Հիմնական
Գործի համար:
ԵԴ1/3942/01/24
Վիճակագրական տողի համար :
3.1
Պատասխանող
Էրիկ Երվանդյան Արսենի
Դատավոր
Երևանի քրեական դատարան
Վարդան Գրիգորյան
Քրեական վերաքննիչ
Լուսինե Ալավերդյան
Դատավոր
Երևանի քրեական դատարան
Վարդան Գրիգորյան
Քրեական վերաքննիչ
Լուսինե Ալավերդյան
| Դատարան | Օր | Ժամ | Դատարանի դահլիճի համար | Ստատուս | Որոշում | Այլ նշումներ |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Երևանի քրեական դատարան | 2026-08-05 | 15:30 | 8 | Նշանակվել է դատական նիստ | 15:30 կարդալ 13:30 | |
| Երևանի քրեական դատարան | 2026-04-30 | 13:30 | 8 | Չի կայացել | ||
| Տվյալների կենտրոն | 2026-01-19 | 12:00 | 8 | Նիստը չի կայացել | ||
| Երևանի քրեական դատարան | 2025-12-18 | 15:00 | 8 | Կայացել է | ||
| Տվյալների կենտրոն | 2025-12-02 | 16:00 | 8 | Նիստը կայացել է | ||
| Տվյալների կենտրոն | 2025-10-28 | 16:30 | 8 | Նիստը կայացել է | ||
| Տվյալների կենտրոն | 2025-10-03 | 11:30 | 8 | Նիստը կայացել է | ||
| Տվյալների կենտրոն | 2025-09-26 | 16:30 | 8 | Նիստը չի կայացել | ||
| Տվյալների կենտրոն | 2025-08-29 | 17:00 | 8 | Նիստը չի կայացել | ||
| Տվյալների կենտրոն | 2025-06-25 | 13:00 | 8 | Նիստը կայացել է | ||
| Տվյալների կենտրոն | 2025-05-27 | 14:00 | 8 | Նիստը չի կայացել | ||
| Տվյալների կենտրոն | 2025-04-04 | 15:00 | 8 | Նիստը կայացել է | ||
| Տվյալների կենտրոն | 2025-03-25 | 15:00 | 8 | Նիստը չի կայացել | ||
| Տվյալների կենտրոն | 2025-02-07 | 16:00 | 8 | Նիստը չի կայացել | ||
| Երևանի քրեական դատարան | 2025-01-31 | 15:30 | 8 | Նիստը կայացել է | ||
| Տվյալների կենտրոն | 2025-01-10 | 15:00 | 8 | Նիստը կայացել է |
ԵԴ1/3942/01/24
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան)
նախագահությամբ՝ դատավոր Լ.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆԻ
«17» փետրվարի 2025թ. ք.Երևան
մեղադրյալ Էրիկ Արսենի Երվանդյանի պաշտպան Կ.Մարգարյանի հատուկ վերանայման բողոքի հիման վրա գրավոր ընթացակարգով դատական վերանայման ենթարկելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (այսուհետ նաև՝ Առաջին ատյանի դատարանի)՝ 2025 թվականի հունվարի 10-ի թիվ ԵԴ1/3942/01/24 որոշումը,
ՊԱՐԶԵՑ
Հատուկ վերանայման վարույթի ընթացքը.
2024 թվականի դեկտեմբերի 26-ին ՀՀ ՔԿ ԵՔՔՎ Էրեբունի և Նուբարաշեն վարչական շրջանների քննչական բաժնի քննիչ Տ.Հովհաննիսյանի կողմից կազմվել է թիվ 12800324 քրեական վարույթով Էրիկ Արսենի Երվանդյանի վերաբերյալ մեղադրական եզրակացությունը։
2024 թվականի դեկտեմբերի 27-ին Առաջին ատյանի դատարան է ստացվել քրեական վարույթն ըստ մեղադրանքի Էրիկ Արսենի Երվանդյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 166-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 6-րդ և 7-րդ կետերով։
Առաջին ատյանի դատարանի 2024 թվականի դեկտեմբերի 30-ի որոշմամբ ստանձնվել է քրեական գործի վարույթը և նշանակվել են նախնական դատալսումներ։
Առաջին ատյանի դատարանի 2025 թվականի հունվարի 10-ի որոշմամբ Էրիկ Երվանդյանի նկատմամբ ընտրված կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է 3 /երեք/ ամիս ժամկետով։
2025 թվականի հունվարի 30-ին փոստային եղանակով Վերաքննիչ դատարանում ստացվել է Առաջին ատյանի դատարանի վերը նշված որոշման դեմ մեղադրյալ Էրիկ Երվանդյանի պաշտպան Կ.Մարգարյանի հատուկ վերանայման բողոքը։
2025 փետրվարի 5-ին Վերաքննիչ դատարանում ստացվել, իսկ փետրվարի 6-ին դատավոր Լ.Ալավերդյանի աշխատակազմին են փոխանցվել թիվ ԵԴ1/3942/01/24 վարույթի նյութերը։
Վերաքննիչ դատարանի 2025 թվականի փետրվարի 7-ի որոշմամբ հատուկ վերանայման բողոքն ընդունվել է վարույթ:
Հատուկ վերանայման բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
Մեղադրյալ Էրիկ Արսենի Երվանդյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 166-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 6-րդ և 7-րդ կետերով այն բանի համար, որ «(…) նա իր և Տիգրան Սարգսյանի բնակության վայր հանդիսացող Երևան քաղաքի Սարի Թաղ, 5-րդ շարք, 9/2 տանը, մարմնական վնասվածք պատճառելու համար նախապես պատրաստված առարկա հանդիսացող դանակով մեկ անգամ հարվածել է իր մերձավոր ազգական հանդիսացող ամուսնու ծնողի՝ Տիգրան Սարգսյանի կրծքավանդակին՝ վերջինիս առողջությանը դիտավորությամբ պատճառելով կյանքին վտանգ սպառնացող ծանր վնաս:
Այսպես.
Էրիկ Արսենի Երվանդյանը, 2024 թվականի նոյեմբերի 12-ին ժամը 09:00-ի սահմաններում, իր և Տիգրան Սարգսյանի բնակության վայր հանդիսացող Երևան քաղաքի Սարի Թաղ, 5-րդ շարք, 9/2 տանը, իր և Տիգրան Սարգսյանի միջև կենցաղային հարցերի շուրջ առաջացած վիճաբանության ժամանակ, իր մոտ պահվող, մարմնական վնասվածք պատճառելու համար նախապես պատրաստված առարկա հանդիսացող դանակով, տան բակում մեկ անգամ հարվածել է իր մերձավոր ազգական հանդիսացող ամուսնու ծնողի՝ Տ.Սարգսյանի կրծքավանդակին՝ վերջինիս առողջությանը դիտավորությամբ պատճառելով կյանքին վտանգ սպառնացող, կրծքավանդակի ձախ կեսի առաջնային մակերեսի ծակված-կտրված, թափանցող, ձախ թոքի, ձախից՝ 5-րդ կողի վնասմամբ, կրծքաօդաարյունահավաքով ուղեկցված վերքի ձևով ծանր վնաս: (…)»։
Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2025 թվականի հունվարի 10-ի որոշման համաձայն՝
(...) Համադրելով մեջբերված իրավանորմերը՝ սույն գործով ձեռք բերված ապացույցների և փաստական հանգամանքների հետ՝ Դատարանը հարկ է համարում նախ անդրադառնալ հիմնավոր կասկածի հարցին: Միևնույն ժամանակ պետք է փաստել, որ հիմնավոր կասկածի՝ առաջադրված մեղադրանքի մասով, մանրամասն դատողություններ անելու հնարավորություն, մասնավորապես, քանի դեռ չեն հետազոտվել գործի նյութերը, չեն հարցաքննվել անձինք, այս ընթացակարգի շրջանակներում առկա չէ:
Այսինքն, նկատի ունենալով, որ «հիմնավոր կասկած» ձևակերպումը չի ենթադրում, որ մեղադրյալի մեղավորությունը հաստատված համարելու համար անհրաժեշտ է ունենալ հանցանքը տվյալ անձի կողմից կատարված լինելու բավարար ապացույցներ, ինչն ավելի բարձր ապացուցողական չափանիշ է, կասկածը հիմնավոր կհամարվի նաև ենթադրյալ հանցագործության հետ կասկածվող անձի օբյեկտիվ կապը հաստատող որոշակի տեղեկությունների ու փաստերի առկայության դեպքում, հետևաբար վերը նշվածից առավել մանրազնին դեպքը և մեղսագրվող արարքները, դրանց գնահատման համար հիմք հանդիսացած ապացույցների արժանահավատությունը, նյութերի բավարարությունը, Դատարանն այս փուլում քննարկելու իրավասություն չունի:
Կալանավորման իրավաչափության այլ պայմանների շարքում Օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հիմքերին անդրադառնալով՝ Դատարանն արձանագրում է, որ դրանք ունեն կանխատեսական, մոտավոր բնույթ, քանի որ ենթադրում են ապագային վերաբերող իրադարձություններ։ Ընդ որում, այդ կանխատեսող գործողություններն անհրաժեշտ է հիմնավորել քրեական գործով ձեռքբերված որոշակի նյութերով, որով էլ վերջին հաշվով որոշվում է կալանավորման կիրառման հիմնավորվածությունը։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով թվարկված մեղադրյալի հավանական գործողությունների մասին հետևությունները պետք է հիմնված լինեն գործի նյութերից բխող ողջամիտ կասկածների կամ ենթադրությունների վրա։ Դա նշանակում է, որ կալանավորման կիրառման հիմքում բոլոր դեպքերում պետք է դրվեն որոշ փաստական տվյալներ։
Միևնույն ժամանակ կալանավորման հիմք(եր)ի առկայության կամ բացակայության մասին դատարանի հետևությունները պետք է հիմնված լինեն ոչ թե այդ փաստական տվյալները մեկը մյուսից անջատ, ինքնավար հետազոտման ենթարկելու, այլ դրանք իրենց համակցության մեջ գնահատման ենթարկելու արդյունքում ձևավորվող փաստարկված դատողությունների վրա։ Համապատասխան փաստական տվյալներն իրենց ամբողջության մեջ չվերլուծելը, դրանք իրարից անջատ գնահատելը կարող է հանգեցնել կալանավորման հիմքի առկայության կամ բացակայության մասին չհիմնավորված եզրահանգման գալուն։ Հետևաբար խնդրո առարկա հարցը լուծելիս դատարանի հետևությունները յուրաքանչյուր դեպքում պետք է հիմնված լինեն գործի նյութերում առկա ապացույցների, փաստերի կամ այլ տեղեկությունների, այդ թվում՝ քրեական օրենքով արգելված ենթադրյալ հանցանքի կատարման պահից ի վեր մեղադրյալի դրսևորած վարքագծի և նրա անձը բնութագրող այլ հատկանիշների՝ իրենց ամբողջության մեջ գնահատման վրա։ Այսպիսով, կալանավորումը որպես խափանման միջոց կիրառելու հիմքերի առկայության կամ բացակայության մասին դատարանի եզրահանգումը պետք է հիմնված լինի վերը նշված հանգամանքների փոխազդեցության, հարաբերակցության բացահայտման, այդ հանգամանքների համակցված գնահատման արդյունքում ձևավորված համոզմունքի վրա, ինչն իր հերթին պետք է արտացոլվի դատարանի կողմից կայացվող դատական ակտում։
Դատարանը հարկ է համարում արձանագրել, որ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2024 թվականի նոյեմբերի 14-ի որոշմամբ մեղադրյալ Է.Երվանդյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել կալանքը, որի հիմքում դրվել է քրեական վարույթին խոչընդոտելու եղանակով մեղադրյալի կողմից իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունները չկատարելու և փախուստի դիմելու մտավախությունները:
Ներկայումս քննության առնելով մեղադրյալ Էրիկ Երվանդյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցը, Դատարանը գտնում է հետևյալը.
Քննարկելով մեղադրյալի կողմից իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունները չկատարելու մտավախության շարունակական առկայությանը՝ Դատարանը գտնում է, որ նշված հիմքը ևս շարունակում է պահպանվել, սակայն ոչ նույն կենսունակությամբ ինչպես արձանագրվել է Դատարանի կողմից վերը նշված որոշմամբ: Դատարանը նման եզրահանգման է գալիս հաշվի առնելով, որ քրեական գործով նախաքննությունն ավարտված է և քրեական գործը՝ հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ, գտնվում է Դատարանի վարույթում, մեղադրյալն ընդունում է իրեն առաջադրված մեղադրանքը և զղջում կատարածի համար, ինչպիսի հանգամանքներն արդեն իսկ որոշակիորեն նվազեցնում են վերջինիս կողմից քրեական գործի քննությանը խոչընդոտելու հիմքի առկայությունը: Միաժամանակ Դատարանն արձանագրում է, որ քրեական գործը դեռևս գտնվում է նախնական դատալսումների փուլում, դեռևս չեն հետազոտվել քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցները, չեն հարցաքննվել դատակոչված անձինք, ովքեր նաև հանդիսանում են մեղադրյալի մերձավոր ազգականները, ուստի Դատարանն արձանագրում է, որ որոշակի չափով շարունակում է առկա լինել մեղադրյալի կողմից ազատության մեջ հայտնվելու դեպքում իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունները չկատարելը՝ քրեական գործի քննությանը խոչընդոտելու եղանակով:
Անդրադառնալով մեղադրյալի կողմից փախուստ կատարելու հնարավորությանը, Դատարանն արձանագրում է, որ քննարկվող հիմքը վերացել է, քանի որ պահպանված չեն քննարկվող հիմքի վերաբերյալ Դատարանի կողմից նախկինում արձանագրված մտավախությունները:
Անդրադառնալով այլընտրանքային խափանման միջոցներ կիրառելու հնարավորությանը՝ Դատարանը նախ անհրաժեշտ է համարում նշել, որ այլընտրանքային խափանման միջոցները բավարար գործիքակազմ չունեն մեղադրյալի վարքագծի նկատմամբ ամբողջ ծավալով հսկողություն իրականացնելու համար, իսկ դրանցից մեկի կամ դրանք համակցված կիրառման համար անհրաժեշտ է անձի կողմից պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու հնարավորության մասին որոշակի տեղեկությունների առկայություն կամ ոչ պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու օբյեկտիվ հնարավորության բացակայություն, ինչը սույն պարագայում բացակայում է: Դատարանը հարկ է համարում արձանագրել նաև, որ մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցներից նվազ խիստ խափանման միջոցներ տնային կալանքը և վարչական հսկողությունը չեն կարող ապահովել Դատարանի կողմից արձանագրված հիմքը, հաշվի առնելով, որ սույն գործով պարզման հանգամանքների վերաբերյալ էական հանգամանքների մասին տեղեկություններ ունեցող անձինք մեղադրյալի մերձավոր ազգականներն են, իսկ նշված այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառման դեպքում հնարավոր չէ սահմանափակել մեղադրյալի և սույն գործով անցնող վերջինիս մերձավոր ազգականների շփումը:
Անդրադառնալով մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված այլ անձանց հետ հաղորդակցվելու սահմանափակումներին, Դատարանը հարկ է համարում արձանագրել, որ նշված սահմանափակման շարունակական պահպանելու անհրաժեշտությունը վերացել է: Դատարանը գտնում է, որ քրեակատարողական հիմնարկում տեսակցության և հաղորդակցության կարգի համար սահմանված պայմաններում մեղադրյալը չի կարող անօրինական ազդեցություն գործադրել քրեական գործով անցնող անձանց վրա:
Հաշվի առնելով վերոգրյալը՝ Դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված պահանջների կատարումն ապահովելու նպատակով անհրաժեշտ է երկարաձգել մեղադրյալի նկատմամբ փաստացի կիրառված կալանքի տակ պահելու ժամկետը 3 (երեք) ամսով: (…)»։
Հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերը, փաստարկները և պահանջը.
Մեղադրյալ Էրիկ Երվանդյանի պաշտպան Կ.Մարգարյանը (այսուհետ նաև՝ Բողոքաբեր) գտել է, որ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի որոշումը հիմնավորված չէ, չի բխում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի, ՀՀ սահմանարդության և ՄԻԵԿ պահանջներից, ենթակա է բեկանման։
Բողոքաբերը նշել է, որ չնայած նրան, որ սույն վարույթը դեռևս գտնվում է նախնական դատալսումների փուլում և մեղադրյալը ընդունում է իրեն առաջադրված մեղադրանքը, այնուամենայնիվ, հարկ է փաստել, որ նախաքննության ընթացքում քննության առարկա չի դարձվել այն հանգամանքը, որ տուժողի կողմից որոշակի տևական ժամանակահատված հոգեկան ճնշումներ են գործադրվել մեղադրյալի նկատմամբ, որն էլ առավել արտահայտվել է, երբ մեղադրյալը իր կնոջ և նորածին երեխայի հետ մինչ վարձակալությամբ բնակարան գտնելը որոշակի ժամանակահատված բնակվել է վերջինիս տանը, որտեղ էլ հոգեկան ճնշումներին գումարվել է տուժողի կողմից մեղադրյալին իր կնոջ ներկայությամբ ծեծի ենթարկելը և վերջինիս հասցեին մեղադրանքներ ներկայացնելը, ինչի արդյունքում մեղադրյալի մոտ հանկարծակի առաջացած հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակում՝ պայմանավորված տուժողի հակաիրավական և հակաբարոյական վարքագծով, տեղի է ունեցել նշյալ դեպքը: Իսկ ծեծի ենթարկվելու վերաբերյալ մեղադրյալը ևս հաղորդում է ներկայացրել, որով նախաձեռնվել է քրեական վարույթ:
Բողոքաբերն արձանագրել է, որ վարույթն արդեն գտնվում է դատաքննության փուլում, գործով բոլոր ապացույցները արդեն ձեռք են բերվել և հարցաքննվել են բոլոր վկաները, տուժողը, որոնց նախաքննական ցուցմունքները՝ եթե անգամ վերջիններս դատարանում իրավաչափորեն հրաժարվեն իրենց մերձավորի դեմ ցուցմունք տալուց, ստորադաս դատարանը կաշկանդված չէ գտահատելու ներքին համոզմուք ձևավորելու համար, ինչպես նաև գործով անցնող բոլոր վկաները, նախաքննության ընթացքում տվել են ցուցմունքներ ի օգուտ մեղադրյալի, հետևաբար վարույթով անցնող անձանց վրա մեղադրյալը ազդեցություն ունենալու հիմքը հիմնավոր չէ, քանի որ այն որևէ ձևով փաստարկված չէ:
Ըստ Բողոքաբերի՝ հարկ է փաստել հետևյաը, նախ գործով անցնող բոլոր անձինք, բացառապես մեկ վկայի, ով տուժողի հարևանն է, մեղադրյալի մերձավոր ազգականներն են, տուժողը նույնպես, իսկ Առաջին ատյանի դատարանը մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված այլ անձանց հետ հաղորդակցվելու սահմանափակումների շարունակական պահպանելու անհրաժեշտություն այլև չի տեսել է, միևնույն ժամանակ ստորադաս դատարանը ամենախիստ խափանման միջոցի կիրառման անհրաժեշտությունը մեկնաբանել է բացառապես մեղադրյալի կողմից վարույթի մասնակիցների վրա ազդեցություն գործադրելու համատեքստում:
Բողոքաբերի կարծիքով՝ ստացվում է, որ ըստ Առաջին ատյանի դատարանի՝ մեղադրյալի նկատմամբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառման դեպքում վարույթին խոչնդոտելու ռիսկը՝ հատկապես վարույթի մասնակիցների վրա ազդեցություն գործադրելը, հավանական է, սակայն այն, որ դատարանը մեղադրյալի այլ անձանց հետ հաղորդակցվելու սահմանափակումները վերացրել է և վերջինիս մերձավոր ազգականները կարող են տեսակցել նրան, հետևաբար տվյալ դեպքում Էրիկ Երվանդյանը չի կարող տեսակցությունների կամ հաղորդակցվելու ընթացքում անօրինակն ազդեցություն գործադրի նրանց վրա:
Բողոքաբերն ընգծել է նաև, որ տուժողը դատարանում հայտարարել է, որ ցանկանում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ կիրառվի այլընտրանքային խափանման միջոց, որպեսզի վերջինս գտնվի իր ընտանիքի կողքին:
Ելնելով վերոգրյալից՝ Բողոքաբերը խնդրել է բեկանել Առաջին ատյանի դատարանի 2024 թվականի հունվարի 10-ի որոշումը՝ Էրիկ Երվանդյանին ազատելով կալանքից, կամ Էրիկ Երվանդյանի նկատմամբ կիրառել անազատության հետ չկապված խափանման միջոցներ, այն է՝ տնային կալանք և 500.000 ՀՀ դրամով:
Վերաքննիչ դատարանում վարույթի մասնակիցների բացատրությունները, դրանք հիմնավորող նյութերը, միջնորդությունները, բողոքի պատասխանները.
Վարույթի մասնակիցները բացատրություններ, դրանք հիմնավորող նյութեր, միջնորդություններ, բողոքի պատասխաններ չեն ներկայացրել։
Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն` «Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի համաձայն` «3. Հատուկ վերանայումն իրականացվում է բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում:
4. Հատուկ վերանայման կարգով դատական ակտ կայացնելիս վերադաս դատարանը հիմնվում է միայն ստորադաս դատարանում հետազոտված ապացույցների կամ նյութերի և վարույթի մասնակիցների արած պնդումների վրա»:
Մեջբերված քրեադատավարական նորմերի լույսի ներքո վերլուծելով հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերն ու փաստարկները՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ դեպքում պետք է պատասխանել հետևյալ հարցին. հիմնավոր են արդյո՞ք Էրիկ Երվանդյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանավորման ժամկետը երկարաձգելու մասին Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները:
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և oրենքով uահմանված կարգով.
