Գործ թիվ ԵԴ1/4002/01/24




ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև՝ Վերաքննիչ դատարան) հետևյալ կազմով.
նախագահող դատավոր՝ Մ.Հարությունյան,
դատավորներ՝ Ա․Բեկթաշյան,
Ա․Ղուկասյան,

քարտուղարությամբ՝ Ա․Կարապետյանի,
մասնակցությամբ՝
պաշտպան՝ Լ․Ավետիսյանի,
մեղադրյալ՝ Է․Պետրոսյանի,

2025 թվականի սեպտեմբերի 30-ին, Երևան քաղաքում,

դռնբաց դատական նիստում Երևան քաղաքի Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանի դատախազ Ա․Օսեյանի վերաքննիչ բողոքի հիման վրա դատական վերանայման ենթարկելով Էրիկ Գարիկի Պետրոսյանի վերաբերյալ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (դատավոր Ա.Դանիելյան)՝ 2025 թվականի փետրվարի 28-ի թիվ ԵԴ1/4002/01/24 դատավճիռը,
Պ Ա Ր Զ Ե Ց

Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. 2024 թվականի հուլիսի 19-ին Էրիկ Գարիկի Պետրոսյանը ձերբակալվել է՝ ապօրինի թմրանյութ պահելու անմիջականորեն ծագած հիմնավոր կասկածի հիմքով։
Նույն օրը ՀՀ ոստիկանության Երևոն քաղաքի վարչության Մալաթիայի բաժնում կայացված որոշմամբ՝ Էրիկ Գարիկի Պետրոսյանն ազատ է արձակվել ձերբակալումից՝ անազատության մեջ պահելու անհրաժեշտությունը վերանալու հիմքով։
2024 թվականի հուլիսի 20-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանի քննչական բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով և 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախաձեռնվել է թիվ 16182024 քրեական վարույթը:
2024 թվականի հոկտեմբերի 17-ին Երևան քաղաքի Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանի դատախազության դատախազ Մ․Խաչատրյանի որոշմամբ՝ Էրիկ Գարիկի Պետրոսյանի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում ՀՀ քրեական օրենսգքրի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով։
2024 թվականի դեկտեմբերի 23-ին վերջինիս ներկայացվել է մեղադրանք։
2024 թվականի հոկտեմբերի 18-ին ՀՀ ՔԿ ԵՔՔՎ Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանի քննչական բաժնում կայացված որոշմամբ՝ մեղադրյալ Էրիկ Գարիկի Պետրոսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել բացակայելու արգելքը։
2024 թվականի հոկտեմբերի 25-ին Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանի դատախազության դատախազ Մ․Խաչատրյանի որոշմամբ՝ քննիչի միջնորդության հիման վրա մեղադրյալ Էրիկ Գարիկի Պետրոսյանի նկատմամբ հարուցված հանրային քրեական հետապնդման ժամկետը կասեցվել է՝ մեղադրյալի գտնվելու վայրը անհայտն լինելու հիմքով։
2024 թվականի դեկտեմբերի 23-ի Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանի դատախազության դատախազ Մ․Խաչատրյանի որոշմամբ՝ քննիչի միջնորդության հիման վրա մեղադրյալ Էրիկ Գարիկի Պետրոսյանի նկատմամբ հարուցված հանրային քրեական հետապնդման ժամկետը վերսկսվել է։
2024 թվականի դեկտեմբերի 27-ին Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանի դատախազության դատախազ Ա․Ոսկանյանի որոշմամբ՝ հատսատվել է թիվ 16182024 քրեական վարույթով մեղադրական եզրակացությունը և վարույթն ուղարկվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան՝ ըստ էության քննելու:
2024 թվականի դեկտեմբերի 27-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը (այսուհետ՝ նաև Առաջին ատյանի դատարան) «Վարույթն ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին» որոշմամբ՝ ստանձնել է թիվ ԵԴ1/4002/01/24 քրեական գործով ըստ մեղադրանքի Էրիկ Գարիկի Պետրոսյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, վարույթը և նշանակվել նախնական դատալսումներ։
2025 թվականի փետրվարի 28-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի թիվ ԵԴ1/4002/01/24 դատավճռով՝ արագացված վարույթի կիրառմամբ՝ մեղադրյալ Էրիկ Գարիկի Պետրոսյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքում և դատապարտվել հանրային աշխատանքների՝ 100 (հարյուր) ժամ տևողությամբ:
Մեղադրյալ Էրիկ Գարիկի Պետրոսյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց բացակայելու արգելքը թողնվել է անփոփոխ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Վճռվել է դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո նախաքննության մարմնի 2024 թվականի հոկտեմբերի 25-ի որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված 0.33 գրամ քաշով «a-PVP» տեսակի թմրամիջոցը ոչնչացնել: Վարութային ծախսերի հարցը համարել լուծված:
