ԵԴ1/0052/01/25





Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՏՈՒԿ ՎԵՐԱՆԱՅՄԱՆ ԲՈՂՈՔԸ ՔՆՆՈՒԹՅԱՆ ԱՌՆԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ

«22» դեկտեմբերի 2025թ. ք.Երևան

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետև՝ նաև Վերաքննիչ դատարան), նախա¬¬¬¬¬¬¬գա¬¬հությամբ՝ դատավոր Կ.Հովհաննիսյանի, գրավոր ընթացակարգով դատական վերանայման ենթար¬կե¬լով թիվ ԵԴ1/0052/01/25 քրեակա¬ն գոր¬ծով մեղադրյալ Գեորգի Գագիկի Գրիգորյանի (այսուհետև՝ նաև մեղադրյալ) պաշտպան Տիգրան Գրիգորյանի հատուկ վերանայման բողոքի հիման վրա Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (նախագահող դատավոր Ա.Մելիքսեթյանի) 2025 թվականի հոկտեմբերի 17-ի որոշումը,

Պ Ա Ր Զ Ե Ց ՝

1. Գործի դատավարական նախապատմությունը.
2025 թվականի հունվարի 7-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում (այսուհետև՝ նաև Առաջին ատյանի դատարան) ստացվել է թիվ ԵԴ1/0052/01/25 քրեական գործն ըստ մեղադրանքի՝ Գեորգի Գագիկի Գրիգորյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 155-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 6-րդ և 9-րդ կետերով, որը մակագրվել է դատավոր Ա. Մելիքսեթյանին:
2025 թվականի հունվարի 10-ին Առաջին ատյանի դատարանի դատավոր Ա.Մելիքսեթյանի կողմից որոշում է կայացվել քրեական գործի վարույթը ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին։
2025 թվականի հոկտեմբերի 17-ին Առաջին ատյանի դատարանի որոշմամբ՝ թիվ ԵԴ1/0052/01/25 քրեական գործով Գեորգի Գագիկի Գրիգորյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է երեք ամիս ժամկետով՝ սահմանափակելով մեղադրյալի՝ այլ անձանց հետ հաղորդակցման իրավունքը:
Պաշտպանի միջնորդությունը՝ խափանման միջոց կալանքը վերացնելու և այլընտրանքային խափանման միջոցներ կիրառելու վերաբերյալ մերժվել է:
2025 թվականի հոկտեմբերի 30-ին Վերաքննիչ դատարանում ստացվել է Առաջին ատյանի դատարանի վերը նշված որոշման դեմ պաշտպան Տիգրան Գրիգորյանի հատուկ վերանայման բողոքը, որը փոստային ծառայությանն է հանձնվել 2025 թվականի հոկտեմբերի 28-ին:
Վերաքննիչ դատարանում ստացված թիվ ԵԴ1/0052/01/25 վարույթի նյութերը, բողոքի հետ միասին դատավոր Կ.Հովհաննիսյանի աշխատակազմին են փոխանցվել 2025 թվականի դեկտեմբերի 9-ին:
2025 թվականի դեկտեմբերի 12-ին Վերաքննիչ դատարանը որոշում է կայացրել Բողոքը վարույթ ընդունելու և դատական վարույթը գրավոր ընթացակարգով իրականացնելու մասին: Որոշման կայացման օր է սահմանվել 2025 թվականի դեկտեմբերի 22-ը:
2. Հատուկ վերանայման բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
Գեորգի Գագիկի Գրիգորյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 155-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 6-րդ և 9-րդ կետերով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում այն բանի համար, որ «նա, 2024 թվականի օգոստոսի 15-ին' ժամը 09:40-ի սահմաններում, իր մերձավոր ազգական մորը՝ *** թվականի ***-ին ծնված Գայանե ժորայի Կարապետյանին ապօրինի կյանքից զրկելու նպատակով, գնացել է վերջինիս բնակության վայր, որտեղ սուր կտրող-ծակող գործիքի՝ դանակի գործադրմամբ, առանձին դաժանությամբ, բազմաթիվ հարվածներ է հասցրել Գայանե Կարապետյանի մարմնի տարբեր հատվածներին, կտրել է վերջինիս պարանոցը՝ ապօրինաբար զրկելով կյանքից:
Այսպես.
