12 որոշման 26-րդ կետը)։ 15.2. Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի պատասխանատվությունը կամ պատիժը ծանրացնող հանգամանք է հանցանքը կատարելու պահին դատվածություն ունենալը։ 16․Անդրադառնալով «բ» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ սույն քրեական գործով մեղադրյալ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանին պատժից ազատելու հիմքեր առկա չեն, հետևաբար՝ նա ենթակա է պատժի իր կատարած հանցանքի համար։ 17․Անդրադառնալով «գ» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ «Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակաազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը:»: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «Պատժի նպատակներն են` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները:»: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները: 2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ (…):»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.4-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «Դատարանը արագացված վարույթի արդյունքով մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ՝ հաշվի առնելով Հայաuտանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի վերաբերելի դրույթները»։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 77-րդ հոդվածի 4.1-ին մասի համաձայն՝ «Արագացված վարույթ կիրառելու դեպքում պատիժը չի կարող գերազանցել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի համար նախատեսված առավելագույն չափի կամ ժամկետի երեք քառորդը։ Եթե առավել խիստ պատժատեսակի երեք քառորդը պակաս է ստացվում սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի նվազագույն չափից կամ ժամկետից, ապա այն չի կարող պակաս լինել նվազագույն չափից կամ ժամկետից»։ 17.1․ Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են՝ ա) օրինականությունը, բ) արդարությունը, գ) պատժի անհատականացումը, դ) մարդասիրությունը: Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս: Պատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպ՝ ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները՝ ՀՀ քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն։ Նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջներից է այն, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին: Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա: Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով: Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս: Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն: Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ: Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը: Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում կարևորվում է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը: Պատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը: 17․2․Վերը մեջբերված իրավական նորմերում և դիրքորոշումներում սահմանված չափանիշների համատեքստում մեղադրյալ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի նկատմամբ պատժի տեսակը որոշելիս Դատարանը հաշվի է առնում հետևյալը. - նրա կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով կատարված հանցագործության բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, մասնավորապես այն, որ նրան մեղսագրված արարքը երթևեկության անվտանգության և տրանսպորտի շահագործման սահմանված կարգի դեմ ուղղված, դիտավորյալ ոչ մեծ ծանրության հանցագործություն է, դրևսորվել է տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից զրկված անձի կողմից կատարվելու տեսակով, - խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, - այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, - պատասխանատվությունը կամ պատիժը մեղմացնող՝ սույն դատավճռի 15.1.-րդ կետում շարադրված հանգամանքը, պատասխանատվությունը կամ պատիժը ծանրացնող՝ սույն դատավճռի 15.2.-րդ կետում շարադրված հանգամանքը, ինչպես նաև այն արարքի բնութագիրը, որի համար Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանը հանցանքի կատարման պահին ունեցել է դատվածություն (տե՛ս սույն դատավճռի 9-10-րդ կետերը), - անձը բնութագրող հանգամանքները, այդ թվում՝ տարիքը, առողջական վիճակը (տե՛ս սույն դատավճռի 12-րդ կետը)։ Վերոգրյալի համատեքստում Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նաև արձանագրել, որ ՀՀ քրեական օրենսգքրի 76-րդ հոդվածով՝ ռեցիդիվի դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնները սույն դեպքում կիրառելի չեն, քանի որ նախկինում մեղադրյալ Արտաշես Գասումյանը դատապարտվել է անզույշ հանցագործության կատարման համար։ Վերոգրյալի հաշվառմամբ՝ նկատի ունենալով այն, որ մեղադրյալ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի կողմից կատարած սույն հանցանքը բնութագրվում է հանրային վտանգավորության հարաբերականորեն ցածր աստիճանով՝ Դատարանը հանգում է այն հետևության, որ տվյալ դեպքում սանկցիայով նախատեսված ամենամեղմ պատժատեսակի՝ տուգանքի միջոցով հնարավոր է ապահովել պատժի նպատակների իրացվելիությունը: 17․3․ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ «Սույն օրենսգրքում օգտագործվում են հետևյալ հասկացությունները. (...) 6) ամսական եկամուտ` հանցանքն ավարտվելու օրվան նախորդող 12 ամիսների ընթացքում անձի ստացած միջին ամսական եկամտի 35 տոկոսը: Միջին ամսական եկամտի մեջ հաշվարկվում են ստացվող աշխատավարձը և դրան հավասարեցված այլ վճարումները, անձի կողմից իր ակտիվների ներդրմամբ (տրամադրմամբ) այլ անձանց գործունեությունից ստացված եկամուտը (շահաբաժինը, տոկոսը, ռոյալթին, վարձակալական վճարը): Ամսական եկամուտը հաշվարկելիս հաշվի չեն առնվում դրանց համար վճարվող հարկերը, տուրքերը կամ այլ վճարներ. 7) նվազագույն աշխատավարձ՝ «Նվազագույն ամսական աշխատավարձի մասին» օրենքով սահմանված նվազագույն ամսական աշխատավարձի չափը. (...)»: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 59-րդ հոդվածի համաձայն՝ «(…) 3. Տուգանքը որպես հիմնական պատիժ սահմանվում է ոչ մեծ և միջին ծանրության հանցագործությունների համար՝ հանցանք կատարած անձի ամսական եկամտի հնգապատիկից հիսնապատիկի չափով։ (…) 5. Հանցանք կատարած անձի եկամտի բացակայության կամ դրա չափը պարզելու անհնարինության դեպքում տուգանքի չափը հաշվարկվում է հանցանքը կատարելու պահին նվազագույն աշխատավարձի չափով: Տուգանքի չափը որոշվում է նույն կարգով, եթե հանցանք կատարած անձի եկամուտն առաջացել է հանցանքն ավարտվելուց հետո։ Տուգանքի չափը որոշվում է նույն կարգով նաև այն դեպքում, երբ անձի ամսական եկամտի հաշվարկի արդյունքով դրա չափը պակաս է ստացվում նվազագույն աշխատավարձի չափից: (…) 7. Տուգանքի նշանակման հնարավորությունը և չափը դատարանը որոշում է՝ հաշվի առնելով հանցագործության ծանրությունը, հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթն ու չափը, հանցագործությամբ ստացված գույքային կամ ոչ գույքային բնույթի օգուտները, դատապարտվողի ու նրա ընտանիքի գույքային դրությունը, ինչպես նաև դատապարտվողի՝ եկամուտ ստանալու հնարավորությունը կամ նրան պատկանող այնպիսի գույքի առկայությունը, որի վրա կարող է բռնագանձում տարածվել: 8. Եթե դատապարտվողն ի վիճակի չէ անհապաղ և ամբողջությամբ վճարելու նշանակված տուգանքը, ապա դատարանը նրա համար վճարման ժամկետ է սահմանում՝ առավելագույնը 1 տարի, կամ թույլատրում է տուգանքը մաս առ մաս վճարել նույն ժամկետում։ (…)»: «Նվազագույն ամսական աշխատավարձի մասին» ՀՀ օրենքի 1-ին հոդվածի համաձայն՝ «Հայաստանի Հանրապետությունում նվազագույն ամսական աշխատավարձը սահմանել 75000 դրամ»։ Վերոգրյալի հիման վրա, նկատի ունենալով սույն դատավճռի նախորդ կետում նշված հանգամանքները, այդ թվում՝ մեղադրյալի անձը, ինչպես նաև նրա գույքային դրությունը բնութագրող տվյալները՝ Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ պետք է նշանակել տուգանք՝ այն սահմանելով նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի չափով: Նկատի ունենալով, որ հանցանքն ավարտվելու օրվան նախորդող 12 ամիսների ընթացքում Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի կողմից եկամուտ ունենալու վերաբերյալ տվյալները բացակայում են (ավելին՝ տվյալ ժամանակահատվածում առավելապես պատիժ է կրել քրեակատարողական հիմնարկում)` Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված տուգանքի չափը պետք է հաշվարկել հանցանքը կատարելու պահին նվազագույն աշխատավարձի` 75.000 (յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամի հաշվարկով, որը կազմում է 375.000 (երեք հարյուր յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամ։ 17․4․ Հաշվի առնելով, որ սույն հանցանքը մեղադրյալ Ա․Գասումյանը կատարել է 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքով (այսուհետ՝ Նախկին օրենսգիրք) սահմանված կանոններով դատապարտված լինելու և սահմանված պատժից պայմանական վաղաժամկետ ազատվելուց հետո՝ փորձաշրջանի ընթացքում՝ Դատարանը Նախկին օրենսգրքի կարագավորումների համատեքստում պետք է քննարկման առարկա դարձնի նաև դրա քրեաիրավական հետևանքների հարցը։ Այսպես Նախկին օրենսգրքի 76-րդ հոդվածի 6-րդ մասի համաձայն՝ «Եթե փորձաշրջանի ընթացքում դատապարտյալը՝ (...) 