2025 թվականի հուլիսի 09-ին ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանում ստացվել է Երևան քաղաքի Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանի դատախազ Ա․Օսեյանի վերաքննիչ բողոքը՝ Առաջին ատյանի դատարանի 2025 թվականի փետրվարի 28-ի վերը նշված դատավճռի դեմ: Քրեական գործը ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանում ստացվել է 2025 թվականի հուլիսի 21-ին, մակագրվել դատարանի կազմին (նախագահող դատավոր Մ.Հարությունյան, կազմի դատավորներ Ա․Բեկթաշյան, Ա․Ղուկասյան), նախագահող դատավորի աշխատակազմին է հանձնվել 2025 թվականի հուլիսի 22-ին:
2025 թվականի հուլիսի 28-ին ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի «Վերաքննիչ բողոքը վարույթ ընդունելու և քրեական գործը դատաքննության նշանակելու մասին» որոշմամբ՝ Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանի դատախազ Ա․Օսեյանի վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ։ Թիվ ԵԴ1/4002/01/24 քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Էրիկ Գարիկի Պետրոսյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, նշանակվել է դռնբաց դատական նիստում քննության։ Մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց բացակայելու արգելքը պահպանվել է։
Գործի փաստական հանգամանքները և վերաքննիչ բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
2. Նախաքննության մարմինը մեղադրյալ Էրիկ Գարիկի Պետրոսյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում է հարուցել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և նրան մեղադրանք է ներկայացվել այն բանի համար, որ «(…) [Նա], խախտելով «Թմրամիջոցների և հոգեմետ /հոգեներգործուն նյութերի մասին» ՀՀ օրենքի և ՀՀ կառավարության 2010 թվականի մարտի 18-ի` «Թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի և դրանց պրեկուրսորների շրջանառության կանոնները սահմանելու մասին» թիվ 270-Ն որոշման պահանջները՝ 2024 թվականի հուլիսի 19-ին «Տելեգրամ» ալիքով քննությամբ դեռս չպարզված անձից, առանց իրացնելու նպատակի, իր անձնական օգտագործման համար, ապօրինի ձեռք է բերել և պահել ՀՀ կառավարության 2018 թվականի հունիսի 27-ի թիվ 707-ն որոշման 1-ին հավելվածով նախատեսված խոշոր չափերի՝ ընդհանուր 0.33 գրամ քաշով «a PVPն» տեսակի թմրամիջոց` մեկ փաթեթում, որն էլ հայտնաբերվել է 2024 թվականի հուլիսի 19-ին ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության Մալաթիայի բաժնում կատարված Էրիկ Գարիկի Պետրոսյանի անձնական խուզարկությամբ՝ վերջինիս մոտ եղած կաշվե պայուսակի մեջ գտնվող «Մալբորո» հրառմամբ ծխախոտի տուփից:
(…)»։
3. Առաջին ատյանի դատարանն իր՝ 2025 թվականի փետրվարի 28-ի թիվ ԵԴ1/4002/01/24 դատավճռի «Դատարանի իրավական վերլուծությունները» վերտառությամբ բաժնում նշել է. «(…) Ներկայացված մեղադրանքը մեղադրյալի կողմից ընդունելու և գործը արագացված վարույթով քննելու պայմաններում՝ Դատարանը, գործով ձեռքբերված ապացույցների ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չկատարելով, արձանագրում է, որ մեղադրյալ Էրիկ Գարիկի Պետրոսյանը կատարել է իրեն մեղսագրված հանցանքը, այն ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին:
Հաստատված համարելով մեղադրյալ Էրիկ Գարիկի Պետրոսյանի մեղավորությունն իրեն մեղսագրված հանցանքի կատարման մեջ՝ Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է անդրադառնալ մեղադրյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հետ կապված հետևյալ հարցերին.
ա) արդյո՞ք ապացուցված են մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները.
բ) մեղադրյալը ենթակա է արդյո՞ք պատժի իր կատարած հանցանքի համար.
գ) ի՞նչ պատիժ պետք է նշանակվի մեղադրյալի նկատմամբ.
դ) մեղադրյալն արդյո՞ք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը.
Անդրադառնալով «ա» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
(…) Դատարանը որպես մեղադրյալ Էրիկ Գարիկի Պետրոսյանի պատիժը մեղմացնող հանգամանք է դիտարկում այն, որ ներկայացված մեղադրանքում իրեն մեղավոր է ճանաչել, տվել խոստովանական ցուցմունք և զղջացել է իր կատարած արարքի համար (տե՛ս, mutatis mutandis, Սերոբ Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2012 թվականի նոյեմբերի 1-ի թիվ ՍԴ/0109/01/12 որոշման 26-րդ կետը)։
Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Էրիկ Գարիկի Պետրոսյանի պատասխանատվությունը կամ պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ առկա չեն։
Անդրադառնալով «բ» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ սույն քրեական գործով մեղադրյալ Էրիկ Գարիկի Պետրոսյանին պատժից ազատելու հիմքեր առկա չեն, հետևաբար՝ նա ենթակա է պատժի իր կատարած հանցանքի համար։
Անդրադառնալով «գ» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
(…) Վերը մեջբերված իրավական նորմերի և դիրքորոշումների համատեքստում մեղադրյալ Գևորգ Իսրայելյանի նկատմամբ պատժի տեսակը և չափը որոշելիս Դատարանը հաշվի է առնում հետևյալը.