Գեորգի Գագիկի Գրիգորյանը 2024 թվականի օգոստոսի 15-ին՝ ժամը 09:40-ի սահմաններում, նախորդ օրն իրեն հոգեբուժարան տեղափոխելու իր մոր՝ ***թվականին ***-ին ծնված Գայանե ժորայի Կարապետյանի նախաձեռնության արդյունքում իր մոտ առաջացած վրեժի շարժառիթով, Գ. Կարապետյանին ապօրինի կյանքից զրկելու նպատակով, գնացել է իր և ընտանիքի բնակության՝ Երևան քաղաքի *** շենքի մոտակայք, որտեղ տեղանքն ուսումնասիրելով և իր կողմից նախապես պլանավորված հանցավոր արարքը կատարելու համար նպաստավոր պահն ընտրելով՝ բարձրացել է նույն շենքի *** հասցեի բնակարան, հարևանությամբ բնակվող անձանց կողմից Գ.Կարապետյանին օգնություն ցուցաբերելու հնարավորությունը բացառելու համար մուտքի դուռը ներսի կողմից բանալիով փակել է, որտեղ Գ.Կարապետյանին առանձին տանջանքներ պատճառելու համար ինչպես վերջինիս մարմնի՝ կյանքի համար կենսական կարևոր հատվածներին, այնպես էլ մյուս իրանի, վերին և ստորին վերջույթներին՝ ընդհանուրը՝ առնվազն 27 անգամ հարվածներ հասցնելով մեծ քանակի, այդ թվում՝ կտրած վերքեր, ինչպես նաև այլ մարմնական վնասվածքներ պատճառելու եղանակով՝ առանձին դաժանությամբ՝ գիտացկելով իր կողմից սպանության ընտրված եղանակի հենց այդ բնույթը, վերջինիս ապօրինաբար կյանքից զրկելու ուղղակի դիտավորությամբ, դանակով առնվազն 27 անգամ հարվածներ է հասցրել Գայանե Կարապետյանի մարմնի տարբեր հատվածներին, կտրել է վերջինիս կենսական կարևոր օրգան պարանոցը՝ պատճառելով պարանոցի, իրանի և վերջույթների կտրած, ծակած-կտրած թափանցող և ծակած-կտրած թափանցող վիրավորումների, պարանոցի աջ և ձախ նյարդաանոթային խրձերի լրիվ հատումով, որովայնամզի և աղեգալարների վնասումների ձևով մարմնական վնասվածքներ, մասնավորապես՝ կենդանի անձանց մոտ առողջության ծանր վնասի հատկանիշներ ունեցող, միմյանցից չառանձնացող և արյունահոսության աղբյուր հանդիսացող կտրած վերքեր՝ կզակին թվով երկու հատ, ստորին ծնոտի աջ կեսին մարմնի շրջանում, կզակի ձախ կեսից սկսվող, հասնելով մինչև ստորին ծնոտի ձախ անկյան շրջան, պարանոցի ստորին երրորդականի առաջակողմնային մակերեսներին, պարանոցի աջ կեսի ստորին երրորդականի կողմնային մակերեսին, պարանոցի աջ կեսի միջին երրորդականի կողմնային մակերեսին, պարանոցի աջ կեսի միջին երրորդականի հետին կողմնային մակերեսին՝ հասնելով ծոծրակային շրջան ձախից, պարանոցի աջ կեսի միջին երրորդականի կողմնային մակերեսին՝ հասնելով մինչև կզակի աջ կես, ձախ նախաբազուկ դաստակային հոդի շրջանի ներսային կեսին, թվով երկու հատ, ձախ դաստակի երկրորդ մատի հիմային ֆալանգի դրսային մակերեսին, ձախ դաստակի երրորդ մատի եղնգային ֆալանգին, աջ դաստակի թիկնային մակերեսին, երկրորդ նախադաստակային ոսկրի մինչև երկրորդ մատի հիմային ֆալնգի թիկնային մակերես, ծակած-կտրած վերքեր՝ աջ ուսահոդի շրջանի առաջային մակերեսին, որովայնի առաջային պատին, վերցայլային շրջանում, աջ ազդրի միջին ստորին երրորդականների առաջադրսային մակերեսին, ձախ նւսխարազկի միջին երրորդականի հետին մակերեսին, կրծքավանդակի աջ կեսի հետին մակերեսին, կրծքավանդակի ձախ կեսի հետին մակերեսին, ձախ գոտկային շրջանում, ձախ նստատեղի վերին դրսային քառակուսում, ձախ նստատեղի ներսային կեսին, պարանոցի աջ և ձախ կեսերի եյարդաանոթային խրձի ամբողջական հատում, պարանոցային 3-4-րդ միջողային աճառի ոչ լրիվ հատում, բարակ աղեգալարների և որովայնամզի վնասումներ, ինչպես նաև արյունազեղումներ՝ ձախից հետորովայնամզային. տարածությունում, աջ ստորին վերջույթին, որոնց արդյունքում Գ.Կարապետյանին ապօրինաբար զրկել է կյանքից, որից հետո հանցագործության գործիք դանակը թողել է բնակարանի միջանցքում գտնվող պահարանի վրա և դեպքի վայրից դիմել փախուստի»:
3. Դատական վերանայման ենթակա՝ Առաջին ատյանի դատարանի որոշման հիմնավորումներն ու պատճառաբանությունները.