Գ) անձի oրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը` իրավախախտում կատարած լինելու հիմնավոր կաuկածի առկայության դեպքում նրան իրավաuու oրինական մարմնին ներկայացնելու նպատակով կամ այն դեպքում, երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է համարվում նրա կողմից հանցագործության կատարումը կամ այն կատարելուց հետո նրա փախուuտը կանխելու համար. (…)»:
ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի համաձայն` «Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք: Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով՝ (…)
4) անձին իրավասու մարմին ներկայացնելու նպատակով, երբ առկա է նրա կողմից հանցանք կատարած լինելու հիմնավոր կասկած, կամ երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է հանցանքի կատարումը կամ դա կատարելուց հետո անձի փախուստը կանխելու նպատակով.(…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Վարույթի ընթացքում անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոցները կարող են կիրառվել ոչ այլ կերպ, քան սույն օրենսգրքով սահմանված հիմքերով և կարգով: Վարույթի ընթացքում անձին ազատությունից զրկելը չպետք է պատժի նպատակ հետապնդի:
2. Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտրելիս առաջնորդվում է նվազագույնի սկզբունքով: Արգելվում է անձի նկատմամբ ընտրել ավելի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը:
(...)4. Անձին կալանավորելը, կալանքի ժամկետը երկարաձգելը, բժշկական հաստատությունում հարկադրաբար տեղավորելը թույլատրվում են միայն դատարանի որոշմամբ` այն դեպքում, երբ անձի օրինական վարքագիծը չի կարող երաշխավորվել հարկադրանքի այլ միջոցներով (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը:
2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝
1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ
2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ
3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար:
3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները: (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 43-րդ հոդվածի համաձայն՝
«2. Մեղադրյալը պարտավոր է՝ (…)
3) չխոչընդոտել քրեական վարույթին, այդ թվում` ապօրինի չմիջամտել ապացուցման գործընթացին. (…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Կալանքը դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին օրենքով նախատեսված դեպքերում և կարգով ազատությունից զրկելն է` օրենքով և դատարանի այդ որոշմամբ սահմանված ժամկետով:
2. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն անբավարար է սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու համար:
(…) 4. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ փաստական հանգամանքների բավարար ամբողջությամբ քննիչի կամ դատախազի կողմից հիմնավորվել և դատարանի կողմից պատճառաբանված հաստատվել են սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով նախատեսված իրավաչափության համապատասխան պայմանները:
5. Կալանքի ժամկետը երկարաձգելիս դատարանի առջև անհրաժեշտ է հիմնավորել նաև վարույթի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքները բացահայտելու նպատակով վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից գործադրված պատշաճ ջանասիրությունը (due diligence), ինչպես նաև տվյալ մեղադրյալի նկատմամբ քրեական հետապնդումը շարունակելու անհրաժեշտությունը: (…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1.Անձին կարելի է կալանքի տակ պահել այնքան ժամանակ, որքան անհրաժեշտ է վարույթի բնականոն ընթացքն ապահովելու համար, և քանի դեռ առկա են անձին կալանքի տակ պահելու հիմքերը, սակայն ամեն դեպքում այդ ժամկետը չի կարող գերազանցել սույն հոդվածով կալանքի տակ պահելու համար սահմանված առավելագույն ժամկետները (…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 286-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Դատարանում խափանման միջոց կիրառելու և կիրառված խափանման միջոցի ժամկետը երկարաձգելու վարույթի առարկան են կազմում մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոցի կիրառման կամ կիրառված խափանման միջոցի ժամկետի երկարաձգման անհրաժեշտությունը և իրավաչափությունը, ավելի մեղմ խափանման միջոցներ կիրառելու հնարավորությունը, (…)»։
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Նարեկ Հարությունյանի գործով 2016 թվականի մարտի 30-ի թիվ ԵԱՆԴ/0081/01/14 որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումն այն մասին, որ առաջին ատյանի դատարանի կողմից անձի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու կամ վերացնելու մասին որոշումների կայացումը և վերջիններիս` վերաքննության կարգով վերանայումը իրականացվում են տարբեր դատավարական գործառույթների շրջանակներում։ Անձի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու կամ վերացնելու մասին ընդհանուր իրավասության դատարանի որոշումը կայացվում է գործի ըստ էության քննության շրջանակներում, իսկ վերաքննիչ դատարանի կողմից նշված ակտերի վերանայումը` ստորադաս դատարանի որոշումների ստուգման և վերանայման վերադաս դատական ատյանի գործառույթի շրջանակներում։ Վերոնշյալի հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ մրցակցող արժեքների` մի կողմից արդարադատության իրականացման դատարանի լիազորության, իսկ մյուս կողմից անձի ազատության իրավունքի և դրան հակակշռող հանրային շահի համարժեք ապահովման անհրաժեշտությունից ելնելով` քննարկվող որոշումների վերաքննիչ վերանայման սահմանները ողջամտորեն պետք է նեղ լինեն մինչդատական վարույթի նկատմամբ դատական վերահսկողության շրջանակներում կալանքի կապակցությամբ կայացվող որոշումների վերանայման սահմաններից։ Մասնավորապես` քննարկվող որոշումների վերանայման շրջանակներում չեն կարող քննարկվել այնպիսի հարցեր, որոնք այս կամ այն չափով առնչվում են գործի ըստ էության լուծմանը։ Այդպիսիք են, օրինակ, հիմնավոր կասկածի առկայության, արարքի որակման, որոշման հիմքում դրված ապացույցների թույլատրելիության հետ կապված հարցերը և այլն։ Վճռաբեկ դատարանն անհրաժեշտ է համարել ընդգծել, որ քննարկվող որոշումների վերաքննիչ վերանայման սահմանների լայն մեկնաբանումը կհանգեցնի կոնկրետ գործով արդարադատություն իրականացնող առաջին ատյանի դատարանի գործունեությանն անհարկի միջամտության և կվտանգի դատավորի ներքին անկախությունը։
Հիմք ընդունելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի վերոհիշյալ իրավական դիրքորոշումը և նկատի ունենալով, որ մեղադրյալ Էրիկ Երվանդյանի վերաբերյալ քրեական գործն ըստ էության քննելու համար ուղարկվել է Առաջին ատյանի դատարան, Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում փաստել, որ առարկայազուրկ է հիմնավոր կասկածի առկայությանը կամ բացակայությանն անդրադառնալը:
Վահագն Պողոսյանի գործով 2013 թվականի փետրվարի 15-ի թիվ ԿԴ1/0062/06/12 որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«Մեղադրյալին վերագրվող արարքի բնույթը և վտանգավորության աստիճանը թեև չեն կարող գնահատվել որպես կալանավորման հիմնավորվածությունը հաստատելու ինքնուրույն հիմք, այնուամենայնիվ դրանք էական նշանակություն ունեն խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս, ինչպես նաև գրավի թույլատրելիության հարցը լուծելիս: Մեղսագրվող հանցանքի ծանրությունը և հետևաբար նաև ակնկալվող պատժի խստությունը հանդիսանում են քրեական վարույթն իրականացնող մարմնից թաքնվելու կամ գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը գնահատելու կարևոր տարրեր և գործի նյութերից բխող մյուս հանգամանքների հետ միասին հնարավորություն են տալիս հիմնավորված ենթադրություններ անել անձի ազատության հիմնարար իրավունքը սահմանափակելու հիմքերի առկայության կամ բացակայության մասին»:
Արման Մադաթյանի և Արքա Մադաթյանի գործով 2020 թվականի մայիսի 26-ի թիվ ԱՐԴ/0152/01/19 որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«[Ո]րպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելիս Վերաքննիչ դատարանի կողմից կայացված դատական ակտը պետք է հիմնված լիներ ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների վրա և ունենար պատճառաբանվածության առավել բարձր չափանիշ։ Հակառակ մոտեցումը (…) կարող է իր բացասական ազդեցությունը թողնել առաջին ատյանի դատարանում հիմնական քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա` դրանով իսկ սահմանափակելով առաջին ատյանի դատարանի ներքին անկախությունը»։
Անդրադառնալով կալանավորման հիմքերի շարունակական կիրառման բացակայության վերաբերյալ Բողոքաբերի հատուկ վերանայման բողոքում բերված փաստարկներին և գնահատման ենթարկելով գործի նյութերը՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ քրեական գործի նյութերում առկա են համապատասխան տեղեկություններ և փաստեր, որոնք թույլ են տալիս հիմնավորված ենթադրություն կատարել այն մասին, որ դեռևս պահպանվում է ազատության մեջ մնալու դեպքում մեղադրյալի ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման հավանականությունը և այն կանխել հնարավոր է միայն վերջինիս ազատության իրավունքի սահմանափակմամբ։ Մասնավորապես՝ քրեական վարույթին խոչընդոտելու մտավախությունը, թեպետ ոչ նույն կենսունակությամբ, սակայն դեռևս շարունակում է առկա լինել։
Նշյալ եզրահանգման համար Վերաքննիչ դատարանը կարևորում է մեղադրյալին մեղսագրվող արարքի բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, կատարման հանգամանքները, եղանակը և նպատակը, սպասվող պատժի խստությունը, որպիսի տվյալները, Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ, էականորեն բարձրացնում են ազատության մեջ մնալու դեպքում մեղադրյալի կողմից ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման հավանականությունը։
Վերաքննիչ դատարանն ընդգծում է հետևյալ հանգամանքները՝
- Է.Երվանդյանին վերագրվող հանցագործության բնույթը, վտանգավորության աստիճանը և ակնկալվող պատժի խստությունը,
- նախնական դատալսումները նոր են սկսվել և դեռևս չեն հետազոտվել գործով ձեռք բերված բոլոր ապացույցները,
-մեղադրյալի և վարույթին օժանդակող անձանց միջև առկա փոխհարաբերությունների բնույթը։
Հիմք ընդունելով վերոշարադրյալ հանգամանքները, դրանց վերլուծության արդյունքում ձևավորված դատողությունների և իրավական դիրքորոշումների համակցությամբ հաշվի առնելով քրեական գործի առանձնահատկությունները, ինչպես նաև Էրիկ Երվանդյանի ենթադրյալ վարքագծի դրսևորումները, նրան վերագրվող արարքի բնույթն ու կալանքի համար հիմք հանդիսացած հանգամանքները՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ գործի քննության տվյալ փուլում կալանքից զատ որևէ այլ խափանման միջոցով ողջամտորեն հնարավոր չէ ապահովել մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը:
Միևնույն ժամանակ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է նաև, որ որպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելու համար անհրաժեշտ է ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների առկայություն։ Հակառակ մոտեցումը, Վերաքննիչ դատարանի համոզմամբ, կարող է իր բացասական ազդեցությունը թողնել Առաջին ատյանի դատարանում հիմնական քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա` դրանով իսկ սահմանափակելով վերջինիս ներքին անկախությունը։ Մինչդեռ, տվյալ դեպքում ներկայացված հատուկ վերանայման բողոքում այդպիսի ծանրակշիռ փաստական հանգամանքներ չեն մատնանշվել։
Ամփոփելով վերոշարադրյալը՝ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ սույն գործով Առաջին ատյանի դատարանը թույլ չի տվել գործի ելքի վրա ազդեցություն ունեցող դատական սխալ, գործով ըստ էության կայացրել է ճիշտ լուծող դատական ակտ, որը բեկանելու իրավաչափ հիմքեր չկան: Հետևաբար, վիճարկվող որոշումը պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ մեղադրյալ Էրիկ Երվանդյանի պաշտպան Կ.Մարգարյանի հատուկ վերանայման բողոքը՝ մերժել:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ, 362-րդ, 393-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը
Ո Ր Ո Շ Ե Ց
Մեղադրյալ Էրիկ Արսենի Երվանդյանի պաշտպան Կ.Մարգարյանի հատուկ վերանայման բողոքը մերժել՝ թիվ ԵԴ1/3942/01/24 վարույթով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի հունվարի 10-ի որոշումը թողնելով անփոփոխ։
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` այն ստանալու օրվանից հետո 15-օրյա ժամկետում:
ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Լ.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան)
նախագահությամբ՝ դատավոր Լ.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆԻ
«17» փետրվարի 2025թ. ք.Երևան
մեղադրյալ Էրիկ Արսենի Երվանդյանի պաշտպան Կ.Մարգարյանի հատուկ վերանայման բողոքի հիման վրա գրավոր ընթացակարգով դատական վերանայման ենթարկելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (այսուհետ նաև՝ Առաջին ատյանի դատարանի)՝ 2025 թվականի հունվարի 10-ի թիվ ԵԴ1/3942/01/24 որոշումը,
ՊԱՐԶԵՑ
Հատուկ վերանայման վարույթի ընթացքը.
2024 թվականի դեկտեմբերի 26-ին ՀՀ ՔԿ ԵՔՔՎ Էրեբունի և Նուբարաշեն վարչական շրջանների քննչական բաժնի քննիչ Տ.Հովհաննիսյանի կողմից կազմվել է թիվ 12800324 քրեական վարույթով Էրիկ Արսենի Երվանդյանի վերաբերյալ մեղադրական եզրակացությունը։
2024 թվականի դեկտեմբերի 27-ին Առաջին ատյանի դատարան է ստացվել քրեական վարույթն ըստ մեղադրանքի Էրիկ Արսենի Երվանդյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 166-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 6-րդ և 7-րդ կետերով։
Առաջին ատյանի դատարանի 2024 թվականի դեկտեմբերի 30-ի որոշմամբ ստանձնվել է քրեական գործի վարույթը և նշանակվել են նախնական դատալսումներ։
Առաջին ատյանի դատարանի 2025 թվականի հունվարի 10-ի որոշմամբ Էրիկ Երվանդյանի նկատմամբ ընտրված կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է 3 /երեք/ ամիս ժամկետով։
2025 թվականի հունվարի 30-ին փոստային եղանակով Վերաքննիչ դատարանում ստացվել է Առաջին ատյանի դատարանի վերը նշված որոշման դեմ մեղադրյալ Էրիկ Երվանդյանի պաշտպան Կ.Մարգարյանի հատուկ վերանայման բողոքը։
2025 փետրվարի 5-ին Վերաքննիչ դատարանում ստացվել, իսկ փետրվարի 6-ին դատավոր Լ.Ալավերդյանի աշխատակազմին են փոխանցվել թիվ ԵԴ1/3942/01/24 վարույթի նյութերը։
Վերաքննիչ դատարանի 2025 թվականի փետրվարի 7-ի որոշմամբ հատուկ վերանայման բողոքն ընդունվել է վարույթ:
Հատուկ վերանայման բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
Մեղադրյալ Էրիկ Արսենի Երվանդյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 166-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 6-րդ և 7-րդ կետերով այն բանի համար, որ «(…) նա իր և Տիգրան Սարգսյանի բնակության վայր հանդիսացող Երևան քաղաքի Սարի Թաղ, 5-րդ շարք, 9/2 տանը, մարմնական վնասվածք պատճառելու համար նախապես պատրաստված առարկա հանդիսացող դանակով մեկ անգամ հարվածել է իր մերձավոր ազգական հանդիսացող ամուսնու ծնողի՝ Տիգրան Սարգսյանի կրծքավանդակին՝ վերջինիս առողջությանը դիտավորությամբ պատճառելով կյանքին վտանգ սպառնացող ծանր վնաս:
Այսպես.
Էրիկ Արսենի Երվանդյանը, 2024 թվականի նոյեմբերի 12-ին ժամը 09:00-ի սահմաններում, իր և Տիգրան Սարգսյանի բնակության վայր հանդիսացող Երևան քաղաքի Սարի Թաղ, 5-րդ շարք, 9/2 տանը, իր և Տիգրան Սարգսյանի միջև կենցաղային հարցերի շուրջ առաջացած վիճաբանության ժամանակ, իր մոտ պահվող, մարմնական վնասվածք պատճառելու համար նախապես պատրաստված առարկա հանդիսացող դանակով, տան բակում մեկ անգամ հարվածել է իր մերձավոր ազգական հանդիսացող ամուսնու ծնողի՝ Տ.Սարգսյանի կրծքավանդակին՝ վերջինիս առողջությանը դիտավորությամբ պատճառելով կյանքին վտանգ սպառնացող, կրծքավանդակի ձախ կեսի առաջնային մակերեսի ծակված-կտրված, թափանցող, ձախ թոքի, ձախից՝ 5-րդ կողի վնասմամբ, կրծքաօդաարյունահավաքով ուղեկցված վերքի ձևով ծանր վնաս: (…)»։
Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2025 թվականի հունվարի 10-ի որոշման համաձայն՝
(...) Համադրելով մեջբերված իրավանորմերը՝ սույն գործով ձեռք բերված ապացույցների և փաստական հանգամանքների հետ՝ Դատարանը հարկ է համարում նախ անդրադառնալ հիմնավոր կասկածի հարցին: Միևնույն ժամանակ պետք է փաստել, որ հիմնավոր կասկածի՝ առաջադրված մեղադրանքի մասով, մանրամասն դատողություններ անելու հնարավորություն, մասնավորապես, քանի դեռ չեն հետազոտվել գործի նյութերը, չեն հարցաքննվել անձինք, այս ընթացակարգի շրջանակներում առկա չէ:
Այսինքն, նկատի ունենալով, որ «հիմնավոր կասկած» ձևակերպումը չի ենթադրում, որ մեղադրյալի մեղավորությունը հաստատված համարելու համար անհրաժեշտ է ունենալ հանցանքը տվյալ անձի կողմից կատարված լինելու բավարար ապացույցներ, ինչն ավելի բարձր ապացուցողական չափանիշ է, կասկածը հիմնավոր կհամարվի նաև ենթադրյալ հանցագործության հետ կասկածվող անձի օբյեկտիվ կապը հաստատող որոշակի տեղեկությունների ու փաստերի առկայության դեպքում, հետևաբար վերը նշվածից առավել մանրազնին դեպքը և մեղսագրվող արարքները, դրանց գնահատման համար հիմք հանդիսացած ապացույցների արժանահավատությունը, նյութերի բավարարությունը, Դատարանն այս փուլում քննարկելու իրավասություն չունի:
Կալանավորման իրավաչափության այլ պայմանների շարքում Օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հիմքերին անդրադառնալով՝ Դատարանն արձանագրում է, որ դրանք ունեն կանխատեսական, մոտավոր բնույթ, քանի որ ենթադրում են ապագային վերաբերող իրադարձություններ։ Ընդ որում, այդ կանխատեսող գործողություններն անհրաժեշտ է հիմնավորել քրեական գործով ձեռքբերված որոշակի նյութերով, որով էլ վերջին հաշվով որոշվում է կալանավորման կիրառման հիմնավորվածությունը։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով թվարկված մեղադրյալի հավանական գործողությունների մասին հետևությունները պետք է հիմնված լինեն գործի նյութերից բխող ողջամիտ կասկածների կամ ենթադրությունների վրա։ Դա նշանակում է, որ կալանավորման կիրառման հիմքում բոլոր դեպքերում պետք է դրվեն որոշ փաստական տվյալներ։
Միևնույն ժամանակ կալանավորման հիմք(եր)ի առկայության կամ բացակայության մասին դատարանի հետևությունները պետք է հիմնված լինեն ոչ թե այդ փաստական տվյալները մեկը մյուսից անջատ, ինքնավար հետազոտման ենթարկելու, այլ դրանք իրենց համակցության մեջ գնահատման ենթարկելու արդյունքում ձևավորվող փաստարկված դատողությունների վրա։ Համապատասխան փաստական տվյալներն իրենց ամբողջության մեջ չվերլուծելը, դրանք իրարից անջատ գնահատելը կարող է հանգեցնել կալանավորման հիմքի առկայության կամ բացակայության մասին չհիմնավորված եզրահանգման գալուն։ Հետևաբար խնդրո առարկա հարցը լուծելիս դատարանի հետևությունները յուրաքանչյուր դեպքում պետք է հիմնված լինեն գործի նյութերում առկա ապացույցների, փաստերի կամ այլ տեղեկությունների, այդ թվում՝ քրեական օրենքով արգելված ենթադրյալ հանցանքի կատարման պահից ի վեր մեղադրյալի դրսևորած վարքագծի և նրա անձը բնութագրող այլ հատկանիշների՝ իրենց ամբողջության մեջ գնահատման վրա։ Այսպիսով, կալանավորումը որպես խափանման միջոց կիրառելու հիմքերի առկայության կամ բացակայության մասին դատարանի եզրահանգումը պետք է հիմնված լինի վերը նշված հանգամանքների փոխազդեցության, հարաբերակցության բացահայտման, այդ հանգամանքների համակցված գնահատման արդյունքում ձևավորված համոզմունքի վրա, ինչն իր հերթին պետք է արտացոլվի դատարանի կողմից կայացվող դատական ակտում։
Դատարանը հարկ է համարում արձանագրել, որ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2024 թվականի նոյեմբերի 14-ի որոշմամբ մեղադրյալ Է.Երվանդյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել կալանքը, որի հիմքում դրվել է քրեական վարույթին խոչընդոտելու եղանակով մեղադրյալի կողմից իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունները չկատարելու և փախուստի դիմելու մտավախությունները:
Ներկայումս քննության առնելով մեղադրյալ Էրիկ Երվանդյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցը, Դատարանը գտնում է հետևյալը.
Քննարկելով մեղադրյալի կողմից իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունները չկատարելու մտավախության շարունակական առկայությանը՝ Դատարանը գտնում է, որ նշված հիմքը ևս շարունակում է պահպանվել, սակայն ոչ նույն կենսունակությամբ ինչպես արձանագրվել է Դատարանի կողմից վերը նշված որոշմամբ: Դատարանը նման եզրահանգման է գալիս հաշվի առնելով, որ քրեական գործով նախաքննությունն ավարտված է և քրեական գործը՝ հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ, գտնվում է Դատարանի վարույթում, մեղադրյալն ընդունում է իրեն առաջադրված մեղադրանքը և զղջում կատարածի համար, ինչպիսի հանգամանքներն արդեն իսկ որոշակիորեն նվազեցնում են վերջինիս կողմից քրեական գործի քննությանը խոչընդոտելու հիմքի առկայությունը: Միաժամանակ Դատարանն արձանագրում է, որ քրեական գործը դեռևս գտնվում է նախնական դատալսումների փուլում, դեռևս չեն հետազոտվել քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցները, չեն հարցաքննվել դատակոչված անձինք, ովքեր նաև հանդիսանում են մեղադրյալի մերձավոր ազգականները, ուստի Դատարանն արձանագրում է, որ որոշակի չափով շարունակում է առկա լինել մեղադրյալի կողմից ազատության մեջ հայտնվելու դեպքում իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունները չկատարելը՝ քրեական գործի քննությանը խոչընդոտելու եղանակով:
Անդրադառնալով մեղադրյալի կողմից փախուստ կատարելու հնարավորությանը, Դատարանն արձանագրում է, որ քննարկվող հիմքը վերացել է, քանի որ պահպանված չեն քննարկվող հիմքի վերաբերյալ Դատարանի կողմից նախկինում արձանագրված մտավախությունները:
Անդրադառնալով այլընտրանքային խափանման միջոցներ կիրառելու հնարավորությանը՝ Դատարանը նախ անհրաժեշտ է համարում նշել, որ այլընտրանքային խափանման միջոցները բավարար գործիքակազմ չունեն մեղադրյալի վարքագծի նկատմամբ ամբողջ ծավալով հսկողություն իրականացնելու համար, իսկ դրանցից մեկի կամ դրանք համակցված կիրառման համար անհրաժեշտ է անձի կողմից պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու հնարավորության մասին որոշակի տեղեկությունների առկայություն կամ ոչ պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու օբյեկտիվ հնարավորության բացակայություն, ինչը սույն պարագայում բացակայում է: Դատարանը հարկ է համարում արձանագրել նաև, որ մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցներից նվազ խիստ խափանման միջոցներ տնային կալանքը և վարչական հսկողությունը չեն կարող ապահովել Դատարանի կողմից արձանագրված հիմքը, հաշվի առնելով, որ սույն գործով պարզման հանգամանքների վերաբերյալ էական հանգամանքների մասին տեղեկություններ ունեցող անձինք մեղադրյալի մերձավոր ազգականներն են, իսկ նշված այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառման դեպքում հնարավոր չէ սահմանափակել մեղադրյալի և սույն գործով անցնող վերջինիս մերձավոր ազգականների շփումը:
Անդրադառնալով մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված այլ անձանց հետ հաղորդակցվելու սահմանափակումներին, Դատարանը հարկ է համարում արձանագրել, որ նշված սահմանափակման շարունակական պահպանելու անհրաժեշտությունը վերացել է: Դատարանը գտնում է, որ քրեակատարողական հիմնարկում տեսակցության և հաղորդակցության կարգի համար սահմանված պայմաններում մեղադրյալը չի կարող անօրինական ազդեցություն գործադրել քրեական գործով անցնող անձանց վրա:
Հաշվի առնելով վերոգրյալը՝ Դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված պահանջների կատարումն ապահովելու նպատակով անհրաժեշտ է երկարաձգել մեղադրյալի նկատմամբ փաստացի կիրառված կալանքի տակ պահելու ժամկետը 3 (երեք) ամսով: (…)»։
Հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերը, փաստարկները և պահանջը.
Մեղադրյալ Էրիկ Երվանդյանի պաշտպան Կ.Մարգարյանը (այսուհետ նաև՝ Բողոքաբեր) գտել է, որ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի որոշումը հիմնավորված չէ, չի բխում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի, ՀՀ սահմանարդության և ՄԻԵԿ պահանջներից, ենթակա է բեկանման։
Բողոքաբերը նշել է, որ չնայած նրան, որ սույն վարույթը դեռևս գտնվում է նախնական դատալսումների փուլում և մեղադրյալը ընդունում է իրեն առաջադրված մեղադրանքը, այնուամենայնիվ, հարկ է փաստել, որ նախաքննության ընթացքում քննության առարկա չի դարձվել այն հանգամանքը, որ տուժողի կողմից որոշակի տևական ժամանակահատված հոգեկան ճնշումներ են գործադրվել մեղադրյալի նկատմամբ, որն էլ առավել արտահայտվել է, երբ մեղադրյալը իր կնոջ և նորածին երեխայի հետ մինչ վարձակալությամբ բնակարան գտնելը որոշակի ժամանակահատված բնակվել է վերջինիս տանը, որտեղ էլ հոգեկան ճնշումներին գումարվել է տուժողի կողմից մեղադրյալին իր կնոջ ներկայությամբ ծեծի ենթարկելը և վերջինիս հասցեին մեղադրանքներ ներկայացնելը, ինչի արդյունքում մեղադրյալի մոտ հանկարծակի առաջացած հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակում՝ պայմանավորված տուժողի հակաիրավական և հակաբարոյական վարքագծով, տեղի է ունեցել նշյալ դեպքը: Իսկ ծեծի ենթարկվելու վերաբերյալ մեղադրյալը ևս հաղորդում է ներկայացրել, որով նախաձեռնվել է քրեական վարույթ:
Բողոքաբերն արձանագրել է, որ վարույթն արդեն գտնվում է դատաքննության փուլում, գործով բոլոր ապացույցները արդեն ձեռք են բերվել և հարցաքննվել են բոլոր վկաները, տուժողը, որոնց նախաքննական ցուցմունքները՝ եթե անգամ վերջիններս դատարանում իրավաչափորեն հրաժարվեն իրենց մերձավորի դեմ ցուցմունք տալուց, ստորադաս դատարանը կաշկանդված չէ գտահատելու ներքին համոզմուք ձևավորելու համար, ինչպես նաև գործով անցնող բոլոր վկաները, նախաքննության ընթացքում տվել են ցուցմունքներ ի օգուտ մեղադրյալի, հետևաբար վարույթով անցնող անձանց վրա մեղադրյալը ազդեցություն ունենալու հիմքը հիմնավոր չէ, քանի որ այն որևէ ձևով փաստարկված չէ:
Ըստ Բողոքաբերի՝ հարկ է փաստել հետևյաը, նախ գործով անցնող բոլոր անձինք, բացառապես մեկ վկայի, ով տուժողի հարևանն է, մեղադրյալի մերձավոր ազգականներն են, տուժողը նույնպես, իսկ Առաջին ատյանի դատարանը մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված այլ անձանց հետ հաղորդակցվելու սահմանափակումների շարունակական պահպանելու անհրաժեշտություն այլև չի տեսել է, միևնույն ժամանակ ստորադաս դատարանը ամենախիստ խափանման միջոցի կիրառման անհրաժեշտությունը մեկնաբանել է բացառապես մեղադրյալի կողմից վարույթի մասնակիցների վրա ազդեցություն գործադրելու համատեքստում:
Բողոքաբերի կարծիքով՝ ստացվում է, որ ըստ Առաջին ատյանի դատարանի՝ մեղադրյալի նկատմամբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառման դեպքում վարույթին խոչնդոտելու ռիսկը՝ հատկապես վարույթի մասնակիցների վրա ազդեցություն գործադրելը, հավանական է, սակայն այն, որ դատարանը մեղադրյալի այլ անձանց հետ հաղորդակցվելու սահմանափակումները վերացրել է և վերջինիս մերձավոր ազգականները կարող են տեսակցել նրան, հետևաբար տվյալ դեպքում Էրիկ Երվանդյանը չի կարող տեսակցությունների կամ հաղորդակցվելու ընթացքում անօրինակն ազդեցություն գործադրի նրանց վրա:
Բողոքաբերն ընգծել է նաև, որ տուժողը դատարանում հայտարարել է, որ ցանկանում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ կիրառվի այլընտրանքային խափանման միջոց, որպեսզի վերջինս գտնվի իր ընտանիքի կողքին:
Ելնելով վերոգրյալից՝ Բողոքաբերը խնդրել է բեկանել Առաջին ատյանի դատարանի 2024 թվականի հունվարի 10-ի որոշումը՝ Էրիկ Երվանդյանին ազատելով կալանքից, կամ Էրիկ Երվանդյանի նկատմամբ կիրառել անազատության հետ չկապված խափանման միջոցներ, այն է՝ տնային կալանք և 500.000 ՀՀ դրամով:
Վերաքննիչ դատարանում վարույթի մասնակիցների բացատրությունները, դրանք հիմնավորող նյութերը, միջնորդությունները, բողոքի պատասխանները.
