ԵԴ1/0040/01/25
ԴԱՏԱՎՃԻՌ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը, (այսուհետ՝ Դատարան) հետևյալ կազմով՝

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒԹՅԱՄԲ՝ Ա.ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆԻ

ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ՝ Ա․ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆԻ

ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ՝

ՀԱՆՐԱՅԻՆ ՄԵՂԱԴՐՈՂ Տ․ՄԽԻԹԱՐՅԱՆԻ

ՄԵՂԱԴՐՅԱԼ Հ․ՉՈԲԱՆՅԱՆԻ

2026 թվականի մարտի 26-ին Երևան քաղաքում, դռնբաց դատական նիստում, քննելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Հարություն Հակոբի Չոբանյանի՝ (ծնվել է 1991 թվականի հոկտեմբերի 26-ին՝ ՀՀ-ում, ազգությամբ հայ է, ՀՀ քաղաքացի, ամուսնացած է, աշխատում է <<Սիներգիա>> ընկերությունում՝ որպես առաքիչ, արարքը կատարելու պահին ունեցել է դատվածություն, խնամքին ունի երկու անչափահաս երեխա, հաշվառված է և բնակվում է Կոտայքի մարզի Ջրվեժ գյուղի Մելքոնյան փողոցի 1-ին նրբանցքի 12-րդ տանը) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով՝ 2 դրվագով և 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով,

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

1. Գործի դատավարական նախապատմությունը.
2024 թվականի մայիսի 31-ին ՀՀ ՔԿ ԵՔՔՎ ՃՏՀ քննության բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախաձեռնվել է թիվ 60220224 քրեական վարույթը:
2024 թվականի հուլիսի 20-ին ՀՀ ՔԿ ԵՔՔՎ ՃՏՀ քննության բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախաձեռնվել է թիվ 60276824 քրեական վարույթը, և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախաձեռնվել է թիվ 60276724 քրեական վարույթը:
Նախաքննություն իրականացրած մարմնի՝ 2024 թվականի հուլիսի 26-ի որոշմամբ թիվ 60276724 և 60276824 քրեական վարույթները միացվել են թիվ 60220224 քրեական վարույթին, և նախաքննությունը շարունակվել է թիվ 60220224 համարի ներքո:
2024 թվականի հուլիսի 31-ին ՀՀ ՔԿ ԵՔՔՎ ՃՏՀ քննության բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախաձեռնվել է թիվ 60221124 քրեական վարույթը:
Նախաքննություն իրականացրած մարմնի՝ 2024 թվականի օգոստոսի 5-ի որոշմամբ թիվ 60221124 քրեական վարույթը միացվել է թիվ 60220224 քրեական վարույթին, և նախաքննությունը շարունակվել է թիվ 60220224 համարի ներքո:
Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Տ․Մխիթարյանի՝ 2024 թվականի դեկտեմբերի 20-ի որոշմամբ Հարություն Չոբանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով՝ 2 դրվագով, և 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում:
Նախաքննություն իրականացրած մարմնի՝ 2024 թվականի դեկտեմբերի 25-ի որոշմամբ Հարություն Չոբանյանի նկատմամբ խափանման միջոց է կիրառվել բացակայելու արգելքը:
2025 թվականի հունվարի 7-ին թիվ 60220224 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ստացվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում, գործին շնորհվել է ԵԴ1/0040/01/25 համարը, այնուհետև գործը մակագրվել և հանձնվել է դատավոր Ա․Դանիելյանին:
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի մարտի 5-ի դատավճռով Հարություն Չոբանյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով։ Հիշյալ դրվագներով Հարություն Չոբանյանի նկատմամբ պատիժ է նշանակվել հանրային աշխատանքները՝ ընդհանուր 140 (հարյուր քառասուն) ժամ տևողությամբ։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 74-րդ հոդվածի 11-րդ մասի կիրառմամբ՝ նշանակված պատժին գումարվել է թիվ ԱՐԴ/0899/01/24 քրեական գործով Արմավիրի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի՝ 2024 թվականի սեպտեմբերի 26-ի դատավճռով նշանակված պատիժը՝ 375.000 (երեք հարյուր յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով տուգանքը և Հարություն Չոբանյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ է նշանակվել հանրային աշխատանքները՝ 140 (հարյուր քառասուն) ժամ տևողությամբ և տուգանքը՝ 375.000 (երեք հարյուր յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամի չափով՝ թույլատրելով նշանակված տուգանքը վճարել մաս առ մաս՝ 1 (մեկ) տարվա ընթացքում՝ ամսական հավասարաչափ 31.250 (երեսունմեկ հազար երկու հարյուր հիսուն) ՀՀ դրամ վճարելով։
ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարանը, քննելով հիշյալ դատավճռի դեմ Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Տ․Մխիթարյանի կողմից ներկայացրած հատուկ վերանայման բողոքը, 2025 թվականի հոկտեմբերի 29-ի որոշմամբ բավարարել է այն՝ Առաջին ատյանի դատարանի 2025 թվականի մարտի 5-ի դատավճիռը բեկանել է և գործն ուղարկել է նույն դատարան՝ նոր քննության:
Թիվ ԵԴ1/0040/01/25 քրեական գործը մակագրվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի դատավոր Ա․Կարապետյանին։ Գործը դատավորին է հանձնվել 2026 թվականի փետրվարի 2-ին։
2026 թվականի փետրվարի 5-ին դատավոր Ա.Կարապետյանի կողմից որոշում է կայացվել քրեական գործի վարույթը ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին:
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2026 թվականի մարտի 12-ի որոշմամբ Հարություն Չոբանյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց բացակայելու արգելքը թողնվել է անփոփոխ։
Նույն օրը Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը կայացրել է մեղադրական վերդիկտ, և նշանակվել են լրացուցիչ դատալսումներ:

2. Մեղադրանքի նկարագրությունը.
Հարություն Չոբանյանին մեղադրանք է ներկայացվել այն արարքի կատարման համար, որ նա ՀՀ ՆԳՆ պարեկային ծառայության պարեկի կողմից 31.07.2023թ․ կայացված թիվ 8180261522 որոշմամբ մեկ տարի ժամկետով զրկված լինելով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից և այդ ժամկետը չլրացած, 2024 թվականի ապրիլի 12-ին՝ ժամը 00:50-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Ռուբինյանց փողոցում դիտավորությամբ վարել է <<ՎԱԶ>> մակնիշի, 08 UL 524 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը, որի վերաբերյալ ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության պարեկի կողմից կազմվել է թիվ 8180263946 արձանագրությունը:
Բացի այդ, Հարություն Հակոբի Չոբանյանը զրկված լինելով տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից և գտնվելով ոչ սթափ վիճակում (նրա մեկ լիտր արտաշնչած օդի մեջ մաքուր ալկոհոլի պարունակությունը կազմել է 0.598 միլիգրամ), 2024 թվականի ապրիլի 19-ին՝ ժամը 00:35-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Արշակունյաց պողոտայում դիտավորությամբ վարել է <<ՎԱԶ>> մակնիշի, 08 UL 524 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը, որի վերաբերյալ ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության պարեկի կողմից կազմվել է թիվ 8180267499 արձանագրությունը։
Բացի այդ, Հարություն Հակոբի Չոբանյանը զրկված լինելով տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից, 2024 թվականի հուլիսի 2-ին՝ ժամը 00:25-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Բաբայան փողոցում դիտավորությամբ վարել է <<ՎԱԶ>> մակնիշի, 08 UL 524 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը, որի վերաբերյալ ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության պարեկի կողմից կազմվել է թիվ 8180408419 արձանագրությունը։

3. Հիմնական դատալսումների ընթացքում հետազոտված ապացույցներ.
Հարություն Չոբանյանը հիմնական դատալսումների ընթացքում իրեն մեղավոր է ճանաչել, և ըստ էության ցուցմունք է տվել այն մասին, որ նախկինում իր կատարած արարքների լրջությունը չի գիտակցել, ներկայումս ավտոմեքենա չի վարում։
(դատական նիստի արձանագրություն)

Հրապարակվել և հետազոտվել են հետևյալ գրավոր ապացույցները՝

Զննում կատարելու մասին 2024 թվականի դեկտեմբերի 18-ին կազմված արձանագրության համաձայն՝ զննվել են վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180263946, 8180267499, 8180408419, 8180269891 և 8180261522 արձանագրությունների, ստուգաչափման թիվ 093518, 099448 և 102559 վկայականների պատճենները, ինչպես նաև ՀՀ ՆԳՆ էլեկտրոնային ռեգիստրից արտատպված քաղվածքը։
Հիշյալ փաստաթղթերի զննությամբ պարզվել է, որ ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության Երևան քաղաքի գնդի 4-րդ գումարտակի 1-ին վաշտի կրտսեր պարեկ Վահրամ Հակոբյանը թիվ 8180263946 արձանագրությամբ արձանագրել է, որ 12.04.2024թ.-ին՝ ժամը 00:50-ին, Երևան քաղաքի Ռուբինյանց փողոցում Հարություն Հակոբի Չոբանյանը <<ՎԱԶ>> մակնիշի, 08 UL 524 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը վարել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված վիճակում։
ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության Երևան քաղաքի գնդի 1-ին գումարտակի 2-րդ վաշտի պարեկ Ռոբերտ Եղիազարյանը թիվ 8180267499 արձանագրությամբ արձանագրել է, որ 19.04.2024թ.-ին՝ ժամը 00:35-ին, Երևան քաղաքի Արշակունյանց պողոտայում, Հարություն Հակոբի Չոբանյանը <<ՎԱԶ>> մակնիշի, 08 UL 524 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը վարել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված և ոչ սթափ վիճակում։
ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության Երևան քաղաքի գնդի 3-րդ գումարտակի 1-ին վաշտի պարեկ Արսեն Հովհաննիսյանը թիվ 8180408419 արձանագրությամբ արձանագրել է, որ 02.07.2024թ.-ին՝ ժամը 00:25-ին, Երևան քաղաքի Բաբայան փողոցում, Հարություն Հակոբի Չոբանյանը <<ՎԱԶ>> մակնիշի, 08 UL 524 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը վարել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված վիճակում։
ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության Երևան քաղաքի գնդի 1-ին գումարտակի 2-րդ վաշտի կրտսեր պարեկ Վիրապ Ասատրյանը թիվ 8180269891 արձանագրությամբ արձանագրել է, որ 30.03.2024թ.-ին՝ ժամը 01:48-ին, Երևան քաղաքի Ա.Հովհաննիսյան փողոցում, Հարություն Հակոբի Չոբանյանը <<ՎԱԶ>> մակնիշի, 08 UL 524 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը վարել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված և ոչ սթափ վիճակում։
ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության Երևան քաղաքի գնդի 3-րդ գումարտակի 2-րդ վաշտի կրտսեր պարեկ Հովսեփ Աշոտի Հովսեփյանը թիվ 8180261522 արձանագրությամբ արձանագրել է, որ Երևան քաղաքի Իսակովի պողոտայում, 28.07.2023թ.-ին՝ ժամը 01:10-ին, Հարություն Հակոբի Չոբանյանը <<ՎԱԶ>> մակնիշի, 08 UL 524 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը վարել է ոչ սթափ վիճակում։ Արձանագրության վերջում առկա է իրավախախտում կատարած անձի ստորագրությունը։
Հարություն Հակոբի Չոբանյանի սթափության աստիճանը ստուգվել է 28.07.2023 թվականին՝ ժամը 01:18:55-ին Alcovisor-Jupiter X/RP սարքի միջոցով, և ալկոհոլի պարունակությունը կազմել է 0.217 մ/գ։
Հարություն Հակոբի Չոբանյանի սթափության աստիճանը ստուգվել է 30.03.2024 թվականին՝ ժամը 01:54:21-ին, Alcovisor-Jupiter X/RP սարքի միջոցով, և ալկոհոլի պարունակությունը կազմել է 0.349 մ/գ։
Հարություն Հակոբի Չոբանյանի սթափության աստիճանը ստուգվել է 19.04.2024 թվականին՝ ժամը 00:40:11-ին, Alcovisor-Jupiter X/RP սարքի միջոցով, և ալկոհոլի պարունակությունը կազմել է 0.598 մ/գ։
Թիվ 093519 ստուգաչափման վկայական՝ 13.04.2023-13.04.2024 թթ․։
Թիվ 099448 ստուգաչափման վկայական՝ 03.07.2023-03.07.2024թթ․։
Թիվ 102559 ստուգաչափման վկայական՝ 15.08.2023-15.08.2024թթ․։
Համաձայն Ճանապարհային ոստիկանության էլեկտրոնային ռեգիստրի՝ Հարություն Հակոբի Չոբանյանը զրկվել է տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից՝ 2023 թվականի օգոստոսի 14–ին՝ 1 տարի ժամկետով, որի ժամկետի ավարտ նշված է եղել 14.08.2024 թվականը։
(քրեական գործ, հատոր 1-ին, վ.է 72-73):