«Քննարկելով մեղադրյալ Գեորգի Գագիկի Գրիգորյանի նկատմամբ կալանքը վերացնելու, փոխելու, դրա ժամկետը երկարաձգելու հարցը՝ Դատարանը գտնում է հետևյալը.
(...)
Նախ հաշվի առնելով, որ մեղադրյալի վերաբերյալ քրեական վարույթը՝ հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ, ուղարկվել է Դատարան, հիմք ընդունելով անմեղության կանխավարկածի սկզբունքի առաջնայնությունը՝ Դատարանն արձանագրում է, վերջինիս առնչությունը ենթադրյալ հանցանքի կատարմանն առկա է:
Խափանման միջոցի տեսակը որոշելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները: Այլ կերպ՝ օրենսդիրը շեշտը դնում է ոչ թե կոնկրետ հանգամանքների վրա, այլ՝ մեղադրյալի հնարավոր վարքագծի տեսանկյունից դրական և բացասական գործոնների հակակշռման և հավասարակշռման գաղափարի վրա: Խափանման միջոցներ կիրառելու, այդ թվում՝ դրանց տեսակներն ընտրելու, հետագայում դրանք փոխելու մեխանիզմի հիմքում դրված կարևոր գաղափարը խափանման միջոցի պիտանիությունն է՝ դրված նպատակին: Այս չափանիշն օրենսդիրն ամրագրել է սկզբունքի մակարդակով՝ մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովելու նպատակով ոչ միայն հնարավորություն տալով կիրառել խափանման միջոց, այլ կիրառել այն խափանման միջոցը, որն առավել պիտանի կլինի հետապնդվող նպատակին հասնելու համար:
Անդրադառնալով կալանքի ժամկետը երկարաձգելու հարցին Դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
Անդրադառնալով խոչընդոտելու հանգամանքին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ թեև որոշ վկաներ հարցաքննվել են, սակայն խոչընդոտելու ռիսկը չի նվազել, հաշվի առնելով, որ դեռևս չհարցաքննված անձանց հետ մեղադրյալն ունի ազգակցական կապեր, այլ կերպ՝ Դատարանի գնահատմամբ մեղադրյալի կողմից ապացուցման գործընթացին միջամտելու ռիսկը խիստ բարձր է:
Ինչ վերաբերում է փախուստի հիմքին, ապա, հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ դեպքից անմիջապես հետո մեղադրյալը դիմել է փախուստի, հայտնաբերվել է ոստիկանության կողմից, և նշվածը համակցված գնահատելով հանցանքի բնույթի և ծանրության աստիճանի, այդ թվում նաև՝ սպառնացող պատժի /14-20 տարի ժամկետով ազատազրկում կամ ցմահ ազատազրկում/ հետ, Դատարանը խիստ բարձր է գնահատում մեղադրյալի կողմից փախուստի դիմելու ռիսկը:
Քննելով ազատությունից զրկելու հետ չկապված խափանման միջոցով մեղադրյալի ոչ պատշաճ վարքագծի զսպման հնարավորությունը, և այս անդրադառնալով պաշտպանի միջնորդությանը՝ այլընտրանքային խափանման միջոցներով, ընդհուպ՝ տնային կալանքի կիրառմամբ, չեզոքացնելու մեղադրյալի հնարավոր ոչ պատշաճ վարքագիծը, Դատարանն արձանագրում է, որ խափանման միջոցի նշված հիմքերի առկայության պարագայում հաշվի առնելով նաև մեղսագրվող հանցանքի բնույթը և վտանգավորությունը, բացառիկ խափանման միջոցից բացի այլ խափանման միջոցները ի զորու չեն ապահովելու ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջները, ուստի կալանքը հիմնավոր է, հաշվի առնելով քննության սկզբնական փուլը, դրա ժամկետը ենթակա է երկարաձգման առավելագույն ժամկետով:
Միևնույն ժամանակ հաշվի առնելով խաչընդոտելու բարձր ռիսկը և հարցաքննվող անձանց հետ ունեցած կապի բնույթը՝ Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է սահմանափակել նաև մեղադրյալի՝ այլ անձանց հետ հաղորդակցվելու իրավունքը»:
4. Բողոքի հիմքերը, այն հաստատող փաստերը և պահանջը.