Վարույթի մասնակիցները բացատրություններ, դրանք հիմնավորող նյութեր, միջնորդություններ, բողոքի պատասխաններ չեն ներկայացրել։
Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն` «Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի համաձայն` «3. Հատուկ վերանայումն իրականացվում է բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում:
4. Հատուկ վերանայման կարգով դատական ակտ կայացնելիս վերադաս դատարանը հիմնվում է միայն ստորադաս դատարանում հետազոտված ապացույցների կամ նյութերի և վարույթի մասնակիցների արած պնդումների վրա»:
Մեջբերված քրեադատավարական նորմերի լույսի ներքո վերլուծելով հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերն ու փաստարկները՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ դեպքում պետք է պատասխանել հետևյալ հարցին. հիմնավոր են արդյո՞ք Էրիկ Երվանդյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանավորման ժամկետը երկարաձգելու մասին Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները:
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և oրենքով uահմանված կարգով.
Գ) անձի oրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը` իրավախախտում կատարած լինելու հիմնավոր կաuկածի առկայության դեպքում նրան իրավաuու oրինական մարմնին ներկայացնելու նպատակով կամ այն դեպքում, երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է համարվում նրա կողմից հանցագործության կատարումը կամ այն կատարելուց հետո նրա փախուuտը կանխելու համար. (…)»:
ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի համաձայն` «Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք: Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով՝ (…)
4) անձին իրավասու մարմին ներկայացնելու նպատակով, երբ առկա է նրա կողմից հանցանք կատարած լինելու հիմնավոր կասկած, կամ երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է հանցանքի կատարումը կամ դա կատարելուց հետո անձի փախուստը կանխելու նպատակով.(…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Վարույթի ընթացքում անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոցները կարող են կիրառվել ոչ այլ կերպ, քան սույն օրենսգրքով սահմանված հիմքերով և կարգով: Վարույթի ընթացքում անձին ազատությունից զրկելը չպետք է պատժի նպատակ հետապնդի:
2. Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտրելիս առաջնորդվում է նվազագույնի սկզբունքով: Արգելվում է անձի նկատմամբ ընտրել ավելի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը:
(...)4. Անձին կալանավորելը, կալանքի ժամկետը երկարաձգելը, բժշկական հաստատությունում հարկադրաբար տեղավորելը թույլատրվում են միայն դատարանի որոշմամբ` այն դեպքում, երբ անձի օրինական վարքագիծը չի կարող երաշխավորվել հարկադրանքի այլ միջոցներով (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը:
2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝
1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ
2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ
3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար:
3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները: (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 43-րդ հոդվածի համաձայն՝
«2. Մեղադրյալը պարտավոր է՝ (…)
3) չխոչընդոտել քրեական վարույթին, այդ թվում` ապօրինի չմիջամտել ապացուցման գործընթացին. (…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Կալանքը դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին օրենքով նախատեսված դեպքերում և կարգով ազատությունից զրկելն է` օրենքով և դատարանի այդ որոշմամբ սահմանված ժամկետով:
2. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն անբավարար է սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու համար:
(…) 4. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ փաստական հանգամանքների բավարար ամբողջությամբ քննիչի կամ դատախազի կողմից հիմնավորվել և դատարանի կողմից պատճառաբանված հաստատվել են սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով նախատեսված իրավաչափության համապատասխան պայմանները:
5. Կալանքի ժամկետը երկարաձգելիս դատարանի առջև անհրաժեշտ է հիմնավորել նաև վարույթի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքները բացահայտելու նպատակով վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից գործադրված պատշաճ ջանասիրությունը (due diligence), ինչպես նաև տվյալ մեղադրյալի նկատմամբ քրեական հետապնդումը շարունակելու անհրաժեշտությունը: (…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1.Անձին կարելի է կալանքի տակ պահել այնքան ժամանակ, որքան անհրաժեշտ է վարույթի բնականոն ընթացքն ապահովելու համար, և քանի դեռ առկա են անձին կալանքի տակ պահելու հիմքերը, սակայն ամեն դեպքում այդ ժամկետը չի կարող գերազանցել սույն հոդվածով կալանքի տակ պահելու համար սահմանված առավելագույն ժամկետները (…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 286-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Դատարանում խափանման միջոց կիրառելու և կիրառված խափանման միջոցի ժամկետը երկարաձգելու վարույթի առարկան են կազմում մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոցի կիրառման կամ կիրառված խափանման միջոցի ժամկետի երկարաձգման անհրաժեշտությունը և իրավաչափությունը, ավելի մեղմ խափանման միջոցներ կիրառելու հնարավորությունը, (…)»։
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Նարեկ Հարությունյանի գործով 2016 թվականի մարտի 30-ի թիվ ԵԱՆԴ/0081/01/14 որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումն այն մասին, որ առաջին ատյանի դատարանի կողմից անձի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու կամ վերացնելու մասին որոշումների կայացումը և վերջիններիս` վերաքննության կարգով վերանայումը իրականացվում են տարբեր դատավարական գործառույթների շրջանակներում։ Անձի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու կամ վերացնելու մասին ընդհանուր իրավասության դատարանի որոշումը կայացվում է գործի ըստ էության քննության շրջանակներում, իսկ վերաքննիչ դատարանի կողմից նշված ակտերի վերանայումը` ստորադաս դատարանի որոշումների ստուգման և վերանայման վերադաս դատական ատյանի գործառույթի շրջանակներում։ Վերոնշյալի հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ մրցակցող արժեքների` մի կողմից արդարադատության իրականացման դատարանի լիազորության, իսկ մյուս կողմից անձի ազատության իրավունքի և դրան հակակշռող հանրային շահի համարժեք ապահովման անհրաժեշտությունից ելնելով` քննարկվող որոշումների վերաքննիչ վերանայման սահմանները ողջամտորեն պետք է նեղ լինեն մինչդատական վարույթի նկատմամբ դատական վերահսկողության շրջանակներում կալանքի կապակցությամբ կայացվող որոշումների վերանայման սահմաններից։ Մասնավորապես` քննարկվող որոշումների վերանայման շրջանակներում չեն կարող քննարկվել այնպիսի հարցեր, որոնք այս կամ այն չափով առնչվում են գործի ըստ էության լուծմանը։ Այդպիսիք են, օրինակ, հիմնավոր կասկածի առկայության, արարքի որակման, որոշման հիմքում դրված ապացույցների թույլատրելիության հետ կապված հարցերը և այլն։ Վճռաբեկ դատարանն անհրաժեշտ է համարել ընդգծել, որ քննարկվող որոշումների վերաքննիչ վերանայման սահմանների լայն մեկնաբանումը կհանգեցնի կոնկրետ գործով արդարադատություն իրականացնող առաջին ատյանի դատարանի գործունեությանն անհարկի միջամտության և կվտանգի դատավորի ներքին անկախությունը։
Հիմք ընդունելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի վերոհիշյալ իրավական դիրքորոշումը և նկատի ունենալով, որ մեղադրյալ Էրիկ Երվանդյանի վերաբերյալ քրեական գործն ըստ էության քննելու համար ուղարկվել է Առաջին ատյանի դատարան, Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում փաստել, որ առարկայազուրկ է հիմնավոր կասկածի առկայությանը կամ բացակայությանն անդրադառնալը:
Վահագն Պողոսյանի գործով 2013 թվականի փետրվարի 15-ի թիվ ԿԴ1/0062/06/12 որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«Մեղադրյալին վերագրվող արարքի բնույթը և վտանգավորության աստիճանը թեև չեն կարող գնահատվել որպես կալանավորման հիմնավորվածությունը հաստատելու ինքնուրույն հիմք, այնուամենայնիվ դրանք էական նշանակություն ունեն խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս, ինչպես նաև գրավի թույլատրելիության հարցը լուծելիս: Մեղսագրվող հանցանքի ծանրությունը և հետևաբար նաև ակնկալվող պատժի խստությունը հանդիսանում են քրեական վարույթն իրականացնող մարմնից թաքնվելու կամ գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը գնահատելու կարևոր տարրեր և գործի նյութերից բխող մյուս հանգամանքների հետ միասին հնարավորություն են տալիս հիմնավորված ենթադրություններ անել անձի ազատության հիմնարար իրավունքը սահմանափակելու հիմքերի առկայության կամ բացակայության մասին»:
Արման Մադաթյանի և Արքա Մադաթյանի գործով 2020 թվականի մայիսի 26-ի թիվ ԱՐԴ/0152/01/19 որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«[Ո]րպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելիս Վերաքննիչ դատարանի կողմից կայացված դատական ակտը պետք է հիմնված լիներ ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների վրա և ունենար պատճառաբանվածության առավել բարձր չափանիշ։ Հակառակ մոտեցումը (…) կարող է իր բացասական ազդեցությունը թողնել առաջին ատյանի դատարանում հիմնական քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա` դրանով իսկ սահմանափակելով առաջին ատյանի դատարանի ներքին անկախությունը»։
Անդրադառնալով կալանավորման հիմքերի շարունակական կիրառման բացակայության վերաբերյալ Բողոքաբերի հատուկ վերանայման բողոքում բերված փաստարկներին և գնահատման ենթարկելով գործի նյութերը՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ քրեական գործի նյութերում առկա են համապատասխան տեղեկություններ և փաստեր, որոնք թույլ են տալիս հիմնավորված ենթադրություն կատարել այն մասին, որ դեռևս պահպանվում է ազատության մեջ մնալու դեպքում մեղադրյալի ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման հավանականությունը և այն կանխել հնարավոր է միայն վերջինիս ազատության իրավունքի սահմանափակմամբ։ Մասնավորապես՝ քրեական վարույթին խոչընդոտելու մտավախությունը, թեպետ ոչ նույն կենսունակությամբ, սակայն դեռևս շարունակում է առկա լինել։
Նշյալ եզրահանգման համար Վերաքննիչ դատարանը կարևորում է մեղադրյալին մեղսագրվող արարքի բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, կատարման հանգամանքները, եղանակը և նպատակը, սպասվող պատժի խստությունը, որպիսի տվյալները, Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ, էականորեն բարձրացնում են ազատության մեջ մնալու դեպքում մեղադրյալի կողմից ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման հավանականությունը։
Վերաքննիչ դատարանն ընդգծում է հետևյալ հանգամանքները՝
- Է.Երվանդյանին վերագրվող հանցագործության բնույթը, վտանգավորության աստիճանը և ակնկալվող պատժի խստությունը,
- նախնական դատալսումները նոր են սկսվել և դեռևս չեն հետազոտվել գործով ձեռք բերված բոլոր ապացույցները,
-մեղադրյալի և վարույթին օժանդակող անձանց միջև առկա փոխհարաբերությունների բնույթը։
Հիմք ընդունելով վերոշարադրյալ հանգամանքները, դրանց վերլուծության արդյունքում ձևավորված դատողությունների և իրավական դիրքորոշումների համակցությամբ հաշվի առնելով քրեական գործի առանձնահատկությունները, ինչպես նաև Էրիկ Երվանդյանի ենթադրյալ վարքագծի դրսևորումները, նրան վերագրվող արարքի բնույթն ու կալանքի համար հիմք հանդիսացած հանգամանքները՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ գործի քննության տվյալ փուլում կալանքից զատ որևէ այլ խափանման միջոցով ողջամտորեն հնարավոր չէ ապահովել մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը:
Միևնույն ժամանակ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է նաև, որ որպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելու համար անհրաժեշտ է ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների առկայություն։ Հակառակ մոտեցումը, Վերաքննիչ դատարանի համոզմամբ, կարող է իր բացասական ազդեցությունը թողնել Առաջին ատյանի դատարանում հիմնական քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա` դրանով իսկ սահմանափակելով վերջինիս ներքին անկախությունը։ Մինչդեռ, տվյալ դեպքում ներկայացված հատուկ վերանայման բողոքում այդպիսի ծանրակշիռ փաստական հանգամանքներ չեն մատնանշվել։
Ամփոփելով վերոշարադրյալը՝ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ սույն գործով Առաջին ատյանի դատարանը թույլ չի տվել գործի ելքի վրա ազդեցություն ունեցող դատական սխալ, գործով ըստ էության կայացրել է ճիշտ լուծող դատական ակտ, որը բեկանելու իրավաչափ հիմքեր չկան: Հետևաբար, վիճարկվող որոշումը պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ մեղադրյալ Էրիկ Երվանդյանի պաշտպան Կ.Մարգարյանի հատուկ վերանայման բողոքը՝ մերժել:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ, 362-րդ, 393-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը
Ո Ր Ո Շ Ե Ց
Մեղադրյալ Էրիկ Արսենի Երվանդյանի պաշտպան Կ.Մարգարյանի հատուկ վերանայման բողոքը մերժել՝ թիվ ԵԴ1/3942/01/24 վարույթով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի հունվարի 10-ի որոշումը թողնելով անփոփոխ։
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` այն ստանալու օրվանից հետո 15-օրյա ժամկետում:
ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Լ.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ
Դատական գործ N: ԵԴ1/3942/01/24
Երևանի քրեական դատարան
Նոր քրեական գործ
| Երբ է գործը ստացվել | 27-12-2024 |
|---|---|
| Ինչ կարգով է գործը ստացվել | Առաջին անգամ |
| Դատախազություն | Էրեբունի և Նուբարաշեն վարչական շրջանների դատախազություն |
| Նախաքննական գործի համարը | 12800324 |
| Մեղադրական եզրակացության համառոտ բովանդակություն | Էրիկ Արսենի Երվանդյանին մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա իր և Տիգրան Սարգսյանի բնակության վայր հանդիսացող տանը, մարմնական վնասվածք պատճառելու համար նախապես պատրաստված առարկա հանդիսացող դանակով մեկ անգամ հարվածել է իր մերձավոր ազգական ամուսնու ծնողի կրծքավանդակին՝ վերջինիս առողջությանը պատճառելով կյանքին վտանգ սպառնացող ծանր վնաս: |
| Մեղադրյալ | |
| Անձ | |
| Անուն | Էրիկ |
| Ազգանուն | Երվանդյան |
| Հայրանուն | Արսենի |
| Հասցե | --------------- |
| Ծննդյան օր | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
| Հոդված_1 | |
| Հոդված | 166-րդ Մաս 2-րդ Կետ 6-րդ, 7-րդ |
| Վիճակագրական տողի համարը | 3.1 |
| Լրացուցիչ վիճակագրական տողի համար | Առկա չէ |
| Իրավական բարդության չափանիշ | 1.3 |
| Չափահաս | Այո |
Մակագրել
| Երբ | 27-12-2024 |
|---|---|
| Նախագահող դատավոր | |
| Անուն | Վարդան |
| Ազգանուն | Գրիգորյան |
Նոր օրենսդրությամբ քննվող գործեր
| Ամսաթիվ | 01-07-2022 |
|---|
Վարույթը ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին որոշում
| Որոշման ամսաթիվ | 30-12-2024 |
|---|---|
| Որոշում | ԵԴ1/3942/01/24 Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ Վարույթն ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին 30.12.2024թ. ք.Երևան ՀՀ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի դատավոր Վ.Լ.Գրիգորյանս, ստանալով թիվ ԵԴ1/3942/01/24 քրեական գործը /նախաքննական համար 12800324/, ըստ մեղադրանքի` Էրիկ Արսենի Երվանդյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 166-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 6-րդ և 7-րդ կետերով. Պ Ա Ր Զ Ե Ց Ի 2024 թվականի դեկտեմբերի 27-ին թիվ 12800324 քրեական վարույթը` հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ, ստացվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան, իսկ ինձ՝ դատավոր Վ.Գրիգորյանիս է հանձնվել 30.12.2024թ.: Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 310-րդ հոդվածով Ո Ր Ո Շ Ե Ց Ի Ստանձնել թիվ ԵԴ1/3942/01/24 քրեական գործի վարույթը: Քրեական գործով ըստ մեղադրանքի` Էրիկ Արսենի Երվանդյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 166-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 6-րդ և 7-րդ կետերով, նախնական դատալսումները նշանակել 2025 թվականի հունվարի 10-ին՝ ժամը 15:00-ին, Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի Ավան նստավայրում՝ թիվ 8 դահլիճում: ԴԱՏԱՎՈՐ` Վ.Լ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ |
| Դատավարության կողմեր | Մեղադրյալ |
| Դատավարության կողմեր | Պաշտպան |
| Դատավարության կողմեր | Տուժող |
| Դատավարության կողմեր | Հանրային մեղադրող |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Էրիկ |
| Ազգանուն | Արսենի |
| Հայրանուն | Երվանդյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Մարտին |
| Ազգանուն | Հարությունյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Տիգրան |
| Ազգանուն | Երվանդյան |
| Հայրանուն | Ալեքսանդրի |
| Հասցե | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Ա. |
| Ազգանուն | Հեբոյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
Նախնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 10-01-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 15:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 8 |
Անավարտ գործեր
| Հաշվետու ժամանակահատված | 2024 թվական |
|---|---|
| Տեսակը | Անավարտ գործեր, որոնք գտնվում են քննության փուլում |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 10-01-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Խափանման միջոցի հարցի քննարկում
| Ամսաթիվ | 10-01-2025 |
|---|---|
| Մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոցի հարցի քննարկում | Խափանման միջոցի ժամկետի երկարաձգելը |
| Որոշման բովանդակություն | ԵԴ1/3942/01/24 Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ ՄԻՆՉԴԱՏԱԿԱՆ ՎԱՐՈՒՅԹՈՒՄ ՄԵՂԱԴՐՅԱԼԻ ՆԿԱՏՄԱՄԲ ԿԻՐԱՌՎԱԾ ԽԱՓԱՆՄԱՆ ՄԻՋՈՑԸ ՎԵՐԱՑՆԵԼՈՒ, ՓՈԽԵԼՈՒ, ԴՐԱ ԺԱՄԿԵՏԸ ԵՐԿԱՐԱՁԳԵԼՈՒ ԿԱՄ ԽԱՓԱՆՄԱՆ ՄԻՋՈՑ ԿԻՐԱՌԵԼՈՒ ՀԱՐՑԸ ՔՆՆԱՐԿԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ 10 հունվարի 2025թ. ք.Երևան Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը` (այսուհետ նաև` Դատարան) նախագահությամբ դատավոր Վ.Գրիգորյանի, քարտուղարությամբ Լ.Պրազյանի, դռնբաց դատական նիստում քննության առնելով մեղադրյալ Էրիկ Արսենի Երվանդյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցը, Պ Ա Ր Զ Ե Ց 2025 թվականի հունվարի 10-ին կայացած դատական նիստի ընթացքում հանրային մեղադրող Ա.Հեբոյանը հայտնեց, որ խափանման միջոց կիրառված կալանավորման հիմքերը դեռևս առկա են՝ հաշվի առնելով, որ քրեական գործը գտնվում է նախնական դատալսումների փուլում: Միջնորդեց մեղադրյալի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետը երկարաձգել 3 (երեք) ամիս ժամկետով: Տուժող Տ. Սարգսյանը հայտնեց, որ ցանկանում է մեղադրյալը գտնվի ազատության մեջ, լինի իր ընտանիքի կողքին: Պաշտպան Կ.Մարգարյանը դիրքորոշում հայտնեց այն մասին, որ նախաքննության ընթացքում արդեն իսկ ձեռք են բերվել ապացույցներ, հարցաքննվել են վկաները, ովքեր հանդիսանում են մեղադրյալի մերձավոր ազգականները և հիմնական դատալսումների փուլում կարող են հրաժարվել մեղադրյալի դեմ ցուցմունք տալուց: Բացակայում է թաքնվելու մտավախությունը, քանի որ մեղսագրված արարքի կատարումից հետո մեղադրյալը գնացել է եկեղեցի, որից հետո ներկայացել է ոստիկանության բաժին: Միջնորդեց մեղադրյալի նկատմամբ կիրառել այլընտրանքային խափանման միջոց տնային կալանք՝ համակցված գրավով՝ մինչև 500.000 ՀՀ դրամի չափով: Մեղադրյալը միացավ պաշտպանի միջնորդությանը և հայտնեց, որ զղջում է իր կատարած արարքի համար: Քննարկելով մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցը և լսելով դատավարության կողմերին Դատարանն արձանագրում է հետևյալը. Համաձայն ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի՝ «1. Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք։ Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով` (...) 4) անձին իրավասու մարմին ներկայացնելու նպատակով, երբ առկա է նրա կողմից հանցանք կատարած լինելու հիմնավոր կասկած կամ երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է հանցանքի կատարումը կամ դա կատարելուց հետո անձի փախուստը կանխելու նպատակով: (...)»: Համաձայն «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» Եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի. «1. Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով. (...) գ. անձի օրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը՝ իրավախախտում կատարած լինելու հիմնավոր կասկածի առկայության դեպքում նրան իրավասու օրինական մարմնին ներկայացնելու նպատակով կամ այն դեպքում, երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է համարվում նրա կողմից հանցագործության կատարումը կամ այն կատարելուց հետո նրա փախուստը կանխելու համար»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի համաձայն. «1. Խափանման միջոցներն են կալանքը և այլընտրանքային խափանման միջոցները։ 2. Այլընտրանքային խափանման միջոցներն են` 1) տնային կալանքը. 2) վարչական հսկողությունը. 3) գրավը. 4) պաշտոնավարման կասեցումը. 5) բացակայելու արգելքը. 6) երաշխավորությունը. 7) դաստիարակչական հսկողությունը. 8) զինվորական հսկողությունը:»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն. «1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը: 2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝ 1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ 2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ 3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար: 3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները: (...)»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի համաձայն. «1. Կալանքը դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին օրենքով նախատեսված դեպքերում և կարգով ազատությունից զրկելն է` օրենքով և դատարանի այդ որոշմամբ սահմանված ժամկետով: 2. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն անբավարար է սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու համար: (…) 4. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ փաստական հանգամանքների բավարար ամբողջությամբ քննիչի կամ դատախազի կողմից հիմնավորվել և դատարանի կողմից պատճառաբանված հաստատվել են սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով նախատեսված իրավաչափության համապատասխան պայմանները: Դատական վարույթում կալանքի կիրառման համար բավարար է դատարանի կողմից նշված պայմանների պատճառաբանված հաստատումը։ (…)»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ հոդվածի համաձայն «1. Անձին կարելի է կալանքի տակ պահել այնքան ժամանակ, որքան անհրաժեշտ է վարույթի բնականոն ընթացքն ապահովելու համար, և քանի դեռ առկա են անձին կալանքի տակ պահելու հիմքերը, սակայն ամեն դեպքում այդ ժամկետը չի կարող գերազանցել սույն հոդվածով կալանքի տակ պահելու համար սահմանված առավելագույն ժամկետները: (...) 