2024 թվականի դեկտեմբերի 18-ին կայացված արտավարութային փաստաթղթեր ճանաչելու մասին որոշման համաձայն՝ վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180263946, 8180267499, 8180408419, 8180269891 և 8180261522 արձանագրությունների, ստուգաչափման թիվ 093518, 099448 և 102559 վկայականների պատճենները, ինչպես նաև ՀՀ ՆԳՆ էլեկտրոնային ռեգիստրից արտատպված ռեգիստրից արտատպված քաղվածքը ճանաչվել են արտավարութային փաստաթղթեր։
Հիշյալ փաստաթղթերը դատական նիստի ընթացքում հանրային մեղադրողի կողմից հրապարակվել են, դրանց բովանդակությունը համապատասխանում է զննություն կատարելու մասին վերը նշված արձանագրությամբ փաստված տվյալներին։
(քրեական գործ, հատոր 1-ին, վ.է 3, 4, 6, 8, 9, 17, 25, 31, 46, 52, 54, 74-76):

Լրացուցիչ դատալսումների ընթացքում հետազոտվել են հետևյալ փաստաթղթերը.

<<Mulberry>> համակարգի միջոցով ստուգված և ստացված ՊԵԿ տվյալների շտեմարանի քաղվածքը, համաձայն որի՝ արարքը կատարելու պահին նախորդող 12 ամիսների ընթացքում մեղադրյալ Հարություն Չոբանյանը եկամուտ չի ունեցել։
(քրեական գործ հատոր 4-րդ, վ.է 1621):

<<Mulberry>> համակարգի միջոցով ստուգված և ստացված մեղադրյալի երեխաների ծննդյան վկայականների, ինչպես նաև Հարություն Չոբանյանի և Հերմինե Սաֆարյանի ամուսնության վկայականների պատճենները, համաձայն որոնց՝ Հարություն Չոբանյանն ու Հերմինե Սաֆարյանը ամուսնացել են 2020 թվականի հունիսի 16-ին։ Մարի Չոբանյանը ծնվել է 2020 թվականի օգոստոսի 22-ին, իսկ Լեա Չոբանյանը ծնվել է 2024 թվականի սեպտեմբերի 15-ին։ Հարություն Չոբանյանը հանդիսանում է Մարի Չոբանյանի և Լեա Չոբանյանի հայրը։
(քրեական գործ հատոր 4-րդ, վ.է 22-28):

Հարություն Չոբանյանի վերաբերյալ ստացված ձև 8 և ձև 9 տեղեկանքների համաձայն՝ Հարություն Չոբանյանը արարքը կատարելու պահին դատվածություն չի ունեցել:
(քրեական գործ հատոր 4-րդ, վ.է 29-32):

4. Փաստական հանգամանքները հաստատված լինելու վերաբերյալ Դատարանի եզրահանգումը.
Հետազոտված ապացույցների հիման վրա Դատարանը հաստատված է համարում հետևյալ փաստական հանգամանքները.
Հարություն Չոբանյանը, ՀՀ ՆԳՆ պարեկային ծառայության պարեկի կողմից 31.07.2023թ․ կայացված թիվ 8180261522 որոշմամբ մեկ տարի ժամկետով զրկված լինելով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից և այդ ժամկետը չլրացած, 2024 թվականի ապրիլի 12-ին՝ ժամը 00:50-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Ռուբինյանց փողոցում դիտավորությամբ վարել է <<ՎԱԶ>> մակնիշի, 08 UL 524 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը, որի վերաբերյալ ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության պարեկի կողմից կազմվել է թիվ 8180263946 արձանագրությունը:
Բացի այդ, Հարություն Հակոբի Չոբանյանը զրկված լինելով տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից և գտնվելով ոչ սթափ վիճակում (նրա մեկ լիտր արտաշնչած օդի մեջ մաքուր ալկոհոլի պարունակությունը կազմել է 0.598 միլիգրամ), 2024 թվականի ապրիլի 19-ին՝ ժամը 00:35-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Արշակունյաց պողոտայում դիտավորությամբ վարել է <<ՎԱԶ>> մակնիշի, 08 UL 524 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը, որի վերաբերյալ ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության պարեկի կողմից կազմվել է թիվ 8180267499 արձանագրությունը։
Բացի այդ, Հարություն Հակոբի Չոբանյանը զրկված լինելով տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից, 2024 թվականի հուլիսի 2-ին՝ ժամը 00:25-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Բաբայան փողոցում դիտավորությամբ վարել է <<ՎԱԶ>> մակնիշի, 08 UL 524 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը, որի վերաբերյալ ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության պարեկի կողմից կազմվել է թիվ 8180408419 արձանագրությունը։
Այսպիսով, Դատարանը գործով ձեռք բերված յուրաքանչյուր ապացույց գնահատելով վերաբերելիության, թույլատրելիության, հավաստիության, իսկ բոլոր ապացույցների համակցությունը հիմնավոր համարելով եզրափակիչ դատական ակտ կայացնելու համար բավարարության տեսանկյունից, հիմնվելով ներքին համոզման վրա՝ գտնում է, որ մեղադրյալ Հարություն Չոբանյանին վերագրվող արարքն ապացուցված է:
Ապացույցները, որոնց գնահատման արդյունքում Դատարանը մեղադրյալ Հարություն Չոբանյանին վերագրվող արարքը համարում է ապացուցված, շարադրված են վերևում:

5. Դատարանի իրավական վերլուծությունները.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 86-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Քրեական վարույթում ապացույց են`
1) ձերբակալվածի ցուցմունքը.
2) մեղադրյալի ցուցմունքը.
3) տուժողի ցուցմունքը.
4) վկայի ցուցմունքը.
5) փորձագետի եզրակացությունը.
6) փորձագետի կարծիքը.
7) փորձագետի ցուցմունքը.
8) իրեղեն ապացույցները.
9) ապացուցողական և վարութային այլ գործողությունների արձանագրությունները.
10) արտավարութային փաստաթղթերը:
(…)>>:
Օրենսգրքի 97-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Վարույթի ընթացքում ձեռք բերված ապացույցները, ներառյալ վարույթի մասնավոր մասնակիցների ներկայացրած ապացույցները համարվում են թույլատրելի, քանի դեռ պատշաճ իրավական ընթացակարգով հակառակը չի հաստատվել:
2. Օրենքի էական խախտմամբ ստացված տվյալները, ինչպես նաև դրանց հիման վրա կատարված վարութային գործողությունների արդյունքով ձեռք բերված տվյալները ճանաչվում են անթույլատրելի և չեն կարող օգտագործվել որպես ապացույց:
3. Օրենքի էական խախտմամբ ստացված են համարվում այն տվյալները, որոնք ձեռք են բերվել`
1) տվյալ քրեական վարույթն իրականացնելու, համապատասխան ապացուցողական կամ վարութային այլ գործողություն կատարելու իրավասություն չունեցող անձի կողմից.
2) բացարկման ենթակա անձի էական մասնակցությամբ, եթե նա իմացել է կամ ողջամտորեն պետք է իմանար վարույթին իր մասնակցությունը բացառող հանգամանքների առկայության մասին.
3) սույն օրենսգրքով նախատեսված ընթացակարգի խախտմամբ, եթե հնարավոր չէ դրա հետևանքը վերացնել այլ ապացուցողական գործողության պատշաճ կատարմամբ.
4) քննչական գործողության կատարման ընթացքում մեղադրյալի կարգավիճակ չունեցող անձից, որի նկատմամբ փաստացի իրականացվել է քրեական հետապնդում` առանց այդ մասին նրան պատշաճ ծանուցելու.
5) անհայտ աղբյուրից.
6) արդի գիտությանը հակասող մեթոդների կիրառմամբ:
4. Ապացույցներ ձեռք բերելիս էական են նաև այն խախտումները, որոնք դրսևորվել են մարդու և քաղաքացու սահմանադրական իրավունքների և ազատությունների ոտնահարմամբ կամ քրեական վարույթի սկզբունքների խախտմամբ:
(…)
6. Պաշտպանի բացակայությամբ մեղադրյալի տված ցուցմունքները չեն կարող օգտագործվել որպես ապացույց, եթե մեղադրյալը դատարանում հրաժարվել է դրանցից:
(…)
9. Այն տվյալները, որոնք ստացվել են վարույթի հանրային մասնակցի թույլ տված` օրենքի պահանջների խախտմամբ, կարող են մեղադրյալի, նրա պաշտպանի կամ օրինական ներկայացուցչի միջնորդությամբ օգտագործվել որպես ապացույց, եթե այդ խախտմամբ չեն ոտնահարվել այլ անձի իրավաչափ շահերը: Այդպիսի ապացույցը կարող է օգտագործվել միայն ի շահ տվյալ մեղադրյալի:
(…)
11. Ապացույցների անթույլատրելիությունը, ինչպես նաև սույն հոդվածի 9-րդ մասով նախատեսված դեպքում օրենքի խախտմամբ ձեռք բերված տվյալների օգտագործման հնարավորությունը որոշմամբ հաստատում է վարույթն իրականացնող մարմինը՝ վարույթի շահագրգիռ մասնակցի միջնորդությամբ կամ սեփական նախաձեռնությամբ:
12. Անթույլատրելի ճանաչված ապացույցները պահվում են վարույթի նյութերում>>:
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը Սարիբեկ Վարազդատի Հարությունյանի գործով 2014 թվականի մայիսի 31-ի թիվ ԵԱՔԴ/0189/01/12 որոշմամբ իրավական դիրքորոշում է արտահայտել այն մասին, որ (...) ապացույցների ձեռքբերման գործընթացում էական չեն կարող համարվել քննչական կամ այլ դատավարական գործողության կատարման կարգի այն խախտումները, որոնցով չեն սահմանափակվել դատավարության մասնակիցների` օրենքով երաշխավորված իրավունքները կամ այդ իրավունքներից նրանք չեն զրկվել, ինչպես նաև այն խախտումները, որոնք ստացված փաստական տվյալների հավաստիության վրա չեն ազդել կամ չէին կարող ազդել: Այլ խոսքով` քննչական կամ այլ դատավարական գործողությունների կատարման ժամանակ թույլ տրված քրեադատավարական օրենսդրության խախտումները պետք է գնահատվեն` ելնելով դրանց բնույթից, ծանրությունից և վերոնշյալ գործողությունների արդյունքում ստացված ապացուցողական նյութի որակի և հավաստիության վրա դրանց ազդեցության աստիճանից: Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ապացույցն անթույլատրելի ճանաչելը` որպես իրավական հետևանք, պետք է տեղի ունենա միայն քրեադատավարական օրենսդրության էական խախտման առկայության պարագայում: Հակառակ դեպքում ապացույցների թույլատրելիության հարցին կցուցաբերվի ձևական մոտեցում, ինչն էլ կհանգեցնի ապացուցողական նյութի անտեղի կորստի (...)։
Թեև ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը հիշյալ նախադեպային դիրքորոշումն արտահայտել է 1998 թվականի հուլիսի 1-ին ընդունված ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված իրավանորմերի մեկնաբանման շրջանակում, սակայն նկատի ունենալով, որ ապացույցներն անթույլատրելի ճանաչելու սկզբունքը գործող քրեական դատավարության օրենսգրքի ընդունմամբ, ըստ էության, մնացել է նույնը, այն է՝ ապացույցն անթույլատրելի ճանաչելու հիմքում պետք է դրվի քրեադատավարական օրենսդրության պահանջների էական խախտումը, Դատարանը գտնում է, որ մեջբերված որոշմամբ արտահայտված նախադեպային դիրքորոշումը վերաբերելի է նաև սույն դեպքին:
Վերը մեջբերված քրեադատավարական նորմերի և իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո թույլատրելիության տեսանկյունից գնահատելով հիմնական դատալսումների ընթացքում հետազոտված և դատական ակտում շարադրված վերոգրյալ ապացույցները՝ Դատարանն արձանագրում է, որ գործի քննության ընթացքում չի ստացվել որևէ օբյեկտիվ տվյալ, որը հիմք կտար փաստելու, թե նշված ապացույցների ձեռքբերման գործընթացում տեղ են գտել այնպիսի էական խախտումները, որոնք դրսևորվել են մարդու և քաղաքացու սահմանադրական իրավունքների և ազատությունների ոտնահարմամբ կամ քրեական վարույթի սկզբունքների խախտմամբ, ինչպես նաև՝ դրանք ազդել են կամ կարող էին ազդել ստացված փաստական տվյալների հավաստիության վրա։
Այլ խոսքով՝ վկայակոչված ապացույցները թույլատրելիության առումով կասկածի տակ առնելու հիմքերը բացակայում են, քանի որ դրանք ձեռք են բերվել քրեադատավարական օրենքի պահանջների պահպանմամբ, իսկ հակառակի մասին վկայող որևէ օբյեկտիվ տվյալ գործի քննության ընթացքում չի ստացվել։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 22-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Քրեական վարույթի համար նշանակություն ունեցող ցանկացած հանգամանք պետք է հաստատվի պատշաճ ապացույցների բավարար համակցությամբ:
2. Եզրափակիչ դատավարական ակտը պետք է հիմնվի հետազոտված ապացույցների ազատ և բարեխիղճ գնահատման վրա:
3. Մեղադրական դատավճռի հիմքում դրվող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած հիմնավոր կասկած: Դատավճիռ կայացնելիս պետք է հաշվի առնվի անհրաժեշտ և հնարավոր ապացույցների բացակայությունը:
4. Վարույթն իրականացնող մարմինը պարտավոր է հանգամանորեն ստուգել ի պաշտպանություն մեղադրյալի բերված և պատշաճ ձևակերպված փաստարկները:
5. Հանցագործության համար անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա. այն պետք է հաստատվի փոխկապակցված վերաբերելի, թույլատրելի, հավաստի ապացույցների ամբողջությամբ:
(…)>>:
Օրենսգրքի 105-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման՝ վերաբերելիության, թույլատրելիության, հավաստիության, իսկ բոլոր ապացույցների համակցությունը՝ հիմնավոր եզրափակիչ դատավարական ակտ կայացնելու համար բավարարության տեսանկյունից:
2. Քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով քրեադատավարական օրենսդրությամբ, ներառյալ ապացուցման չափանիշների մասին վերաբերելի կանոններով, ապացույցները գնահատում են դրանց պատշաճ հետազոտման և վերլուծության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ:
3. Ոչ մի տվյալ նախապես հավաստի ապացույցի ուժ չունի: Դատավորը, ինչպես նաև քննիչը և դատախազը չպետք է կանխակալ վերաբերմունք դրսևորեն ապացույցներին, չպետք է դրանց որոշ մասին մյուսների նկատմամբ առավել կամ նվազ նշանակություն տան, քանի դեռ պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դրանք չեն գնահատվել>>:
Հարություն Չոբանյանին վերագրվող արարքի ապացուցվածության վերաբերյալ իրավական վերլուծությունների համատեքստում Դատարանը հարկ է համարում մեջբերել ապացույցների գնահատման վերաբերյալ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի՝ մի շարք նախադեպային որոշումներով արտահայտված իրավական դիրքորոշումներ, որոնք, Դատարանի գնահատմամբ, տեղի ունեցած օրենսդրական փոփոխությունների պայմաներում ևս վերաբերելի են քննարկվող հարցին:
Այսպես.
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը 2013 թվականի մայիսի 8-ի թիվ ԵԿԴ/0168/01/12 որոշմամբ դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ ապացույցների գնահատումը կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա: Ներքին համոզմունքը, որպես ապացույցների գնահատման արդյունք, բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոնների անխզելի կապով. այն, մի կողմից, պետք է բխի հետազոտվող ապացույցների բավարար համակցությունից և հիմնվի դրանց վրա, իսկ մյուս կողմից, անկողմնակալ դիտորդի մոտ պետք է առաջացնի այն վստահությունը, որ ապացույցները հետազոտվել են արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ:
Հանցանք կատարելու մեջ անձի մեղավորությունը հաստատելիս ապացույցների բավարարությունը որոշելու հարցին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի վերաբերյալ գործով 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշմամբ: Մասնավորապես` իրացնելով օրենքի միատեսակ կիրառությունն ապահովելու իր սահմանադրական գործառույթը` Վճռաբեկ դատարանը հիշատակված դատական ակտում նախադեպային նշանակության իրավական դիրքորոշումներ է արտահայտել առ այն, որ գործի լուծման համար բավարար ապացույցներ ասելով` պետք է հասկանալ թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների համակցություն, որը, հաղթահարելով անմեղության կանխավարկածը, անաչառ դիտորդի մոտ կձևավորի հիմնավոր կասկածից վեր համոզվածություն անձի մեղավորության վերաբերյալ, ինչպես նաև կհաստատի գործով ապացուցման առարկան կազմող մյուս հանգամանքները և հնարավորություն կտա կայացնել հիմնավորված և պատճառաբանված որոշում: Ապացույցների բավարարությունը չի կարող որոշվել թվաբանական ցուցանիշով: Ակնհայտ է, որ ապացույցները բավարար չեն, եթե`
1) գործում բացակայում է որևէ ապացույց գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող որևէ հանգամանքի պարզման համար,
2) եղած ապացույցը թույլ չի տալիս պարզել այդ հանգամանքն անհրաժեշտ խորությամբ և լրիվությամբ,
3) այդ հանգամանքի ապացուցվածությունը կասկած է հարուցում (...):
Արդյունքում՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ քրեական դատավարությունում մեղքի հարցը լուծելիս որպես ապացույցների բավարարության շեմ պետք է գործի <<հիմնավոր կասկածից վեր>> ապացուցողական չափանիշը: Ընդ որում` <<հիմնավոր կասկածից վեր>> ապացուցողական չափանիշ ասելով՝ պետք է հասկանալ փաստական տվյալների (ապացույցների) այնպիսի համակցություն, որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը: Վերոգրյալը չի նշանակում, որ հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորությունն ընդհանրապես չի կարող առաջացնել որևէ կասկած, սակայն այդպիսի կասկածի հավանականության դեպքում դրա աստիճանը պետք է լինի աննշան (խիստ ցածր): Այլ խոսքով` մեղադրանքը կազմող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած (...):
Սույն դեպքում գործով ձեռք բերված ապացույցները գնահատելով մեջբերված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո՝ Դատարանը գալիս է հետևյալ եզրահանգման.
1․ ապացուցված են մեղադրյալ Հարություն Չոբանյանին վերագրվող փաստական հանգամանքները (արարքները),
2․ ապացուցված է մեղադրյալ Հարություն Չոբանյանին վերագրվող արարքների քրեական հակաիրավականությունը, դրանք նախատեսված են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերով,
3․ ապացուցված է մեղադրյալ Հարություն Չոբանյանի կողմից այդ արարքները կատարելը,
4․ ապացուցված է մեղադրյալ Հարություն Չոբանյանի մեղավորությունը տվյալ արարքները կատարելու մեջ:
Նշված եզրահանգման համար հիմք է հանդիսանում հետևյալ վերլուծությունը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված կամ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված անձի կողմից տրանսպորտային միջոց վարելը՝
պատժվում է տուգանքով` առավելագույնը տասնապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով` առավելագույնը հարյուր ժամ տևողությամբ, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը մեկ ամիս ժամկետով:
2. Տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված կամ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված կամ տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունք չունեցող անձի կողմից հարբած (ոչ սթափ) վիճակում տրանսպորտային միջոց վարելը կամ այդ անձի կողմից սթափության վիճակի զննություն անցնելուց հրաժարվելը կամ խուսափելը`
պատժվում է տուգանքով՝ առավելագույնը քսանապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով՝ ութսունից հարյուր հիսուն ժամ տևողությամբ, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ մեկից երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով:
3. Սույն օրենսգրքի իմաստով՝ անձը համարվում է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված, եթե նա օրենքով սահմանված կարգով զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից, և զրկման ժամկետը չի լրացել:
4. Սույն օրենսգրքի իմաստով՝ անձի՝ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը համարվում է կասեցված, եթե նրա` տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքն օրենքով սահմանված կարգով կասեցվել է, և կասեցման ժամկետը չի լրացել:
5. Սույն օրենսգրքի իմաստով՝ անձը համարվում է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունք չունեցող, եթե նա սահմանված կարգով չի ստացել տվյալ կարգի տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքի վարորդական վկայական կամ սահմանված կարգով ստացել է վարորդական վկայական, սակայն օրենքով սահմանված կարգով զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից, և զրկման ժամկետը լրանալուց հետո սահմանված կարգով չի վերականգնել տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը, բացառությամբ ուսումնական վարման դեպքերի>>:
Քննարկվող հանցագործության հիմնական անմիջական օբյեկտը ճանապարհային երթևեկության և տրանսպորտային միջոցների շահագործման կանոնների խախտման կապակցությամբ մարդու, հասարակության և պետության անվտանգության պաշտպանությանն ուղղված հասարակական հարաբերություններն են։
Հանցագործության օբյեկտիվ կողմը դրսևորվում է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված կամ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված անձի կողմից տրանսպորտային միջոցը վարելով։ Ընդ որում, ինչպես պարզ է դառնում արարքը նախատեսող հոդվածի վերլուծությունից, օրենսդիրը պատասխանատվություն է նախատեսել նաև նշված արարքը ծանրացնող հանգամանքի զուգորդմամբ՝ հարբած (ոչ սթափ) վիճակում կատարելու համար: Ավելին՝ արարքը ծանրացնող հանգամանքի զուգորդմամբ կատարելու սուբյեկտ կարող է հանդիսանալ նաև տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունք չունեցող անձը։ Միևնույն ժամանակ հանցագործություն է համարվում նաև տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված կամ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված կամ տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունք չունեցող անձանց կողմից սթափության վիճակի զննություն անցնելուց հրաժարվելը կամ խուսափելը, եթե նրանք վարել են տրանսպորտային միջոց:
Թերևս արարքի որակման տեսանկյունից կարևոր նշանակություն ունի նաև <<հարբած (ոչ սթափ) վիճակ>> հասկացության բացահայտումը, ինչն անելու համար անհրաժեշտ է հղում կատարել վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքին։ Մասնավորապես՝ նշված օրենսգրքի 126-րդ հոդվածի 9-րդ մասի համաձայն (հոդվածը վերնագրված է տրանսպորտային միջոցները ոչ սթափ վիճակում վարելը)՝ սույն օրենսգրքով նախատեսված դեպքում անձը համարվում է ոչ սթափ վիճակում գտնվող, եթե ստուգմամբ պարզվում է, որ նրա մեկ լիտր արյան մեջ մաքուր ալկոհոլի պարունակությունը 0.2 գրամից կամ մեկ լիտր արտաշնչած օդի մեջ 0.1 միլիգրամից ավելի է, կամ եթե անձի արյան կամ մեզի մեջ առկա է թմրամիջոցի կամ հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութի պարունակություն: Անձը համարվում է ոչ սթափ վիճակում գտնվող նաև այն դեպքում, երբ նրա արյան կամ արտաշնչած օդի մեջ սույն մասում նշված չափով մաքուր ալկոհոլի կամ արյան կամ մեզի մեջ թմրամիջոցի կամ հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութի պարունակությունը ոստիկանության ծառայողի կողմից տրանսպորտային միջոցը կանգնեցնելուց կամ այդ անձին առնչվող ճանապարհատրանսպորտային պատահարից հետո, բայց մինչև նրա սթափության վիճակի զննություն անցկացնելը կամ սթափության վիճակի զննություն անցնելուց նրան ազատելը, այդ անձի կողմից ալկոհոլային խմիչք, թմրամիջոց կամ հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութ օգտագործելու հետևանք է:
Հանցագործությունը սուբյեկտիվ կողմից բնութագրվում է ուղղակի դիտավորությամբ, իսկ հանցագործության սուբյեկտը 16 տարին լրացած մեղսունակ ֆիզիկական անձն է։
Սույն դեպքում վերևում ասվածի լույսի ներքո գնահատականի արժանացնելով մեղադրյալ Հարություն Չոբանյանին վերագրվող արարքներն ապացուցված լինելու հարցը՝ Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալը զրկվել է տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից, ինչը փաստվում է ՀՀ ՆԳՆ էլեկտրոնային ռեգիստրից արտատպված քաղվածքով, մինչդեռ վարել է տրանսպորտային միջոց, ինչը փաստվում է 2024 թվականի ապրիլի 12-ին կազմված վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180263946, 2024 թվականի ապրիլի 19-ին կազմված վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180267499 և 2024 թվականի հուլիսի 2-ին կազմված վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180408419 արձանագրություններով, միևնույն ժամանակ 2024 թվականի ապրիլի 19-ին ավտոմեքենան վարել է ոչ սթափ վիճակում, ինչը փաստվում է ալկոհոլի պարունակության ստուգման թիվ 02850 կտրոնով։ Ի վերջո մեղադրյալն ընդունել է ներկայացված մեղադրանքը։
Այսինքն՝ մեղադրյալին վերագրվող արարքն ապացուցված է։
Մեղադրյալ Հարություն Չոբանյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հարցը քննարկելիս` Դատարանը հարկ է համարում արձանագրել հետևյալը.
ՀՀ Սահմանադրության 71-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Հանցանք կատարած անձի պատժի հիմքը նրա մեղքն է:
2. Օրենքով սահմանված պատիժը, ինչպես նաև նշանակված պատժատեսակը և պատժաչափը պետք է համաչափ լինեն կատարված արարքին>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը:
(…)>>:
Նույն օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից կամ ազատություններից սույն օրենսգրքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ:
2. Պատժի նպատակներն են` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ:
3. Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:
4. Պատժի կատարման կարգը և պայմանները սահմանվում են Հայաստանի Հանրապետության քրեակատարողական օրենսդրությամբ>>:
Օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Քրեական պատասխանատվությունը կամ պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ են՝
(․․․)
4) պատիժ նշանակելու պահին հանցանք կատարած անձի խնամքի տակ անչափահասի կամ հաշմանդամություն ունեցող անձի առկայությունը, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ հանցանքը կատարվել է խնամքի տակ գտնվող անձի նկատմամբ,
(․․․)
3. Եթե սույն հոդվածի 1-ին մասում նշված որևէ հանգամանք սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածով նախատեսված է որպես հանցագործության հատկանիշ, ապա դա չի կարող կրկին հաշվի առնվել որպես քրեական պատասխանատվությունը կամ պատիժը մեղմացնող հանգամանք>>:
Համաձայն ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի՝ թիվ ՎԲ-50/07, ՎԲ-124/07, ՎԲ-142/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-201/07, ԵՇԴ/0029/01/08, ԱՎԴ2/0059/01/08, ԵԱՔԴ/0078/01/09 ԵԿԴ/0042/01/11, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացրած որոշումներում ձևավորած կայուն նախադեպային իրավունքի՝ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ: Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից: Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման: Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և այն կատարող անձը կոնկրետ են: Հետևաբար` կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, այն կատարող անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա: Նշված հանգամանքների գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից:
Չնայած տեղի ունեցած օրենսդրական փոփոխություններին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ հիշատակված որոշումներով արտահայտված իրավական դիրքորոշումները չեն կորցրել իրենց արդիականությունը և կիրառելի են նաև սույն դեպքում:
Այսպիսով, Դատարանն արձանագրում է, որ պատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, օրենսդիրը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը:
Այլ կերպ՝ ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները՝ ՀՀ քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն։
Միաժամանակ օրենսդիրը սահմանել է հստակ չափորոշիչներ, որոնցով դատարանը պետք է ղեկավարվի պատժատեսակ և պատժաչափ որոշելիս։ Պատժի տեսակը և չափը որոշելիս, ի թիվս այլնի՝ պետք է հաշվի առնել հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթը, հանցագործության եղանակը, մեղքի ձևը, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների առկայությունը, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցության աստիճանը: Ազատությունից զրկելու հետ պատիժ նշանակելու դեպքում Դատարանը պետք է հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:
Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար՝ պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից։ Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման։ Նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին:
Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա։
Պատժատեսակը և պատժաչափը որոշելիս պետք է քննարկման առարկա դարձնել նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով։
Վերոշարադրյալ իրավանորմերն ու իրավական դիրքորոշումները համադրելով սույն գործի փաստական հանգամանքների հետ՝
Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Հարություն Չոբանյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ է դիտարկում․
- առաջադրված մեղադրանքն ընդունելը,
- խնամքին երկու անչափահաս երեխաների գտնվելը։
Դատարանը գտնում է, որ Հարություն Չոբանյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ առկա չեն։
Դատարանը՝ որպես մեղադրյալ Հարություն Չոբանյանի անձը բնութագրող հանգամանք է դիտարկում այն, որ վերջինս երիտասարդ է և չունի դատվածություն:
Անդրադառնալով մեղադրյալ Հարություն Չոբանյանին վերագրվող արարքի հանրային վտանգավորությանը՝ Դատարանը նախ հարկ է համարում արձանագրել, որ արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանի վերաբերյալ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը դիրքորոշում է հայտնել Գարուշ Մադաթյանի վերաբերյալ 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 որոշմամբ, համաձայն որի՝ (…) արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության՝ հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ:
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը:
(…) Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը: Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ պատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը: (…):
Վերոգրյալի համատեքստում Դատարանն արձանագրում է, որ համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի 2-րդ մասի՝ Հարություն Չոբանյանին վերագրվում է դիտավորությամբ կատարված ոչ մեծ ծանրության հանցագործություն:
Հաշվի առնելով վերոգրյալ բոլոր հանգամանքները և հիմք ընդունելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ և 55-րդ հոդվածների պահանջները, ինչպես նաև 69-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջը, որի համաձայն՝ պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ, Դատարանը գտնում է, որ գործի փաստական հանգամանքները հնարավորություն են տալիս գալու հետևության, որ հանրային աշխատանքներ պատժատեսակի միջոցով հնարավոր է հասնել պատժի նպատակներին՝ վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները: Այս համատեքստում Դատարանը գնահատման է արժանացնում նաև այն, որ մեղադրյալն ինքն է միջնորդել, որպեսզի իր նկատմամբ որպես պատիժ՝ նշանակվեն հանրային աշխատանքները։
Հետևաբար, մեղադրյալ Հարություն Չոբանյանի նկատմամբ 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված յուրաքանչյուր դրվագ հանցանքը կատարելու համար պետք է պատիժ նշանակել հանրային աշխատանքները՝ 60 (վաթսուն) ժամ տևողությամբ։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքը կատարելու համար պետք է պատիժ նշանակել հանրային աշխատանքները՝ 80 (ութսուն) ժամ տևողությամբ:
Միևնույն ժամանակ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 74-րդ հոդվածի 1-ին մասի կիրառմամբ Հարություն Չոբանյանի նկատմամբ նշանակված պատիժները լրիվ գումարելու արդյունքում վերջինիս նկատմամբ վերջնական պատիժ պետք է նշանակել հանրային աշխատանքները՝ 200 (երկու հարյուր) ժամ տևողությամբ։
Անդրադառնալով մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցին, Դատարանը գտնում է, որ դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո Հարություն Չոբանյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց բացակայելու արգելքը պետք է վերացնել։
Անդրադառնալով ապացույցների պահպանման և տնօրինման հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ որպես արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչված՝ վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180263946, 8180267499, 8180408419, 8180269891 և 8180261522 արձանագրությունների, ստուգաչափման թիվ 093518, 099448 և 102559 վկայականների պատճենները, ինչպես նաև ՀՀ ՆԳՆ էլեկտրոնային ռեգիստրից արտատպված քաղվածքը պետք է պահել քրեական գործում:
Անդրադառնալով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 348-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված մյուս հարցերի քննարկմանը՝ Դատարանն արձանագրում է, որ այդպիսիք սույն գործով առկա չեն։
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 345-350-րդ և 364-րդ հոդվածներով` Դատարանը