Մեղադրյալ Գեորգի Գրիգորյանի պաշտպան Տիգրան Գրիգորյանը ներկայացված հատուկ վերանայման բողոքում նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից մատնանշված կալանավորման հիմքերը առկա չեն: Բողոքաբերը նշել է, որ մեղադրյալի փախուստի վտանգը չի կարող պայմանավորվել բացառապես հնարավոր պատժի ծանրության սպառնալիքով, այլ պետք է գնահատվի՝ հաշվի առնելով այն վերաբերելի հանգամանքները, որոնք կհաստատեն այդ վտանգի առկայությունը և աստիճանը, որը թույլ կտա որոշել անձի նկատմամբ որևէ խափանման միջոց կիրառելու անհրաժեշտության հարցը, կամ պետք է հիմնավորված ռիսկ լինի, որ մեղադրյալն ազատ արձակվելու դեպքում կձեռնարկի այդպիսի քայլեր, որոնք կխոչընդոտեն արդարադատության իրականացմանը:
Բողոքաբերը նշել է, որ մեղադրյալ Գեորգի Գագիկի Գրիգորյանի անձը հայտնի է վարույթն իրականացնող մարմնին, ունի առողջական լուրջ խնդիրներ /առողջական, այդ թվում նաև հոգեկան, ախտորոշումների վերաբերյալ հավաստող փաստաթղթերը ներկայացված են և գտնվում են քրեական վարույթում/: Գեորգի Գագիկի Գրիգորյանը՝ ծնվել է 1998 թվականի սեպտեմբերի 20-ին, Երևան քաղաքում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, չամուսնացած, դատվածություն չունեցող, կրթությունը ութամյա, հաշվառված՝ Երևան քաղաքի Բագրատունյաց փողոցի թիվ 16-րդ շենքի թիվ 20-րդ բնակարան հասցեում, վերջինս շահագրգռված է գործի օբյեկտիվ քննության համար, պարտավորվել է չխուսափել քննությունից, ցուցաբերել պատշաճ վարքագիծ և ներկայանալ վարույթն իրականացնող մարմնի առաջին իսկ կանչով:
Ամփոփելով, բողոքաբերը խնդրել է ամբողջությամբ բեկանել վիճարկվող դատական ակտը՝ կայացնել փոխարինող դատական ակտ, այն է՝ վերացնել Գեորգի Գագիկի Գրիգորյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանքի ժամկետը երկարաձգելու հարցը քննարկելու մասին որոշումը:
Այնուամենայնիվ, եթե Վերադաս դատարանը գտնի, որ Առաջին ատյանի դատարանի որոշումը հիմնավոր է, ապա խնդրել է դատարանին Գեորգի Գագիկի Գրիգորյանի նկատմամբ կիրառել այլընտրանքային խափանման միջոցներից կամ համակցությամբ:
5. Վարույթի մասնակիցների կողմից Վերաքննիչ դատարանին ներկայացված բողոքի պատասխանները, բացատրությունները, դրանք հիմնավորող նյութերը և միջնորդությունները.