- նրա կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով կատարված հանցագործության բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, մասնավորապես այն, որ նրան մեղսագրված արարքը բնակչության առողջության դեմ ուղղված, դիտավորյալ, միջին ծանրության հանցագործություն է, թմրամիջոցը «a-PVP» տեսակի թմրամիջոց է, դրա չափը 0,33 գրամ է, որը մոտ է թմրամիջոցի այդ տեսակի համար սահմանված խոշոր չափի նվազագույն սահմանին (0,25-1,25 գրամ) (տե՛ս ՀՀ կառավարության 2018 թվականի հունիսի 27-ի թիվ 707-Ն որոշման թիվ 1 Հավելվածի 267-րդ կետը),
- խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը,
- այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը,
- պատասխանատվությունը կամ պատիժը մեղմացնող սույն դատավճռի 15․1-րդ կետում նշված հանգամանքները, ինչպես նաև պատասխանատվությունը կամ պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը,
- անձը բնութագրող հանգամանքները, այդ թվում՝ տարիքը, հանցանքն առաջին անգամ կատարած լինելը (տե՛ս սույն դատավճռի 11-12-րդ կետերը):
Վերոգրյալի հիման վրա, հաշվի առնելով, որ մեղադրյալ Էրիկ Պետրոսյանը միջնորդել է կիրառել հանրային աշխատանքներ պատժատեսակը՝ Դատարանը հանգում է այն հետևության, որ տվյալ դեպքում Էրիկ Պետրոսյանի նկատմամբ որպես պատիժ պետք է նշանակել հանրային աշխատանքներ 100 (հարյուր) ժամ տևողությամբ։ Դատարանը գտնում է, որ վերոնշյալ պատժատեսակը և դրա չափը սույն դեպքում համաչափ են մեղադրյալ Վիգեն Զիրոյանի անձին և նրա կատարած հանցանքներին։
Անդրադառնալով «դ» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Էրիկ Պետրոսյանը պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը:
Անդրադառնալով մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցին՝ բացակայելու արգելքին, Դատարանը գտնում է, որ մինչև սույն դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը նրա նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը պետք է թողնել անփոփոխ՝ դատական ակտի հնարավոր բողոքարկման դեպքում մեղադրյալի դատավարական պարտականությունների պատշաճ կատարումն ապահովելու համար:
Անդրադառնալով իրեղեն ապացույցի տնօրինման հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ Նախաքննության մարմնի 2024 թվականի հոկտեմբերի 25-ի որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված 0.33 գրամ քաշով «a-PVP» տեսակի թմրամիջոցն անհրաժեշտ է ոչնչացնել:
Անդրադառնալով արտավարութային փաստաթղթեր ճանաչված ապացույցներին՝ Դատարանը գտնում է, որ դրանք անհրաժեշտ է պահել գործի նյութերի հետ՝ դրանք պահելու ամբողջ ընթացքում:
Քրեական գործով գույքային հայց չի ներկայացվել, իսկ արագացված վարույթ կիրառելու դեպքում վարույթային ծախսերը մեղադրյալից ենթակա չեն բռնագանձման, որպիսի պայմաններում հիշյալ հարցերը Դատարանը համարում է լուծված: (…)»։
Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
4. Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում՝ ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.
Իր վերաքննիչ բողոքում Երևան քաղաքի Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանի դատախազ Ա․Օսեյանը մասնավորապես նշել է. «(…) [Դ]ա¬տավճռով մեղադրյալի նկատմամբ 100 ժամ հանրային աշխատանքների ձևով նշանակված պատիժն ակնհայտ նվազ է ու չի կարող ապահովել պատժի նպատակ¬ների իրականացումը, ուստի այդ մասով դատական ակտը ենթակա է բեկանման ու փոփոխման` հետևյալ պատճառաբանությամբ.
(...)
Դատարանն օրենքով նախատեսված իր լիազորությունների սահմաններում հաշվի է առել մեղադրյալին մեղսագրվող արարքի ծանրության աստիճանը, որը դասվում է միջին ծանրության հանցանքների շարքին, հանցանքը կատարելու պահին նրա դատվածություն չունենալը, ինքնախոստովանական ցուցմունք տալը, սակայն հաշվի չի առել կոնկրետ դեպքում մեղադրյալի կողմից ենթադրյալ արարքի առավել հանրային վտանգավոր եղանակով կատարումը, մասնավորապես՝ հայտնաբերված ու առգրավված թմրամիջոցների տարատեսակ և քիմիական ծագման լինելը:
Վկայակոչվածը հիմք ընդունելով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի վերաբերելի դրույթների վերլուծությամբ, հարկ է արձանագրել, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ ինչպես պատժա¬տեսակի, այնպես էլ պատժաչափի վերաբերյալ դատարանի կողմից կայաց¬ված որո¬շումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձ¬նահատ¬կութ¬յունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, պատասխա¬նատվութ¬յունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմա¬կողմանի գնա¬հատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքով ամրագրված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը:
Տվյալ դեպքում Դատարանի կողմից հաշվի չի առնվել այն հանգամանքը, որ Էրիկ Պետրոսյանի կողմից ձեռք բերված և պահված թմրամիջոցը եղել է քիմիական ծագում ունեցող, ինչը ավելի է մեծացնում վերջինիս կատարած արարքի հանրային վտանգավորությունը, բացի այդ, թեպետ թմրամիջոցի չափը հաշվի է առնվել Էրիկ Պետրոսյանի կատարած արարքին իրավական գնահատական տալիս, այնուամենայնիվ, այն պատժի նշանակման հարցում թմրամիջոցի քիմիական ծագման լինելու հանգամանքի հետ մեկտեղ պետք է ավելի խիստ մոտեցմամբ ձևավորի: Հետևաբար, վերոգրյալ իրավանորմերի, նախադեպային դիրքորոշումների և պատժի նպատակների օբյեկտիվորեն իրացման համատեքստում սույն գործով Դատարանի կողմից նշանակված պատիժը համաչափ համարվել չի կարող:
Բացի այդ, Դատարանի՝ դատաքննության հատուկ՝ արագացված վարույթի կարգով քննության արդյունքում կայացված դատավճռում՝ մեղադրյալ Էրիկ Պետրոսյանի նկատմամբ 100 ժամ տևողությամբ հանրային աշխատանքներ նշանակելու վերաբերյալ վերլուծությունը սահմանափակվել է հետևյալով՝ «Վերոգրյալի հիման վրա, հաշվի առնելով, որ մեղադրյալ Էրիկ Պետրոսյանը միջնորդել է կիրառել հանրային աշխատանքներ պատժատեսակը՝ Դատարանը հանգում է այն հետևության, որ տվյալ դեպքում Էրիկ Պետրոսյանի նկատմամբ որպես պատիժ պետք է նշանակել հանրային աշխատանքներ 100 (հարյուր) ժամ տևողությամբ: Դատարանը գտնում է, որ վերոնշյալ պատժատեսակը և դրա չափը սույն դեպքում համաչափ են մեղադրյալի անձին և նրա կատարած հանցանքներին»: Այսինքն, Դատարանը հստակ վերլուծությամբ չի պատճառաբանել մեղադրյալի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասի սանկցիայով նախատեսված հանրային աշխատանքներ պատժատեսակի նվազագույն չափը ընտրելու և նշանակելու հանգամանքը:
Այսպիսով, հարկ է արձանագրել, որ մեղադրյալ Էրիկ Պետրոսյանի նկատմամբ կիրառված քրեաիրա¬վական ներգործության միջոցն արդարացի չէ և չի համապատասխանում նրա կատարած հանցանքի բնույթին, անհրաժեշտ և բավարար չի կարող լինել նրան ուղղելու, ինչպես նաև նմանատիպ հանցագործությունները կանխելու համար: (...)»:
Վերոգրյալի հիման վրա բողոքի հեղինակը խնդրել է՝ բեկանել և փոփոխել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ թիվ ԵԴ1/4002/01/24 քրեական գործով 2025 թվականի փետրվարի 28-ին կայացված դատավճիռը՝ նշանակված պատժի մասով և մեղադրյալ Էրիկ Գարիկի Պետրոսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով որպես պատիժ նշանակել ազատազրկումը՝ 1 տարի ժամկետով:
Վերաքննիչ դատարանի դատական նիստում կողմերի արտահայտած դիրքորոշումները.
5.Պաշտպան Լ․Ավետիսյանը, դատական նիտում ներկայացնելով համապատասխան փաստարկներ, խնդրել է մերժել վերաքննիչ բողոքը։
Մեղադրյալ Էր․Պետրոսյանն ըստ էության միացել է պաշտպանն և խնդրել է մերժել դատախազի կողմից ներկայացված բողոքը։
(մանրամասն տե՛ս դատական նսիտի արձանագրությունը և գործի նյութերը)։
Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
6․ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 348-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Դատավճռում պետք է շարադրվեն հետևյալ հարցերի պատասխանները․
(…)
8) դատապարտված մեղադրյալը ենթակա է արդյոք պատժի իր կատարած հանցանքի համար.
9) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի դատապարտված մեղադրյալի նկատմամբ.
(…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն՝
«Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Վերաքննությունը և վճռաբեկությունն իրականացվում են բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում»:
Մեջբերված քրեադատավարական իրավադրույթների և արձանագրված դատողության լույսի ներքո վերլուծելով սույն որոշման 4-րդ կետում շարադրված վերաքննիչ բողոքի հիմքերն ու հիմնավորումները՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ տվյալ դեպքում պետք է պատասխանել այն հարցին, թե պատիժ նշանակելու սկզբունքների պահպանման տեսանկյունից հիմնավորվա՞ծ է արդյոք մեղադրյալի նկատմամբ 100 (հարյուր) ժամ տևողությամբ հանրային աշխատանքների ձևով նշանակված պատժի տեսակի և համապատասխան պատժաչափի վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունը:
Այսպես.
7. ՀՀ Սահմանադրության 71-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «Օրենքով սահմանված պատիժը, ինչպես նաև նշանակված պատժատեսակը և պատժաչափը պետք է համաչափ լինեն կատարած արարքին»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «Պատժի նպատակներն են՝ վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի՝ հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ:
3. Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:(…)»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից նախկինում արտահայտված և վերը նշված իրավակարգավորումների շրջանակներում համընկնող իրավական դիրքորոշումների համադրմամբ Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում արձանագրել հետևյալը․
Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների հարցին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Ն.Սարգսյանի գործով կայացված որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ. <<(…) պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են`
ա) օրինականությունը,
բ) արդարությունը,
գ) պատժի անհատականացումը,
դ) մարդասիրությունը:
Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս:
(…) պատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների (…) պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպ` ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները` ՀՀ քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն:
Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի գրեթե բոլոր հոդվածների սանկցիաներում ամրագրված վերոնշյալ մոտեցումը պայմանավորված է այն տրամաբանությամբ, որ քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են: Ուստի կոնկրետ արարքի և անձի նկատմամբ համընդհանուր քրեական օրենքով նախատեսված սանկցիան կիրառելիս դատարանը պետք է որոշակի հայեցողություն դրսևորի>>:
Վերոգրյալից Վճռաբեկ դատարանը եզրահանգում է, որ առանց դատարանի հայեցողության պատժի անհատականացումն անհնար է: Պատիժ նշանակելիս դատարանի հայեցողության կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն ընդգծել է նաև, որ <<պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի ու բնույթի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա: Նշված հանգամանքների հայեցողական և ոչ երբեք կամային գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված` պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից>> (տե՛ս mutatis mutandis, Նարեկ Գևորգի Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշումը):