3) կատարում է դիտավորյալ հանցանք, ապա դատարանը նրա նկատմամբ պատիժ է նշանակում սույն օրենսգրքի 67-րդ հոդվածով նախատեսված կանոններով: Նույն կանոններով պատիժ է նշանակվում, եթե կատարվել է անզգույշ հանցանք, և դատարանը վերացնում է պայմանական վաղաժամկետ ազատումը:»։ Նույն օրենսգրքի 67-րդ հոդվածը սահմանում է դատավճիռների համակցությամբ պատիժ նշանակելու կանոնները։ Նախկին օրենսգրքի 67-րդ հոդվածին համապատասխանում է գործող օրենսգրի 75-րդ հոդվածը, որի համաձայն՝ «1. Եթե դատավճիռ կայացնելուց հետո, բայց մինչև պատիժը լրիվ կրելը դատապարտյալը նոր հանցանք է կատարել, ապա դատարանը նոր դատավճռով նշանակված պատժին լրիվ կամ մասնակիորեն գումարում է նախորդ դատավճռով նշանակված պատժի չկրած մասը: 2. Դատավճիռների համակցությամբ վերջնական պատիժը, բացառությամբ ազատազրկման ձևով վերջնական պատժի, չի կարող գերազանցել սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասով պատժի տվյալ տեսակների համար սահմանված առավելագույն չափը: (…) 4. Դատավճիռների համակցությամբ ազատազրկման ձևով վերջնական պատիժը պետք է ավելի մեծ լինի ինչպես նոր հանցագործության համար նշանակված պատժից, այնպես էլ նախորդ դատավճռով նշանակված պատժի չկրած մասից: 5. Դատավճիռների համակցությամբ պատիժ նշանակելիս լրացուցիչ պատիժների միացումը կատարվում է սույն օրենսգրքի 74-րդ հոդվածի 10-րդ մասով սահմանված կանոններով:»։ Նույն օրենսգրքի 74-րդ հոդվածի 10-րդ մասի համաձայն՝ «Հանցագործությունների համակցության դեպքում նշանակված հիմնական պատժին կարող են միացվել համակցությունը կազմող հանցանքների համար նշանակված լրացուցիչ պատիժները: Լրացուցիչ պատիժները լրիվ կամ մասնակիորեն գումարելու դեպքում վերջնական լրացուցիչ պատիժը չի կարող գերազանցել սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասով պատժի տվյալ տեսակի համար սահմանված առավելագույն ժամկետը կամ չափը:»։ Մեջբերված նորմերի վերլուծությունից երևում է, որ պատժից պայմանական վաղաժամկետ ազատվելու արդյունքում սահմանված փորձաշրջանի ընթացքում դիտավորյալ հանցանք կատարելու դեպքում՝ պատժից պայմանական վաղաժամկետ ազատումը պետք է վերացվի և անձի նկատմամբ պատիժ նշանակվի դատավճիռների համակցության կանոններով։ Ընդ որում՝ այդ տեսանկյունից օրենսդիրը որևէ առանձնահատկություն կամ բացառություն չի սահմանել հանցանքը բացահայտելու պահին փորձաշրջանի ժամկետն ավարտված լինելու հանգամանքով պայմանավորված։ Դատարանն արձանագրում է նաև, որ դատավճռիների համակցության դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնները սահմանող նորմերի բովանդակությունից երևում է, որ դատարանը նոր դատավճռով նշանակված պատժին պետք է գումարի նախորդ դատավճռով նշանակված պատժի չկրած մասը: Ընդ որում՝ դատարանն իրավասու է նախորդ դատավճռով նշանակված պատժի չկրած մասը գումարել լրիվ կամ մասնակիորեն։ Դատարանն անհրաժեշտ է համարում ընդգծել նաև, որ ի տարբերություն հանցագործությունների համակցության դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնների՝ սույն դեպքում պատժի չկրած մասը գումարելու դեպքում դատարանը կաշկանդված չէ տվյալ պատժատեսակի համար սահմանված նվազագույն չափով։ Այս համատեքստում օրենսդիրը հատուկ կանոններով կարգավորելով նշանակվելիք վերջնական պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները, ի թիվս այլոց, սահմանել է, որ ազատազրկման ձևով վերջնական պատիժը պետք է ավելի մեծ լինի ինչպես նոր հանցագործության համար նշանակված պատժից, այնպես էլ նախորդ դատավճռով նշանակված պատժի չկրած մասից: Համադրելով դատավճիռների համակցության դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնները՝ Դատարանն արձանագրում է, որ դրանցով հատուկ կանոններ նախատեսված չեն ազատությունից զրկելու հետ չկապված և ազատարկման պատժատեսակով չփոխարկվող պատժատեսակները (այդ թվում՝ տուգանքը) ազատազրկման հետ գումարելիս վերջնական պատժի առավելագույն կամ նվազագույն սահմաների վերաբերյալ։ Իսկ վերը վկայակոչված կանոնը կարող է կիրառելի լինել բացառապես այն իրավիճակներում, երբ անձի նկատմամբ նոր դատավճռով նշանակվի ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 78-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված պատժատեսակներից որևէ մեկը (կարճաժամկետ ազատազրկում, կարգապահական գումարտակում պահել, ազատության սահմանափակում, հանրային աշխատանքներ), հակառակ դեպքում ազատազրկման ձևով նշանակվելիք պատիժը որևէ իրավիճակում չի կարող մեծ լինել նախորդ դատավճռով նշանակված պատժի չկրած մասից։ Վերոգրյալի հաշվառմամբ Դատարանը գտնում է, որ այն դեպքում, երբ նոր հանցանքի համար ազատությունից զրկելու հետ չկապված և ազատազրկման ոչ փոխարկելի պատիժ է նշանակվում, ապա դրան նախորդ դատավճռով նշանակված ազատազրկման չկրած մասը գումարելիս դատարանն իրավասու է կիրառել ինչպես դրա լրիվ, այնպես էլ մասնակի գումարման կանոնը։ Իսկ վերջինների կիրառելիության հարցը լուծելիս Դատարանը պետք է ղեկավարվի պատժի նշանակման ընդհանուր կանոներով՝ հիմք ընդունելով, ի թիվս այլոց, ինչպես նախկին հանցանքի բնույթը, վտանգավորության աստիճանը, փորձաշրջանի ընացքում անձի դրևսորած ընդհանուր վարքագիծը, դրա տևողությունը, պատիժ նշանակելու պահին այն ավարտված լինելու հանգամանքը կամ մնացած ժամանակահատվածի տևողությունը, նոր հանցանքի բնույթը և վտանգավորության աստիճանը։ 17․4․1. Նախորդ կետում մեջբերված իրավական նորմերը և դիրքորոշումները կիրառելով սույն գործի փաստական հանգամանքների վրա՝ Դատարանը հաշվի է առնում սույն դատավճռի 17.2.-րդ կետում նշված հանգամանքները, Արտաշես Գասումյանի կողմից կատարված նախկին հանցանքի բնույթը և վտանգավորության աստիճանը (տե՛ս սույն դատավճռի 10-րդ կետը), դրա համար ազատազրկման ձևով նշանակված պատժի փաստացի կրած ժամանակահատվածը (մեկ տարի վեց ամիս երկու օր), փորձաշրջանի ժամանակահատվածը (հինգ ամիս քսանութ օր), փորձաշրջանի ընթացքում դրա պայմանների խախտման այլ դեպքերի վերաբերյալ տվյալների բացակայությունը և պատիժ նշանակելու պահին այն ավարտված լինելը, սույն գործով նրան վերագրված արարքի հարաբերականորեն նվազ վտանգավորության աստիճանը։ Նշված հանագամանքներն ամբողջության մեջ գնահատելու պայմաններում Դատարանը գտնում է, որ Նախկին օրենսգրքի 76-րդ հոդվածի 6-րդ մասի 3-րդ կետի կիրառմամբ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի պայմանական վաղաժամկետ ազատումը ենթակա է վերացման, իսկ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի 1-ին մասի կանոններով՝ թիվ ԵԴ/0857/01/21 քրեական գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2022 թվականի հունվարի 31-ի դատավճռով նշանակված պատժի չկրած մասը մասնակի գումարելու արդյունքում մեղադրյալ Արտաշես Գասումյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ պետք է սահմանել ազատազրկում 1 (մեկ) ամիս ժամկետով և տուգանք նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի՝ 375,000 (երեք հարյուր յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով։ Դատարանը գտնում է, որ վերոնշյալ պատժատեսակները և դրանց չափերը սույն դեպքում համաչափ են մեղադրյալ Արտաշես Գասումյանի անձին և նրա կատարած հանցանքին, բավարար են պատժի նպատակների իրագործման տեսանկյունից և բխում են պատժի նշանակման՝ օրինականության, արդարության, պատժի անհատականացման և մարդասիրության սկզբունքներիցը: Անդրադառնալով հիշյալ դատավճռով դատապարտյալ Արտաշես Գասումյանի նկատմամբ նշանակված լրացուցիչ պատժին՝ 1 (մեկ) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելուն՝ Դատարանն արձանագրում է, որ դատավճռների համակցությամբ պատիժ նշանակելու դեպքում լրացուցիչ պատիժները հիմնական պատժին միացնելու հարցը կարգավորվում է հանցագործությունների համակցությամբ պատիժ նշանակելու կանոններով, վերջինների համաձայն՝ լրացուցիչ պատիժները հիմնական պատժին միացնելու հայեցողությունը թողնված է Դատարանին, իսկ տվյալ պատժատեսակի համար սահմանված նվազագույն չափից քիչ չի կարող գումարվել։ Սույն դեպքում հաշվի առնելով, որ նշված պատիժը գտնվում է ի կատար ածման փուլում, նկատի ունենալով, որ դատավճռի կայացման պահին դրա չկրած մասը քիչ է տվյալ պատժատեսակի համար սահմանված նվազագույն չափից, ինչպես նաև նկատի ունենալով դատավճռի բողոքարկման, ուժի մեջ մտնելու քրեադատավարական կանոները՝ Դատարանը գտնում է, որ տվյալ պատժատեսակը սույն գործով նշանակված վերջնական պատժին միացնելու իրավական հիմքերը և նպատակահարմարությունը բացակայում են, ուստի այն ենթակա է կատարման առանձին՝ թիվ ԵԴ/0857/01/21 քրեական գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2022 թվականի հունվարի 31-ի դատավճռի կատարման շրջանակներում։ 18. Անդրադառնալով «դ» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Արտաշես Գասումյանը պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը։ 19. Անդրադառնալով արտավարութային փաստաթղթեր ճանաչված ապացույցներին՝ Դատարանը գտնում է, որ դրանք անհրաժեշտ է պահել վարույթի նյութերի հետ՝ դրանք պահելու ամբողջ ընթացքում: 20. Նկատի ունենալով, որ սույն քրեական գործով գույքային հայցի, գույքի վրա արգելանք դնելու, վարույթային ծախսերի, իրեղեն ապացույցների վերաբերյալ տվյալներ առկա չեն՝ Դատարանն այդ հարցերը համարում է լուծված։ 21․ Անդրադառնալով մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցին՝ բացակայելու արգելքին, Դատարանը գտնում է, որ մինչև սույն դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը նրա նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը պետք է թողնել անփոփոխ՝ դատական ակտի հնարավոր բողոքարկման դեպքում մեղադրյալի դատավարական պարտականությունների պատշաճ կատարումն ապահովելու համար: Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 342-րդ, 347-350-րդ, 464.1-464.5-րդ հոդվածներով՝ Դատարանը Վ Ճ Ռ Ե Ց 1․ Մեղադրյալ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքում և դատապարտել տուգանքի՝ նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի՝ 375․000 (երեք հարյուր յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով։ 2. ՀՀ քրեական օրենսգրքի (ընդունված 2003 թվականի ապրիլի 18-ին) 76-րդ հոդվածի 6-րդ մասի 3-րդ կետի կիրառմամբ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի պայմանական վաղաժամկետ ազատումը վերացնել․ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի 1-ին մասի կիրառմամբ ՝ թիվ ԵԴ/0857/01/21 քրեական գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2022 թվականի հունվարի 31-ի դատավճռով նշանակված պատժի չկրած մասը մասնակի գումարելու արդյունքում մեղադրյալ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ սահմանել ազատազրկում 1 (մեկ) ամիս ժամկետով և տուգանք նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի՝ 375,000 (երեք հարյուր յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով։ Ազատազրկման ձևով նշանակված պատժի կրման սկիզբը հաշվել Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանին փաստացի արգելանքի վերցնելու պահից։ 3. Մեղադրյալ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ բացակայելու արգելքը, թողնել անփոփոխ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։ 5. Դատավճիռը վերաքննության կարգով կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` ստանալու օրվանից հետո՝ մեկամսյա ժամկետում: 6․ Դատավճիռը չի կարող բողոքարկվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 373-րդ հոդվածով և 375-րդ հոդվածի 1-3-րդ մասերով նախատեսված հիմքերով: ԴԱՏԱՎՈՐ ԱՆԻ ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ |
|---|---|
| Դատական ակտի ամսաթիվը | 05-03-2025 |
Գործը հանձնվել է գրասենյակ
| Գործը հանձնվել է գրասենյակ | 18-09-2025 |
|---|---|
| Էջերի քանակ | գործը 2 հատորից 1-ին հատոր 66 թերթ, 2-րդ հատոր 59 թերթ: |
Բողոքարկվել է
| Բողոքարկվել է | Ըստ էության լուծող դատական ակտը |
|---|---|
| Ամսաթիվ | 08-09-2025 |
Գործն ուղարկվել է
| Գործը ուղարկվել է | 19-09-2025 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 2 հատոր |
| ՈՒր(դատարան) | Քրեական վերաքննիչ |
| Ելքի գրության համարը | Ե-109952 |
Գործը ստացվել է (կատարումն ապահովելու համար, և ... )
| Ամսաթիվ | 02-04-2026 |
|---|
Դատական գործ N: ԵԴ1/0108/01/25
Քրեական վերաքննիչ
Ստացվել է վերաքննիչ բողոք
| Ամսաթիվ | 09-09-2025 |
|---|---|
| Ամսաթիվ | 08-09-2025 |
| Ում կողմից է բերվել բողոքը | Պաշտպան |
| Բողոքը բերող անձը | |
| Անուն | Հովհաննես |
| Ազգանուն | Վարդանյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Բողոքի բովանդակությունը | Արտաշես Գասումյան Բեկանել Երևան քաղաքի առաջին /Կենտրոն/ ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 05.03.2025թ-ի դատավճիռը և կայացնել նոր դատական ակտ՝ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանին պատժից վաղաժամկետ ազատվելու պայմաններում սահմանված փորձաշրջանը վերացնելը ճանաչել ոչ իրավաչափ և վերջնական պատիժ սահմանել տուգանք՝ 375.000 ՀՀ դրամ գումարի չափով: |
| Բողոքի ստացման կարգը | Հանձնվել է փոստին |
| Չափահաս | Այո |
Գործը ստացվել է
| Գործի ստացման ամսաթիվ | 23-09-2025 |
|---|---|
| Վիճակագրական տողի համարը | 15.4 |
| Գործը ստացվել է | Երևանի քրեական դատարան |
Գործն ըստ էության լուծող դատական ակտի դեմ
| Ըստ էության լուծող դատական ակտեր | Դատավճիռ (արդարացման/մեղադրական) |
|---|
Մակագրել
| Ամսաթիվ | 23-09-2025 |
|---|---|
| Նախագահող դատավոր | |
| Անուն | Մխիթար |
| Ազգանուն | Պապոյան |
| Դատավոր | |
| Անուն | Լուսինե |
| Ազգանուն | Աբգարյան |
| Դատավոր | |
| Անուն | Ռոբերտ |
| Ազգանուն | Պապոյան |
Ընդունվել է վարույթ
| Ամսաթիվ | 30-09-2025 |
|---|
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 14-10-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 16:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 6 |
| Նիստը | Չի կայացել |
| Չկայացման պատճառը | Նախագահող դատավորի և դատական կազմի դատավոր Ռ.Պապոյանի՝ միջբուհական դատախաղի արդյունքների գնահատման հանձնաժողովի աշխատանքներին մասնակցելու պատճառով: |
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 28-10-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 16:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 6 |
| Նիստը | Կայացել է |
Վերաքննիչ բողոքը մերժվել է և ստորադաս դատարանի դատական ակտը թողնվել է անփոփոխ
| Անփոփոխ թողնված դատական ակտը | Պատճառաբանվել է |
|---|---|
| Ամսաթիվ | 28-10-2025 |
| Ամբաստանյալ | |
| Անուն | Արտաշես |
| Ազգանուն | Գասումյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Քր. դատ. օր. հոդված | |
| Քր. դատ. օր. հոդված | |
| Քր. դատ. օր. հոդված | |
| Քր.օր. հոդված |
Դատական ակտ
| Դատական ակտ | ԵԴ1/0108/01/25 ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈւԹՅԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ ՈՐՈՇՈւՄ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈւԹՅԱՆ ԱՆՈւՆԻՑ «28» հոկտեմբերի 2025թ. ք.Երևան ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ` Վերաքննիչ դատարան) Նախագահող դատավոր դատավորներ դատական նիստերի քարտուղար մեղադրյալ պաշտպան Մ.Պապոյան Ռ․Պապոյան Լ․Աբգարյան Հ.Հակոբյան Ա.Գասումյան Հ.Վարդանյան դռնբաց դատական նիստում, քննության առնելով մեղադրյալ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի (ծնված՝ 1996 թվականի հունիսի 21-ին Երևան քաղաքում, ազգությամբ՝ հայ, ՀՀ քաղաքացի, ութամյա կրթությամբ, չամուսնացած, ըստ իր հայտարարության՝ մասնավոր կարգով աշխատում է որպես գազի կաթսաներ վերանորոգող, բնակվում է Երևան քաղաքի Նորագավիթ 1-ին փողոցի 104-րդ տանը) վերաբերյալ Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի քրեական դատարանի (այսուհետ` Առաջին ատյանի դատարան) 2025 թվականի մարտի 5-ի դատավճռի դեմ մեղադրյալ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի պաշտպան Հովհաննես Վարդանյանի վերաքննիչ բողոքը` ՊԱՐԶԵՑ Գործի դատավարական նախապատմությունը. 2024 թվականի հոկտեմբերի 10-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՃՏՀ քննության բաժնի քննիչ Հ.Կիրակոսյանի արձանագրությամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախաձեռնվել է թիվ 60631124 քրեական վարույթը: 2024 թվականի դեկտեմբերի 17-ին Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Դ.Մարգարյանի որոշմամբ թիվ 60631124 քրեական վարույթով Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով՝ այն արարքի համար, որ նա տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված լինելու պայմաններում 2024 թվականի օգոստոսի 25-ին՝ ժամը 17։20-ի սահմաններում, վարել է «Մերսեդես» մակնիշի 37 BL 198 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան։ Այսպես. Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանը թիվ ԵԴ/0857/01/21 քրեական գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի` 2022 թվականի հունվարի 31-ին կայացված դատավճռով զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից 1 (մեկ) տարի 6 (վեց) ամիս ժամանակով՝ սկսած 2024 թվականի հունիսի 10-ից մինչև 2025 թվականի դեկտեմբերի 10-ը, որի մասին պատշաճ ծանուցվել է: Տեղյակ լինելով, որ զրկված է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից՝ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանը, զրկման ժամկետը դեռ չլրացած, 2024 թվականի օգոստոսի 25-ին՝ ժամը 17:20-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Սարյան փողոցում վարել է «Մերսեդես» մակնիշի 37 BZ 198 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը, որի վերաբերյալ ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության կրտսեր պարեկ Հովսեփ Հովսեփյանի կողմից նույն օրը՝ ժամը 17:30-ին, կազմվել է վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180415233 արձանագրությունը: 2024 թվականի դեկտեմբերի 17-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՃՏՀ քննության բաժնի քննիչ Հ.