Վարույթի մասնակիցները Վերաքննիչ դատարանին չեն ներկայացրել բողոքի պատասխաններ, բացատրություններ, դրանք հիմնավորող նյութեր և միջնորդություններ:
6.Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
Հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում դա¬տա¬կան ստուգ¬¬ման ենթարկելով Առաջին ատյանի դատարանի վիճարկվող որոշման օրինականութ¬յու¬¬նը և հիմ¬նա¬վոր¬վա¬ծութ¬յունը, ուսումնասիրելով Բողոքի վերաբերյալ ստացված նյութերը՝ Վերաքննիչ դա¬տա¬րանն արձանագրում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի համաձայն`
«(…)
3. Հատուկ վերանայումն իրականացվում է բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում:
4. Հատուկ վերանայման կարգով դատական ակտ կայացնելիս վերադաս դատարանը հիմնվում է միայն ստորադաս դատարանում հետազոտված ապացույցների կամ նյութերի և վարույթի մասնակիցների արած պնդումների վրա»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 389-րդ հոդվածի համաձայն`
«Վերաքննիչ դատարանում հատուկ վերանայման ենթակա են առաջին ատյանի դատարանի հետևյալ դատական ակտերը՝ (…)
2) կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելու, կալանքի ժամկետը երկարաձգելու, կալանքը վերացնելու կամ կալանքի փոխարեն այլընտրանքային խափանման միջոց կիրառելու, ինչպես նաև կալանքը վերացնելու կամ կալանքի փոխարեն այլընտրանքային խափանման միջոց կիրառելու վերաբերյալ միջնորդությունը մերժելու մասին․
(…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Վերաքննիչ դատարանում հատուկ վերանայման արդյունքում վերաքննիչ դատարանը`
1) դատական ակտը թողնում է անփոփոխ.
2) փոփոխում է ստորադաս դատարանի դատական ակտը, եթե փաստական հանգամանքները հնարավորություն են տալիս կայացնելու նման ակտ.
3) ամբողջությամբ կամ որոշակի մասով բեկանում է դատական ակտը՝ բեկանված մասով կայացնելով դրան փոխարինող դատական ակտ»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Վարույթի ընթացքում անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոցները կարող են կիրառվել ոչ այլ կերպ, քան սույն օրենսգրքով սահմանված հիմքերով և կարգով: Վարույթի ընթացքում անձին ազատությունից զրկելը չպետք է պատժի նպատակ հետապնդի»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը:
2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝
1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ
2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ
3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար:
3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները:
4. Խափանման միջոց կիրառելու վերաբերյալ որոշման պատճենը մեղադրյալին հնարավորության դեպքում հանձնվում է անհապաղ»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի՝
«1. Կալանքը դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին օրենքով նախատեսված դեպքերում և կարգով ազատությունից զրկելն է` օրենքով և դատարանի այդ որոշմամբ սահմանված ժամկետով:
2. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն անբավարար է սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու համար: (...)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Անձին կարելի է կալանքի տակ պահել այնքան ժամանակ, որքան անհրաժեշտ է վարույթի բնականոն ընթացքն ապահովելու համար, և քանի դեռ առկա են անձին կալանքի տակ պահելու հիմքերը, սակայն ամեն դեպքում այդ ժամկետը չի կարող գերազանցել սույն հոդվածով կալանքի տակ պահելու համար սահմանված առավելագույն ժամկետները:
2. Մինչդատական վարույթում կալանքը կարող է կիրառվել, կամ դրա ժամկետը կարող է երկարաձգվել յուրաքանչյուր դեպքում երկու ամսից ոչ ավելի ժամկետով` պահպանելով սույն հոդվածով սահմանված մինչդատական վարույթում կալանքի տակ պահելու առավելագույն ժամկետները:
(...)