Վ Ճ Ռ Ե Ց

Հարություն Հակոբի Չոբանյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով՝ 2 դրվագով և 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված յուրաքանչյուր դրվագ հանցանքը կատարելու համար Հարություն Չոբանյանի նկատմամբ պատիժ նշանակել հանրային աշխատանքները՝ 60 (վաթսուն) ժամ տևողությամբ:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքը կատարելու համար Հարություն Չոբանյանի նկատմամբ պատիժ նշանակել հանրային աշխատանքները՝ 80 (ութսուն) ժամ տևողությամբ:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 74-րդ հոդվածի 1-ին մասի կիրառմամբ Հարություն Չոբանյանի նկատմամբ նշանակված պատիժները լրիվ գումարելու արդյունքում վերջինիս նկատմամբ վերջնական պատիժ նշանակել հանրային աշխատանքները՝ 200 (երկու հարյուր) ժամ տևողությամբ։
Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո Հարություն Չոբանյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը՝ բացակայելու արգելքը, վերացնել։
Որպես արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչված՝ վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180263946, 8180267499, 8180408419, 8180269891 և 8180261522 արձանագրությունների, ստուգաչափման թիվ 093518, 099448 և 102559 վկայականների պատճենները, ինչպես նաև ՀՀ ՆԳՆ էլեկտրոնային ռեգիստրից արտատպված քաղվածքը պահել քրեական գործում:
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան ստանալու օրվանից հետո` մեկամսյա ժամկետում:


ԴԱՏԱՎՈՐ` Ա.ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