Կիրակոսյանի որոշմամբ թիվ 60631124 քրեական վարույթով մեղադրյալ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել բացակայելու արգելքը: 2025 թվականի հունվարի 9-ին Արտաշես Գասումյանի վերաբերյալ թիվ 60631124 քրեական վարույթի նյութերը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել են Առաջին ատյանի դատարան, որտեղ քրեական գործին շնորհվել է ԵԴ1/0108/01/25 համարը։ Առաջին ատյանի դատարանի 2025 թվականի մարտի 5-ի թիվ ԵԴ1/0108/01/25 դատավճռով մեղադրյալ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքում և դատապարտվել տուգանքի՝ նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի՝ 375․000 (երեք հարյուր յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով։ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 76-րդ հոդվածի 6-րդ մասի 3-րդ կետի կիրառմամբ՝ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի պայմանական վաղաժամկետ ազատումը վերացվել է: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի 1-ին մասի կիրառմամբ՝ թիվ ԵԴ/0857/01/21 քրեական գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2022 թվականի հունվարի 31-ի դատավճռով նշանակված պատժի չկրած մասը մասնակի գումարելու արդյունքում մեղադրյալ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ է սահմանվել ազատազրկում՝ 1 (մեկ) ամիս ժամկետով և տուգանք նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի՝ 375.000 (երեք հարյուր յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով։ Ազատազրկման ձևով նշանակված պատժի կրման սկիզբը որոշվել է հաշվել Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանին փաստացի արգելանքի վերցնելու պահից։ Մեղադրյալ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ բացակայելու արգելքը, թողնվել է անփոփոխ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։ Վերը նշված դատավճռի օրինակը մեղադրյալ Արտաշես Գասումյանի պաշտպան Հովհաննես Վարդանյանը ստացել է 2025 թվականի օգոստոսի 7-ին: 2025 թվականի սեպտեմբերի 9-ին (փոստային ծառայությանն է հանձնվել 2025 թվականի սեպտեմբերի 8-ին) Վերաքննիչ դատարան է ստացվել մեղադրյալ Արտաշես Գասումյանի պաշտպան Հովհաննես Վարդանյանի վերաքննիչ բողոքը՝ Առաջին ատյանի դատարանի 2025 թվականի մարտի 5-ի թիվ ԵԴ1/0108/01/25 դատավճռի դեմ: Թիվ ԵԴ1/0108/01/25 քրեական գործը Վերաքննիչ դատարան է ստացվել 2025 թվականի սեպտեմբերի 23-ին: 2025 թվականի սեպտեմբերի 23-ին էլեկտրոնային մակագրությամբ թիվ ԵԴ1/0108/01/25 քրեական գործը մակագրվել է Վերաքննիչ դատարանի դատավորներ Մ.Պապոյանին, Ռ.Պապոյանին և Լ.Աբգարյանին (նախագահող դատավորի աշխատակազմին է հանձնվել 2025 թվականի սեպտեմբերի 24-ին): Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը. Պաշտպանը խնդրել է բեկանել Առաջին ատյանի դատարանի 2025 թվականի մարտի 5-ի թիվ ԵԴ1/0108/01/25 դատավճիռը և կայացնել նոր դատական ակտ: Արտաշես Գասումյանի նկատմամբ, թիվ ԵԴ/0857/01/21 քրեական գործով, պատժից վաղաժամկետ ազատվելու պայմաններում սահմանած փորձաշրջանը վերացնելը ճանաչել ոչ իրավաչափ և վերջնական պատիժ սահմանել տուգանք՝ 375.000 (երեք հարյուր յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով: Ներկայացված վերաքննիչ բողոքում մասնավորապես նշված է, որ Առաջին ատյանի դատարանը սահմանված փորձաշրջանի վերացման հիմք է ընդունել նախկին քրեական օրենսդրության կարգավորումները, որն ըստ պաշտպանական կողմի, որևէ կերպ չի կարող իրավաչափ համարվել: Ա.Գասումյանը պատժից վաղաժամկետ ազատ է արձակվել և վերջինի նկատմամբ փորձաշրջան է սահմանվել գործող օրենսդրության կարգավորումներով: Թիվ ԵԴ1/0108/01/25 քրեական գործով քրեական օրենսդրությամբ արգելված արարքը նույնպես կատարել է գործող օրենսդրության կիրառության ժամանակ: Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ Ա.Գասումյանի կողմից սույն քրեական գործով կատարված ենթադրյալ հանցագործությունը կատարվել է գործող քրեական օրենսդրության պայմաններում, ապա ինչպես արարքի հանցավորությունը, այնպես էլ պատժելիությունը և քրեաիրավական այլ հետևանքները պետք է որոշվեն գործող քրեական օրենսգրքով: Ա.Գասումյանի նկատմամբ սահմանված փորձաշրջանի վերացման կամ մարված համարելու հարցի քննարկումը պետք է իրականացվի բացառապես գործող օրենսդրության կարգավորումներով: Պաշտպանական կողմը գտել է, որ նախկին օրենսդրական կարգավորումները կիրառելի են անձի նկատմամբ այնպիսի պայմաններում, երբ անձի նկատմամբ սահմանված պատիժը նշանակվել է հիշյալ օրենսգրքի կանոններով: Միևնույն ժամանակ հարկ է նշել, որ գործող օրենսդրությամբ, անձի վիճակը բարելավող նորմը հետադարձության կանոններով դարձյալ չի կարող կիրառվել, եթե նախատեսված չէ օրենքով: Այլ կերպ ասած, անձի կողմից պատժի կրումը, դրա տեսակը, վաղաժամկետ ազատ արձակումը, վաղեմության ժամկետները և պատժի կրման հետ կապված այլ հանգամանքներ, որոնք պայմանավորված են բացառապես ժամանակի ընթացքի հետ՝ կարգավորվում են նախկին օրենսդրությամբ (Վճռաբեկ դատարանն իր ԼԴ/0004/12/22 նախադեպային որոշմամբ, անդրադարձ է կատարել պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատելու հարցին): Սակայն պատկերն էականորեն փոխվում է, երբ անձի կողմից թույլ է տրվում քրեական օրենքով արգելված արարքի կատարում, որը նախատեսված է գործող քրեական օրենսգրքով: Կարելի է ասել, որ ստեղծվում է մրցակցային իրավիճակ երկու նույնաբովանդակ նորմերի միջև: Հիշյալ դեպքում, պաշտպանական կողմը գտել է, որ պետք է ղեկավարվել արարքի կատարման պահին գործող օրենսգրքի պահանջներով, քանի որ, այն օրենսգիրքը, որով սույն գործով քրեական պատասխանատվության է ենթարկվում Ա.Գասումյանը, նախատեսել է, որ արարքի հանցավորությունը, պատժելիությունը և քրեաիրավական այլ հետևանքները որոշվում են դա կատարելու ժամանակ գործող քրեական օրենքով: Պաշտպանական կողմը գտել է, որ անձի նկատմամբ սահմանված փորձաշրջանի վերացման, ավարտված համարելու կամ չկրած մասը սույն գործով կայացրած դատավճռի հետ համակցելու հարցը պետք է քննվի և լուծվի գործող օրենսդրության սահմաններում, քանի որ թվարկած հանգամանքները ներառվում են օրենսդրի կողմից սահմանված «քրեաիրավական այլ հետևանքներ» եզրույթի մեջ: Ուսումնասիրելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ և 85-րդ հոդվածները՝ հարկ է ընդգծել, որ օրենսդիրն անձի նկատմամբ նախատեսել է փորձաշրջան սահմանելու երկու մեխանիզմ: Առաջին դեպքում, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառմամբ, անձն ի սկզբանե չի ենթարկվում ազատազրկման և վերջինի նկատմամբ սահմանվում է փորձաշրջան 1-5 տարի ժամկետով, մյուս դեպքում` անազատության մեջ գտնվող մեղադրյալը, 85-րդ հոդվածի կիրառմամբ, ազատվում է պատժի կրումից և դարձյալ վերջինի նկատմամբ սահմանվում է փորձաշրջան: Հիշյալ նորմերի դիսպոզիցիայի ուսումնասիրությունից ակնառու է դառնում մի շատ առանցքային հանգամանք: Մասնավորապես, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 16-րդ մասը նախատեսում է, որ եթե փորձաշրջանի ընթացքում անձը կատարել է նոր հանցանք, որը բացահայտվում է փորձաշրջանն անցնելուց հետո, ապա անձը դրա համար պատիժը կրում է առանձին: Մինչդեռ նույն օրենսգրքի 85-րդ հոդվածի դեպքում, որևէ կերպ անդրադարձ չի կատարվում առանձին պատիժ նշանակելու հանգամանքին: Փոխարենն օրենսդիրը նախատեսել է, որ եթե դատապարտյալը փորձաշրջանի ընթացքում կատարում է նոր հանցանք կամ պարզվում է, որ նա հանցանք է կատարել պատիժը կրելու ընթացքում, ապա դատարանը վերացնում է պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատելու վերաբերյալ որոշումը և պատիժ է նշանակում սույն օրենսգրքի 75-րդ հոդվածով սահմանված կարգով: Պաշտպանական կողմը գտել է, որ սույն իրավիճակում, միայն 85-րդ հոդվածի պահանջով սահմանափակվելու և 84-րդ հոդվածի 16-րդ մասի պահանջն անալոգիայով չկիրառելու դեպքում պետք է վերացնել մի որոշում, որը փաստացի արդեն կատարվել է, ինչպես նաև խտրական մոտեցում է ցուցաբերվելու անձանց նկատմամբ: Առաջին դեպքում անձը, գտնվելով փորձաշրջանի մեջ, կրում է որոշակի պարտավորություններ, ենթարկվում որոշակի սահմանափակումների և գտնվում համապատասխան իրավասու մարմնի հսկողության տակ: Թեև փորձաշրջանն անձի նկատմամբ սահմանվում է պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու պայմաններում, սակայն ինքնին պարունակում է որոշակի պատժի տարրեր: Այդ մասին է վկայում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 14-րդ մասով սահմանված այն կարգավորումը, որի համաձայն՝ անցած փորձաշրջանի 2 օրը հաշվվում է կարճաժամկետ ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու կամ ազատազրկման 1 օրվա դիմաց։ Այսպիսով, ցանկացած պարագայում, դատարանի կողմից սահմանած փորձաշրջանը, թեև չի հանդիսանում պատժի տեսակ, այնուամենայնիվ դրանով անձի