4. Դատական վարույթում կալանքը կարող է կիրառվել կամ դրա ժամկետը կարող է երկարաձգվել յուրաքանչյուր դեպքում երեք ամսից ոչ ավելի ժամկետով: 5. Կալանքի տակ պահելու ընդհանուր տևողությունը չի կարող գերազանցել մեղադրյալին վերագրվող հանցանքի համար նախատեսված՝ ազատազրկման ձևով պատժի առավելագույն ժամկետը: 6. Կալանքի տակ պահելու ժամկետը հաշվվում է անձին ազատությունից փաստացի զրկելու պահից: Կալանքի տակ պահելու ժամկետի մեջ հաշվակցվում է նաև այն ժամանակը, երբ մեղադրյալը դատարանի որոշմամբ գտնվել է բժշկական հաստատությունում` փորձաքննություն կատարելու համար կամ նրա նկատմամբ որպես անվտանգության միջոց կիրառվել է բժշկական հսկողությունը: 7. Կալանքի տակ պահելու ընդհանուր ժամկետի մեջ չի հաշվակցվում այն ժամանակը, որի ընթացքում անձը արգելանքի տակ է գտնվել այլ պետության տարածքում` պայմանավորված վարույթի փոխանցմամբ կամ անձի հանձնմամբ:»: Մեջբերված նորմերի վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ մարդու ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունքը նրա՝ Կոնվենցիայով և ՀՀ Սահմանադրությամբ երաշխավորված հիմնական և անքակտելի իրավունքներից է, ինչը սահմանափակելիս անհրաժեշտ է ելնել բացառապես նրա իրավունքները հարգելու, նրա հիմնական իրավունքը բովանդակազրկելու անթույլատրելիության սկզբունքներից: Մարդու ֆիզիկական ազատությունը կարելի է սահմանափակել ոչ այլ կերպ, քան օրենքով սահմանված դեպքերում և կարգով։ Համադրելով մեջբերված իրավանորմերը՝ սույն գործով ձեռք բերված ապացույցների և փաստական հանգամանքների հետ՝ Դատարանը հարկ է համարում նախ անդրադառնալ հիմնավոր կասկածի հարցին: Միևնույն ժամանակ պետք է փաստել, որ հիմնավոր կասկածի՝ առաջադրված մեղադրանքի մասով, մանրամասն դատողություններ անելու հնարավորություն, մասնավորապես, քանի դեռ չեն հետազոտվել գործի նյութերը, չեն հարցաքննվել անձինք, այս ընթացակարգի շրջանակներում առկա չէ: Այսինքն, նկատի ունենալով, որ «հիմնավոր կասկած» ձևակերպումը չի ենթադրում, որ մեղադրյալի մեղավորությունը հաստատված համարելու համար անհրաժեշտ է ունենալ հանցանքը տվյալ անձի կողմից կատարված լինելու բավարար ապացույցներ, ինչն ավելի բարձր ապացուցողական չափանիշ է, կասկածը հիմնավոր կհամարվի նաև ենթադրյալ հանցագործության հետ կասկածվող անձի օբյեկտիվ կապը հաստատող որոշակի տեղեկությունների ու փաստերի առկայության դեպքում, հետևաբար վերը նշվածից առավել մանրազնին դեպքը և մեղսագրվող արարքները, դրանց գնահատման համար հիմք հանդիսացած ապացույցների արժանահավատությունը, նյութերի բավարարությունը, Դատարանն այս փուլում քննարկելու իրավասություն չունի: Կալանավորման իրավաչափության այլ պայմանների շարքում Օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հիմքերին անդրադառնալով՝ Դատարանն արձանագրում է, որ դրանք ունեն կանխատեսական, մոտավոր բնույթ, քանի որ ենթադրում են ապագային վերաբերող իրադարձություններ։ Ընդ որում, այդ կանխատեսող գործողություններն անհրաժեշտ է հիմնավորել քրեական գործով ձեռքբերված որոշակի նյութերով, որով էլ վերջին հաշվով որոշվում է կալանավորման կիրառման հիմնավորվածությունը։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով թվարկված մեղադրյալի հավանական գործողությունների մասին հետևությունները պետք է հիմնված լինեն գործի նյութերից բխող ողջամիտ կասկածների կամ ենթադրությունների վրա։ Դա նշանակում է, որ կալանավորման կիրառման հիմքում բոլոր դեպքերում պետք է դրվեն որոշ փաստական տվյալներ։ Միևնույն ժամանակ կալանավորման հիմք(եր)ի առկայության կամ բացակայության մասին դատարանի հետևությունները պետք է հիմնված լինեն ոչ թե այդ փաստական տվյալները մեկը մյուսից անջատ, ինքնավար հետազոտման ենթարկելու, այլ դրանք իրենց համակցության մեջ գնահատման ենթարկելու արդյունքում ձևավորվող փաստարկված դատողությունների վրա։ Համապատասխան փաստական տվյալներն իրենց ամբողջության մեջ չվերլուծելը, դրանք իրարից անջատ գնահատելը կարող է հանգեցնել կալանավորման հիմքի առկայության կամ բացակայության մասին չհիմնավորված եզրահանգման գալուն։ Հետևաբար խնդրո առարկա հարցը լուծելիս դատարանի հետևությունները յուրաքանչյուր դեպքում պետք է հիմնված լինեն գործի նյութերում առկա ապացույցների, փաստերի կամ այլ տեղեկությունների, այդ թվում՝ քրեական օրենքով արգելված ենթադրյալ հանցանքի կատարման պահից ի վեր մեղադրյալի դրսևորած վարքագծի և նրա անձը բնութագրող այլ հատկանիշների՝ իրենց ամբողջության մեջ գնահատման վրա։ Այսպիսով, կալանավորումը որպես խափանման միջոց կիրառելու հիմքերի առկայության կամ բացակայության մասին դատարանի եզրահանգումը պետք է հիմնված լինի վերը նշված հանգամանքների փոխազդեցության, հարաբերակցության բացահայտման, այդ հանգամանքների համակցված գնահատման արդյունքում ձևավորված համոզմունքի վրա, ինչն իր հերթին պետք է արտացոլվի դատարանի կողմից կայացվող դատական ակտում։ Դատարանը հարկ է համարում արձանագրել, որ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2024 թվականի նոյեմբերի 14-ի որոշմամբ մեղադրյալ Է.Երվանդյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել կալանքը, որի հիմքում դրվել է քրեական վարույթին խոչընդոտելու եղանակով մեղադրյալի կողմից իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունները չկատարելու և փախուստի դիմելու մտավախությունները: Ներկայումս քննության առնելով մեղադրյալ Էրիկ Երվանդյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցը, Դատարանը գտնում է հետևյալը. Քննարկելով մեղադրյալի կողմից իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունները չկատարելու մտավախության շարունակական առկայությանը՝ Դատարանը գտնում է, որ նշված հիմքը ևս շարունակում է պահպանվել, սակայն ոչ նույն կենսունակությամբ ինչպես արձանագրվել է Դատարանի կողմից վերը նշված որոշմամբ: Դատարանը նման եզրահանգման է գալիս հաշվի առնելով, որ քրեական գործով նախաքննությունն ավարտված է և քրեական գործը՝ հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ, գտնվում է Դատարանի վարույթում, մեղադրյալն ընդունում է իրեն առաջադրված մեղադրանքը և զղջում կատարածի համար, ինչպիսի հանգամանքներն արդեն իսկ որոշակիորեն նվազեցնում են վերջինիս կողմից քրեական գործի քննությանը խոչընդոտելու հիմքի առկայությունը: Միաժամանակ Դատարանն արձանագրում է, որ քրեական գործը դեռևս գտնվում է նախնական դատալսումների փուլում, դեռևս չեն հետազոտվել քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցները, չեն հարցաքննվել դատակոչված անձինք, ովքեր նաև հանդիսանում են մեղադրյալի մերձավոր ազգականները, ուստի Դատարանն արձանագրում է, որ որոշակի չափով շարունակում է առկա լինել մեղադրյալի կողմից ազատության մեջ հայտնվելու դեպքում իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունները չկատարելը՝ քրեական գործի քննությանը խոչընդոտելու եղանակով: Անդրադառնալով մեղադրյալի կողմից փախուստ կատարելու հնարավորությանը, Դատարանն արձանագրում է, որ քննարկվող հիմքը վերացել է, քանի որ պահպանված չեն քննարկվող հիմքի վերաբերյալ Դատարանի կողմից նախկինում արձանագրված մտավախությունները: Անդրադառնալով այլընտրանքային խափանման միջոցներ կիրառելու հնարավորությանը՝ Դատարանը նախ անհրաժեշտ է համարում նշել, որ այլընտրանքային խափանման միջոցները բավարար գործիքակազմ չունեն մեղադրյալի վարքագծի նկատմամբ ամբողջ ծավալով հսկողություն իրականացնելու համար, իսկ դրանցից մեկի կամ դրանք համակցված կիրառման համար անհրաժեշտ է անձի կողմից պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու հնարավորության մասին որոշակի տեղեկությունների առկայություն կամ ոչ պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու օբյեկտիվ հնարավորության բացակայություն, ինչը սույն պարագայում բացակայում է: Դատարանը հարկ է համարում արձանագրել նաև, որ մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցներից նվազ խիստ խափանման միջոցներ տնային կալանքը և վարչական հսկողությունը չեն կարող ապահովել Դատարանի կողմից արձանագրված հիմքը, հաշվի առնելով, որ սույն գործով պարզման հանգամանքների վերաբերյալ էական հանգամանքների մասին տեղեկություններ ունեցող անձինք մեղադրյալի մերձավոր ազգականներն են, իսկ նշված այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառման դեպքում հնարավոր չէ սահմանափակել մեղադրյալի և սույն գործով անցնող վերջինիս մերձավոր ազգականների շփումը: Անդրադառնալով մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված այլ անձանց հետ հաղորդակցվելու սահմանափակումներին, Դատարանը հարկ է համարում արձանագրել, որ նշված սահմանափակման շարունակական պահպանելու անհրաժեշտությունը վերացել է: Դատարանը գտնում է, որ քրեակատարողական հիմնարկում տեսակցության և հաղորդակցության կարգի համար սահմանված պայմաններում մեղադրյալը չի կարող անօրինական ազդեցություն գործադրել քրեական գործով անցնող անձանց վրա: Հաշվի առնելով վերոգրյալը՝ Դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված պահանջների կատարումն ապահովելու նպատակով անհրաժեշտ է երկարաձգել մեղադրյալի նկատմամբ փաստացի կիրառված կալանքի տակ պահելու ժամկետը 3 (երեք) ամսով: Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մաuին» Եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի 3-րդ մաuով, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 33-րդ, 116-րդ, 118-րդ, 119-րդ, 270-րդ, 316-րդ և 389-390-րդ հոդվածներով՝ Դատարանը Ո Ր Ո Շ Ե Ց Մեղադրյալ Էրիկ Արսենի Երվանդյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի տակ պահելու ժամկետը երկարաձգել 3 (երեք) ամիս ժամկետով՝ մինչև 2025 թվականի ապրիլի 12-ը: Մեղադրյալ Էրիկ Արսենի Երվանդյանի կողմից այլ անձանց հետ հաղորդակցվելու իրավունքի սահմանափակումը վերացնել: Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` ստանալու պահից 10-օրյա ժամկետում: ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Վ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ |
Նախնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 31-01-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 15:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 8 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 31-01-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Հիմնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 07-02-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 16:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 8 |
Նիստը չի կայացել
| Նիստի ամսաթիվ | 07-02-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Չի կայացել |
| Պատճառը | մեղադրյալին դատական նիստին չներկայացնելու պատճառով |
Հիմնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 25-03-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 15:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 8 |
Նիստը չի կայացել
| Նիստի ամսաթիվ | 25-03-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Չի կայացել |
| Պատճառը | Դատարանի աշխատանքային ծանրաբեռնվածության պատճառով |
Հիմնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 04-04-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 15:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 8 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 04-04-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Խափանման միջոցի հարցի քննարկում
| Ամսաթիվ | 04-04-2025 |
|---|---|
| Մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոցի հարցի քննարկում | Խափանման միջոցի փոխելը |
| Որոշման բովանդակություն | ԵԴ1/3942/01/24 Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ ՄԵՂԱԴՐՅԱԼԻ ՆԿԱՏՄԱՄԲ ԿԻՐԱՌՎԱԾ ԽԱՓԱՆՄԱՆ ՄԻՋՈՑԸ ՎԵՐԱՑՆԵԼՈՒ, ՓՈԽԵԼՈՒ, ԴՐԱ ԺԱՄԿԵՏԸ ԵՐԿԱՐԱՁԳԵԼՈՒ ԿԱՄ ԽԱՓԱՆՄԱՆ ՄԻՋՈՑ ԿԻՐԱՌԵԼՈՒ ՀԱՐՑԸ ՔՆՆԱՐԿԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ 04 ապրիլի 2025թ. ք.Երևան Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը` (այսուհետ նաև` Դատարան) նախագահությամբ դատավոր Վ.Գրիգորյանի, քարտուղարությամբ Լ.Պրազյանի, դռնբաց դատական նիստում քննության առնելով մեղադրյալ Էրիկ Արսենի Երվանդյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցը, Պ Ա Ր Զ Ե Ց 04.04.2025թ. կայացած դատական նիստի ընթացքում հանրային մեղադրող Ա. Հեբոյանը հայտնեց, որ մեղադրյալի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետը պետք է երկարաձգվի` հաշվի առնելով, որ առկա են կիրառված խափանման միջոցը շարունակական պահպանելու հիմքերը: Տուժող Տ.Սարգսյանը հայտնեց, որ ցանկանում է որպեսզի Է.Երվանդյանն ազատ արձակվի: Պաշտպան Կ.Մարգարյանը դիրքորոշում հայտնեց այն մասին, որ իր պաշտպանյալի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքը ենթակա է փոփոխման այլընտրանքային խափանման միջոց տնային կալանքով: Մեղադրյալ Է.Երվանդյանը միացավ պաշտպանի դիրքորոշմանը: Քննարկելով մեղադրյալ Է.Երվանդյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցը և լսելով դատավարության կողմերին, Դատարանը գտնում է հետևյալը. Համաձայն ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի՝ «1. Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք։ Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով` (...) 4) անձին իրավասու մարմին ներկայացնելու նպատակով, երբ առկա է նրա կողմից հանցանք կատարած լինելու հիմնավոր կասկած կամ երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է հանցանքի կատարումը կամ դա կատարելուց հետո անձի փախուստը կանխելու նպատակով: (...)»: Համաձայն «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» Եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի. «1. Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով. (...) գ. անձի օրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը՝ իրավախախտում կատարած լինելու հիմնավոր կասկածի առկայության դեպքում նրան իրավասու օրինական մարմնին ներկայացնելու նպատակով կամ այն դեպքում, երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է համարվում նրա կողմից հանցագործության կատարումը կամ այն կատարելուց հետո նրա փախուստը կանխելու համար»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի համաձայն. «1. Խափանման միջոցներն են կալանքը և այլընտրանքային խափանման միջոցները։ 2. Այլընտրանքային խափանման միջոցներն են` 1) տնային կալանքը. 2) վարչական հսկողությունը. 3) գրավը. 4) պաշտոնավարման կասեցումը. 5) բացակայելու արգելքը. 6) երաշխավորությունը. 7) դաստիարակչական հսկողությունը. 8) զինվորական հսկողությունը:»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն. «1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը: 2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝ 1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ 2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ 3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար: 3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները: (...)»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 117-րդ հոդվածի համաձայն. «1. Եթե խափանման միջոցի գործողության ընթացքում փոխվել կամ վերացել են դրա իրավաչափության պայմանները, վարույթն իրականացնող մարմինն իր իրավասության սահմաններում որոշում է կայացնում խափանման միջոցը փոխելու կամ վերացնելու մասին: 2. Մինչդատական վարույթում դատարանի կիրառած խափանման միջոցը կարող է փոխել կամ վերացնել հսկող դատախազը, իսկ հսկող դատախազի համաձայնությամբ կիրառված խափանման միջոցը՝ քննիչը՝ հսկող դատախազի համաձայնությամբ: 3. Եթե մեղադրյալը խախտում է իր նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի պայմանները, վարույթն իրականացնող մարմինն անհրաժեշտության դեպքում իր իրավասության սահմաններում միջոցներ է ձեռնարկում այլ՝ առավել պիտանի խափանման միջոց կիրառելու համար: (...)»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի համաձայն. «1. Կալանքը դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին օրենքով նախատեսված դեպքերում և կարգով ազատությունից զրկելն է` օրենքով և դատարանի այդ որոշմամբ սահմանված ժամկետով: 2. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն անբավարար է սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու համար: (…) 4. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ փաստական հանգամանքների բավարար ամբողջությամբ քննիչի կամ դատախազի կողմից հիմնավորվել և դատարանի կողմից պատճառաբանված հաստատվել են սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով նախատեսված իրավաչափության համապատասխան պայմանները: Դատական վարույթում կալանքի կիրառման համար բավարար է դատարանի կողմից նշված պայմանների պատճառաբանված հաստատումը։ (…)»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ հոդվածի համաձայն «1. Անձին կարելի է կալանքի տակ պահել այնքան ժամանակ, որքան անհրաժեշտ է վարույթի բնականոն ընթացքն ապահովելու համար, և քանի դեռ առկա են անձին կալանքի տակ պահելու հիմքերը, սակայն ամեն դեպքում այդ ժամկետը չի կարող գերազանցել սույն հոդվածով կալանքի տակ պահելու համար սահմանված առավելագույն ժամկետները: (...) 4. Դատական վարույթում կալանքը կարող է կիրառվել կամ դրա ժամկետը կարող է երկարաձգվել յուրաքանչյուր դեպքում երեք ամսից ոչ ավելի ժամկետով: 5. Կալանքի տակ պահելու ընդհանուր տևողությունը չի կարող գերազանցել մեղադրյալին վերագրվող հանցանքի համար նախատեսված՝ ազատազրկման ձևով պատժի առավելագույն ժամկետը: 6. Կալանքի տակ պահելու ժամկետը հաշվվում է անձին ազատությունից փաստացի զրկելու պահից: Կալանքի տակ պահելու ժամկետի մեջ հաշվակցվում է նաև այն ժամանակը, երբ մեղադրյալը դատարանի որոշմամբ գտնվել է բժշկական հաստատությունում` փորձաքննություն կատարելու համար կամ նրա նկատմամբ որպես անվտանգության միջոց կիրառվել է բժշկական հսկողությունը: 7. Կալանքի տակ պահելու ընդհանուր ժամկետի մեջ չի հաշվակցվում այն ժամանակը, որի ընթացքում անձը արգելանքի տակ է գտնվել այլ պետության տարածքում` պայմանավորված վարույթի փոխանցմամբ կամ անձի հանձնմամբ:»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 123-րդ հոդվածի համաձայն. «1. Տնային կալանքը մեղադրյալի ազատության այնպիսի սահմանափակում է, որի ընթացքում նա պարտավոր է չլքել դատարանի որոշման մեջ նշված բնակության տարածքը: 2. Դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին կարող է արգելվել նաև` 1) ունենալ նամակագրություն, հեռախոսային խոսակցություններ, օգտվել հաղորդակցության այլ ձևերից, այդ թվում՝ փոստային առաքանուց. 2) շփում ունենալ որոշակի անձանց հետ կամ իր բնակության վայրում հյուրընկալել այլ անձանց: 3. Տնային կալանք կիրառելու մասին դատարանի որոշման մեջ նշվում են այն կոնկրետ սահմանափակումները, որոնք տարածվում են մեղադրյալի վրա, ինչպես նաև իրավասու այն մարմինը, որին հանձնարարվում է այդ սահմանափակումների պահպանման նկատմամբ վերահսկողությունը: Հեռախոսային խոսակցություններ ունենալու արգելքը չի տարածվում շտապ բժշկական օգնություն, իրավապահ մարմիններ կամ արտակարգ իրավիճակներում փրկարար ծառայություն կանչելու, ինչպես նաև վերահսկողություն իրականացնող մարմնի հետ կապ հաստատելու դեպքերի վրա։ Այդ մասին մեղադրյալն անհապաղ տեղեկացնում է վերահսկողություն իրականացնող մարմնին։ 4. Մեղադրյալի վարքագծի նկատմամբ հսկողությունը դատարանի որոշմամբ իրականացվում է Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված հատուկ էլեկտրոնային միջոցներով: Մեղադրյալը պարտավոր է իր վրա մշտապես կրել նշված էլեկտրոնային հսկողության միջոցները, չվնասել դրանք, ինչպես նաև արձագանքել իրավասու մարմնի հսկողության ազդանշաններին: 5. Տնային կալանքի կիրառման կարգի, ժամկետների և բողոքարկման վրա տարածվում են կալանքի համար սույն օրենսգրքով սահմանված դրույթները: 6. Տնային կալանքի մեկ օրը հավասար է կալանքի մեկ օրվան:»: Մեջբերված նորմերի վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ մարդու ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունքը նրա՝ Կոնվենցիայով և ՀՀ Սահմանադրությամբ երաշխավորված հիմնական և անքակտելի իրավունքներից է, ինչը սահմանափակելիս անհրաժեշտ է ելնել բացառապես նրա իրավունքները հարգելու, նրա հիմնական իրավունքը բովանդակազրկելու անթույլատրելիության սկզբունքներից: Մարդու ֆիզիկական ազատությունը կարելի է սահմանափակել ոչ այլ կերպ, քան օրենքով սահմանված դեպքերում և կարգով։ Համադրելով մեջբերված իրավանորմերը՝ սույն գործով ձեռք բերված ապացույցների և փաստական հանգամանքների հետ՝ Դատարանը հարկ է համարում նախ անդրադառնալ հիմնավոր կասկածի հարցին: Միևնույն ժամանակ պետք է փաստել, որ հիմնավոր կասկածի՝ առաջադրված մեղադրանքի մասով, մանրամասն դատողություններ անելու հնարավորություն, մասնավորապես, քանի դեռ չեն հետազոտվել գործի նյութերը, չեն հարցաքննվել անձինք, այս ընթացակարգի շրջանակներում առկա չէ: Այսինքն, նկատի ունենալով, որ «հիմնավոր կասկած» ձևակերպումը չի ենթադրում, որ մեղադրյալի մեղավորությունը հաստատված համարելու համար անհրաժեշտ է ունենալ հանցանքը տվյալ անձի կողմից կատարված լինելու բավարար ապացույցներ, ինչն ավելի բարձր ապացուցողական չափանիշ է, կասկածը հիմնավոր կհամարվի նաև ենթադրյալ հանցագործության հետ կասկածվող անձի օբյեկտիվ կապը հաստատող որոշակի տեղեկությունների ու փաստերի առկայության դեպքում, հետևաբար վերը նշվածից առավել մանրազնին դեպքը և մեղսագրվող արարքները, դրանց գնահատման համար հիմք հանդիսացած ապացույցների արժանահավատությունը, նյութերի բավարարությունը, Դատարանն այս փուլում քննարկելու իրավասություն չունի: Կալանավորման իրավաչափության այլ պայմանների շարքում Օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հիմքերին անդրադառնալով՝ Դատարանն արձանագրում է, որ դրանք ունեն կանխատեսական, մոտավոր բնույթ, քանի որ ենթադրում են ապագային վերաբերող իրադարձություններ։ Ընդ որում, այդ կանխատեսող գործողություններն անհրաժեշտ է հիմնավորել քրեական գործով ձեռքբերված որոշակի նյութերով, որով էլ վերջին հաշվով որոշվում է կալանավորման կիրառման հիմնավորվածությունը։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով թվարկված մեղադրյալի հավանական գործողությունների մասին հետևությունները պետք է հիմնված լինեն գործի նյութերից բխող ողջամիտ կասկածների կամ ենթադրությունների վրա։ Դա նշանակում է, որ կալանավորման կիրառման հիմքում բոլոր դեպքերում պետք է դրվեն որոշ փաստական տվյալներ։ Միևնույն ժամանակ կալանավորման հիմք(եր)ի առկայության կամ բացակայության մասին դատարանի հետևությունները պետք է հիմնված լինեն ոչ թե այդ փաստական տվյալները մեկը մյուսից անջատ, ինքնավար հետազոտման ենթարկելու, այլ դրանք իրենց համակցության մեջ գնահատման ենթարկելու արդյունքում ձևավորվող փաստարկված դատողությունների վրա։ Համապատասխան փաստական տվյալներն իրենց ամբողջության մեջ չվերլուծելը, դրանք իրարից անջատ գնահատելը կարող է հանգեցնել կալանավորման հիմքի առկայության կամ բացակայության մասին չհիմնավորված եզրահանգման գալուն։ Հետևաբար խնդրո առարկա հարցը լուծելիս դատարանի հետևությունները յուրաքանչյուր դեպքում պետք է հիմնված լինեն գործի նյութերում առկա ապացույցների, փաստերի կամ այլ տեղեկությունների, այդ թվում՝ քրեական օրենքով արգելված ենթադրյալ հանցանքի կատարման պահից ի վեր մեղադրյալի դրսևորած վարքագծի և նրա անձը բնութագրող այլ հատկանիշների՝ իրենց ամբողջության մեջ գնահատման վրա։ Այսպիսով, կալանավորումը որպես խափանման միջոց կիրառելու հիմքերի առկայության կամ բացակայության մասին դատարանի եզրահանգումը պետք է հիմնված լինի վերը նշված հանգամանքների փոխազդեցության, հարաբերակցության բացահայտման, այդ հանգամանքների համակցված գնահատման արդյունքում ձևավորված համոզմունքի վրա, ինչն իր հերթին պետք է արտացոլվի դատարանի կողմից կայացվող դատական ակտում։ 2025 թվականի հունվարի 10-ին Դատարանը, քննելով մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցը, արձանագրել է հետևյալը. «(…) Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2024 թվականի նոյեմբերի 14-ի որոշմամբ մեղադրյալ Է. Երվանդյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել կալանքը, որի հիմքում դրվել է քրեական վարույթին խոչընդոտելու եղանակով մեղադրյալի կողմից իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունները չկատարելու և փախուստի դիմելու մտավախությունները: Ներկայումս քննության առնելով մեղադրյալ Էրիկ Երվանդյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցը, Դատարանը գտնում է հետևյալը. Քննարկելով մեղադրյալի կողմից իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունները չկատարելու մտավախության շարունակական առկայությանը՝ Դատարանը գտնում է, որ նշված հիմքը ևս շարունակում է պահպանվել, սակայն ոչ նույն կենսունակությամբ ինչպես արձանագրվել է Դատարանի կողմից վերը նշված որոշմամբ: Դատարանը նման եզրահանգման է գալիս հաշվի առնելով, որ քրեական գործով նախաքննությունն ավարտված է և քրեական գործը հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ գտնվում է Դատարանի վարույթում, մեղադրյալն ընդունում է իրեն առաջադրված մեղադրանքը և զղջում կատարածի համար, ինչպիսի հանգամանքներն