4. Դատական վարույթում կալանքը կարող է կիրառվել կամ դրա ժամկետը կարող է երկարաձգվել յուրաքանչյուր դեպքում երեք ամսից ոչ ավելի ժամկետով:
5. Կալանքի տակ պահելու ընդհանուր տևողությունը չի կարող գերազանցել մեղադրյալին վերագրվող հանցանքի համար նախատեսված՝ ազատազրկման ձևով պատժի առավելագույն ժամկետը (...)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 24-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1․ Նախաքննությունը և դատաքննությունը պետք է ավարտվեն ողջամիտ ժամկետում: Քրեական վարույթն իրականացնող մարմինը պարտավոր է իր իրավասության սահմաններում դրսևորել պատշաճ ջանասիրություն վարույթը ողջամիտ ժամկետում ավարտելու համար:
2. Մեղադրյալն ունի ողջամիտ ժամկետում դատարանի առջև կանգնելու իրավունք:
3. Անձին անազատության մեջ պահելու ժամկետը պետք է սահմանափակվի ամենակարճ անհրաժեշտ ժամանակահատվածով (...)»:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Վ.Պողոսյանի վերաբերյալ 2013 թվականի փետրվարի 15-ի թիվ ԿԴ1/0062/06/12 որոշմամբ իրավական դիրքորոշում է արտահայտել այն մասին, որ «(…) մեղադրյալին վերագրվող արարքի բնույթը և վտանգավորության աստիճանը, թեև չեն կարող գնահատվել որպես կալանավորման հիմնավորվածությունը հաստատելու ինքնուրույն հիմք, այնուամենայնիվ դրանք էական նշանակություն ունեն խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս, ... : Մեղսագրվող հանցանքի ծանրությունը և, հետևաբար նաև ակնկալվող պատժի խստությունը հանդիսանում են քրեական վարույթն իրականացնող մարմնից թաքնվելու կամ գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը գնահատելու կարևոր տարրեր և գործի նյութերից բխող մյուս հանգամանքների հետ միասին հնարավորություն են տալիս հիմնավորված ենթադրություններ անել անձի ազատության հիմնարար իրավունքը սահմանափակելու հիմքերի առկայության կամ բացակայության մասին: Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ նույնանման իրավական դիրքորոշում բազմիցս իր նախադեպային նշանակության վճիռներում հայտնել է նաև Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը (ի թիվս այլոց տես Mamedova v. Russia, 2006 թվականի հունիսի 1-ի վճիռը, գանգատ թիվ 7064/05, կետ 74, Panchenko v. Russia 2005 թվականի փետրվարի 8-ի վճիռը, գանգատ թիվ 45100/98, կետ 102, Ilijkov v. Bulgaria, 2001 թվականի հուլիսի 26-ի վճիռը, գանգատ թիվ 33977/96, կետ 81) (…)»։
Արարքի հանրային վտանգավորության «բնույթ» և «աստիճան» հասկացությունները Վճռաբեկ դատարանը վերլուծության է ենթարկել Գ.Մադաթյանի գործով որոշման մեջ՝ իրավական դիրքորոշում ձևավորելով այն մասին, որ «Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ: Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը: (…) Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը: (…)» (տե´ս Գարուշ Նորիկի Մադաթյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 որոշման 14-15-րդ կետերը):
Վերաքննիչ դատարանը նախ հարկ է համարում նկատել, որ Գեորգի Գրիգորյանին մեղսագրվող ենթադրյալ հանցանքին նրա առնչությունը հատուկ վերանայման բողոքում չի վիճարկվում, ուստի այդ հարցին անդրադարձ չի կատարվում:
Սույն գործով Վերաքննիչ դատարանը, քննության առնելով Գեորգի Գրիգորյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի ժամկետը երկարաձգելու հարցի վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի որոշման դեմ ներկայացված բողոքը, վերլուծելով քրեական գործի փաստական հանգամանքները, ինչպես նաև փաստելով, որ մեղադրյալ Գեորգի Գրիգորյանի նկատմամբ քրեական գործը հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է դատարան և դատավորի կողմից ստանձնվել է քրեական գործի վարույթը՝ փաստում է, որ իրավաչափ կերպով արձանագրվել է մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված կալանք խափանման միջոցի ժամկետը երկարաձգելու պայմանների առերևույթ առկայությունը:
Անդրադառնալով Առաջին ատյանի դատարանի կողմից վկայակոչված հիմքի (մասնավորապես՝ մեղադրյալը կարող է դիմել փախուստի և չկատարել իր վրա՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով դրված պարտականությունները) վերաբերյալ Պաշտպանի հատուկ վերանայման բողոքում բերված փաստարկին, այն, որ մեղադրյալի փախուստի վտանգը չի կարող պայմանավորվել բացառապես հնարավոր պատժի ծանրության սպառնալիքով, կամ պետք է հիմնավորված ռիսկ լինի, որ մեղադրյալն ազատ արձակվելու դեպքում կձեռնարկի այդպիսի քայլեր, որոնք կխոչընդոտեն արդարադատության իրականացմանը, ապա Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը հիմնավորված կերպով պատճառաբանել է մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված կալանքը խափանման միջոցի ժամկետը երկարաձգելու հիմքերը, և Առաջին ատյանի դատարանը որպես վարույթ իրականացնող մարմին խափանման միջոցի հիմքերը քննարկելիս գնահատման է ենթարկում միայն այդ արարքների կատարման հնարավորության ռիսկը և ոչ թե կատարած կամ չկատարած լինելու վերաբերյալ հաստատված փաստերը:
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ քրեական գործի նյութերում առկա են եղել համապատասխան տեղեկություններ և փաստեր, որոնք թույլ են տալիս հիմնավորված ենթադրություն կատարել առ այն, որ ազատության մեջ մնալու դեպքում մեղադրյալ Գեորգի Գրիգորյանը կարող է չկատարել քրեական դատավարության օրենսգրքով մեղադրյալի վրա դրված պարտականությունները, կարող է խոչընդոտել գործի քննությանը և դիմել փախուստի: Նման եզրահանգման գալու համար հիմք են հանդիսանում հետևյալ հանգամանքները.