համար ստեղծվում են որոշակի նախապայմաններ, որոնք իրենցից ենթադրում են պատժի տարրեր: Իսկ փորձաշրջանի ժամկետը լրանալուց հետո, այն վերացնելու և անձին ազատազրկման ենթարկելու դեպքում, կստացվի որ անձը կրկին անգամ քրեական պատասխանատվության է ենթարկվում նույն արարքի համար, ինչը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի 2-րդ մասով արգելված է: Անդրադառնալով խտրական մոտեցման հանգամանքին՝ հարկ է նշել, որ նույնանման դեպքով, ԵԴ1/2004/01/23 քրեական գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի դատարանն արտահայտել է հետևյալ դիրքորոշումը, որը գնահատվել է որպես իրավաչափ դիրքորոշում նաև Վերաքննիչ դատարանի կողմից: «Հասկանալի համարելով, որ օրենսդիրը կարող է մի փոքր տարբերակված խիստ մոտեցում դրսևորել այն դեպքերի համար, երբ անձն արդեն իսկ ազատազրկման ձևով կրում է պատիժը և լավ վարքագծի արդյունքում պայմանականորեն վաղաժամկետ ազատության մեջ է հայտնվում՝ ի տարբերություն այն դեպքերի, երբ անձի նկատմամբ ի սկզբանե պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվում, այնուամենայնիվ, Դատարանը գտնում է, որ երկրորդ մեկնաբանությունը չի կարող կիրառելի լինել, քանի որ նման մեկնաբանման դեպքում կարող ենք առնչվել ոչ ողջամիտ տարբերակված մոտեցում դրսևորված լինելու խնդրի հետ, ինչն, իհարկե, անթույլատրելի է: Նման պայմաններում, հաշվի առնելով, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 85-րդ հոդվածը, ի տարբերություն նույն օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 16-րդ մասի, չի նախատեսում կարգավորումներ փորձաշրջանի ընթացքում անձի կողմից նոր հանցանք կատարելու այն դեպքերի համար, որոնք բացահայտվել են փորձաշրջանն անցնելուց հետո՝ Դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 4-րդ հոդվածի կանոնի կիրառմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 85-րդ հոդվածով անալոգիայով պետք է կիրառվի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 16-րդ մասը՝ հաշվի առնելով, որ տվյալ դեպքում անալոգիայի կիրառումը չի վատթարացնում անձի վիճակը:» Ընդհանրացնելով վերոգրյալը՝ հարկ է նշել, որ Ա.Գասումյանի նկատմամբ սահմանված փորձաշրջանի վերացման կամ մարված համարելու հարցը պետք է քննարկվեր գործող օրենսդրության կանոններով: Միևնույն ժամանակ, հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ Ա.Գասումյանի նկատմամբ սույն գործով քրեական հետապնդում է հարուցվել թիվ ԵԴ/0857/01/21 քրեական գործով նշանակված պատժից վաղաժամկետ ազատվելու և փորձաշրջանը մարված լինելու պայմաններում, բողոքաբերը գտել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 4-րդ հոդվածի կանոնի կիրառմամբ, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 85-րդ հոդվածով անալոգիայով պետք է կիրառվի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 16-րդ մասը: Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` վերաքննությունը և վճռաբեկությունն իրականացվում են բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում: Վերաքննիչ դատարանը, ուսումնասիրելով ներկայացված բողոքը և քրեական գործը, գտնում է, որ մեղադրյալ Արտաշես Գասումյանի պաշտպան Հովհաննես Վարդանյանի վերաքննիչ բողոքը ենթակա է մերժման հետևյալ պատճառաբանությամբ. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի համաձայն՝ պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից կամ ազատություններից սույն օրենսգրքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ: Պատժի նպատակներն են` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները: ՀՀ վճռաբեկ դատարանը 2010 թվականի օգոստոսի 27-ի թիվ ՍԴ/0293/01/09 որոշմամբ դիրքորոշում է հայտնել, որ պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձը բնութագրող տվյալները և, քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով, հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ է և բավարար է այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար: Պատժի տեսակի և չափի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է հաշվի առնի կատարված հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, այդ թվում՝ նրա պատասխանատվությունը մեղմացնող և (կամ) ծանրացնող հանգամանքները: ՀՀ վճռաբեկ դատարանը 2018 թվականի մարտի 20-ի թիվ ԵՇԴ/0001/01/16 որոշմամբ նշել է, որ քրեական իրավունքը հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակվող պատժի արդարացիության չափանիշ է համարում պատժի և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների համաչափությունն արարքի հանրային վտանգավորության բնույթին և աստիճանին, հանցագործության հանգամանքներին ու հանցավորի անձնավորությանը, իսկ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցում՝ հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի ու բնույթի և այլ հանգամանքների ամբողջական գնահատմամբ դատարանի համոզվածությունն այն մասին, որ ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց իրական պատիժը կրելու։ Միևնույն ժամանակ, պայմանավորված մարդասիրության սկզբունքով, անհրաժեշտության դեպքում նախատեսվում է այդ հիմնադրույթներից էական շեղում քրեական ներգործության տնտեսման ուղղությամբ՝ որպես մարդասիրական վերաբերմունք հանցանք կատարած անձի նկատմամբ։ Քրեական իրավունքը, որոշակիացնելով քրեական ներգործության տնտեսման ձևերը, սպառիչ կերպով չի թվարկում այն հանգամանքները, որոնք հիմք կհանդիսանան դատարանի կողմից պատժի արդարացիության հիմքում ընկած համաչափության պահանջից շեղում թույլ տալու համար։ Այլ խոսքով` նախատեսված է այդ հանգամանքների բաց թվարկում` պայմանավորված այն բանով, որ մարդասիրության դրսևորման հիմքերն ոչ թե իրավական, այլ բարոյական կատեգորիաներ են։ Հանցանք կատարած անձը չի կատարում իրավական նշանակություն ունեցող որևէ դրական վարքագիծ, սակայն հանցակազմից դուրս օբյեկտիվորեն գոյություն ունեցող նրա սոցիալ-հոգեբանական առանձնահատկությունները կամ դրանց փոփոխությունը հիմք են սոցիալիզացմանը համընթաց ձևավորվող սոցիալ-բարոյական համակարգի իրացմամբ վերջինիս նկատմամբ մարդասիրություն դրսևորելու համար՝ նպատակ հետապնդելով ապահովելու հասարակությունում նրա անհատականությունը և ինքնադրսևորումը։ Սա ամենևին չի նշանակում որևէ հանդուրժողականություն, ներողամտություն, թողտվություն կամ դատարանի հայեցողություն հանցանք կատարած անձի նկատմամբ։ Դատարանի կողմից մարդասիրության դրսևորումը չի ենթադրում նաև պատժի նպատակներից, տուժողի, հասարակության և պետության շահերից նահանջ, այն պատճառաբանությամբ, որ այդ շեղումը համապատասխանում է հասարակության, սահմանադրական և կոնվենցիոն պահանջին և ավելի մեծ նշանակություն ունի, քան պատժիչ միջոցների կիրառումը։ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը 2019 թվականի դեկտեմբերի 20-ի թիվ ԱՎԴ/0056/01/17 որոշմամբ դիրքորոշում է արտահայտել, որ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ։ Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են։ Հետևաբար, կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա` ելնելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից: Հանցանքի հանրային վտանգավորության բնույթն ու աստիճանը ճիշտ գնահատելու և հանցավորի նկատմամբ համաչափ պատիժ նշանակելու համար անհրաժեշտ է, ի թիվս այլնի, հատուկ ուշադրություն դարձնել հանցավոր վարքագծի դրսևորման եղանակին, հանցանքի կատարման գործիքին և հանցագործության իրադրությանը, պատճառված վնասի բնույթին, արարքի նկատմամբ անձի հոգեբանական վերաբերմունքին, հանցագործության նպատակին և շարժառիթին: ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Սեյրան Աղախանյանի վերաբերյալ 2013 թվականի սեպտեմբերի 13-ի թիվ ԱՎԴ/0082/01/12 որոշմամբ նշել է, որ յուրաքանչյուր գործով նշանակված պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը լուծելիս դատարանը, ի թիվս այլ հանգամանքների (կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափ, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճան, հանցագործության կատարման եղանակ և այլն), պետք է բազմակողմանի վերլուծության ու գնահատման ենթարկի հանցավորի անձը: Պատասխանատվության և պատժի անհատականացման և հետևաբար նաև նշանակված պատժի կրման հարցի լուծման համար էական նշանակություն ունեն հանցավորի անձի ոչ միայն ֆիզիկական ու հոգեկան, այլև սոցիալական առանձնահատկությունների վերաբերյալ փաստական տվյալները: Հետևաբար, հանցավորի պատասխանատվությունն ու պատիժն անհատականացնելիս և նշանակված պատիժը փաստացի կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը պետք է ուսումնասիրի հանցավորի ընտանեկան դրության, նրա խնամքին այլ անձանց առկայության, սոցիալական միջավայրում նրա զբաղեցրած տեղի ու դիրքի, սոցիալական միջավայրում նրա ունեցած բնութագրի և մի շարք այլ հանգամանքների վերաբերյալ փաստական տվյալները: ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Ջ.