արդեն իսկ նվազեցնում են վերջինիս կողմից քրեական գործի քննությանը խոչընդոտելու հիմքի առկայությունը: Միաժամանակ Դատարանն արձանագրում է, որ քրեական գործը դեռևս գտնվում է նախնական դատալսումների փուլում, դեռևս չեն հետազոտվել քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցները, չեն հարցաքննվել դատակոչված անձինք, ովքեր նաև հանդիսանում են մեղադրյալի մերձավոր ազգականները, ուստի Դատարանն արձանագրում է, որ շարունակում է առկա լինել մեղադրյալի կողմից ազատության մեջ հայտնվելու դեպքում իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունները չկատարելը՝ քրեական գործի քննությանը խոչընդոտելու եղանակով: Անդրադառնալով մեղադրյալի կողմից փախուստ կատարելու հնարավորությանը, Դատարանն արձանագրում է, որ քննարկվող հիմքը վերացել է, քանի որ պահպանված չեն քննարկվող հիմքի վերաբերյալ Դատարանի կողմից նախկինում արձանագրված մտավախությունները: Անդրադառնալով այլընտրանքային խափանման միջոցներ կիրառելու հնարավորությանը՝ Դատարանը նախ անհրաժեշտ է համարում նշել, որ այլընտրանքային խափանման միջոցները բավարար գործիքակազմ չունեն մեղադրյալի վարքագծի նկատմամբ ամբողջ ծավալով հսկողություն իրականացնելու համար, իսկ դրանցից մեկի կամ դրանք համակցված կիրառման համար անհրաժեշտ է անձի կողմից պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու հնարավորության մասին որոշակի տեղեկությունների առկայություն կամ ոչ պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու օբյեկտիվ հնարավորության բացակայություն, ինչը սույն պարագայում բացակայում է: Դատարանը հարկ է համարում արձանագրել նաև, որ մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցներից նվազ խիստ խափանման միջոցներ տնային կալանքը և վարչական հսկողությունը չեն կարող ապահովել Դատարանի կողմից արձանագրված հիմքը, հաշվի առնելով, որ դրանց կիրառման դեպքում հնարավոր չէ սահմանափակել մեղադրյալի և սույն գործով անցնող վերջինիս մերձավոր ազգականների շփումը: (…):»: Ներկայումս քննարկելով մեղադրյալի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց պահպանելու շարունակական անհրաժեշտության հարցը և այդ համատեքստում քննարկելով 2025 թվականի հունվարի 10-ի վերը նշված որոշմամբ արձանագրված հիմքը, այն է՝ քրեական գործի քննությանը խոչընդոտելու եղանակով մեղադրյալի կողմից իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով կամ Դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունները չկատարելու մտավախությունը, Դատարանն արձանագրում է, որ նշված հիմքը Դատարանի կողմից արձանագրվել է հաշվի առնելով քրեական գործի դատակոչի ցուցակում ընդգրկված անձանց հարցաքննված չլինելու և քրեական գործով առկա ապացույցները հետազոտված չլինելու հանգամանքները: Ներկայումս Դատարանը արձանագրում է, որ քրեական գործի քննության տվյալ փուլում նշված մտավախությունն էականորեն նվազել է, հաշվի առնելով, որ քրեական գործը գտնվում է հիմնական դատալսումների փուլում և արդեն իսկ կատարվել են Դատարանի կողմից նախորդ որոշմամբ արձանագրված մտավախությունների հիմք հանդիսացած գործողությունների մեծ մասը, այն է՝ հարցաքննվել են տուժողը, մեղադրյալի ազգական և մերձավոր ազգական հանդիսացող վկաները, ինչպիսի պայմաններում Դատարանի գնահտմամբ արձանագրված հիմքի վերաբերյալ մտավախությունները հնարավոր է չեզոքացնել մեղադրյալի նկատմամբ այլընտրանքային խափանման միջոց՝ տնային կալանքի կիրառմամբ: Դատարանի նման դիրքորոշումը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ թեպետ արդեն իսկ հարցաքննվել են տուժողը, մեղադրյալի ազգական և մերձավոր ազգական հանդիսացող վկաները, սակայն դեռևս մեկ վկա չի հարցաքննվել, ինչպես նաև դեռևս հնարավոր չէ կանխատեսել, թե ինչ նոր ապացույցներ ձեռք բերելու միջնորդություններ կներկայացվեն, ուստի գործի քննությանը խոչընդոտելու մտավախությունը որոշակի չափով պահպանվում է և այն հնարավոր է չեզոքացնել մեղադրալի ազատության իրավունքի առավել նվազ սահմանափակման միջոցով: Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի (այսուհետ՝ Եվրոպական դատարան) նախադեպային իրավունքի ուսումնասիրությունից հետևում է, որ տնային կալանքը դիտարկվում է կալանքին համահավասար ազատությունից զրկելու դրսևորում (տե՛ս օրինակ, Buzadji v. the Republic of Moldova գործով 05.07.2016թ. վճիռը, գանգատ թիվ 23755/07, Nikolova v. Bulgaria (no. 2) գործով, 30.12.2004 վճիռը, գանգատ թիվ 40896/98, Mancini v. Italy գործով 12.12.2001թ. վճիռը, գանգատ թիվ 44955/98): Այսպես, Եվրոպական դատարանն արձանագրել է, որ տնային կալանք խափանման միջոցի կիրառումը hիմնականում ենթադրում է անձի իրավունքների ավելի քիչ սահմանափակումներ, ինչպես նաև կալանավորված անձին ավելի նվազ աստիճանի տառապանքների կամ անհարմարությունների պատճառում, քան նրան քրեակատարողական հիմնարկում (բանտում) կալանքի տակ պահելու դեպքում (տե՛ս օրինակ, Buzadji v. the Republic of Moldova գործով 05.07.2016թ. վճիռը, գանգատ թիվ 23755/07, 112-րդ կետ): Եվրոպական դատարանն արձանագրել է, որ կալանքի տարբեր տեսակների միջև ռեժիմի տարբերակում չի կատարվում: Մասնավորապես, «Լավենտսն ընդդեմ Լատվիայի» գործում, երբ Եվրոպական դատարանին առաջարկվել էր ուսումնասիրել դիմողին մինչև դատավարությունը զգալի ժամկետով ազատազրկելու պատճառների վերաբերելիությունն ու բավարարությունը, պատասխանող պետության իշխանությունները ապարդյուն փաստարկներ էին բերել առ այն, որ վիճարկվող ազատության սահմանափակումների հիմքերի գնահատման համար պետք է կիրառվեն տարբեր չափանիշներ, քանի որ դիմողը կալանքի տակ է պահվել ոչ միայն բանտում, այլև եղել է և՛ տնային կալանքի տակ, և՛ հիվանդանոցում: Եվրոպական դատարանը մերժել է այդ փաստարկը՝ արձանագրելով, որ Եվրոպական Կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածը չի կարգավորում կալանքի տակ պահելու պայմանները: Այնուհետև Եվրոպական դատարանը հստակեցրել է, որ նախադեպային պրակտիկայում «սահմանափակման աստիճան» և «ինտենիսվության չափ» հասկացությունները, որպես Կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի կիրառելիության չափանիշներ, վերաբերելի են բացառապես տեղաշարժի ազատության սահմանափակման աստիճանին, այլ ոչ թե կալանավորման տարբեր վայրերում հարմարավետության կամ ներքին կարգուկանոնի տարբերություններին: Այսպիսով, Եվրոպական դատարանը շարունակել է կիրառել ազատազրկման ողջ ժամկետի համար միասնական չափանիշ՝ անկախ այն վայրից, որտեղ դիմողը պահվել է կալանքի տակ (տե՛ս Buzadji v. the Republic of Moldova գործով 05.07.2016թ. վճիռը, գանգատ թիվ 23755/07, 113-րդ կետ): Ի տարբերություն կալանքի, որն անձին ազատությունից զրկելու միջոց է, տնային կալանքն անձի ազատության սահմանափակման խիստ պայմաններ է նախատեսում, որը հնարավորություն է ընձեռում մշտապես հսկողություն իրականացնել անձի վարքի նկատմամբ, ինչպես նաև արգելել առանց վարույթն իրականացնող մարմնի համաձայնությամբ լքել նույնիսկ ժամանակավոր բնակության վայրը, ինչպես նաև շփում ունենալ որոշակի անձանց հետ: Այսպիսով, վերը մեջբերված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո՝ Դատարանն արձանագրում է, որ թեև տնային կալանքը ներպետական օրենսդրությամբ դասվել է այլընտրանքային խափանման միջոցների շարքին, այն համահավասար է կալանքին, անձի նկատմամբ դրանց կիրառմանն առաջադրվող միջազգային չափանիշները նույնական են: Միևնույն ժամանակ, տնային կալանք խափանման միջոցը, պայմանավորված դրա կրման ռեժիմի առանձնահատկություններով, ի տարբերություն կալանքի, անձի իրավունքների նկատմամբ ունի միջամտության առավել նվազ ինտենսիվության աստիճան: Այս տեսանկյունից Դատարանն արձանագրում է, որ մինչ այս պահը կալանք խափանման միջոցը գործուն միջոց է եղել մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը ապահովելու համար, սակայն հաշվի առնելով մեղադրյալին շարունակական կալանքի տակ պահելու վերը նշված հիմքի առկայության վերաբերյալ Դատարանի համար հիմք հանդիսացած գործողությունների բնույթը, Դատարանը գտնում է, որ կալանքից ավելի մեղմ խափանման միջոցը ևս ի զորու է ապահովել մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը, խափանման միջոցի նպատակը պետք է լինի քրեական գործի քննությանը մեղադրյալի կողմից չխոչընդոտելու և պատշաճ ներկայանալու պարտականության ապահովումը, որը հնարավոր է ապահովել նաև այլընտրանքային խափանման միջոց տնային կալանքի կիրառման պայմաններում: Վերոգրյալ հանգամանքները հիմք ընդունելով Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Էրիկ Երվանդյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց «Կալանքը» անհրաժեշտ է փոփոխել, վերջինիս նկատմամբ պետք է կիրառել «Տնային կալանքը» որպես խափանման միջոց՝ մեղադրյալ Էրիկ Երվանդյանին արգելելով (օրենքով նախատեսված բացառությունների հաշվառմամբ) մինչև տնային կալանքի ժամկետի ավարտը լքել իր բնակության վայրը՝ ք. Երևան, Աջափնյակ համայնք, Հույսի ավան 2-րդ թաղամաս, 5-րդ փողոց, 82 տուն հասցեն, ինչպես նաև ունենալ նամակագրություն, հեռախոսային խոսակցություններ, օգտվել հաղորդակցության այլ ձևերից, այդ թվում՝ փոստային առաքանուց (բացառությամբ պետական մարմինների կողմից ուղարկվող առաքանիների), շփում ունենալ այլ անձանց հետ՝ բացառությամբ իր հետ համատեղ բնակվող անձանցից և իր բնակության վայրում հյուրընկալել այլ անձանց: Այսպիսով` Դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված նպատակները հնարավոր է ապահովել մեղադրյալ Էրիկ Երվանդյանի իրավունքների նկատմամբ առավել նվազ ինտենսիվության աստիճան ունեցող խափանման միջոցի՝ տնային կալանքի կիրառմամբ: Անդրադառնալով տնային կալանքի ժամկետներին Դատարանը գտնում է, որ այն պետք է կիրառվի 3 (երեք) ամիս ժամկետով: Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ, 33-րդ, 115-րդ, 116-րդ, 118-րդ, 119-րդ, 284-րդ, 286-288-րդ, 389-րդ և 390-րդ հոդվածներով` Դատարանը. Ո Ր Ո Շ Ե Ց Մեղադրյալ Էրիկ Արսենի Երվանդյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքը փոփոխել և վերջինիս նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառել տնային կալանքը՝ 3 (երեք) ամիս ժամկետով (հասցեն՝ ք. Երևան, Աջափնյակ համայնք, Հույսի ավան 2-րդ թաղամաս, 5-րդ փողոց, 82 տուն)։ Տնային կալանքի ժամկետի սկիզբը հաշվարկել մեղադրյալ Էրիկ Արսենի Երվանդյանին փաստացի հաշվառման վերցնելու պահից: Մեղադրյալ Էրիկ Արսենի Երվանդյանին արգելել (օրենքով նախատեսված բացառությունների հաշվառմամբ). - ունենալ նամակագրություն, հեռախոսային խոսակցություններ, օգտվել հաղորդակցության այլ ձևերից, այդ թվում՝ փոստային առաքանուց (բացառությամբ պետական մարմինների կողմից ուղարկվող առաքանիների), - շփում ունենալ այլ անձանց հետ՝ բացառությամբ իր հետ համատեղ բնակվող անձանցից և իր բնակության վայրում հյուրընկալել այլ անձանց: Տնային կալանք խափանման միջոցի կատարումը և սահմանափակումների պահպանման նկատմամբ վերահսկողությունը հանձնարարել ՀՀ արդարադատության նախարարության պրոբացիայի ծառայությանը: Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` ստանալու օրվանից հետո՝ տասնօրյա ժամկետում: ԴԱՏԱՎՈՐ` Վ.Լ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ |
Հիմնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 27-05-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 14:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 8 |
Նիստը չի կայացել
| Նիստի ամսաթիվ | 27-05-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Չի կայացել |
| Պատճառը | պաշտպանի ՝ վատառողջ լինելով պայմանավորված դատական նիստին չներկայանալու պատճառով |
| Այլ նշումներ | դատական նիստը հետաձգվել է այլ հերթի |
Հիմնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 25-06-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 13:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 8 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 25-06-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Խափանման միջոցի հարցի քննարկում
| Ամսաթիվ | 25-06-2025 |
|---|---|
| Մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոցի հարցի քննարկում | Խափանման միջոցի ժամկետի երկարաձգելը |
| Որոշման բովանդակություն | ԵԴ1/3942/01/24 Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ ՄԵՂԱԴՐՅԱԼԻ ՆԿԱՏՄԱՄԲ ԿԻՐԱՌՎԱԾ ԽԱՓԱՆՄԱՆ ՄԻՋՈՑԸ ՎԵՐԱՑՆԵԼՈՒ, ՓՈԽԵԼՈՒ, ԴՐԱ ԺԱՄԿԵՏԸ ԵՐԿԱՐԱՁԳԵԼՈՒ ԿԱՄ ԽԱՓԱՆՄԱՆ ՄԻՋՈՑ ԿԻՐԱՌԵԼՈՒ ՀԱՐՑԸ ՔՆՆԱՐԿԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ 25 հունիսի 2025թ. ք.Երևան Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը` (այսուհետ նաև` Դատարան) նախագահությամբ դատավոր Վ.Գրիգորյանի, քարտուղարությամբ Լ.Պրազյանի, դռնբաց դատական նիստում քննության առնելով մեղադրյալ Էրիկ Արսենի Երվանդյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցը, Պ Ա Ր Զ Ե Ց 25.06.2025թ. կայացած դատական նիստի ընթացքում հանրային մեղադրող Ա.Հեբոյանը հայտնեց, որ մեղադրյալի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված տնային կալանքի ժամկետը պետք է երկարաձգվի 3 (երեք) ամիս ժամկետով: Պաշտպան Կ.Մարգարյանը դիրքորոշում հայտնեց այն մասին, որ իր պաշտպանյալի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված տնային կալանքը ենթակա է փոփոխման այլընտրանքային խափանման միջոցներ վարչական հսկողության և բացակայելու արգելքի համակցված կիրառմամբ: Մեղադրյալ Է.Երվանդյանին ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության աշխատակիցները չեն ներկայացրել դատական նիստին: Քննարկելով մեղադրյալ Է. Երվանդյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցը և լսելով դատավարության կողմերին Դատարանը գտնում է հետևյալը. Համաձայն ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի՝ «1. Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք։ Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով` (...) 4) անձին իրավասու մարմին ներկայացնելու նպատակով, երբ առկա է նրա կողմից հանցանք կատարած լինելու հիմնավոր կասկած կամ երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է հանցանքի կատարումը կամ դա կատարելուց հետո անձի փախուստը կանխելու նպատակով: (...)»: Համաձայն «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» Եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի. «1. Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով. (...) գ. անձի օրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը՝ իրավախախտում կատարած լինելու հիմնավոր կասկածի առկայության դեպքում նրան իրավասու օրինական մարմնին ներկայացնելու նպատակով կամ այն դեպքում, երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է համարվում նրա կողմից հանցագործության կատարումը կամ այն կատարելուց հետո նրա փախուստը կանխելու համար»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի համաձայն. «1. Խափանման միջոցներն են կալանքը և այլընտրանքային խափանման միջոցները։ 2. Այլընտրանքային խափանման միջոցներն են` 1) տնային կալանքը. 2) վարչական հսկողությունը. 3) գրավը. 4) պաշտոնավարման կասեցումը. 5) բացակայելու արգելքը. 6) երաշխավորությունը. 7) դաստիարակչական հսկողությունը. 8) զինվորական հսկողությունը:»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն. «1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը: 2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝ 1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ 2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ 3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար: 3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները: (...)»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 117-րդ հոդվածի համաձայն. «1. Եթե խափանման միջոցի գործողության ընթացքում փոխվել կամ վերացել են դրա իրավաչափության պայմանները, վարույթն իրականացնող մարմինն իր իրավասության սահմաններում որոշում է կայացնում խափանման միջոցը փոխելու կամ վերացնելու մասին: 2. Մինչդատական վարույթում դատարանի կիրառած խափանման միջոցը կարող է փոխել կամ վերացնել հսկող դատախազը, իսկ հսկող դատախազի համաձայնությամբ կիրառված խափանման միջոցը՝ քննիչը՝ հսկող դատախազի համաձայնությամբ: 3. Եթե մեղադրյալը խախտում է իր նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի պայմանները, վարույթն իրականացնող մարմինն անհրաժեշտության դեպքում իր իրավասության սահմաններում միջոցներ է ձեռնարկում այլ՝ առավել պիտանի խափանման միջոց կիրառելու համար: (...)»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 123-րդ հոդվածի համաձայն. «1. Տնային կալանքը մեղադրյալի ազատության այնպիսի սահմանափակում է, որի ընթացքում նա պարտավոր է չլքել դատարանի որոշման մեջ նշված բնակության տարածքը: 2. Դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին կարող է արգելվել նաև` 1) ունենալ նամակագրություն, հեռախոսային խոսակցություններ, օգտվել հաղորդակցության այլ ձևերից, այդ թվում՝ փոստային առաքանուց. 2) շփում ունենալ որոշակի անձանց հետ կամ իր բնակության վայրում հյուրընկալել այլ անձանց: 3. Տնային կալանք կիրառելու մասին դատարանի որոշման մեջ նշվում են այն կոնկրետ սահմանափակումները, որոնք տարածվում են մեղադրյալի վրա, ինչպես նաև իրավասու այն մարմինը, որին հանձնարարվում է այդ սահմանափակումների պահպանման նկատմամբ վերահսկողությունը: Հեռախոսային խոսակցություններ ունենալու արգելքը չի տարածվում շտապ բժշկական օգնություն, իրավապահ մարմիններ կամ արտակարգ իրավիճակներում փրկարար ծառայություն կանչելու, ինչպես նաև վերահսկողություն իրականացնող մարմնի հետ կապ հաստատելու դեպքերի վրա։ Այդ մասին մեղադրյալն անհապաղ տեղեկացնում է վերահսկողություն իրականացնող մարմնին։ 4. Մեղադրյալի վարքագծի նկատմամբ հսկողությունը դատարանի որոշմամբ իրականացվում է Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված հատուկ էլեկտրոնային միջոցներով: Մեղադրյալը պարտավոր է իր վրա մշտապես կրել նշված էլեկտրոնային հսկողության միջոցները, չվնասել դրանք, ինչպես նաև արձագանքել իրավասու մարմնի հսկողության ազդանշաններին: 5. Տնային կալանքի կիրառման կարգի, ժամկետների և բողոքարկման վրա տարածվում են կալանքի համար սույն օրենսգրքով սահմանված դրույթները: 6. Տնային կալանքի մեկ օրը հավասար է կալանքի մեկ օրվան:»: Մեջբերված նորմերի վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ մարդու ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունքը նրա՝ Կոնվենցիայով և ՀՀ Սահմանադրությամբ երաշխավորված հիմնական և անքակտելի իրավունքներից է, ինչը սահմանափակելիս անհրաժեշտ է ելնել բացառապես նրա իրավունքները հարգելու, նրա հիմնական իրավունքը բովանդակազրկելու անթույլատրելիության սկզբունքներից: Մարդու ֆիզիկական ազատությունը կարելի է սահմանափակել ոչ այլ կերպ, քան օրենքով սահմանված դեպքերում և կարգով։ Համադրելով մեջբերված իրավանորմերը՝ սույն գործով ձեռք բերված ապացույցների և փաստական հանգամանքների հետ՝ Դատարանը հարկ է համարում նախ անդրադառնալ հիմնավոր կասկածի հարցին: Միևնույն ժամանակ պետք է փաստել, որ հիմնավոր կասկածի՝ առաջադրված մեղադրանքի մասով, մանրամասն դատողություններ անելու հնարավորություն, մասնավորապես, քանի դեռ չեն հետազոտվել գործի նյութերը, չեն հարցաքննվել անձինք, այս ընթացակարգի շրջանակներում առկա չէ: Այսինքն, նկատի ունենալով, որ «հիմնավոր կասկած» ձևակերպումը չի ենթադրում, որ մեղադրյալի մեղավորությունը հաստատված համարելու համար անհրաժեշտ է ունենալ հանցանքը տվյալ անձի կողմից կատարված լինելու բավարար ապացույցներ, ինչն ավելի բարձր ապացուցողական չափանիշ է, կասկածը հիմնավոր կհամարվի նաև ենթադրյալ հանցագործության հետ կասկածվող անձի օբյեկտիվ կապը հաստատող որոշակի տեղեկությունների ու փաստերի առկայության դեպքում, հետևաբար վերը նշվածից առավել մանրազնին դեպքը և մեղսագրվող արարքները, դրանց գնահատման համար հիմք հանդիսացած ապացույցների արժանահավատությունը, նյութերի բավարարությունը, Դատարանն այս փուլում քննարկելու իրավասություն չունի: 2025 թվականի հունվարի 10-ին Դատարանը, քննելով մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցը, արձանագրել է հետևյալը. «(…) Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2024 թվականի նոյեմբերի 14-ի որոշմամբ մեղադրյալ Է. Երվանդյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել կալանքը, որի հիմքում դրվել է քրեական վարույթին խոչընդոտելու եղանակով մեղադրյալի կողմից իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունները չկատարելու և փախուստի դիմելու մտավախությունները: Ներկայումս քննության առնելով մեղադրյալ Էրիկ Երվանդյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցը, Դատարանը գտնում է հետևյալը. Քննարկելով մեղադրյալի կողմից իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունները չկատարելու մտավախության շարունակական առկայությանը՝ Դատարանը գտնում է, որ նշված հիմքը ևս շարունակում է պահպանվել, սակայն ոչ նույն կենսունակությամբ ինչպես արձանագրվել է Դատարանի կողմից վերը նշված որոշմամբ: Դատարանը նման եզրահանգման է գալիս հաշվի առնելով, որ քրեական գործով նախաքննությունն ավարտված է և քրեական գործը հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ գտնվում է Դատարանի վարույթում, մեղադրյալն ընդունում է իրեն առաջադրված մեղադրանքը և զղջում կատարածի համար, ինչպիսի հանգամանքներն արդեն իսկ նվազեցնում են վերջինիս կողմից քրեական գործի քննությանը խոչընդոտելու հիմքի առկայությունը: Միաժամանակ Դատարանն արձանագրում է, որ քրեական գործը դեռևս գտնվում է նախնական դատալսումների փուլում, դեռևս չեն հետազոտվել քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցները, չեն հարցաքննվել դատակոչված անձինք, ովքեր նաև հանդիսանում են մեղադրյալի մերձավոր ազգականները, ուստի Դատարանն արձանագրում է, որ շարունակում է առկա լինել մեղադրյալի կողմից ազատության մեջ հայտնվելու դեպքում իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունները չկատարելը՝ քրեական գործի քննությանը խոչընդոտելու եղանակով: Անդրադառնալով մեղադրյալի կողմից փախուստ կատարելու հնարավորությանը, Դատարանն արձանագրում է, որ քննարկվող հիմքը վերացել է, քանի որ պահպանված չեն քննարկվող հիմքի վերաբերյալ Դատարանի կողմից նախկինում արձանագրված մտավախությունները: Անդրադառնալով այլընտրանքային խափանման միջոցներ կիրառելու հնարավորությանը՝ Դատարանը նախ անհրաժեշտ է համարում նշել, որ այլընտրանքային խափանման միջոցները բավարար գործիքակազմ չունեն մեղադրյալի վարքագծի նկատմամբ ամբողջ ծավալով հսկողություն իրականացնելու համար, իսկ դրանցից մեկի կամ դրանք համակցված կիրառման համար անհրաժեշտ է անձի կողմից պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու հնարավորության մասին որոշակի տեղեկությունների առկայություն կամ ոչ պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու օբյեկտիվ հնարավորության բացակայություն, ինչը սույն պարագայում բացակայում է: Դատարանը հարկ է համարում արձանագրել նաև, որ մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցներից նվազ խիստ խափանման միջոցներ տնային կալանքը և վարչական հսկողությունը չեն կարող ապահովել Դատարանի կողմից արձանագրված հիմքը, հաշվի առնելով, որ դրանց կիրառման դեպքում հնարավոր չէ սահմանափակել մեղադրյալի և սույն գործով անցնող վերջինիս մերձավոր ազգականների շփումը: (…):»: 2025 թվականի ապրիլի 4-ին Դատարանը, քննելով մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցը, արձանագրել է հետևյալը. «Ներկայումս քննարկելով մեղադրյալի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց պահպանելու շարունակական անհրաժեշտության հարցը և այդ համատեքստում քննարկելով 2025 թվականի հունվարի 10-ի վերը նշված որոշմամբ արձանագրված հիմքը, այն է՝ քրեական գործի քննությանը խոչընդոտելու եղանակով մեղադրյալի կողմից իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով կամ Դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունները չկատարելու մտավախությունը, Դատարանն արձանագրում է, որ նշված հիմքը Դատարանի կողմից արձանագրվել է հաշվի առնելով քրեական գործի դատակոչի ցուցակում ընդգրկված անձանց հարցաքննված չլինելու և քրեական գործով առկա ապացույցները հետազոտված չլինելու հանգամանքները: Ներկայումս Դատարանը