-քրեական գործը գտնվում է սկզբնական փուլում,
-դեռևս չեն հարցաքննվել բոլոր վկաները, որոնց հետ հետ մեղադրյալն ունի ազգակցական կապեր,
- դեպքից անմիջապես հետո մեղադրյալը դիմել է փախուստի, հայտնաբերվել է ոստիկանության կողմից,
- մեղադրյալին մեղսագրվող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-155-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 6-րդ և 9-րդ կետերով նախատեսված հանցանքը դասվում է առանձնապես ծանր հանցագործությունների շարքին, որի համար որպես պատիժ է նախատեսված միայն ազատազրկում՝ տասնչորսից քսան տարի ժամկետով, կամ ցմահ ազատազրկմամբ:
Առաջին ատյանի դատարանը, որպես վարույթ իրականացնող մարմին, հաշվի առնելով վերը արձանագրված ռիսկերը, այն, որ վարույթը դեռևս գտնվում է սկզբնական դատալսումների փուլում, մեղադրյալ Գեորգի Գրիգորյանը կարող է ազդեցություն գործադրել վարույթի համար նշանակություն ունեցող և պարզաբանման ենթակա հանգամանքների մասին տեղեկությունների տիրապետող անձանց, վկաների վրա՝ այդ կերպ խոչընդոտելով քրեական վարույթին:
Վերաքննիչ դատարանը պատշաճ գնահատման է ենթարկում նաև մեղադրյալին վերագրվող արարքների բնույթը, հանրային վտանգավորության աստիճանը, կատարման եղանակը, գործիքը և հետևանանքները, մասնավորապես՝ Գեորգի Գրիգորյանին մեղսագրվում է մարդու կյանքի դեմ ուղղված դիտավորությամբ առանձնապես ծանր ենթադրյալ հանցանք կատարելու մեջ (տե՛ս, գործի փաստական հանգամանքները), որի համար նախատեսված է պատիժ՝ միայն ազատազրկման ձևով, թեև Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալին վերագրվող արարքի բնույթը և վտանգավորության աստիճանը չեն կարող գնահատվել որպես կալանավորման հիմնավորվածությունը հաստատելու ինքնուրույն հիմք, այնուամենայնիվ դրանք էական նշանակություն ունեն խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս, քանի որ մեղսագրվող հանցանքի ծանրությունը և, հետևաբար նաև ակնկալվող պատժի խստությունը հանդիսանում են քրեական վարույթն իրականացնող մարմնից թաքնվելու կամ գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը գնահատելու կարևոր տարրեր և գործի նյութերից բխող մյուս հանգամանքների հետ միասին հնարավորություն են տալիս հիմնավորված ենթադրություններ անել անձի ազատության հիմնարար իրավունքը սահմանափակելու հիմքերի առկայության կամ բացակայության մասին:
Ինչ վերաբերում է, բողոքաբերի կողմից ներկայացված այն փաստարկներին, որ մեղադրյալ Գեորգի Գրիգորյանի անձը հայտնի է վարույթն իրականացնող մարմնին, ունի առողջական լուրջ խնդիրներ, չունի դատվածություն, պարտավորվել է չխուսափել քննությունից, ցուցաբերել պատշաճ վարքագիծ և ներկայանալ վարույթն իրականացնող մարմնի առաջին իսկ կանչով, և փաստելով որ այլընտրանքային խափանման միջոցները կարող են ապահովել մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը, ապա Վերաքննիչ դատարանը կարևորելով խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, մեղադրյալին վերագրվող հանցանքի բնույթը և վտանգավորության աստիճանը, կատարման եղանակը և գործիքը, նրա դրսևորած վարքագիծը, գտնում է, որ տվյալ դեպքում այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն դեռևս անբավարար է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու համար:
Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ տվյալ դեպքում վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից իր լիազորություններն անարգել իրականացնելն ապահովելու համար օրենքով նախատեսված երաշխիք այլընտրանքային խափանման միջոցը հանդիսանալ չի կարող, հաշվի առնելով, որ այն բավարար և ողջամիտ միջոց չի հանդիսանում ապահովելու մեղադրյալ Գեորգի Գրիգորյանի պատշաճ քրեադատավարական վարքագիծը: Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ այլընտրանքային խափանման միջոցները չեն կարող չեզոքացնել մեղադրյալի ոչ պատշաճ վարքագծի դրսևորման մտավախությունը՝ հաշվի առնելով, որ մեղադրյալ Գեորգի Գրիգորյանի վարքագծի նկատմամբ չի կարող իրականացվել այն հսկողությունը, որն իրականացվում է կալանք խափանման միջոցի դեպքում, ուստի բողոքաբերի պնդումները ընդունելի չեն Վերաքննիչ դատարանի համար:
Սույն դեպքում պաշտպանը Վերաքննիչ դատարան չի ներկայացրել մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ այլընտրանքային խափանման միջոցներով փոփոխելու անհրաժեշտության վերաբերյալ ծանրակշիռ փաստական տվյալներ, մինչդեռ քրեական գործը գտնվում է դատարանի վարույթում, և Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ կիրառված խափանման միջոցը փոփոխելու, առավել մեղմ խափանման միջոց ընտրելու համար անհրաժեշտ են ծանրակշիռ փաստարկներ, ուստի կիրառված խափանման միջոցի ակնհայտ անհամաչափության բացակայության պայմաններում, հենց Առաջին ատյանի դատարանը պետք է գնահատի կիրառված խափանման միջոցի արդյունավետությունը՝ որպես քրեական վարույթն իրականացնող մարմին։
Վերոգրյալը բխում է նաև Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային պրակտիկայից, որի համաձայն՝ դատական քննության փուլում գտնվող քրեական վարույթներով խափանման միջոց կալանավորման իրավաչափության, այն այլընտրանքային խափանման միջոցով փոխարինելու հարցերը քննարկելիս պետք է հաշվի առնել նաև այն, որ Առաջին ատյանի դատարանը հանդես է գալիս որպես վարույթն իրականացնող մարմին, ուստի որպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելիս Վերաքննիչ դատարանի կողմից կայացված դատական ակտը պետք է հիմնված լինի ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների վրա և ունենա պատճառաբանվածության առավել բարձր չափանիշ, հակառակ մոտեցումը, Վճռաբեկ դատարանի համոզմամբ, կարող է իր բացասական ազդեցությունը թողնել առաջին ատյանի դատարանում հիմնական քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա` դրանով իսկ սահմանափակելով առաջին ատյանի դատարանի ներքին անկախությունը (տե՛ս Վճռաբեկ դատարանի՝ Արման և Արքա Մադաթյանների վերաբերյալ գործով 2020 թվականի մայիսի 26-ի թիվ ԱՐԴ/0152/01/19 որոշման 18.1.-րդ կետը):
Ամփոփելով վերոգրյալը՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ինչպես ներկայացված բողոքում, այնպես էլ ստացված նյութերում բացակայում են Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելու համար անհրաժեշտ փաստական հանգամանքները, որպիսի պայմաններում մեղադրյալ Գեորգի Գրիգորյանի պաշտպան Տիգրան Գրիգորյանի ներկայացրած հատուկ վերանայման բողոքը պետք է մերժել, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի վիճարկվող որոշումը՝ թողնել անփոփոխ։
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ, 362-րդ, 363-րդ և 393-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

1. Մեղադրյալ Գեորգի Գագիկի Գրիգորյանի պաշտպան Տիգրան Գրիգորյանի կողմից բերված հատուկ վերանայման բողոքը մերժել` թիվ ԵԴ1/0052/01/25 քրեական վարույթով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի հոկտեմբերի 17-ի որոշումը թողնելով անփոփոխ:
2. Սույն որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում կայացման օրը և կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` այն ստանալու օրվանից հետո՝ տասնհինգօրյա ժամկետում:



ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Կ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