Շիրվանյանի վերաբերյալ 2015 թվականի դեկտեմբերի 18-ի թիվ ԵԱՔԴ/0091/01/14 որոշմամբ նշել է, որ պատասխանատվության և պատժի անհատականացման հիմք են ոչ միայն կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթն ու աստիճանը, այլև հանցավորի անձը բնութագրող սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական, քրեաբանական և քրեաիրավական, ֆիզիկական հատկությունների համակցությունը (ընտանեկան դրությունը, վարքագիծն աշխատանքում և կենցաղում, աշխատունակությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, սեռը, դատվածությունը և այլն): Հանցավորի ընտանեկան դրությունը, վերջինիս ընտանիքի կյանքի պայմանների վրա նշանակված պատժի ազդեցությունը, նրա խնամքին այլ անձանց առկայությունը, սոցիալական միջավայրում նրա զբաղեցրած տեղն ու դիրքը, սոցիալական միջավայրում նրա ունեցած բնութագիրը և մի շարք այլ հանգամանքների վերաբերյալ փաստական տվյալները գնահատման ենթարկելու անհրաժեշտությունը: Վերաքննիչ դատարանի համար թեև ընդունելի է, որ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի վերոնշյալ որոշումները վերաբերում են նախկին քրեական և քրեական դատավարության օրենսգրքի կարգավորումներին, այնուամենայնիվ գտնում է, որ դրանցում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները կիրառելի են նաև տվյալ դեպքում։ Տվյալ դեպքում Առաջին ատյանի դատարանն արձանագրել է, որ պատժից պայմանական վաղաժամկետ ազատվելու արդյունքում սահմանված փորձաշրջանի ընթացքում դիտավորյալ հանցանք կատարելու դեպքում՝ պատժից պայմանական վաղաժամկետ ազատումը պետք է վերացվի և անձի նկատմամբ պատիժ նշանակվի դատավճիռների համակցության կանոններով։ Ընդ որում՝ այդ տեսանկյունից օրենսդիրը որևէ առանձնահատկություն կամ բացառություն չի սահմանել հանցանքը բացահայտելու պահին փորձաշրջանի ժամկետն ավարտված լինելու հանգամանքով պայմանավորված։ Առաջին ատյանի դատարանն արձանագրել է նաև, որ դատավճիռների համակցության դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնները սահմանող նորմերի բովանդակությունից երևում է, որ դատարանը նոր դատավճռով նշանակված պատժին պետք է գումարի նախորդ դատավճռով նշանակված պատժի չկրած մասը: Ընդ որում՝ դատարանն իրավասու է նախորդ դատավճռով նշանակված պատժի չկրած մասը գումարել լրիվ կամ մասնակիորեն։ Առաջին ատյանի դատարանն անհրաժեշտ է համարել ընդգծել նաև, որ ի տարբերություն հանցագործությունների համակցության դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնների՝ սույն դեպքում պատժի չկրած մասը գումարելու դեպքում դատարանը կաշկանդված չէ տվյալ պատժատեսակի համար սահմանված նվազագույն չափով։ Այս համատեքստում օրենսդիրը հատուկ կանոններով կարգավորելով նշանակվելիք վերջնական պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները, ի թիվս այլոց, սահմանել է, որ ազատազրկման ձևով վերջնական պատիժը պետք է ավելի մեծ լինի ինչպես նոր հանցագործության համար նշանակված պատժից, այնպես էլ նախորդ դատավճռով նշանակված պատժի չկրած մասից: Համադրելով դատավճիռների համակցության դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնները՝ Առաջին ատյանի դատարանն արձանագրել է, որ դրանցով հատուկ կանոններ նախատեսված չեն ազատությունից զրկելու հետ չկապված և ազատազրկման պատժատեսակով չփոխարկվող պատժատեսակները (այդ թվում՝ տուգանքը) ազատազրկման հետ գումարելիս վերջնական պատժի առավելագույն կամ նվազագույն սահմանների վերաբերյալ։ Իսկ վերը վկայակոչված կանոնը կարող է կիրառելի լինել բացառապես այն իրավիճակներում, երբ անձի նկատմամբ նոր դատավճռով նշանակվի ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 78-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված պատժատեսակներից որևէ մեկը (կարճաժամկետ ազատազրկում, կարգապահական գումարտակում պահել, ազատության սահմանափակում, հանրային աշխատանքներ), հակառակ դեպքում ազատազրկման ձևով նշանակվելիք պատիժը որևէ իրավիճակում չի կարող մեծ լինել նախորդ դատավճռով նշանակված պատժի չկրած մասից։ Վերոգրյալի հաշվառմամբ Առաջին ատյանի դատարանը գտել է, որ այն դեպքում, երբ նոր հանցանքի համար ազատությունից զրկելու հետ չկապված և ազատազրկման ոչ փոխարկելի պատիժ է նշանակվում, ապա դրան նախորդ դատավճռով նշանակված ազատազրկման չկրած մասը գումարելիս դատարանն իրավասու է կիրառել ինչպես դրա լրիվ, այնպես էլ մասնակի գումարման կանոնը։ Իսկ վերջինների կիրառելիության հարցը լուծելիս դատարանը պետք է ղեկավարվի պատժի նշանակման ընդհանուր կանոներով՝ հիմք ընդունելով, ի թիվս այլոց, ինչպես նախկին հանցանքի բնույթը, վտանգավորության աստիճանը, փորձաշրջանի ընթացքում անձի դրսևորած ընդհանուր վարքագիծը, դրա տևողությունը, պատիժ նշանակելու պահին այն ավարտված լինելու հանգամանքը կամ մնացած ժամանակահատվածի տևողությունը, նոր հանցանքի բնույթը և վտանգավորության աստիճանը։ Առաջին ատյանի դատարանը հաշվի է առել Արտաշես Գասումյանի կողմից կատարված նախկին հանցանքի բնույթը և վտանգավորության աստիճանը, դրա համար ազատազրկման ձևով նշանակված պատժի փաստացի կրած ժամանակահատվածը (մեկ տարի վեց ամիս երկու օր), փորձաշրջանի ժամանակահատվածը (հինգ ամիս քսանութ օր), փորձաշրջանի ընթացքում դրա պայմանների խախտման այլ դեպքերի վերաբերյալ տվյալների բացակայությունը և պատիժ նշանակելու պահին այն ավարտված լինելը, սույն գործով նրան վերագրված արարքի հարաբերականորեն նվազ վտանգավորության աստիճանը։ Նշված հանգամանքներն ամբողջության մեջ գնահատելու պայմաններում Առաջին ատյանի դատարանը գտել է, որ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 76-րդ հոդվածի 6-րդ մասի 3-րդ կետի կիրառմամբ Արտաշես Գասումյանի պայմանական վաղաժամկետ ազատումը ենթակա է վերացման, իսկ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի 1-ին մասի կանոններով՝ թիվ ԵԴ/0857/01/21 քրեական գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2022 թվականի հունվարի 31-ի դատավճռով նշանակված պատժի չկրած մասը մասնակի գումարելու արդյունքում մեղադրյալ Արտաշես Գասումյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ պետք է սահմանել ազատազրկում 1 (մեկ) ամիս ժամկետով և տուգանք նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի՝ 375.000 (երեք հարյուր յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով։ Առաջին ատյանի դատարանը գտել է, որ վերոնշյալ պատժատեսակները և դրանց չափերը սույն դեպքում համաչափ են մեղադրյալ Արտաշես Գասումյանի անձին և նրա կատարած հանցանքին, բավարար են պատժի նպատակների իրագործման տեսանկյունից և բխում են պատժի նշանակման՝ օրինականության, արդարության, պատժի անհատականացման և մարդասիրության սկզբունքներից: Անդրադառնալով հիշյալ դատավճռով դատապարտյալ Արտաշես Գասումյանի նկատմամբ նշանակված լրացուցիչ պատժին՝ 1 (մեկ) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելուն՝ Առաջին ատյանի դատարանն արձանագրել է, որ դատավճիռների համակցությամբ պատիժ նշանակելու դեպքում լրացուցիչ պատիժները հիմնական պատժին միացնելու հարցը կարգավորվում է հանցագործությունների համակցությամբ պատիժ նշանակելու կանոններով, վերջինների համաձայն՝ լրացուցիչ պատիժները հիմնական պատժին միացնելու հայեցողությունը թողնված է դատարանին, իսկ տվյալ պատժատեսակի համար սահմանված նվազագույն չափից քիչ չի կարող գումարվել։ Սույն դեպքում հաշվի առնելով, որ նշված պատիժը գտնվում է ի կատար ածման փուլում, նկատի ունենալով, որ դատավճռի կայացման պահին դրա չկրած մասը քիչ է տվյալ պատժատեսակի համար սահմանված նվազագույն չափից, ինչպես նաև նկատի ունենալով դատավճռի բողոքարկման, ուժի մեջ մտնելու քրեադատավարական կանոնները՝ Առաջին ատյանի դատարանը գտել է, որ տվյալ պատժատեսակը սույն գործով նշանակված վերջնական պատժին միացնելու իրավական հիմքերը և նպատակահարմարությունը բացակայում են, ուստի այն ենթակա է կատարման առանձին՝ թիվ ԵԴ/0857/01/21 քրեական գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2022 թվականի հունվարի 31-ի դատավճռի կատարման շրջանակներում, որպիսի մոտեցումը Վերաքննիչ դատարանի համար նույնպես ընդունելի է։ Վերաքննիչ դատարանը, անդրադառնալով մեղադրյալ Ա.