Պատժի անհատականացման փաստական հիմքերի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշումներ է ձևավորել թիվ ՎԲ-50/07, թիվ ԵԿԴ/0042/01/11, թիվ ՍԴ/0109/01/12, թիվ ԱՎԴ/0082/01/12, ԵԿԴ/0252/01/13, թիվ ԵԱՔԴ/0091/01/14 և մի շարք այլ որոշումներում։
Մասնավորապես, Հ.Հարությունյանի վերաբերյալ թիվ ՎԲ-50/07 գործով որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ. <<Պատասխանատվության և պատժի անհատականացման հիմք են ոչ միայն կատարված արարքի հասարակական վտանգավորության աստիճանը, այլև հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ հանդիսացող նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական, քրեաբանական և քրեաիրավական, ֆիզիկական հատկությունների համակցության ճիշտ գնահատումը (ընտանեկան դրությունը, վարքագիծը աշխատանքում և կենցաղում, աշխատունակությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, դատվածությունը և այլն)>> (տե՛ս mutatis mutandis, Հազարապետ Հարությունյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ 2007 թվականի մարտի 30-ի թիվ ՎԲ-50/07 որոշումը):
Ս.Սարգսյանի վերաբերյալ թիվ ՍԴ/0109/01/12 գործով որոշման մեջ զարգացնելով պատասխանատվության և պատժի անհատականացման առնչությամբ իր ձևավորած նախադեպային իրավունքը՝ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն ընդգծել է, որ. <<(...) <<[Հ]անցավորի անձնավորություն>> եզրույթն ի տարբերություն <<հանցագործության սուբյեկտ>> եզրույթի, ավելի ընդարձակ է, և օժտված է սոցիալ-ժողովրդագրական, բարոյահոգեբանական և քրեաիրավական բնութագրերով: ՀՀ գործող քրեական օրենսդրության իմաստով <<հանցավորի անձնավորություն>> եզրույթը դիտարկվում է որպես քրեական պատասխանատվության և պատժի անհատականացման հիմք, հանցավորի անձը բնութագրող առանձին հատկանիշները և վարքագիծը օրենքում նախատեսված են որպես պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներ, ինչպես նաև դատապարտյալին պատժից ազատելու նախապայման:
(...) պատժի անհատականացման ժամանակ հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները հաշվի առնելու անհրաժեշտությունը պայմանավորված է ինչպես պատժի նպատակների իրականացման, այնպես էլ անձի արժանապատվության հարգման սահմանադրական պահանջի առկայությամբ:
(...) հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները չեն կարող սահմանափակվել միայն անձի բարոյական հատկանիշներով և ներառում են նաև անձի ընտանեկան դրությունը, զբաղմունքի տեսակը, կրթությունը, նրա դրական կամ բացասական բնութագիրը, խրախուսանքների կամ տույժերի առկայությունը և այլն>> (տե՛ս mutatis mutandis, Սերոբ Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2012 թվականի նոյեմբերի 1-ի թիվ ՍԴ/0109/01/12 որոշումը):
Արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը գնահատելու հարցերին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Գ.Մադաթյանի գործով որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ. <<(…) Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ:
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը:
Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, և գտնում է, որ պատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը>> (տե՛ս mutatis mutandis, Գարուշ Նորիկի Մադաթյանի վերաբերյալ 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 որոշումը):
Մեկ այլ՝ Կարեն Հարությունյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանը, վերլուծելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր մասի մի շարք դրույթներ, մասնավորապես՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածները, արձանագրել է, որ պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձին բնութագրող բոլոր տվյալները և քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով՝ հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար (տե՛ս mutatis mutandis, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ Կարեն Հարությունյանի վերաբերյալ գործով 2007 թվականի նոյեմբերի 30-ի ՎԲ-201/07 որոշումը):
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375-րդ հոդվածի համաձայն՝ <<(…) 5. Պարզելով, որ մեղադրյալի նկատմամբ նշանակվել է նրան վերագրվող հանցագործության համար օրենքով չնախատեսված պատժատեսակ կամ պատժաչափ, կամ նրա նկատմամբ նշանակված պատիժը սխալ է հաշվարկվել, վերաքննիչ դատարանը փոփոխում է դատական ակտը:
6. Պարզելով, որ նյութական օրենքի որևէ այլ դրույթ, ներառյալ գույքային հայցը լուծելու առումով, ճիշտ կիրառված չէ, վերաքննիչ դատարանն ամբողջությամբ կամ որոշակի մասով բեկանում է դատական ակտը` կայացնելով նոր դատական ակտ կամ վարույթը փոխանցելով առաջին ատյանի դատարան՝ նոր դատաքննության, կամ փոփոխում է դատական ակտը>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 377-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
<<1. Պարզելով, որ առաջին ատյանի դատարանը պատիժ նշանակելիս կամ պատժի կրման հարցը լուծելիս հաշվի չի առել պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող կամ հանցագործության վտանգավորությունը կամ մեղադրյալի անձը բնութագրող որևէ հանգամանք, որի արդյունքով նշանակել է անարդարացի՝ ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ պատիժ, վերաքննիչ դատարանը փոփոխում է առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը՝ մեղմացնելով կամ խստացնելով պատիժը կամ այլ կերպ լուծելով պատժի կրման հարցը՝ ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով:>>:
Մեջբերված նորմի մեկնաբանման վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի ձևավորած նախադեպային իրավունքի համաձայն. <<[Վ]երաքննիչ դատարանն իրավասու է պատժի մասով փոփոխել առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը հետևյալ դեպքերում.