Գասումյանի նկատմամբ սահմանված փորձաշրջանի վերացման և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 4-րդ հոդվածի կանոնի կիրառմամբ, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 85-րդ հոդվածով անալոգիայով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 16-րդ մասի կիրառման վերաբերյալ բողոքաբերի դիտարկումներին, հարկ է համարում նշել, որ ինչպես նախկին, այնպես էլ գործող քրեական օրենսգրքի կարգավորումների համաձայն՝ եթե դատապարտյալը պատժից պայմանական վաղաժամկետ ազատվելու արդյունքում սահմանված փորձաշրջանի ընթացքում կատարում է նոր հանցանք, ապա դատարանը վերացնում է պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատելու որոշումը և պատիժ է նշանակում դատավճիռների համակցությամբ պատիժ նշանակելու սահմանված կարգով: Միևնույն ժամանակ հարկ է նշել, որ ի տարբերություն քրեական նախկին օրենսգրքի, որը քննարկվող ինստիտուտի վերացման իմպերատիվ պահանջ էր սահմանում միայն դիտավորյալ հանցանքի պարագայում, իսկ անզգույշ հանցանքինը՝ թողնում դատարանի հայեցողությանը, գործող քրեական օրենսգիրքը հստակ ամրագրում է, որ ցանկացած նոր հանցանքի կատարման պարագայում դատարանը վերացնում է պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատելու վերաբերյալ որոշումը: Նշվածը, սակայն, տվյալ դեպքում քննարկման առարկա չի հանդիսանում, հաշվի առնելով, որ սույն քրեական գործով Արտաշես Գասումյանին մեղսագրվում է դիտավորյալ հանցանքի կատարում: Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նաև նշել, որ ինչպես նախկին, այնպես էլ գործող քրեական օրենսգրքով դատապարտյալի կողմից փորձաշրջանի ընթացքում նոր հանցանք կատարելու դեպքում՝ պատժից պայմանական վաղաժամկետ ազատելու որոշման վերացման և անձի նկատմամբ դատավճիռների համակցության կանոններով պատիժ նշանակելու տեսանկյունից օրենսդիրը որևէ տարբերություն կամ բացառություն չի սահմանել հանցանքը բացահայտելու պահին փորձաշրջանի ժամկետն ավարտված կամ չավարտված լինելու առումով: Նման պայմաններում Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ այն դեպքում, երբ դատապարտյալը պատժից պայմանական վաղաժամկետ ազատվելու արդյունքում սահմանված փորձաշրջանի ընթացքում կատարում է նոր հանցանք, ապա պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատելու որոշումը ենթակա է վերացման՝ անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելով դատավճիռների համակցությամբ պատիժ նշանակելու սահմանված կարգով՝ պատժին լրիվ կամ մասնակիորեն գումարելով նախորդ դատավճռով նշանակված պատժի չկրած մասը: Հաշվի առնելով վերոգրյալը և նկատի ունենալով, որ սույն քրեական գործով մեղադրյալ Արտաշես Գասումյանը հանցանքը կատարել է պատժից պայմանական վաղաժամկետ ազատվելու արդյունքում սահմանված փորձաշրջանի ընթացքում՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանն իրավաչափորեն վերացրել է Արտաշես Գասումյանի պայմանական վաղաժամկետ ազատումը և դատավճիռների համակցության կանոններով նշանակել համաչափ պատիժ: Հետևաբար՝ բողոքաբերի դիտարկումներն առ այն, որ Արտաշես Գասումյանի նկատմամբ սահմանված փորձաշրջանը ենթակա չէր վերացման, իսկ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 16-րդ մասն անալոգիայով ենթակա էր կիրառման, ընդունելի չեն Վերաքննիչ դատարանի համար, քանի որ, ինչպես արդեն վերը նշվեց, օրենսդիրն այս առումով որևէ տարբերություն կամ բացառություն չի սահմանել հանցանքը բացահայտելու պահին փորձաշրջանի ժամկետն ավարտված կամ չավարտված լինելու առումով, ի տարբերություն պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու դեպքի: Ինչ վերաբերում է խտրական վերաբերմունք ցուցաբերելու բողոքաբերի դիտարկմանը, ապա Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ թեև որոշակի առումով պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու և պատժից պայմանական վաղաժամկետ ազատվելու ինստիտուտներն ունեն նմանություն, հաշվի առնելով, որ երկու դեպքում էլ անձի նկատմամբ սահմանվում է փորձաշրջան, այնուամենայնիվ չպետք է անտեսել նաև այն հանգամանքը, որ ի տարբերություն պատիժը պայմանականորեն չկիրառելուն, երբ անձի նկատմամբ ի սկզբանե պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվում և սահմանվում է փորձաշրջան, պատժից պայմանական վաղաժամկետ ազատվելու դեպքում դատապարտյալը կարող է ազատվել պատժից, եթե կրել է պատժի` ՀՀ քրեական օրենսգրքով նախատեսված համապատասխան նվազագույն ժամկետը, և դրսևորել է պատշաճ վարքագիծ: Իսկ ինչ վերաբերում է բողոքաբերի կողմից մատնանշված, Վերաքննիչ դատարանի՝ թիվ ԵԴ1/2004/01/23 քրեական գործով կայացված որոշմանը, ապա Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ այլ քրեական գործով Վերաքննիչ դատարանի կողմից կայացված որոշումը չի կարող պայմանավորել սույն քրեական գործով Վերաքննիչ դատարանի կողմից կայացվող դատական ակտը: Ավելին, հարկ է նշել, որ նշված դատական ակտն օրինական ուժի մեջ չի մտել, դատախազության կողմից բողոք է ներկայացվել նշված դատական ակտի դեմ, որը ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից ընդունվել է վարույթ։ Հետևաբար՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ վիճարկվող դատավճիռը բեկանելու իրավաչափ հիմքերը բացակայում են, Առաջին ատյանի դատարանը կայացրել է բավարար չափով հիմնավորված և պատճառաբանված դատական ակտ, որն անհրաժեշտ է թողնել անփոփոխ, իսկ ներկայացված վերաքննիչ բողոքը՝ մերժել: Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 31-րդ, 371-րդ և 380-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը ՈՐՈՇԵՑ Մեղադրյալ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի պաշտպան Հովհաննես Վարդանյանի կողմից ներկայացված վերաքննիչ բողոքը մերժել՝ Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի քրեական դատարանի 2025 թվականի մարտի 5-ի թիվ ԵԴ1/0108/01/25 դատավճիռը թողնելով անփոփոխ: Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` ստանալու պահից մեկամսյա ժամկետում: ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ Մ.ՊԱՊՈՅԱՆ ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ Ռ.ՊԱՊՈՅԱՆ Լ․ԱԲԳԱՐՅԱՆ |
|---|---|
| Դատական ակտի ամսաթիվը | 28-10-2025 |
| Ամբողջությամբ կամ մասնակիորեն բեկանելու և ... մասին դատական ակտ կայացրած դատավորների ցանկ | |
| Անուն | Մխիթար |
| Ազգանուն | Պապոյան |
| Ամբողջությամբ կամ մասնակիորեն բեկանելու և ... մասին դատական ակտ կայացրած դատավորների ցանկ | |
| Անուն | Ռոբերտ |
| Ազգանուն | Պապոյան |
| Ամբողջությամբ կամ մասնակիորեն բեկանելու և ... մասին դատական ակտ կայացրած դատավորների ցանկ | |
| Անուն | Լուսինե |
| Ազգանուն | Աբգարյան |
Գործը հանձնվել է գրասենյակ
| Ամսաթիվ | 15-01-2026 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 3 հատորից. 1-ին հատոր՝ 66 թերթ, 2-րդ հատոր՝ 59 թերթ, 3-րդ հատոր՝ 77 թերթ: |
Գործն ուղարկվել է
| Գործն ուղարկվել է | 15-01-2026 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 3 հատորից. 1-ին հատոր՝ 66 թերթ, 2-րդ հատոր՝ 59 թերթ, 3-րդ հատոր՝ 77 թերթ: |
| Ուր | Վճռաբեկ |
| Գրության համարը | 3121/26 |
Դատական գործ N: ԵԴ1/0108/01/25
Վճռաբեկ
Ստացվել է վճռաբեկ բողոք
| Բողոքի ստացման ամսաթիվ | 12-01-2026 |
|---|---|
| Բողոք բերող անձինք | Մեղադրյալ |
| Դատապարտյալ, Ամբաստանյալ, Մեղադրյալ | |
| Անուն | Արտաշես |
| Ազգանուն | Գասումյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Բողոքը ստացվել է | Գործն ըստ էության լուծող դատական ակտի դեմ |
| Կայացվել է որոշում | Բողոքի վարույթ ընդունումը մերժվել է |
| Որոշման ամսաթիվ | 05-03-2026 |
| Որոշման բովանդակություն | ԵԴ1/0108/01/25 ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆ Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ ՎՃՌԱԲԵԿ ԲՈՂՈՔԸ ՎԱՐՈՒՅԹ ԸՆԴՈՒՆԵԼԸ ՄԵՐԺԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ 5 մարտի 2026 թվական ք.Երևան ՀՀ վճռաբեկ դատարանի քրեական պալատը (այսուհետ` Վճռաբեկ ատարան), նախագահությամբ` Հ․ԱՍԱՏՐՅԱՆԻ մասնակցությամբ դատավորներ՝ Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆԻ Հ․ԳՐԻԳՈՐՅԱՆԻ Ա․ԴԱՆԻԵԼՅԱՆԻ Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆԻ Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆԻ քննարկելով ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի հոկտեմբերի 28-ի որոշման դեմ մեղադրյալ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի վճռաբեկ բողոքը վարույթ ընդունելու հարցը, Պ Ա Ր Զ Ե Ց Վարույթի դատավարական նախապատմությունը. 1. Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (այսուհետ՝ նաև Առաջին ատյանի դատարան)՝ 2025 թվականի մարտի 5-ի դատավճռով, արագացված վարույթի կիրառմամբ, մեղադրյալ Արտաշես Գասումյանը մեղավոր է ճանաչվել 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի (այսուհետ նաև՝ ՀՀ գործող քրեական օրենսգիրք) 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով և նրա նկատմամբ պատիժ է նշանակվել տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի՝ 375․000 (երեք հարյուր յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով։ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 76-րդ հոդվածի 6-րդ մասի 3-րդ կետի կիրառմամբ Ա․Գասումյանի պայմանական վաղաժամկետ ազատումը վերացվել է, և ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի 1-ին մասի կիրառմամբ՝ թիվ ԵԴ/0857/01/21 քրեական գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2022 թվականի հունվարի 31-ի դատավճռով նշանակված պատժի չկրած մասը մասնակի գումարելու արդյունքում մեղադրյալի նկատմամբ վերջնական պատիժ է նշանակվել ազատազրկում՝ 1 (մեկ) ամիս ժամկետով և տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի՝ 375․000 (երեք հարյուր յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով։ Մեղադրյալի պաշտպանի վերաքննիչ բողոքի քննության արդյունքում, ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ՝ նաև Վերաքննիչ դատարան) 2025 թվականի հոկտեմբերի 28-ին որոշում է կայացրել բողոքը մերժելու, Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2025 թվականի մարտի 5-ի դատավճիռն անփոփոխ թողնելու մասին։ Վերաքննիչ դատարանի վերոգրյալ որոշման դեմ վճռաբեկ բողոք է բերել մեղադրյալ Ա․Գասումյանը։ Վճռաբեկ բողոքի փաստարկները և պահանջը. 