1) առաջին ատյանի դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս չեն պահպանվել պատժի նշանակման ընդհանուր սկզբունքները,
2) առաջին ատյանի դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս հաշվի չեն առնվել հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող, ինչպես նաև պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները,
3) առաջին ատյանի դատարանի կողմից վերոնշյալ հանգամանք(ներ)ը հաշվի չառնելը հանգեցրել է անհամաչափ և պատժի նպատակների տեսանկյունից բավարարության չափանիշին չհամապատասխանող պատժի նշանակման>> (տե՛ս, ի թիվս այլնի, mutatis mutandis Նարեկ Սարգսյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշումը):
7.1. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Առանց իրացնելու նպատակի զգալի չափերով թմրամիջոց, հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութ, դրանց պատրաստուկ կամ դրանց համարժեք նյութ (անալոգ) կամ դրանց ածանցյալ կամ պրեկուրսոր ապօրինի արտադրելը, պատրաստելը, վերամշակելը, ձեռք բերելը, պահելը, տեղափոխելը կամ առաքելը՝
պատժվում է տուգանքով՝ առավելագույնը տասնապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով՝ առավելագույնը հարյուր ժամ տևողությամբ, կամ ազատության սահմանափակմամբ՝ առավելագույնը մեկ տարի ժամկետով, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը մեկ ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը մեկ տարի ժամկետով:
2. Սույն հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքը, որը կատարվել է խոշոր չափերով՝
պատժվում է տուգանքով՝ տասնապատիկից երեսնապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով՝ հարյուրից երկու հարյուր ժամ տևողությամբ, կամ ազատության սահմանափակմամբ՝ մեկից երեք տարի ժամկետով, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ մեկից երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ մեկից երեք տարի ժամկետով: (․․․)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464․4-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(…) 2. Դատարանը արագացված վարույթի արդյունքով մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ՝ հաշվի առնելով Հայաuտանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի վերաբերելի դրույթները: (…)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 77-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(…)4. Արագացված վարույթ կիրառելու դեպքում պատիժը չի կարող գերազանցել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի համար նախատեսված առավելագույն չափի կամ ժամկետի երեք քառորդը։ Եթե առավել խիստ պատժատեսակի երեք քառորդը պակաս է ստացվում սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի նվազագույն չափից կամ ժամկետից, ապա այն չի կարող պակաս լինել նվազագույն չափից կամ ժամկետից։ (…)։
10. Համաձայնեցման կամ համագործակցության կամ արագացված վարույթ կիրառելն արգելք չէ լրացուցիչ պատիժ կամ անվտանգության միջոց նշանակելու համար:»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին մասն ամրագրում է պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքների ցանկը:
Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ <<Պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև սույն հոդվածի 1-ին մասով չնախատեսված մեղմացնող այլ հանգամանքներ:>>:
Դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս հաշվի առնվող մեղմացնող հանգամանքների չափանիշների վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է հայտնել Պ.Բայրամյանի վերաբերյալ գործով կայացրած որոշմամբ, համաձայն որի. <<(…) Դատարանի լայն հայեցողության շրջանակներում է (...) անձի պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքների կիրառման հարցը, քանի որ համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի` պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև մեղմացնող այլ հանգամանքներ, որոնք նշված չեն նույն հոդվածի առաջին մասում: Այնուհանդերձ, դատարանի այս լիազորությունը բացարձակ չէ, և որպես մեղմացնող հաշվի առնվող հանգամանքները պետք է բավարարեն որոշակի չափանիշների: Դրանք են. ա) հանգամանքը պետք է իրական լինի, այսինքն` գործով ձեռք բերված ապացույցները պետք է հաստատեն դրա առկայությունը, բ) այն պետք է ողջամտորեն նվազեցրած լինի անձի կամ նրա կատարած արարքի հանրային վտանգավորությունը, գ) այն հաստատված ճանաչելիս դատարանը պետք է պահպանի ապացուցման ընդհանուր քրեադատավարական կանոնները. հանգամանքի առկայությունը հաստատող ապացույցները պետք է վերաբերելի և թույլատրելի լինեն, դրանք պետք է հետազոտված լինեն դատաքննության ընթացքում, ինչպես նաև պետք է պահպանվեն ապացույցների ստուգման և գնահատման օրենսդրական պահանջները>> (տե՛ս mutatis mutandis, Պարույր Բայրամյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2007 թվականի հունիսի 1-ի թիվ ՎԲ-84/07 որոշումը):
7․2․ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 57-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Հանրային աշխատանքները, ազատության սահմանափակումը, կարճաժամկետ ազատազրկումը, կարգապահական գումարտակում պահելը, ազատազրկումը և ցմահ ազատազրկումը կիրառվում են միայն որպես հիմնական պատիժներ:
2. Պատվավոր կամ զինվորական կոչումից, կարգից, աստիճանից, որակավորման դասից կամ պետական պարգևից զրկելը և օտարերկրյա քաղաքացուն Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելը կիրառվում են միայն որպես լրացուցիչ պատիժներ։
3. Տուգանքը, որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը և զինվորական ծառայության մեջ սահմանափակումը կիրառվում են և՛ որպես հիմնական, և՛ որպես լրացուցիչ պատիժներ:
4. Մեկ հանցագործության համար կարող է նշանակվել միայն մեկ հիմնական պատիժ: Հիմնական պատժին կարող է միացվել մեկ կամ մի քանի լրացուցիչ պատիժ:»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 60-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Հանրային աշխատանքները դատարանի նշանակած և իրավասու մարմնի որոշած վայրում չվարձատրվող, դատապարտյալի ուսումնառությունից կամ աշխատանքից ազատ ժամանակահատվածում նրա կողմից հանրության համար օգտակար այնպիսի աշխատանքների կատարումն է, որոնք չեն վտանգում նրա ֆիզիկական կամ հոգեկան առողջությունը։
2. Հանրային աշխատանքները դատապարտյալի համաձայնությամբ ոչ ավելի, քան օրական 4 ժամ տևողությամբ սահմանվում են ոչ մեծ և միջին ծանրության հանցագործությունների համար՝ 60-270 ժամ տևողությամբ:
3. Հանրային աշխատանքների նվազագույն տևողությունը սույն օրենսգրքով նախատեսված դեպքերում կարող է պակաս լինել 60 ժամից:
4. Հանրային աշխատանքները կարող են նշանակվել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասով, ինչպես նաև սույն օրենսգրքի 59-րդ հոդվածի 8-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված դեպքերում։
5. Հանրային աշխատանքներ չեն նշանակվում դատավճիռ կայացնելու պահին 15 տարին չլրացած անչափահասի, ինչպես նաև զինվորական ծառայության մեջ գտնվող անձի նկատմամբ:
6. Եթե հանրային աշխատանքները նշանակելուց հետո ի հայտ է եկել սույն հոդվածի 5-րդ մասով նախատեսված հանգամանքը, կամ տեղի է ունեցել դատապարտյալի առողջական վիճակի այնպիսի վատթարացում, որի պայմաններում նա զրկվել է հանրային աշխատանքների հետագա կատարման հնարավորությունից, ապա անձն ազատվում է պատժի հետագա կրումից:
7. Հանրային աշխատանքները կատարելուց խուսափելու դեպքում այն փոխարինվում է ազատազրկմամբ` հանրային աշխատանքների 8 ժամը հաշվարկելով ազատազրկման 1 օրվա դիմաց: Հանրային աշխատանքներն ազատազրկմամբ փոխարինելիս ազատազրկման ժամկետը չի կարող գերազանցել այն հոդվածի սանկցիայով տվյալ պատժատեսակի համար նախատեսված առավելագույն ժամկետը, որով նախատեսված հանցագործության համար անձը դատապարտվել է: Եթե հաշվարկի արդյունքով ազատազրկման ժամկետը պակաս է ստացվում այն հոդվածի սանկցիայով տվյալ պատժատեսակի համար նախատեսված նվազագույն ժամկետից, որով նախատեսված հանցագործության համար անձը դատապարտվել է, ապա պատիժը նշանակվում է հաշվարկի արդյունքով ստացված ժամկետի չափով:
8. Սույն հոդվածի 7-րդ մասով նախատեսված կանոնով է իրականացվում հաշվարկը նաև այն դեպքում, երբ սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի սանկցիայով ազատազրկում նախատեսված չէ: Այդ դեպքում սահմանվող ազատազրկման ժամկետը չի կարող գերազանցել 1 տարին:
9. Հանրային աշխատանքները կատարելուց խուսափող է համարվում այն դատապարտյալը, որը՝
1) 1 ամսվա ընթացքում կատարել է հանրային աշխատաժամերի հաշվառման քարտով նախատեսված աշխատանքների 90 տոկոսից պակաս հանրային աշխատանքներ` առանց հարգելի պատճառի,
2) հանրային աշխատանքների կատարման ժամանակ 1 ամսվա ընթացքում երկուսից ավելի անգամ կոպտորեն խախտել է աշխատանքային կարգապահության կանոնները,
3) ծանուցվելու դեպքում երկու և ավելի անգամ անընդմեջ կամ օրենքով նախատեսված դեպքում չի ներկայացել տարածքային մարմին,
4) հրաժարվել է հանրային աշխատանքներ կատարելուց:»:
8. Սույն որոշման 7-7.2-րդ կետերում նշված իրավակարգավորումների, վերլուծությունների և իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո գնահատելով սույն որոշման 1-3-րդ կետերում նշված փաստական տվյալները, Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ մեղադրյալ Էրիկ Գարիկի Պետրոսյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս Առաջին ատյանի դատարանը պատիժ նշանակելու վերը նշված սկզբունքների պահպանմամբ, հաշվի առնելով մեղադրյալի կատարած հանցագործության բնույթը և հանրային վտանգավորության աստիճանը, այդ թվում՝ կատարած արարքը, հանցագործության կատարման եղանակը, մեղադրյալի սուբյեկտիվ վերաբերմունքն իր կատարած արարքի նկատմամբ, խախտված հասարակական հարաբերությունների սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, հանցանքը կատարելուց հետո մեղադրյալի դրսևորած վարքագիծը, նրա անձը բնութագրող տվյալները, ինչպես նաև պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքի առկայությունը և ծանրացնող հանգամանքների բացակայության փաստը, պատժի նպատակների իրացման հնարավորությունը, մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատժատեսակի և պատժաչափի մասով հանգել է ճիշտ հետևության, որի հետ չհամաձայնվելու իրավաչափ հիմքեր տվյալ պարագայում չկան:
Մասնավորապես, Առաջին ատյանի դատարանը որպես մեղադրյալ Էրիկ Գարիկի Պետրոսյանի անձը բնութագրող տվյալներ հաշվի է առել այն, որ մեղադրյալը երիտասարդ է, դատվածություն չունի, որպես մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք, հաշվի է առել այն, որ առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր է ճանաչել, զղջացել կատարած հանցանքի համար:
Միևնույն ժամանակ Առաջին ատյանի դատարանն իրավաչափորեն արձանագրել է մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայության փաստը (մանրամասն տե՛ս նաև սույն որոշման 3-րդ կետը)։ Առաջին ատյանի դատարանը հաշվի է առել նաև համապատասխան թմրանյութի տեսակը և չափը և այն դիտարկել է արարքի բնույթի և վտանգավորության աստիժանի համատեքստում։
Վերոգրյալի հաշվառմամբ Վերաքննիչ դատարանն իր համաձայնությունն է հայտնում մեղադրյալի նկատմամբ պատժի նշանակման վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությանը (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 3-րդ կետը):
Տվյալ դեպքում հարկ է նշել, որ մեղադրյալ Էրիկ Գարիկի Պետրոսյանը կատարել է թմրամիջոցների, հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի, դրանց պատրաստուկների, պրեկուրսորների, խիստ ներգործող կամ թունավոր նյութերի օրինական շրջանառության դեմ ուղղված՝ դիտավորությամբ կատարվող միջին ծանրության հանցանք (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 2-րդ կետը)։
Ամփոփելով վերոգրյալը, Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ Առաջին ատյանի դատարանը պատիժ նշանակելու սկզբունքների պահպանմամբ մեղադրյալ Էրիկ Գարիկի Պետրոսյանի նկատմամբ նշանակված համապատասխան պատժատեսակի և պատժաչափի վերաբերյալ հանգել է ճիշտ հետևության և մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատիժն արդարացի է: Հետևաբար անհիմն են վերաքննիչ բողոքում այդ մասով նշված փաստարկները և վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և փաստերի շրջանակներում վիճարկվող դատական ակտը բեկանել հնարավոր չէ։
Մասնավորապես, սույն որոշման 7-7.1-րդ կետում մեջբերված իրավադրույթների և իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո գնահատելով վերը նշված փաստական հանգամանքները՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը մեղադրյալ Էրիկ Գարիկի Պետրոսյանի նկատմամբ նշանակել է այնպիսի պատիժ, որը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 377-րդ հոդվածի 1-ին մասի իմաստով չի կարող գնահատվել ակնհայտ մեղմ և անարդարացի: Մասնավորապես Առաջին ատյանի դատարանը պատիժ նշանակելիս հաշվի է առել պատիժը մեղմացնող հանգամանքի առկայությունը, ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, հանցագործության վտանգավորությունը, մեղադրյալի անձը բնութագրող հանգամանքները, ուստի ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 377-րդ հոդվածի իրավակարգավորումների հաշվառմամբ համապատասխան խախտում արձանագրելու հիմքեր չկան։
9․ Ինչ վերաբերում է վերաքննիչ բողոքից բխող մյուս փաստարկներին ու դատողություններին (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 4-րդ կետը), ապա հարկ է արձանագրել, որ սույն որոշմամբ վերը շարադրված իրավական դիրքորոշումները, վերլուծություններն ու դատողություններն իրենց համակցության մեջ արդեն իսկ ամբողջությամբ ներառում են դրանց վերաբերյալ Վերաքննիչ դատարանի մոտեցումներն ու բարձրացված հարցերի պատասխաններն, ուստի լրացուցիչ առանձին-առանձին անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է: Ընդ որում, այդ կապակցությամբ հարկ է նաև փաստել, որ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ թեև «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին կետը դատարանին պարտավորեցնում է պատճառաբանել իր որոշումները, սակայն այն չի կարող մեկնաբանվել որպես կողմի ներկայացրած յուրաքանչյուր փաստարկին դատարանի կողմից մանրամասն պատասխան տալու պահանջ: (Տե՛ս, ի թիվս այլնի, Ռուիզ Տորեխան ընդդեմ Իսպանիայի (RUIZ TORIJA v. SPAIN) գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի 1994 թվականի դեկտեմբերի 9-ի վճիռը, գանգատ թիվ 18390/91, կետ 29, Վան դե Հուրքն ընդդեմ Նիդեռլանդների (VAN DE HURK v. THE NETHERLANDS) գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի 1994 թվականի ապրիլի 19-ի վճիռը, գանգատ թիվ 16034/90, կետ 61):
10․ Սույն որոշման 4-րդ կետում նշված վերանայման բողոքի հիմքերի և փաստարկների և սույն որոշման 7-րդ և 7․2-րդ կետում նշված իրավակարգավորումների հաշվառմամբ, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից կայացված համապատասխան դատավճռով մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատժատեսակի և պատժաչափի վերաբերյալ տրված լուծումները հիմնավորված են ու բավարար չափով պատճառաբանված, Առաջին ատյանի դատարանի կողմից թույլ չի տրվել այնպիսի դատական սխալ, որն ազդել է կամ կարող էր ազդել գործի ելքի վրա: Ուստի բողոքարկված դատական ակտը բեկանելու իրավաչափ հիմքեր չկան, այն պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ դրա դեմ բերված վերաքննիչ բողոքը պետք է մերժել:
11. Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ, 361-363-րդ, 370-371-րդ հոդվածներով՝ Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Վերաքննիչ բողոքը մերժել:
Էրիկ Գարիկի Պետրոսյանի վերաբերյալ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի փետրվարի 28-ի թիվ ԵԴ1/4002/01/24 դատավճիռը թողնել անփոփոխ:
Սույն որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան՝ այն ստանալու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում:

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Մ.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ՝ Ա․ԲԵԿԹԱՇՅԱՆ

Ա․ՂՈՒԿԱՍՅԱՆ