2․ Բողոքաբերը փաստարկել է, որ բողոքը պետք է վարույթ ընդունվի, քանի որ առկա են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 381-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին և 2-րդ կետերով սահմանված՝ վճռաբեկ բողոքը վարույթ ընդունելու պայմանները, այն է` Վերաքննիչ դատարանի կողմից առերևույթ թույլ է տրվել դատական սխալ, և միաժամանակ բողոքում բարձրացված հարցի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի որոշումը կարող է էական նշանակություն ունենալ օրենքի կամ այլ նորմատիվ իրավական ակտի միատեսակ կիրառության համար կամ առերևույթ լուրջ դատական սխալ թույլ տալու հետևանքով կայացված դատական ակտը կարող է խաթարել արդարադատության բուն էությունը: Բողոքաբերը, փաստել է, որ ստորադաս ատյանների կողմից ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 16-րդ մասը անալոգիայով չկիրառելը իրավաչափ չէ և հանգեցնում է իր իրավունքի խախտման։ Միաժամանակ, բողոք ներկայացրած անձը նշել է, որ նույնանման փաստական հանգամանքների պարագայում` թիվ ԵԴ1/2004/01/23 քրեական վարույթներով, ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածը տարբեր կերպ է մեկնաբանվել և կիրառվել, որի կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանի կողմից կայացված որոշումը կարող է էական նշանակություն ունենալ oրենքի կամ այլ նորմատիվ իրավական ակտի միատեսակ կիրառության համար: Բացի այդ, բողոք ներկայացրած անձը գտել է, որ իր նկատմամբ սահմանված փորձաշրջանի վերացման կամ մարված համարելու հարցի քննարկումը պետք է իրականացվի բացաապես գործող օրենսդրության կարգավորումներով և նախկին օրենսդրական կարգավորումները կիրառելի են անձի նկատմամբ այնպիսի պայմաններում, երբ անձի նկատմամբ սահմանված պատժը նշանակվել է հիշյալ օրենսգրքի կանոններով: Միևնույն ժամանակ նշել է, որ գործող օրենսդրությամբ, անձի վիճակը բարելավող նորմը հետադարձության կանոններով դարձյալ չի կարող կիրառվել, եթե նախատեսված չէ օրենքով: Բողոք բերած անձի կարծիքով՝ բողոքարկվող դատական ակտի կապակցությամբ առկա է իրավունքի զարգացման խնդիր: Վերոգրյալի հիման վրա բողոքաբերը խնդրել է բեկանել Վերաքննիչ դատարանի՝ 2025 թվականի հոկտեմբերի 28-ի որոշումը և կայացնել փոխարինող դատական ակտ, իր նկատմամբ ԵԴ/0857/01/21 քրեական գործով, պատժից վաղաժամկետ ազատվելու պայմաններում սահմանած փորձաշրջանը վերացնելը ճանաչել ոչ իրավաչափ ու վերջնական պատիժ սահմանել տուգանք՝ 375.000 (երեք հարյուր յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով: Վճռաբեկ դատարանի հիմնավորումները և եզրահանգումը. 3. Վճռաբեկ դատարանը, քննարկելով վճռաբեկ բողոքը վարույթ ընդունելու հարցը, գտնում է, որ այն ենթակա է մերժման հետևյալ պատճառաբանությամբ. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 381-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Վճռաբեկ դատարանը բողոքն ընդունում է վարույթ, եթե գալիս է հետևության, որ՝ 1) վերաքննիչ դատարանի կողմից առերևույթ թույլ է տրվել դատական սխալ, կամ առերևույթ առկա է բողոքարկվող դատական ակտը ոչ իրավաչափ դարձնող որևէ փաստական կամ իրավական հանգամանք, և միաժամանակ բողոքում բարձրացված հարցի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի որոշումը կարող է էական նշանակություն ունենալ oրենքի կամ այլ նորմատիվ իրավական ակտի միատեսակ կիրառության համար, կամ 2) առերևույթ լուրջ դատական սխալ թույլ տալու հետևանքով կամ առերևույթ որևէ լուրջ փաստական կամ իրավական հանգամանք ի հայտ գալու ուժով կայացված դատական ակտը կարող է խաթարել արդարադատության բուն էությունը: 2. Սույն հոդվածի իմաստով` բողոքում բարձրացված հարցի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի որոշումը կարող է էական նշանակություն ունենալ oրենքի կամ այլ նորմատիվ իրավական ակտի միատեսակ կիրառության համար, եթե` 1) ստորադաս դատարանների` տարբեր վարույթներով առնվազն երկու դատական ակտերում նույն նորմատիվ իրավական ակտը տարաբնույթ է կիրառվել կամ չի կիրառվել տարաբնույթ իրավաընկալման հետևանքով. (...) 5) Վճռաբեկ դատարանը գտնում է,որ բողոքարկվող դատական ակտի կապակցությամբ առկա է իրավունքի զարգացման խնդիր»: 3. Սույն հոդվածի իմաստով՝ լուրջ են համարվում հետևյալ դատական սխալները (․․․) 3) մեղադրյալի նկատմամբ նշանակվել է նրան վերագրվող հանցագործության համար օրենքով չնախատեսված պատժատեսակ, պատժաչափ, կամ նրա նկատմամբ նշանակված պատիժը սխալ է հաշվարկվել. (․․․)»: Նույն օրենսգրքի 383-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ «Վճռաբեկ բողոքը վարույթ ընդունելը մերժվում է, եթե Վճռաբեկ դատարանը գալիս է հետևության, որ վարույթ ընդունելու պայմանների հիմնավորումները բավարար չեն: Եթե վճռաբեկ բողոքում վկայակոչված է վճռաբեկ բողոքը վարույթ ընդունելու` սույն օրենսգրքի 381-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-4-րդ կետերով նախատեսված որևէ պայման, ապա վճռաբեկ բողոքը վարույթ ընդունելը մերժելու մասին որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանը պետք է հիմնավորի վկայակոչված պայմանի բացակայությունը»։ Վճռաբեկ դատարանը, բողոքաբերի փաստարկների, սույն վարույթի նյութերի, Վերաքննիչ դատարանի բողոքարկվող որոշման պատճառաբանությունների համադրված վերլուծության հիման վրա գալիս է հետևության, որ Վերաքննիչ դատարանի կողմից թույլ չեն տրվել նյութական կամ քրեադատավարական օրենքի այնպիսի խախտումներ, որոնք կարող էին ազդել վարույթի ելքի վրա կամ խաթարել արդարադատության բուն էությունը, իսկ հակառակի մասին բողոք բերած անձի փաստարկները հերքվում են Վերաքննիչ դատարանի որոշման պատճառաբանություններով և եզրահանգումներով: Անդրադարձ կատարելով բողոք բերած անձի՝ նույն նորմատիվ իրավական ակտը տարաբնույթ կիրառված լինելու փաստարկին, ապա՝ Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ սույն վարույթով օրենքի միատեսակ կիրառության ապահովման անհրաժեշտությունը բացակայում է։ Ինչ վերաբերում է բողոք բերած անձի՝ բողոքարկվող դատական ակտի կապակցությամբ իրավունքի զարգացման խնդրի առկայության վերաբերյալ փաստարկին, ապա՝ Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ տվյալ դեպքում այն բավարար հիմնավորված չէ։ Այսպիսով՝ Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ բողոքաբերի կողմից չեն բերվել բավարար հիմնավորումներ, որ Վերաքննիչ դատարանի կողմից առերևույթ թույլ է տրվել դատական սխալ, և միաժամանակ բողոքում բարձրացված հարցի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի որոշումը կարող է էական նշանակություն ունենալ oրենքի կամ այլ նորմատիվ իրավական ակտի միատեսակ կիրառության համար, կամ առերևույթ լուրջ դատական սխալ թույլ տալու հետևանքով կայացված դատական ակտը կարող է խաթարել արդարադատության բուն էությունը: Հիմք ընդունելով վերոգրյալը և նկատի ունենալով, որ բողոքում ներկայացված հիմնավորումները բավարար չեն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 381-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին և 2-րդ կետերով սահմանված պայմաններով բողոքը վարույթ ընդունելու հետևության հանգելու համար, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 383-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն` վճռաբեկ բողոքը վարույթ ընդունելը ենթակա է մերժման: Հաշվի առնելով վերոշարադրյալ հիմնավորումները և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 31-րդ, 281-րդ և 383-րդ հոդվածներով` Վճռաբեկ դատարանը Ո Ր Ո Շ Ե Ց ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի հոկտեմբերի 28-ի որոշման դեմ մեղադրյալ Արտաշես Մեսրոպի Գասումյանի վճռաբեկ բողոքը վարույթ ընդունելը մերժել: Որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում կայացնելու օրը: Նախագահող` Հ․ԱՍԱՏՐՅԱՆ Դատավորներ` Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ Հ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ Ա.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ Լ․ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆ Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ |
| Այլ նշումներ | ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի 28-10-2025 թվականի որոշման դեմ։ |
Գործը ստացվել է
| Ամսաթիվ | 16-01-2026 |
|---|---|
| Գործը ստացվել է | Քրեական վերաքննիչ |
| Գործի տեսակ | Քրեական |
| Այլ նշումներ | 3 հատորից՝ 66, 59, 77 թերթից։ |
Զեկուցող դատավոր
| Ամսաթիվ | 16-01-2026 |
|---|---|
| Զեկուցող դատավոր | |
| Անուն | Արթուր |
| Ազգանուն | Պողոսյան |
Գործի առաքում
| Գործի առաքման ամսաթիվ | 30-03-2026 |
|---|---|
| Դատարան | Երևանի քրեական դատարան |
| Այլ նշումներ | 3 հատորից՝ 66, 59, 118թերթից։ |