արձանագրում է, որ քրեական գործի քննության տվյալ փուլում նշված մտավախությունն էականորեն նվազել է, հաշվի առնելով, որ քրեական գործը գտնվում է հիմնական դատալսումների փուլում և արդեն իսկ կատարվել են Դատարանի կողմից նախորդ որոշմամբ արձանագրված մտավախությունների հիմք հանդիսացած գործողությունների մեծ մասը, այն է՝ հարցաքննվել են տուժողը, մեղադրյալի ազգական և մերձավոր ազգական հանդիսացող վկաները, ինչպիսի պայմաններում Դատարանի գնահտմամբ արձանագրված հիմքի վերաբերյալ մտավախությունները հնարավոր է չեզոքացնել մեղադրյալի նկատմամբ այլընտրանքային խափանման միջոց՝ տնային կալանքի կիրառմամբ: Դատարանի նման դիրքորոշումը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ թեպետ արդեն իսկ հարցաքննվել են տուժողը, մեղադրյալի ազգական և մերձավոր ազգական հանդիսացող վկաները, սակայն դեռևս մեկ վկա չի հարցաքննվել, ինչպես նաև դեռևս հնարավոր չէ կանխատեսել, թե ինչ նոր ապացույցներ ձեռք բերելու միջնորդություններ կներկայացվեն, ուստի գործի քննությանը խոչընդոտելու մտավախությունը որոշակի չափով պահպանվում է և այն հնարավոր է չեզոքացնել մեղադրալի ազատության իրավունքի առավել նվազ սահմանափակման միջոցով: (…)»: Քրեական գործի քննության ներկա փուլում Դատարանը անդրադառնալով վերը նշված հիմքի շարունակական առկայությանը, արձանագրում է, որ այն շարունակում է պահպանված լինել, հաշվի առնելով, որ քրեական գործը դեռևս գտնվում է հիմնական դատալսումների փուլում և դեռևս ամբողջությամբ չեն իրականացվել նշված փուլին բնորոշ գործողությունները, որոնց ընթացքի վրա մեղադրյալը ազատության կամ ազատության սահմանափակման առավել մեղմ խափանման միջոցի կիրառման պայմաններում ողջամտորեն կարող է ապօրինի ազդեցություն գործադրել: Քրեական գործի քննության ներկա փուլում Դատարանին հայտնի չեն և չեն ներկայացվել ծանրակշիռ հանգամանքներ մեղադրյալի կողմից նման վարքագիծը բացառելու վերաբերյալ, հետևաբար՝ Դատարանը ողջամտորեն շարունակում է ենթադրել, որ առավել մեղմ խափանման միջոցներն ի զորու չեն ապահովել մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը: Դատարանը վերոգրյալի պայմաններում քննարկելով առավել մեղմ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառման հնարավորությանը՝ արձանագրում է, որ տնային կալանքից ավելի մեղմ խափանման միջոց հանդիսացող վարչական հսկողությունն իր բնույթով, թեև անձի տեղաշարժի նկատմամբ հսկողություն է սահմանում, սակայն որևէ գործիքակազմ չունի մեղադրյալի հնարավոր ոչ պատշաճ վարքագիծը կանխելու ուղղությամբ, ուստի Դատարանը գտնում է, որ նախորդ արձանագրված մտավախությունը դեռևս պահպանվում է և չի կարող չեզոքացվել ավելի մեղմ խափանման միջոցի կամ խափանման միջոցների համակցված կիրառմամբ: Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մաuին» Եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի 3-րդ մաuով, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 33-րդ, 116-րդ, 118-րդ, 119-րդ, 270-րդ, 316-րդ և 389-390-րդ հոդվածներով՝ Դատարանը Ո Ր Ո Շ Ե Ց Մեղադրյալ Էրիկ Արսենի Երվանդյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված տնային կալանքի ժամկետը երկարաձգել՝ 3 (երեք) ամիս ժամկետով՝ մինչև 2025 թվականի հոկտեմբերի 9-ը (հասցեն՝ ք. Երևան, Աջափնյակ համայնք, Հույսի ավան 2 թաղամաս, 5-րդ փողոց, 82 տուն)։ Տնային կալանքի ժամկետի սկիզբը հաշվարկել մեղադրյալ Էրիկ Արսենի Երվանդյանին փաստացի հաշվառման վերցնելու պահից: Մեղադրյալ Էրիկ Արսենի Երվանդյանին արգելել (օրենքով նախատեսված բացառությունների հաշվառմամբ). - ունենալ նամակագրություն, հեռախոսային խոսակցություններ, օգտվել հաղորդակցության այլ ձևերից, այդ թվում՝ փոստային առաքանուց (բացառությամբ պետական մարմինների կողմից ուղարկվող առաքանիների), - շփում ունենալ այլ անձանց հետ՝ բացառությամբ իր հետ համատեղ բնակվող անձանցից և իր բնակության վայրում հյուրընկալել այլ անձանց: Տնային կալանք խափանման միջոցի կատարումը և սահմանափակումների պահպանման նկատմամբ վերահսկողությունը հանձնարարել ՀՀ արդարադատության նախարարության պրոբացիայի ծառայությանը: Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` ստանալու պահից 10-օրյա ժամկետում: ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Վ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ |
Հիմնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 29-08-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 17:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 8 |
Նիստը չի կայացել
| Նիստի ամսաթիվ | 29-08-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Չի կայացել |
| Պատճառը | նախագահող դատավորի՝ նպատակային չվճարվող արձակուրդում գտնվելու պատճառով |
Հիմնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 26-09-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 16:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 8 |
Նիստը չի կայացել
| Նիստի ամսաթիվ | 26-09-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Չի կայացել |
| Պատճառը | Դատարանի՝ թիվ ԵԴ1/1276/06/25 դատական գործով առանձին սենյակում գտնվելու պատճառով |
Հիմնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 03-10-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 11:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 8 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 03-10-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Խափանման միջոցի հարցի քննարկում
| Ամսաթիվ | 03-10-2025 |
|---|---|
| Մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոցի հարցի քննարկում | Խափանման միջոցի ժամկետի երկարաձգելը |
| Որոշման բովանդակություն | ԵԴ1/3942/01/24 Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ ՄԵՂԱԴՐՅԱԼԻ ՆԿԱՏՄԱՄԲ ԿԻՐԱՌՎԱԾ ԽԱՓԱՆՄԱՆ ՄԻՋՈՑԸ ՎԵՐԱՑՆԵԼՈՒ, ՓՈԽԵԼՈՒ, ԴՐԱ ԺԱՄԿԵՏԸ ԵՐԿԱՐԱՁԳԵԼՈՒ ԿԱՄ ԽԱՓԱՆՄԱՆ ՄԻՋՈՑ ԿԻՐԱՌԵԼՈՒ ՀԱՐՑԸ ՔՆՆԱՐԿԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ 03 հոկտեմբերի 2025թ. ք.Երևան Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը` (այսուհետ նաև` Դատարան) նախագահությամբ դատավոր Վ.Գրիգորյանի, քարտուղարությամբ Լ.Պրազյանի, դռնբաց դատական նիստում քննության առնելով մեղադրյալ Էրիկ Արսենի Երվանդյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցը, Պ Ա Ր Զ Ե Ց 03.10.2025թ. դատարանում ստացվել է հանրային մեղադրող Ա. Հեբոյանի դիմումը, որով վերջինս հայտնել է, որ չի կարող ներկայանալ նշանակված դատական նիստին՝ մեկ այլ գործով նախապես համաձայնեցված դատական նիստին մասնակցելու պատճառով, միաժամանակ հայտնել է, որ մեղադրյալի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված տնային կալանքի նպատակները շարունակում են առկա լինել և այլընտրանքային ավելի մեղմ խափանման միջոցները կամ դրանց համակցված կիրառումը չի կարող ապահովել մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը: Միջնորդել է մեղադրյալ Է.Երվանդյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված տնային կալանքի ժամկետը երկարաձգել 3 (երեք) ամիս ժամկետով: 03.10.2025թ. կայացած դատական նիստի ընթացքում պաշտպան Կ.Մարգարյանը դիրքորոշում հայտնեց այն մասին, որ իր պաշտպանյալի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված տնային կալանքը ենթակա է փոփոխման այլընտրանքային խափանման միջոցներ վարչական հսկողության և բացակայելու արգելքի համակցված կիրառմամբ: Մեղադրյալ Է.Երվանդյանը միացավ պաշտպանի միջնորդությանը: Տուժող Տ.Սարգսյանը հայտնեց, որ ցանկանում է մեղադրյալը լինի իր ընտանիքի կողքին: Քննարկելով մեղադրյալ Է. Երվանդյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցը և լսելով դատավարության կողմերին Դատարանը գտնում է հետևյալը. Համաձայն ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի՝ «1. Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք։ Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով` (...) 4) անձին իրավասու մարմին ներկայացնելու նպատակով, երբ առկա է նրա կողմից հանցանք կատարած լինելու հիմնավոր կասկած կամ երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է հանցանքի կատարումը կամ դա կատարելուց հետո անձի փախուստը կանխելու նպատակով: (...)»: Համաձայն «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» Եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի. «1. Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով. (...) գ. անձի օրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը՝ իրավախախտում կատարած լինելու հիմնավոր կասկածի առկայության դեպքում նրան իրավասու օրինական մարմնին ներկայացնելու նպատակով կամ այն դեպքում, երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է համարվում նրա կողմից հանցագործության կատարումը կամ այն կատարելուց հետո նրա փախուստը կանխելու համար»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի համաձայն. «1. Խափանման միջոցներն են կալանքը և այլընտրանքային խափանման միջոցները։ 2. Այլընտրանքային խափանման միջոցներն են` 1) տնային կալանքը. 2) վարչական հսկողությունը. 3) գրավը. 4) պաշտոնավարման կասեցումը. 5) բացակայելու արգելքը. 6) երաշխավորությունը. 7) դաստիարակչական հսկողությունը. 8) զինվորական հսկողությունը:»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն. «1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը: 2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝ 1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ 2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ 3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար: 3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները: (...)»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 117-րդ հոդվածի համաձայն. «1. Եթե խափանման միջոցի գործողության ընթացքում փոխվել կամ վերացել են դրա իրավաչափության պայմանները, վարույթն իրականացնող մարմինն իր իրավասության սահմաններում որոշում է կայացնում խափանման միջոցը փոխելու կամ վերացնելու մասին: 2. Մինչդատական վարույթում դատարանի կիրառած խափանման միջոցը կարող է փոխել կամ վերացնել հսկող դատախազը, իսկ հսկող դատախազի համաձայնությամբ կիրառված խափանման միջոցը՝ քննիչը՝ հսկող դատախազի համաձայնությամբ: 3. Եթե մեղադրյալը խախտում է իր նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի պայմանները, վարույթն իրականացնող մարմինն անհրաժեշտության դեպքում իր իրավասության սահմաններում միջոցներ է ձեռնարկում այլ՝ առավել պիտանի խափանման միջոց կիրառելու համար: (...)»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 123-րդ հոդվածի համաձայն. «1. Տնային կալանքը մեղադրյալի ազատության այնպիսի սահմանափակում է, որի ընթացքում նա պարտավոր է չլքել դատարանի որոշման մեջ նշված բնակության տարածքը: 2. Դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին կարող է արգելվել նաև` 1) ունենալ նամակագրություն, հեռախոսային խոսակցություններ, օգտվել հաղորդակցության այլ ձևերից, այդ թվում՝ փոստային առաքանուց. 2) շփում ունենալ որոշակի անձանց հետ կամ իր բնակության վայրում հյուրընկալել այլ անձանց: 3. Տնային կալանք կիրառելու մասին դատարանի որոշման մեջ նշվում են այն կոնկրետ սահմանափակումները, որոնք տարածվում են մեղադրյալի վրա, ինչպես նաև իրավասու այն մարմինը, որին հանձնարարվում է այդ սահմանափակումների պահպանման նկատմամբ վերահսկողությունը: Հեռախոսային խոսակցություններ ունենալու արգելքը չի տարածվում շտապ բժշկական օգնություն, իրավապահ մարմիններ կամ արտակարգ իրավիճակներում փրկարար ծառայություն կանչելու, ինչպես նաև վերահսկողություն իրականացնող մարմնի հետ կապ հաստատելու դեպքերի վրա։ Այդ մասին մեղադրյալն անհապաղ տեղեկացնում է վերահսկողություն իրականացնող մարմնին։ 4. Մեղադրյալի վարքագծի նկատմամբ հսկողությունը դատարանի որոշմամբ իրականացվում է Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված հատուկ էլեկտրոնային միջոցներով: Մեղադրյալը պարտավոր է իր վրա մշտապես կրել նշված էլեկտրոնային հսկողության միջոցները, չվնասել դրանք, ինչպես նաև արձագանքել իրավասու մարմնի հսկողության ազդանշաններին: 5. Տնային կալանքի կիրառման կարգի, ժամկետների և բողոքարկման վրա տարածվում են կալանքի համար սույն օրենսգրքով սահմանված դրույթները: 6. Տնային կալանքի մեկ օրը հավասար է կալանքի մեկ օրվան:»: Մեջբերված նորմերի վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ մարդու ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունքը նրա՝ Կոնվենցիայով և ՀՀ Սահմանադրությամբ երաշխավորված հիմնական և անքակտելի իրավունքներից է, ինչը սահմանափակելիս անհրաժեշտ է ելնել բացառապես նրա իրավունքները հարգելու, նրա հիմնական իրավունքը բովանդակազրկելու անթույլատրելիության սկզբունքներից: Մարդու ֆիզիկական ազատությունը կարելի է սահմանափակել ոչ այլ կերպ, քան օրենքով սահմանված դեպքերում և կարգով։ Համադրելով մեջբերված իրավանորմերը՝ սույն գործով ձեռք բերված ապացույցների և փաստական հանգամանքների հետ՝ Դատարանը հարկ է համարում նախ անդրադառնալ հիմնավոր կասկածի հարցին: Միևնույն ժամանակ պետք է փաստել, որ հիմնավոր կասկածի՝ առաջադրված մեղադրանքի մասով, մանրամասն դատողություններ անելու հնարավորություն, մասնավորապես, քանի դեռ չեն հետազոտվել գործի նյութերը, չեն հարցաքննվել անձինք, այս ընթացակարգի շրջանակներում առկա չէ: Այսինքն, նկատի ունենալով, որ «հիմնավոր կասկած» ձևակերպումը չի ենթադրում, որ մեղադրյալի մեղավորությունը հաստատված համարելու համար անհրաժեշտ է ունենալ հանցանքը տվյալ անձի կողմից կատարված լինելու բավարար ապացույցներ, ինչն ավելի բարձր ապացուցողական չափանիշ է, կասկածը հիմնավոր կհամարվի նաև ենթադրյալ հանցագործության հետ կասկածվող անձի օբյեկտիվ կապը հաստատող որոշակի տեղեկությունների ու փաստերի առկայության դեպքում, հետևաբար վերը նշվածից առավել մանրազնին դեպքը և մեղսագրվող արարքները, դրանց գնահատման համար հիմք հանդիսացած ապացույցների արժանահավատությունը, նյութերի բավարարությունը, Դատարանն այս փուլում քննարկելու իրավասություն չունի: 2025 թվականի հունվարի 10-ին Դատարանը, քննելով մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցը, արձանագրել է հետևյալը. «(…) Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2024 թվականի նոյեմբերի 14-ի որոշմամբ մեղադրյալ Է. Երվանդյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել կալանքը, որի հիմքում դրվել է քրեական վարույթին խոչընդոտելու եղանակով մեղադրյալի կողմից իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունները չկատարելու և փախուստի դիմելու մտավախությունները: Ներկայումս քննության առնելով մեղադրյալ Էրիկ Երվանդյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցը, Դատարանը գտնում է հետևյալը. Քննարկելով մեղադրյալի կողմից իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունները չկատարելու մտավախության շարունակական առկայությանը՝ Դատարանը գտնում է, որ նշված հիմքը ևս շարունակում է պահպանվել, սակայն ոչ նույն կենսունակությամբ ինչպես արձանագրվել է Դատարանի կողմից վերը նշված որոշմամբ: Դատարանը նման եզրահանգման է գալիս հաշվի առնելով, որ քրեական գործով նախաքննությունն ավարտված է և քրեական գործը հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ գտնվում է Դատարանի վարույթում, մեղադրյալն ընդունում է իրեն առաջադրված մեղադրանքը և զղջում կատարածի համար, ինչպիսի հանգամանքներն արդեն իսկ նվազեցնում են վերջինիս կողմից քրեական գործի քննությանը խոչընդոտելու հիմքի առկայությունը: Միաժամանակ Դատարանն արձանագրում է, որ քրեական գործը դեռևս գտնվում է նախնական դատալսումների փուլում, դեռևս չեն հետազոտվել քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցները, չեն հարցաքննվել դատակոչված անձինք, ովքեր նաև հանդիսանում են մեղադրյալի մերձավոր ազգականները, ուստի Դատարանն արձանագրում է, որ շարունակում է առկա լինել մեղադրյալի կողմից ազատության մեջ հայտնվելու դեպքում իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունները չկատարելը՝ քրեական գործի քննությանը խոչընդոտելու եղանակով: Անդրադառնալով մեղադրյալի կողմից փախուստ կատարելու հնարավորությանը, Դատարանն արձանագրում է, որ քննարկվող հիմքը վերացել է, քանի որ պահպանված չեն քննարկվող հիմքի վերաբերյալ Դատարանի կողմից նախկինում արձանագրված մտավախությունները: Անդրադառնալով այլընտրանքային խափանման միջոցներ կիրառելու հնարավորությանը՝ Դատարանը նախ անհրաժեշտ է համարում նշել, որ այլընտրանքային խափանման միջոցները բավարար գործիքակազմ չունեն մեղադրյալի վարքագծի նկատմամբ ամբողջ ծավալով հսկողություն իրականացնելու համար, իսկ դրանցից մեկի կամ դրանք համակցված կիրառման համար անհրաժեշտ է անձի կողմից պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու հնարավորության մասին որոշակի տեղեկությունների առկայություն կամ ոչ պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու օբյեկտիվ հնարավորության բացակայություն, ինչը սույն պարագայում բացակայում է: Դատարանը հարկ է համարում արձանագրել նաև, որ մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցներից նվազ խիստ խափանման միջոցներ տնային կալանքը և վարչական հսկողությունը չեն կարող ապահովել Դատարանի կողմից արձանագրված հիմքը, հաշվի առնելով, որ դրանց կիրառման դեպքում հնարավոր չէ սահմանափակել մեղադրյալի և սույն գործով անցնող վերջինիս մերձավոր ազգականների շփումը: (…):»: 2025 թվականի ապրիլի 4-ին Դատարանը, քննելով մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցը, արձանագրել է հետևյալը. «Ներկայումս քննարկելով մեղադրյալի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց պահպանելու շարունակական անհրաժեշտության հարցը և այդ համատեքստում քննարկելով 2025 թվականի հունվարի 10-ի վերը նշված որոշմամբ արձանագրված հիմքը, այն է՝ քրեական գործի քննությանը խոչընդոտելու եղանակով մեղադրյալի կողմից իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով կամ Դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունները չկատարելու մտավախությունը, Դատարանն արձանագրում է, որ նշված հիմքը Դատարանի կողմից արձանագրվել է հաշվի առնելով քրեական գործի դատակոչի ցուցակում ընդգրկված անձանց հարցաքննված չլինելու և քրեական գործով առկա ապացույցները հետազոտված չլինելու հանգամանքները: Ներկայումս Դատարանը արձանագրում է, որ քրեական գործի քննության տվյալ փուլում նշված մտավախությունն էականորեն նվազել է, հաշվի առնելով, որ քրեական գործը գտնվում է հիմնական դատալսումների փուլում և արդեն իսկ կատարվել են Դատարանի կողմից նախորդ որոշմամբ արձանագրված մտավախությունների հիմք հանդիսացած գործողությունների մեծ մասը, այն է՝ հարցաքննվել են տուժողը, մեղադրյալի ազգական և մերձավոր ազգական հանդիսացող վկաները, ինչպիսի պայմաններում Դատարանի գնահատմամբ արձանագրված հիմքի վերաբերյալ մտավախությունները հնարավոր է չեզոքացնել մեղադրյալի նկատմամբ այլընտրանքային խափանման միջոց՝ տնային կալանքի կիրառմամբ: Դատարանի նման դիրքորոշումը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ թեպետ արդեն իսկ հարցաքննվել են տուժողը, մեղադրյալի ազգական և մերձավոր ազգական հանդիսացող վկաները, սակայն դեռևս մեկ վկա չի հարցաքննվել, ինչպես նաև դեռևս հնարավոր չէ կանխատեսել, թե ինչ նոր ապացույցներ ձեռք բերելու միջնորդություններ կներկայացվեն, ուստի գործի քննությանը խոչընդոտելու մտավախությունը որոշակի չափով պահպանվում է և այն հնարավոր է չեզոքացնել մեղադրյալի ազատության իրավունքի առավել նվազ սահմանափակման միջոցով: (…)»: 2025 թվականի հունիսի 25-ին Դատարանը, քննելով մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցը, արձանագրել է հետևյալը. «Քրեական գործի քննության ներկա փուլում Դատարանը անդրադառնալով վերը նշված հիմքի շարունակական առկայությանը, արձանագրում է, որ այն շարունակում է պահպանված լինել, հաշվի առնելով, որ քրեական գործը դեռևս գտնվում է հիմնական դատալսումների փուլում և դեռևս ամբողջությամբ չեն իրականացվել նշված փուլին բնորոշ գործողությունները, որոնց ընթացքի վրա մեղադրյալը ազատության կամ ազատության սահմանափակման առավել մեղմ խափանման միջոցի կիրառման պայմաններում ողջամտորեն կարող է ապօրինի ազդեցություն գործադրել: Քրեական գործի քննության ներկա փուլում Դատարանին հայտնի չեն և չեն ներկայացվել ծանրակշիռ հանգամանքներ մեղադրյալի կողմից նման վարքագիծը բացառելու վերաբերյալ, հետևաբար՝ Դատարանը ողջամտորեն շարունակում է ենթադրել, որ առավել մեղմ խափանման միջոցներն ի զորու չեն ապահովել մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը: Դատարանը վերոգրյալի պայմաններում քննարկելով առավել մեղմ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառման հնարավորությանը՝ արձանագրում է, որ տնային կալանքից ավելի մեղմ խափանման միջոց հանդիսացող վարչական հսկողությունն իր բնույթով, թեև անձի տեղաշարժի նկատմամբ հսկողություն է սահմանում, սակայն որևէ գործիքակազմ չունի մեղադրյալի հնարավոր ոչ պատշաճ վարքագիծը կանխելու ուղղությամբ, ուստի Դատարանը գտնում է, որ նախորդ արձանագրված մտավախությունը դեռևս պահպանվում է և չի կարող չեզոքացվել ավելի մեղմ խափանման միջոցի կամ խափանման միջոցների համակցված կիրառմամբ:»: Ներկայումս Դատարանը քննության առնելով մեղադրյալ Է.Երվանդյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված տնային կալանքի շարունակական պահպանման անհրաժեշտության հարցը և անդրադառնալով մեղադրյալի կողմից քրեական գործի քննությանը խոչընդոտելու եղանակով իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով կամ Դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունները չկատարելու մտավախությունը, Դատարանն արձանագրում է, որ քննարկվող մտավախության համար հիմք հանդիսացած հանգամանքները քրեական գործի քննության ներկա փուլում դեռևս բավականաչափ չեն նվազել, ավելին՝ շարունակում են պահպանել քննարկվող հիմքի բարձր կենսունակությունը, իսկ հակառակի մասին ողջամիտ եզրահանգման գալու համար Դատարանին հայտնի չեն և չեն ներկայացվել բավարար և ծանրակշիռ այնպիսի տվյալներ, որոնք կարող են հիմք հանդիսանալ Դատարանի համար քննարկվող հիմքը նվազած կամ վերացած լինելու վերաբերյալ հիմնավոր եզրահանգման գալու տեսանկյունից: Դատարանը հարկ է համարում արձանագրել, որ քրեական գործը շարունակում է գտնվել հիմնական դատալսումների փուլում, դեռևս ամբողջությամբ չեն սպառվել տվյալ փուլին բնորոշ կատարվելիք գործողությունները, որոնց վրա մեղադրյալն ազատության կամ ազատության ավելի նվազ ինտենսիվությամբ սահմանափակման պայմաններում կարող է ապօրինի ազդեցություն գործադրել: Վերը նշված դատողությունների պայմաններում Դատարանը քննարկելով առավել մեղմ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառման հնարավորությանը՝ արձանագրում է, որ տնային կալանքից ավելի մեղմ խափանման միջոց հանդիսացող վարչական հսկողությունն իր բնույթով, թեև անձի տեղաշարժի նկատմամբ հսկողություն է սահմանում, սակայն որևէ գործիքակազմ չունի մեղադրյալի հնարավոր ոչ պատշաճ վարքագիծը կանխելու ուղղությամբ, ուստի Դատարանը գտնում է, որ նախորդ արձանագրված մտավախությունը դեռևս պահպանվում է և չի կարող չեզոքացվել ավելի մեղմ խափանման միջոցի կամ խափանման միջոցների համակցված կիրառմամբ: Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մաuին» Եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի 3-րդ մաuով, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 33-րդ, 116-րդ, 118-րդ, 119-րդ, 270-րդ, 316-րդ և 389-390-րդ հոդվածներով՝ Դատարանը Ո Ր Ո Շ Ե Ց Մեղադրյալ Էրիկ Արսենի Երվանդյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված տնային կալանքի ժամկետը երկարաձգել՝ 3 (երեք) ամիս ժամկետով՝ մինչև 2026 թվականի հունվարի 9-ը (հասցեն՝ ք. Երևան, Աջափնյակ համայնք, Հույսի ավան 2 թաղամաս, 5-րդ փողոց, 82 տուն)։ Տնային կալանքի ժամկետի սկիզբը հաշվարկել մեղադրյալ Էրիկ Արսենի Երվանդյանին փաստացի հաշվառման վերցնելու պահից: Մեղադրյալ Էրիկ Արսենի Երվանդյանին արգելել (օրենքով նախատեսված բացառությունների հաշվառմամբ). - ունենալ նամակագրություն, հեռախոսային խոսակցություններ, օգտվել հաղորդակցության այլ ձևերից, այդ թվում՝ փոստային առաքանուց (բացառությամբ պետական մարմինների կողմից ուղարկվող առաքանիների), - շփում ունենալ այլ անձանց հետ՝ բացառությամբ իր հետ համատեղ բնակվող անձանցից և իր բնակության վայրում հյուրընկալել այլ անձանց: Տնային կալանք խափանման միջոցի կատարումը և սահմանափակումների պահպանման նկատմամբ վերահսկողությունը հանձնարարել ՀՀ արդարադատության նախարարության պրոբացիայի ծառայությանը: Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` ստանալու պահից 10-օրյա ժամկետում: ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Վ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ |
Հիմնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 28-10-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 16:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 8 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 28-10-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Հիմնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 02-12-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 16:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 8 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 02-12-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Հիմնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 18-12-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 15:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 8 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 18-12-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
| Դատական նիստի տևողությունը | 6 րոպե |
Խափանման միջոցի հարցի քննարկում
| Ամսաթիվ | 18-12-2025 |
|---|---|
| Մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոցի հարցի քննարկում | Խափանման միջոցի փոխելը |
| Որոշման բովանդակություն | ԵԴ1/3942/01/24 Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ ՄԵՂԱԴՐՅԱԼԻ ՆԿԱՏՄԱՄԲ ԿԻՐԱՌՎԱԾ ԽԱՓԱՆՄԱՆ ՄԻՋՈՑԸ ՎԵՐԱՑՆԵԼՈՒ, ՓՈԽԵԼՈՒ, ԴՐԱ ԺԱՄԿԵՏԸ ԵՐԿԱՐԱՁԳԵԼՈՒ ԿԱՄ ԽԱՓԱՆՄԱՆ ՄԻՋՈՑ ԿԻՐԱՌԵԼՈՒ ՀԱՐՑԸ ՔՆՆԱՐԿԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ 18 դեկտեմբերի 2025թ. ք.Երևան Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը` (այսուհետ նաև` Դատարան) նախագահությամբ դատավոր Վ.Գրիգորյանի, քարտուղարությամբ Լ.Պրազյանի, դռնբաց դատական նիստում քննության առնելով մեղադրյալ Էրիկ Արսենի Երվանդյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցը, Պ Ա Ր Զ Ե Ց 18.12.2025թ. Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում ստացվել է Երևան քաղաքի Էրեբունի և Նուբարաշեն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ա. Հեբոյանի գրությունը, որի համաձայն վերջինս խնդրել է դատական նիստին իր բացակայությունը համարել հարգելի և միաժամանակ դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցից բացի այլ խափանման միջոցները չեն կարող ապահովել մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը: Ուստի միջնորդել է Էրիկ Երվանդյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի ժամկետը երկարաձգել 3 (երեք) ամիս ժամկետով: Նույն օրը դատարանում ստացվել է մեղադրյալ Է. Երվանդյանի պաշտպան Կ. Մարգարյանի դիմումը, որով վերջինս հայտնել է, որ աշխատանքային ծանրաբեռնվածությունից ելնելով չի կարող ներկայանալ սույն քրեական գործով նշանակված դատական նիստին և միաժամանակ դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ իր պաշտպանյալի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված տնային կալանքը ենթակա է փոփոխման, քանի որ քրեական գործով արդեն իսկ հետազոտվել են գրավոր ապացույցները, հարցաքննվել են վկաները, ցուցմունք է տվել նաև մեղադրյալը, ինչպիսի պայմաններում մեղադրյալի կողմից քրեական գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը նվազել է: Միջնորդել է Էրիկ Երվանդյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը փոփոխել և որպես այլընտրանքային խափանման միջոց կիրառել վարչական հսկողությունը համակցված բացակայելու արգելքով: 18.12.2025թ. տեղի ունեցած դատական նիստի ընթացքում տուժող Տ. Սարգսյանը հայտնեց, որ մեղադրյալի խափանման միջոցի հարցի վերաբերյալ դիրքորոշում չունի: Մեղադրյալ Է. Երվանդյանը միացել է պաշտպանի միջնորդությանը: Դատարանը, հետազոտելով քրեական գործի նյութերը, լսելով վարույթի մասնակիցների կարծիքները, գտնում է հետևյալը. Համաձայն ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի՝ «1. Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք։ Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով` (...) 4) անձին իրավասու մարմին ներկայացնելու նպատակով, երբ առկա է նրա կողմից հանցանք կատարած լինելու հիմնավոր կասկած կամ երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է հանցանքի կատարումը կամ դա կատարելուց հետո անձի փախուստը կանխելու նպատակով: (...)»: Համաձայն «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» Եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի. «1. Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով. (...) գ. անձի օրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը՝ իրավախախտում կատարած լինելու հիմնավոր կասկածի առկայության դեպքում նրան իրավասու օրինական մարմնին ներկայացնելու նպատակով կամ այն դեպքում, երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է համարվում նրա կողմից հանցագործության կատարումը կամ այն կատարելուց հետո նրա փախուստը կանխելու համար»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի համաձայն. «1. Խափանման միջոցներն են կալանքը և այլընտրանքային խափանման միջոցները։ 2. Այլընտրանքային խափանման միջոցներն են` 1) տնային կալանքը. 2) վարչական հսկողությունը. 3) գրավը. 4) պաշտոնավարման կասեցումը. 5) բացակայելու արգելքը. 6) երաշխավորությունը. 7) դաստիարակչական հսկողությունը. 8) զինվորական հսկողությունը:»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն. «1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը: 2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝ 1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ 2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ 3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար: 3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները: (...)»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 117-րդ հոդվածի համաձայն. «1. Եթե խափանման միջոցի գործողության ընթացքում փոխվել կամ վերացել են դրա իրավաչափության պայմանները, վարույթն իրականացնող մարմինն իր իրավասության սահմաններում որոշում է կայացնում խափանման միջոցը փոխելու կամ վերացնելու մասին: 2. Մինչդատական վարույթում դատարանի կիրառած խափանման միջոցը կարող է փոխել կամ վերացնել հսկող դատախազը, իսկ հսկող դատախազի համաձայնությամբ կիրառված խափանման միջոցը՝ քննիչը՝ հսկող դատախազի համաձայնությամբ: 3. Եթե մեղադրյալը խախտում է իր նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի պայմանները, վարույթն իրականացնող մարմինն անհրաժեշտության դեպքում իր իրավասության սահմաններում միջոցներ է ձեռնարկում այլ՝ առավել պիտանի խափանման միջոց կիրառելու համար: (...)»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 123-րդ հոդվածի համաձայն. «1. Տնային կալանքը մեղադրյալի ազատության այնպիսի սահմանափակում է, որի ընթացքում նա պարտավոր է չլքել դատարանի որոշման մեջ նշված բնակության տարածքը: 2. Դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին կարող է արգելվել նաև` 1) ունենալ նամակագրություն, հեռախոսային խոսակցություններ, օգտվել հաղորդակցության այլ ձևերից, այդ թվում՝ փոստային առաքանուց. 2) շփում ունենալ որոշակի անձանց հետ կամ իր բնակության վայրում հյուրընկալել այլ անձանց: 3. Տնային կալանք կիրառելու մասին դատարանի որոշման մեջ նշվում են այն կոնկրետ սահմանափակումները, որոնք տարածվում են մեղադրյալի վրա, ինչպես նաև իրավասու այն մարմինը, որին հանձնարարվում է այդ սահմանափակումների պահպանման նկատմամբ վերահսկողությունը: Հեռախոսային խոսակցություններ ունենալու արգելքը չի տարածվում շտապ բժշկական օգնություն, իրավապահ մարմիններ կամ արտակարգ իրավիճակներում փրկարար ծառայություն կանչելու, ինչպես նաև վերահսկողություն իրականացնող մարմնի հետ կապ հաստատելու դեպքերի վրա։ Այդ մասին մեղադրյալն անհապաղ տեղեկացնում է վերահսկողություն իրականացնող մարմնին։ 4. Մեղադրյալի վարքագծի նկատմամբ հսկողությունը դատարանի որոշմամբ իրականացվում է Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված հատուկ էլեկտրոնային միջոցներով: Մեղադրյալը պարտավոր է իր վրա մշտապես կրել նշված էլեկտրոնային հսկողության միջոցները, չվնասել դրանք, ինչպես նաև արձագանքել իրավասու մարմնի հսկողության ազդանշաններին: 5. Տնային կալանքի կիրառման կարգի, ժամկետների և բողոքարկման վրա տարածվում են կալանքի համար սույն օրենսգրքով սահմանված դրույթները: 6. Տնային կալանքի մեկ օրը հավասար է կալանքի մեկ օրվան:»: Մեջբերված նորմերի վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ մարդու ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունքը նրա՝ Կոնվենցիայով և ՀՀ Սահմանադրությամբ երաշխավորված հիմնական և անքակտելի իրավունքներից է, ինչը սահմանափակելիս անհրաժեշտ է ելնել բացառապես նրա իրավունքները հարգելու, նրա հիմնական իրավունքը բովանդակազրկելու անթույլատրելիության սկզբունքներից: Մարդու ֆիզիկական ազատությունը կարելի է սահմանափակել ոչ այլ կերպ, քան օրենքով սահմանված դեպքերում և կարգով։ 2025 թվականի հունվարի 10-ին Դատարանը, քննելով մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցը, արձանագրել է հետևյալը. «(…) Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2024 թվականի նոյեմբերի 14-ի որոշմամբ մեղադրյալ Է. Երվանդյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել կալանքը, որի հիմքում դրվել է քրեական վարույթին խոչընդոտելու եղանակով մեղադրյալի կողմից իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունները չկատարելու և փախուստի դիմելու մտավախությունները: Ներկայումս քննության առնելով մեղադրյալ Էրիկ Երվանդյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցը, Դատարանը գտնում է հետևյալը. Քննարկելով մեղադրյալի կողմից իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունները չկատարելու մտավախության շարունակական առկայությանը՝ Դատարանը գտնում է, որ նշված հիմքը ևս շարունակում է պահպանվել, սակայն ոչ նույն կենսունակությամբ ինչպես արձանագրվել է Դատարանի կողմից վերը նշված որոշմամբ: Դատարանը նման եզրահանգման է գալիս հաշվի առնելով, որ քրեական գործով նախաքննությունն ավարտված է և քրեական գործը հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ գտնվում է Դատարանի վարույթում, մեղադրյալն ընդունում է իրեն առաջադրված մեղադրանքը և զղջում կատարածի համար, ինչպիսի հանգամանքներն արդեն իսկ նվազեցնում են վերջինիս կողմից քրեական գործի քննությանը խոչընդոտելու հիմքի առկայությունը: Միաժամանակ Դատարանն արձանագրում է, որ քրեական գործը դեռևս գտնվում է նախնական դատալսումների փուլում, դեռևս չեն հետազոտվել քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցները, չեն հարցաքննվել դատակոչված անձինք, ովքեր նաև հանդիսանում են մեղադրյալի մերձավոր ազգականները, ուստի Դատարանն արձանագրում է, որ շարունակում է առկա լինել մեղադրյալի կողմից ազատության մեջ հայտնվելու դեպքում իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունները չկատարելը՝ քրեական գործի քննությանը խոչընդոտելու եղանակով: Անդրադառնալով մեղադրյալի կողմից փախուստ կատարելու հնարավորությանը, Դատարանն արձանագրում է, որ քննարկվող հիմքը վերացել է, քանի որ պահպանված չեն քննարկվող հիմքի վերաբերյալ Դատարանի կողմից նախկինում արձանագրված մտավախությունները: Անդրադառնալով այլընտրանքային խափանման միջոցներ կիրառելու հնարավորությանը՝ Դատարանը նախ անհրաժեշտ է համարում նշել, որ այլընտրանքային խափանման միջոցները բավարար գործիքակազմ չունեն մեղադրյալի վարքագծի նկատմամբ ամբողջ ծավալով հսկողություն իրականացնելու համար, իսկ դրանցից մեկի կամ դրանք համակցված կիրառման համար անհրաժեշտ է անձի կողմից պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու հնարավորության մասին որոշակի տեղեկությունների առկայություն կամ ոչ պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու օբյեկտիվ հնարավորության բացակայություն, ինչը սույն պարագայում բացակայում է: Դատարանը հարկ է համարում արձանագրել նաև, որ մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցներից նվազ խիստ խափանման միջոցներ տնային կալանքը և վարչական հսկողությունը չեն կարող ապահովել Դատարանի կողմից արձանագրված հիմքը, հաշվի առնելով, որ դրանց կիրառման դեպքում հնարավոր չէ սահմանափակել մեղադրյալի և սույն գործով անցնող վերջինիս մերձավոր ազգականների շփումը: (…):»: 2025 թվականի ապրիլի 4-ին Դատարանը, քննելով մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցը, արձանագրել է հետևյալը. «Ներկայումս քննարկելով մեղադրյալի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց պահպանելու շարունակական անհրաժեշտության հարցը և այդ համատեքստում քննարկելով 2025 թվականի հունվարի 10-ի վերը նշված որոշմամբ արձանագրված հիմքը, այն է՝ քրեական գործի քննությանը խոչընդոտելու եղանակով մեղադրյալի կողմից իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով կամ Դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունները չկատարելու մտավախությունը, Դատարանն արձանագրում է, որ նշված հիմքը Դատարանի կողմից արձանագրվել է հաշվի առնելով քրեական գործի դատակոչի ցուցակում ընդգրկված անձանց հարցաքննված չլինելու և քրեական գործով առկա ապացույցները հետազոտված չլինելու հանգամանքները: Ներկայումս Դատարանը արձանագրում է, որ քրեական գործի քննության տվյալ փուլում նշված մտավախությունն էականորեն նվազել է, հաշվի առնելով, որ քրեական գործը գտնվում է հիմնական դատալսումների փուլում և արդեն իսկ կատարվել են Դատարանի կողմից նախորդ որոշմամբ արձանագրված մտավախությունների հիմք հանդիսացած գործողությունների մեծ մասը, այն է՝ հարցաքննվել են տուժողը, մեղադրյալի ազգական և մերձավոր ազգական հանդիսացող վկաները, ինչպիսի պայմաններում Դատարանի գնահատմամբ արձանագրված հիմքի վերաբերյալ մտավախությունները հնարավոր է չեզոքացնել մեղադրյալի նկատմամբ այլընտրանքային խափանման միջոց՝ տնային կալանքի կիրառմամբ: Դատարանի նման դիրքորոշումը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ թեպետ արդեն իսկ հարցաքննվել են տուժողը, մեղադրյալի ազգական և մերձավոր ազգական հանդիսացող վկաները, սակայն դեռևս մեկ վկա չի հարցաքննվել, ինչպես նաև դեռևս հնարավոր չէ կանխատեսել, թե ինչ նոր ապացույցներ ձեռք բերելու միջնորդություններ կներկայացվեն, ուստի գործի քննությանը խոչընդոտելու մտավախությունը որոշակի չափով պահպանվում է և այն հնարավոր է չեզոքացնել մեղադրյալի ազատության իրավունքի առավել նվազ սահմանափակման միջոցով: (…)»: 2025 թվականի հունիսի 25-ին Դատարանը, քննելով մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցը, արձանագրել է հետևյալը. «Քրեական գործի քննության ներկա փուլում Դատարանը անդրադառնալով վերը նշված հիմքի շարունակական առկայությանը, արձանագրում է, որ այն շարունակում է պահպանված լինել, հաշվի առնելով, որ քրեական գործը դեռևս գտնվում է հիմնական դատալսումների փուլում և դեռևս ամբողջությամբ չեն իրականացվել նշված փուլին բնորոշ գործողությունները, որոնց ընթացքի վրա մեղադրյալը ազատության կամ ազատության սահմանափակման առավել մեղմ խափանման միջոցի կիրառման պայմաններում ողջամտորեն կարող է ապօրինի ազդեցություն գործադրել: Քրեական գործի քննության ներկա փուլում Դատարանին հայտնի չեն և չեն ներկայացվել ծանրակշիռ հանգամանքներ մեղադրյալի կողմից նման վարքագիծը բացառելու վերաբերյալ, հետևաբար՝ Դատարանը ողջամտորեն շարունակում է ենթադրել, որ առավել մեղմ խափանման միջոցներն ի զորու չեն ապահովել մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը: Դատարանը վերոգրյալի պայմաններում քննարկելով առավել մեղմ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառման հնարավորությանը՝ արձանագրում է, որ տնային կալանքից ավելի մեղմ խափանման միջոց հանդիսացող վարչական հսկողությունն իր բնույթով, թեև անձի տեղաշարժի նկատմամբ հսկողություն է սահմանում, սակայն որևէ գործիքակազմ չունի մեղադրյալի հնարավոր ոչ պատշաճ վարքագիծը կանխելու ուղղությամբ, ուստի Դատարանը գտնում է, որ նախորդ արձանագրված մտավախությունը դեռևս պահպանվում է և չի կարող չեզոքացվել ավելի մեղմ խափանման միջոցի կամ խափանման միջոցների համակցված կիրառմամբ:»: 2025 թվականի հոկտեմբերի 03-ին Դատարանը, քննելով մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցը, արձանագրել է հետևյալը. «Ներկայումս Դատարանը քննության առնելով մեղադրյալ Է.Երվանդյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված տնային կալանքի շարունակական պահպանման անհրաժեշտության հարցը և անդրադառնալով մեղադրյալի կողմից քրեական գործի քննությանը խոչընդոտելու եղանակով իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով կամ Դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունները չկատարելու մտավախությունը, Դատարանն արձանագրում է, որ քննարկվող մտավախության համար հիմք հանդիսացած հանգամանքները քրեական գործի քննության ներկա փուլում դեռևս բավականաչափ չեն նվազել, ավելին՝ շարունակում են պահպանել քննարկվող հիմքի բարձր կենսունակությունը, իսկ հակառակի մասին ողջամիտ եզրահանգման գալու համար Դատարանին հայտնի չեն և չեն ներկայացվել բավարար և ծանրակշիռ այնպիսի տվյալներ, որոնք կարող են հիմք հանդիսանալ Դատարանի համար քննարկվող հիմքը նվազած կամ վերացած լինելու վերաբերյալ հիմնավոր եզրահանգման գալու տեսանկյունից: Դատարանը հարկ է համարում արձանագրել, որ քրեական գործը շարունակում է գտնվել հիմնական դատալսումների փուլում, դեռևս ամբողջությամբ չեն սպառվել տվյալ փուլին բնորոշ կատարվելիք գործողությունները, որոնց վրա մեղադրյալն ազատության կամ ազատության ավելի նվազ ինտենսիվությամբ սահմանափակման պայմաններում կարող է ապօրինի ազդեցություն գործադրել: Վերը նշված դատողությունների պայմաններում Դատարանը քննարկելով առավել մեղմ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառման հնարավորությանը՝ արձանագրում է, որ տնային կալանքից ավելի մեղմ խափանման միջոց հանդիսացող վարչական հսկողությունն իր բնույթով, թեև անձի տեղաշարժի նկատմամբ հսկողություն է սահմանում, սակայն որևէ գործիքակազմ չունի մեղադրյալի հնարավոր ոչ պատշաճ վարքագիծը կանխելու ուղղությամբ, ուստի Դատարանը գտնում է, որ նախորդ արձանագրված մտավախությունը դեռևս պահպանվում է և չի կարող չեզոքացվել ավելի մեղմ խափանման միջոցի կամ խափանման միջոցների համակցված կիրառմամբ:»: Ներկայումս Դատարանն անդրադառնալով մեղադրյալ Է. Երվանդյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց տնային կալանքի շարունակական պահպանման անհրաժեշտության հարցին և այդ համատեքստում քննարկելով մեղադրյալի կողմից քրեական գործի քննությանը խոչընդոտելու եղանակով իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով կամ Դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունները չկատարելու մտավախությանը, արձանագրում է, որ քրեական գործի քննության ներկա փուլում քննարկվող հիմքը առավել նվազ կենսունակությամբ է հանդես գալիս, քան նախորդ որոշման կայացման պահին, քանի որ արդեն իսկ քրեական գործով հետազոտվել են գրավոր ապացույցները, հարցաքննվել են քրեական գործի դատակոչի ցուցակում ընդգրկված անձինք, ինչպես նաև հարցաքննվել է մեղադրյալը: Դատարանը միաժամանակ հարկ է համարում արձանագրել նաև, որ մեղադրյալն ունի մշտական բնակության վայր, կայուն սոցիալական կապեր, ամուսնացած է, խնամքին է անչափահաս երեխան, ինչպիսի հանգամանքները տվյալ պայմաններում ևս հաշվի են առնվում Դատարանի կողմից: Տվյալ պարագայում քննարկման առարկա դարձնելով կիրառված խափանման միջոց տնային կալանքի շարունակական անհրաժեշտության կամ մյուս այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառման հարցը, Դատարանն արձանագրում է հետևյալը. Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի (այսուհետ՝ Եվրոպական դատարան) նախադեպային իրավունքի ուսումնասիրությունից հետևում է, որ տնային կալանքը դիտարկվում է կալանքին համահավասար ազատությունից զրկելու դրսևորում (տե՛ս օրինակ, Buzadji v. the Republic of Moldova գործով 05.07.2016թ. վճիռը, գանգատ թիվ 23755/07, Nikolova v. Bulgaria (no. 2) գործով, 30.12.2004 վճիռը, գանգատ թիվ 40896/98, Mancini v. Italy գործով 12.12.2001թ. վճիռը, գանգատ թիվ 44955/98): Այսպես, Եվրոպական դատարանն արձանագրել է, որ տնային կալանք խափանման միջոցի կիրառումը hիմնականում ենթադրում է անձի իրավունքների ավելի քիչ սահմանափակումներ, ինչպես նաև կալանավորված անձին ավելի նվազ աստիճանի տառապանքների կամ անհարմարությունների պատճառում, քան նրան քրեակատարողական հիմնարկում (բանտում) կալանքի տակ պահելու դեպքում (տե՛ս օրինակ, Buzadji v. the Republic of Moldova գործով 05.07.2016թ. վճիռը, գանգատ թիվ 23755/07, 112-րդ կետ): Եվրոպական դատարանն արձանագրել է, որ կալանքի տարբեր տեսակների միջև ռեժիմի տարբերակում չի կատարվում: Մասնավորապես, «Լավենտսն ընդդեմ Լատվիայի» գործում, երբ Եվրոպական դատարանին առաջարկվել էր ուսումնասիրել դիմողին մինչև դատավարությունը զգալի ժամկետով ազատազրկելու պատճառների վերաբերելիությունն ու բավարարությունը, պատասխանող պետության իշխանությունները ապարդյուն փաստարկներ էին բերել առ այն, որ վիճարկվող ազատության սահմանափակումների հիմքերի գնահատման համար պետք է կիրառվեն տարբեր չափանիշներ, քանի որ դիմողը կալանքի տակ է պահվել ոչ միայն բանտում, այլև եղել է և՛ տնային կալանքի տակ, և՛ հիվանդանոցում: Եվրոպական դատարանը մերժել է այդ փաստարկը՝ արձանագրելով, որ Եվրոպական Կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածը չի կարգավորում կալանքի տակ պահելու պայմանները: Այնուհետև Եվրոպական դատարանը հստակեցրել է, որ նախադեպային պրակտիկայում «սահմանափակման աստիճան» և «ինտենիսվության չափ» հասկացությունները, որպես Կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի կիրառելիության չափանիշներ, վերաբերելի են բացառապես տեղաշարժի ազատության սահմանափակման աստիճանին, այլ ոչ թե կալանավորման տարբեր վայրերում հարմարավետության կամ ներքին կարգուկանոնի տարբերություններին: Այսպիսով, Եվրոպական դատարանը շարունակել է կիրառել ազատազրկման ողջ ժամկետի համար միասնական չափանիշ՝ անկախ այն վայրից, որտեղ դիմողը պահվել է կալանքի տակ (տե՛ս Buzadji v. the Republic of Moldova գործով 05.07.2016թ. վճիռը, գանգատ թիվ 23755/07, 113-րդ կետ): Ի տարբերություն տնային կալանքի, որն անձին ազատությունից զրկելու միջոց է, վարչական հսկողությունն անձի ազատ տեղաշարժման սահմանափակման խիստ պայմաններ է նախատեսում, որը հնարավորություն է ընձեռում պարբերաբար հսկողություն իրականացնել անձի վարքի նկատմամբ, ինչպես նաև արգելել առանց վարույթն իրականացնող մարմնի համաձայնությամբ փոխել նույնիսկ ժամանակավոր բնակության վայրը, ինչպես նաև շփում ունենալ որոշակի անձանց հետ: Այսպիսով, վերը մեջբերված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո՝ Դատարանն արձանագրում է, որ թեև տնային կալանքը ներպետական օրենսդրությամբ դասվել է այլընտրանքային խափանման միջոցների շարքին, այն համահավասար է կալանքին, անձի նկատմամբ դրանց կիրառմանն առաջադրվող միջազգային չափանիշները նույնական են: Միևնույն ժամանակ, վարչական հսկողություն խափանման միջոցը, պայմանավորված դրա կրման ռեժիմի առանձնահատկություններով, ի տարբերություն տնային կալանքի, անձի իրավունքների նկատմամբ ունի միջամտության առավել նվազ ինտենսիվության աստիճան: Այս տեսանկյունից Դատարանն արձանագրում է, որ մինչ այս պահը տնային կալանք խափանման միջոցը գործուն միջոց է եղել մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը ապահովելու համար, սակայն հաշվի առնելով մեղադրյալի արդեն իսկ դրսևորած վարքագիծը, հաշվի առնելով, որ խափանման միջոցի հիմքերը էականորեն նվազել են, Դատարանը գտնում է, որ տնային կալանքից ավելի մեղմ խափանման միջոցի՝ վարչական հսկողության և դրա հետ համակցված բացակայելու արգելքի կիրառման պայմաններում ևս հնարավոր է ապահովել մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը: Վերոգրյալ հանգամանքները հիմք ընդունելով Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Էրիկ Երվանդյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց «Տնային կալանքը» անհրաժեշտ է փոփոխել, վերջինիս նկատմամբ պետք է կիրառել «Վարչական հսկողությունը» որպես խափանման միջոց՝ պարտականություն սահմանելով շաբաթը մեկ անգամ գրանցվել ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության համապատասխան ստորաբաժանումում և արգելել առանց վարույթն իրականացնող մարմնի թույլտվության փոխել իր բնակության վայրը՝ ք. Երևան, Աջափնյակ համայնք, Հույսի ավան 2 թաղամաս, 5-րդ փողոց, 82 տուն հասցեն և հաղորդակցվել տուժող՝ Տիգրան Ալեքսանդրի Սարգսյանի (հասցե՝ ք. Երևան, Սարի Թաղ 5-րդ շարք, 9-րդ տուն) հետ: Այսպիսով` Դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված նպատակները հնարավոր է ապահովել մեղադրյալ Էրիկ Երվանդյանի իրավունքների նկատմամբ առավել նվազ ինտենսիվության աստիճան ունեցող խափանման միջոցների՝ վարչական հսկողության և բացակայելու արգելքի համակցված կիրառմամբ: Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ, 33-րդ, 115-րդ, 116-րդ, 117-րդ, 123-124-րդ, 127-րդ, 389-րդ և 390-րդ հոդվածներով` Դատարանը. Ո Ր Ո Շ Ե Ց Մեղադրյալ Էրիկ Արսենի Երվանդյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված տնային կալանքը փոփոխել և որպես խափանման միջոց կիրառել վարչական հսկողությունը, պարտավորեցնելով վերջինիս շաբաթը մեկ անգամ գրանցվել ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության համապատասխան ստորաբաժանումում և արգելել - առանց վարույթն իրականացնող մարմնի թույլտվության փոխել իր բնակության վայրը՝ ք. Երևան, Աջափնյակ համայնք, Հույսի ավան 2 թաղամաս, 5-րդ փողոց, 82 տուն հասցեն, - շփվել սույն քրեական գործով տուժող Տիգրան Ալեքսանդրի Սարգսյանի (հասցե՝ ք. Երևան, Սարի Թաղ 5-րդ շարք, 9-րդ տուն) հետ: Որոշման կատարումը հանձնարարել ՀՀ արդարադատության նախարարության Պրոբացիայի ծառայությանը: Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` ստանալու պահից 10-օրյա ժամկետում: ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Վ.Լ. ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ |
Հիմնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 19-01-2026 |
|---|---|
| Ժամ | 12:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 8 |
Անավարտ գործեր
| Հաշվետու ժամանակահատված | 2025 թվական |
|---|---|
| Տեսակը | Անավարտ գործեր, որոնք գտնվում են քննության փուլում |
Նիստը չի կայացել
| Նիստի ամսաթիվ | 19-01-2026 |
|---|---|
| Նիստը | Չի կայացել |
| Պատճառը | պաշտպանի փոփոխված լինելու և դեռևս նոր պաշտպան ներգրավված չլինելու պատճառով |
| Այլ նշումներ | Դատական նիստը հետաձգվել է այլ հերթի |
Հիմնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 30-04-2026 |
|---|---|
| Ժամ | 13:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 8 |
Նիստը չի կայացել
| Նիստի ամսաթիվ | 30-04-2026 |
|---|---|
| Նիստը | Չի կայացել |
| Պատճառը | Նախագահող դատավորի վատառողջ լինելու պատճառով |
Հիմնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 05-08-2026 |
|---|---|
| Ժամ | 15:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 8 |
| Այլ նշումներ | 15:30 կարդալ 13:30 |
Դատական գործ N: ԵԴ1/3942/01/24
Քրեական վերաքննիչ
Ստացվել է վերաքննիչ բողոք
| Ամսաթիվ | 30-01-2025 |
|---|---|
| Ամսաթիվ | 27-01-2025 |
| Ում կողմից է բերվել բողոքը | Պաշտպան |
| Բողոքը բերող անձը | |
| Անուն | Կարինե |
| Ազգանուն | Մարգարյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Բողոքի բովանդակությունը | Էրիկ Երվանդյան Բեկանել և փոփոխել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի /Ավան/ 10.01.2025թ. կայացված որոշումը՝ մեղադրյալ Էրիկ Արսենի Երվանդյանին ազատելով կալանքից կամ նրա նկատմամբ կիրառել տնայիյն կալանք համակցված 500.000 ՀՀ դրամի չափով գրավով : |
| Բողոքի ստացման կարգը | Հանձնվել է փոստին |
| Չափահաս | Այո |
Գործը ստացվել է
| Գործի ստացման ամսաթիվ | 05-02-2025 |
|---|---|
| Վիճակագրական տողի համարը | 3.1 |
| Գործը ստացվել է | Երևանի քրեական դատարան |
Միջանկյալ դատական ակտի դեմ
| Միջանկյալ դատական ակտեր | Կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու կամ վերացնելու մասին որոշում |
|---|
Մակագրել
| Ամսաթիվ | 05-02-2025 |
|---|---|
| Նախագահող դատավոր | |
| Անուն | Լուսինե |
| Ազգանուն | Ալավերդյան |
Ընդունվել է վարույթ
| Ամսաթիվ | 07-02-2025 |
|---|
Գրավոր ընթացակարգ
| Ամսաթիվ | 17-02-2025 |
|---|
Դատական ակտ
| Դատական ակտ | ԵԴ1/3942/01/24 ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան) նախագահությամբ՝ դատավոր Լ.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆԻ «17» փետրվարի 2025թ. ք.Երևան մեղադրյալ Էրիկ Արսենի Երվանդյանի պաշտպան Կ.Մարգարյանի հատուկ վերանայման բողոքի հիման վրա գրավոր ընթացակարգով դատական վերանայման ենթարկելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (այսուհետ նաև՝ Առաջին ատյանի դատարանի)՝ 2025 թվականի հունվարի 10-ի թիվ ԵԴ1/3942/01/24 որոշումը, ՊԱՐԶԵՑ Հատուկ վերանայման վարույթի ընթացքը. 2024 թվականի դեկտեմբերի 26-ին ՀՀ ՔԿ ԵՔՔՎ Էրեբունի և Նուբարաշեն վարչական շրջանների քննչական բաժնի քննիչ Տ.Հովհաննիսյանի կողմից կազմվել է թիվ 12800324 քրեական վարույթով Էրիկ Արսենի Երվանդյանի վերաբերյալ մեղադրական եզրակացությունը։ 2024 թվականի դեկտեմբերի 27-ին Առաջին ատյանի դատարան է ստացվել քրեական վարույթն ըստ մեղադրանքի Էրիկ Արսենի Երվանդյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 166-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 6-րդ և 7-րդ կետերով։ Առաջին ատյանի դատարանի 2024 թվականի դեկտեմբերի 30-ի որոշմամբ ստանձնվել է քրեական գործի վարույթը և նշանակվել են նախնական դատալսումներ։ Առաջին ատյանի դատարանի 2025 թվականի հունվարի 10-ի որոշմամբ Էրիկ Երվանդյանի նկատմամբ ընտրված կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է 3 /երեք/ ամիս ժամկետով։ 2025 թվականի հունվարի 30-ին փոստային եղանակով Վերաքննիչ դատարանում ստացվել է Առաջին ատյանի դատարանի վերը նշված որոշման դեմ մեղադրյալ Էրիկ Երվանդյանի պաշտպան Կ.Մարգարյանի հատուկ վերանայման բողոքը։ 2025 փետրվարի 5-ին Վերաքննիչ դատարանում ստացվել, իսկ փետրվարի 6-ին դատավոր Լ.Ալավերդյանի աշխատակազմին են փոխանցվել թիվ ԵԴ1/3942/01/24 վարույթի նյութերը։ Վերաքննիչ դատարանի 2025 թվականի փետրվարի 7-ի որոշմամբ հատուկ վերանայման բողոքն ընդունվել է վարույթ: Հատուկ վերանայման բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը. Մեղադրյալ Էրիկ Արսենի Երվանդյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 166-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 6-րդ և 7-րդ կետերով այն բանի համար, որ «(…) նա իր և Տիգրան Սարգսյանի բնակության վայր հանդիսացող Երևան քաղաքի Սարի Թաղ, 5-րդ շարք, 9/2 տանը, մարմնական վնասվածք պատճառելու համար նախապես պատրաստված առարկա հանդիսացող դանակով մեկ անգամ հարվածել է իր մերձավոր ազգական հանդիսացող ամուսնու ծնողի՝ Տիգրան Սարգսյանի կրծքավանդակին՝ վերջինիս առողջությանը դիտավորությամբ պատճառելով կյանքին վտանգ սպառնացող ծանր վնաս: Այսպես. Էրիկ Արսենի Երվանդյանը, 2024 թվականի նոյեմբերի 12-ին ժամը 09:00-ի սահմաններում, իր և Տիգրան Սարգսյանի բնակության վայր հանդիսացող Երևան քաղաքի Սարի Թաղ, 5-րդ շարք, 9/2 տանը, իր և Տիգրան Սարգսյանի միջև կենցաղային հարցերի շուրջ առաջացած վիճաբանության ժամանակ, իր մոտ պահվող, մարմնական վնասվածք պատճառելու համար նախապես պատրաստված առարկա հանդիսացող դանակով, տան բակում մեկ անգամ հարվածել է իր մերձավոր ազգական հանդիսացող ամուսնու ծնողի՝ Տ.Սարգսյանի կրծքավանդակին՝ վերջինիս առողջությանը դիտավորությամբ պատճառելով կյանքին վտանգ սպառնացող, կրծքավանդակի ձախ կեսի առաջնային մակերեսի ծակված-կտրված, թափանցող, ձախ թոքի, ձախից՝ 5-րդ կողի վնասմամբ, կրծքաօդաարյունահավաքով ուղեկցված վերքի ձևով ծանր վնաս: (…)»։ Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2025 թվականի հունվարի 10-ի որոշման համաձայն՝ (...) Համադրելով մեջբերված իրավանորմերը՝ սույն գործով ձեռք բերված ապացույցների և փաստական հանգամանքների հետ՝ Դատարանը հարկ է համարում նախ անդրադառնալ հիմնավոր կասկածի հարցին: Միևնույն ժամանակ պետք է փաստել, որ հիմնավոր կասկածի՝ առաջադրված մեղադրանքի մասով, մանրամասն դատողություններ անելու հնարավորություն, մասնավորապես, քանի դեռ չեն հետազոտվել գործի նյութերը, չեն հարցաքննվել անձինք, այս ընթացակարգի շրջանակներում առկա չէ: Այսինքն, նկատի ունենալով, որ «հիմնավոր կասկած» ձևակերպումը չի ենթադրում, որ մեղադրյալի մեղավորությունը հաստատված համարելու համար անհրաժեշտ է ունենալ հանցանքը տվյալ անձի կողմից կատարված լինելու բավարար ապացույցներ, ինչն ավելի բարձր ապացուցողական չափանիշ է, կասկածը հիմնավոր կհամարվի նաև ենթադրյալ հանցագործության հետ կասկածվող անձի օբյեկտիվ կապը հաստատող որոշակի տեղեկությունների ու փաստերի առկայության դեպքում, հետևաբար վերը նշվածից առավել մանրազնին դեպքը և մեղսագրվող արարքները, դրանց գնահատման համար հիմք հանդիսացած ապացույցների արժանահավատությունը, նյութերի բավարարությունը, Դատարանն այս փուլում քննարկելու իրավասություն չունի: Կալանավորման իրավաչափության այլ պայմանների շարքում Օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հիմքերին անդրադառնալով՝ Դատարանն արձանագրում է, որ դրանք ունեն կանխատեսական, մոտավոր բնույթ, քանի որ ենթադրում են ապագային վերաբերող իրադարձություններ։ Ընդ որում, այդ կանխատեսող գործողություններն անհրաժեշտ է հիմնավորել քրեական գործով ձեռքբերված որոշակի նյութերով, որով էլ վերջին հաշվով որոշվում է կալանավորման կիրառման հիմնավորվածությունը։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով թվարկված մեղադրյալի հավանական գործողությունների մասին հետևությունները պետք է հիմնված լինեն գործի նյութերից բխող ողջամիտ կասկածների կամ ենթադրությունների վրա։ Դա նշանակում է, որ կալանավորման կիրառման հիմքում բոլոր դեպքերում պետք է դրվեն որոշ փաստական տվյալներ։ Միևնույն ժամանակ կալանավորման հիմք(եր)ի առկայության կամ բացակայության մասին դատարանի հետևությունները պետք է հիմնված լինեն ոչ թե այդ փաստական տվյալները մեկը մյուսից անջատ, ինքնավար հետազոտման ենթարկելու, այլ դրանք իրենց համակցության մեջ գնահատման ենթարկելու արդյունքում ձևավորվող փաստարկված դատողությունների վրա։ Համապատասխան փաստական տվյալներն իրենց ամբողջության մեջ չվերլուծելը, դրանք իրարից անջատ գնահատելը կարող է հանգեցնել կալանավորման հիմքի առկայության կամ բացակայության մասին չհիմնավորված եզրահանգման գալուն։ Հետևաբար խնդրո առարկա հարցը լուծելիս դատարանի հետևությունները յուրաքանչյուր դեպքում պետք է հիմնված լինեն գործի նյութերում առկա ապացույցների, փաստերի կամ այլ տեղեկությունների, այդ թվում՝ քրեական օրենքով արգելված ենթադրյալ հանցանքի կատարման պահից ի վեր մեղադրյալի դրսևորած վարքագծի և նրա անձը բնութագրող այլ հատկանիշների՝ իրենց ամբողջության մեջ գնահատման վրա։ Այսպիսով, կալանավորումը որպես խափանման միջոց կիրառելու հիմքերի առկայության կամ բացակայության մասին դատարանի եզրահանգումը պետք է հիմնված լինի վերը նշված հանգամանքների փոխազդեցության, հարաբերակցության բացահայտման, այդ հանգամանքների համակցված գնահատման արդյունքում ձևավորված համոզմունքի վրա, ինչն իր հերթին պետք է արտացոլվի դատարանի կողմից կայացվող դատական ակտում։ Դատարանը հարկ է համարում արձանագրել, որ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2024 թվականի նոյեմբերի 14-ի որոշմամբ մեղադրյալ Է.Երվանդյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել կալանքը, որի հիմքում դրվել է քրեական վարույթին խոչընդոտելու եղանակով մեղադրյալի կողմից իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունները չկատարելու և փախուստի դիմելու մտավախությունները: Ներկայումս քննության առնելով մեղադրյալ Էրիկ Երվանդյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցը, Դատարանը գտնում է հետևյալը. Քննարկելով մեղադրյալի կողմից իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունները չկատարելու մտավախության շարունակական առկայությանը՝ Դատարանը գտնում է, որ նշված հիմքը ևս շարունակում է պահպանվել, սակայն ոչ նույն կենսունակությամբ ինչպես արձանագրվել է Դատարանի կողմից վերը նշված որոշմամբ: Դատարանը նման եզրահանգման է գալիս հաշվի առնելով, որ քրեական գործով նախաքննությունն ավարտված է և քրեական գործը՝ հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ, գտնվում է Դատարանի վարույթում, մեղադրյալն ընդունում է իրեն առաջադրված մեղադրանքը և զղջում կատարածի համար, ինչպիսի հանգամանքներն արդեն իսկ որոշակիորեն նվազեցնում են վերջինիս կողմից քրեական գործի քննությանը խոչընդոտելու հիմքի առկայությունը: Միաժամանակ Դատարանն արձանագրում է, որ քրեական գործը դեռևս գտնվում է նախնական դատալսումների փուլում, դեռևս չեն հետազոտվել քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցները, չեն հարցաքննվել դատակոչված անձինք, ովքեր նաև հանդիսանում են մեղադրյալի մերձավոր ազգականները, ուստի Դատարանն արձանագրում է, որ որոշակի չափով շարունակում է առկա լինել մեղադրյալի կողմից ազատության մեջ հայտնվելու դեպքում իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունները չկատարելը՝ քրեական գործի քննությանը խոչընդոտելու եղանակով: Անդրադառնալով մեղադրյալի կողմից փախուստ կատարելու հնարավորությանը, Դատարանն արձանագրում է, որ քննարկվող հիմքը վերացել է, քանի որ պահպանված չեն քննարկվող հիմքի վերաբերյալ Դատարանի կողմից նախկինում արձանագրված մտավախությունները: Անդրադառնալով այլընտրանքային խափանման միջոցներ կիրառելու հնարավորությանը՝ Դատարանը նախ անհրաժեշտ է համարում նշել, որ այլընտրանքային խափանման միջոցները բավարար գործիքակազմ չունեն մեղադրյալի վարքագծի նկատմամբ ամբողջ ծավալով հսկողություն իրականացնելու համար, իսկ դրանցից մեկի կամ դրանք համակցված կիրառման համար անհրաժեշտ է անձի կողմից պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու հնարավորության մասին որոշակի տեղեկությունների առկայություն կամ ոչ պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու օբյեկտիվ հնարավորության բացակայություն, ինչը սույն պարագայում բացակայում է: Դատարանը հարկ է համարում արձանագրել նաև, որ մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցներից նվազ խիստ խափանման միջոցներ տնային կալանքը և վարչական հսկողությունը չեն կարող ապահովել Դատարանի կողմից արձանագրված հիմքը, հաշվի առնելով, որ սույն գործով պարզման հանգամանքների վերաբերյալ էական հանգամանքների մասին տեղեկություններ ունեցող անձինք մեղադրյալի մերձավոր ազգականներն են, իսկ նշված այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառման դեպքում հնարավոր չէ սահմանափակել մեղադրյալի և սույն գործով անցնող վերջինիս մերձավոր ազգականների շփումը: Անդրադառնալով մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված այլ անձանց հետ հաղորդակցվելու սահմանափակումներին, Դատարանը հարկ է համարում արձանագրել, որ նշված սահմանափակման շարունակական պահպանելու անհրաժեշտությունը վերացել է: Դատարանը գտնում է, որ քրեակատարողական հիմնարկում տեսակցության և հաղորդակցության կարգի համար սահմանված պայմաններում մեղադրյալը չի կարող անօրինական ազդեցություն գործադրել քրեական գործով անցնող անձանց վրա: Հաշվի առնելով վերոգրյալը՝ Դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված պահանջների կատարումն ապահովելու նպատակով անհրաժեշտ է երկարաձգել մեղադրյալի նկատմամբ փաստացի կիրառված կալանքի տակ պահելու ժամկետը 3 (երեք) ամսով: (…)»։ Հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերը, փաստարկները և պահանջը. Մեղադրյալ Էրիկ Երվանդյանի պաշտպան Կ.Մարգարյանը (այսուհետ նաև՝ Բողոքաբեր) գտել է, որ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի որոշումը հիմնավորված չէ, չի բխում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի, ՀՀ սահմանարդության և ՄԻԵԿ պահանջներից, ենթակա է բեկանման։ Բողոքաբերը նշել է, որ չնայած նրան, որ սույն վարույթը դեռևս գտնվում է նախնական դատալսումների փուլում և մեղադրյալը ընդունում է իրեն առաջադրված մեղադրանքը, այնուամենայնիվ, հարկ է փաստել, որ նախաքննության ընթացքում քննության առարկա չի դարձվել այն հանգամանքը, որ տուժողի կողմից որոշակի տևական ժամանակահատված հոգեկան ճնշումներ են գործադրվել մեղադրյալի նկատմամբ, որն էլ առավել արտահայտվել է, երբ մեղադրյալը իր կնոջ և նորածին երեխայի հետ մինչ վարձակալությամբ բնակարան գտնելը որոշակի ժամանակահատված բնակվել է վերջինիս տանը, որտեղ էլ հոգեկան ճնշումներին գումարվել է տուժողի կողմից մեղադրյալին իր կնոջ ներկայությամբ ծեծի ենթարկելը և վերջինիս հասցեին մեղադրանքներ ներկայացնելը, ինչի արդյունքում մեղադրյալի մոտ հանկարծակի առաջացած հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակում՝ պայմանավորված տուժողի հակաիրավական և հակաբարոյական վարքագծով, տեղի է ունեցել նշյալ դեպքը: Իսկ ծեծի ենթարկվելու վերաբերյալ մեղադրյալը ևս հաղորդում է ներկայացրել, որով նախաձեռնվել է քրեական վարույթ: Բողոքաբերն արձանագրել է, որ վարույթն արդեն գտնվում է դատաքննության փուլում, գործով բոլոր ապացույցները արդեն ձեռք են բերվել և հարցաքննվել են բոլոր վկաները, տուժողը, որոնց նախաքննական ցուցմունքները՝ եթե անգամ վերջիններս դատարանում իրավաչափորեն հրաժարվեն իրենց մերձավորի դեմ ցուցմունք տալուց, ստորադաս դատարանը կաշկանդված չէ գտահատելու ներքին համոզմուք ձևավորելու համար, ինչպես նաև գործով անցնող բոլոր վկաները, նախաքննության ընթացքում տվել են ցուցմունքներ ի օգուտ մեղադրյալի, հետևաբար վարույթով անցնող անձանց վրա մեղադրյալը ազդեցություն ունենալու հիմքը հիմնավոր չէ, քանի որ այն որևէ ձևով փաստարկված չէ: Ըստ Բողոքաբերի՝ հարկ է փաստել հետևյաը, նախ գործով անցնող բոլոր անձինք, բացառապես մեկ վկայի, ով տուժողի հարևանն է, մեղադրյալի մերձավոր ազգականներն են, տուժողը նույնպես, իսկ Առաջին ատյանի դատարանը մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված այլ անձանց հետ հաղորդակցվելու սահմանափակումների շարունակական պահպանելու անհրաժեշտություն այլև չի տեսել է, միևնույն ժամանակ ստորադաս դատարանը ամենախիստ խափանման միջոցի կիրառման անհրաժեշտությունը մեկնաբանել է բացառապես մեղադրյալի կողմից վարույթի մասնակիցների վրա ազդեցություն գործադրելու համատեքստում: Բողոքաբերի կարծիքով՝ ստացվում է, որ ըստ Առաջին ատյանի դատարանի՝ մեղադրյալի նկատմամբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառման դեպքում վարույթին խոչնդոտելու ռիսկը՝ հատկապես վարույթի մասնակիցների վրա ազդեցություն գործադրելը, հավանական է, սակայն այն, որ դատարանը մեղադրյալի այլ անձանց հետ հաղորդակցվելու սահմանափակումները վերացրել է և վերջինիս մերձավոր ազգականները կարող են տեսակցել նրան, հետևաբար տվյալ դեպքում Էրիկ Երվանդյանը չի կարող տեսակցությունների կամ հաղորդակցվելու ընթացքում անօրինակն ազդեցություն գործադրի նրանց վրա: Բողոքաբերն ընգծել է նաև, որ տուժողը դատարանում հայտարարել է, որ ցանկանում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ կիրառվի այլընտրանքային խափանման միջոց, որպեսզի վերջինս գտնվի իր ընտանիքի կողքին: Ելնելով վերոգրյալից՝ Բողոքաբերը խնդրել է բեկանել Առաջին ատյանի դատարանի 2024 թվականի հունվարի 10-ի որոշումը՝ Էրիկ Երվանդյանին ազատելով կալանքից, կամ Էրիկ Երվանդյանի նկատմամբ կիրառել անազատության հետ չկապված խափանման միջոցներ, այն է՝ տնային կալանք և 500.000 ՀՀ դրամով: Վերաքննիչ դատարանում վարույթի մասնակիցների բացատրությունները, դրանք հիմնավորող նյութերը, միջնորդությունները, բողոքի պատասխանները. Վարույթի մասնակիցները բացատրություններ, դրանք հիմնավորող նյութեր, միջնորդություններ, բողոքի պատասխաններ չեն ներկայացրել։ Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն` «Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի համաձայն` «3. Հատուկ վերանայումն իրականացվում է բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում: 4. Հատուկ վերանայման կարգով դատական ակտ կայացնելիս վերադաս դատարանը հիմնվում է միայն ստորադաս դատարանում հետազոտված ապացույցների կամ նյութերի և վարույթի մասնակիցների արած պնդումների վրա»: Մեջբերված քրեադատավարական նորմերի լույսի ներքո վերլուծելով հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերն ու փաստարկները՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ դեպքում պետք է պատասխանել հետևյալ հարցին. հիմնավոր են արդյո՞ք Էրիկ Երվանդյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանավորման ժամկետը երկարաձգելու մասին Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները: «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և oրենքով uահմանված կարգով. Գ) անձի oրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը` իրավախախտում կատարած լինելու հիմնավոր կաuկածի առկայության դեպքում նրան իրավաuու oրինական մարմնին ներկայացնելու նպատակով կամ այն դեպքում, երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է համարվում նրա կողմից հանցագործության կատարումը կամ այն կատարելուց հետո նրա փախուuտը կանխելու համար. (…)»: ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի համաձայն` «Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք: Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով՝ (…) 4) անձին իրավասու մարմին ներկայացնելու նպատակով, երբ առկա է նրա կողմից հանցանք կատարած լինելու հիմնավոր կասկած, կամ երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է հանցանքի կատարումը կամ դա կատարելուց հետո անձի փախուստը կանխելու նպատակով.(…)»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Վարույթի ընթացքում անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոցները կարող են կիրառվել ոչ այլ կերպ, քան սույն օրենսգրքով սահմանված հիմքերով և կարգով: Վարույթի ընթացքում անձին ազատությունից զրկելը չպետք է պատժի նպատակ հետապնդի: 2. Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտրելիս առաջնորդվում է նվազագույնի սկզբունքով: Արգելվում է անձի նկատմամբ ընտրել ավելի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը: (...)4. Անձին կալանավորելը, կալանքի ժամկետը երկարաձգելը, բժշկական հաստատությունում հարկադրաբար տեղավորելը թույլատրվում են միայն դատարանի որոշմամբ` այն դեպքում, երբ անձի օրինական վարքագիծը չի կարող երաշխավորվել հարկադրանքի այլ միջոցներով (…)»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը: 2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝ 1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ 2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ 3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար: 3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները: (…)»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 43-րդ հոդվածի համաձայն՝ «2. Մեղադրյալը պարտավոր է՝ (…) 3) չխոչընդոտել քրեական վարույթին, այդ թվում` ապօրինի չմիջամտել ապացուցման գործընթացին. (…)»։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Կալանքը դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին օրենքով նախատեսված դեպքերում և կարգով ազատությունից զրկելն է` օրենքով և դատարանի այդ որոշմամբ սահմանված ժամկետով: 2. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն անբավարար է սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու համար: (…) 4. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ փաստական հանգամանքների բավարար ամբողջությամբ քննիչի կամ դատախազի կողմից հիմնավորվել և դատարանի կողմից պատճառաբանված հաստատվել են սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով նախատեսված իրավաչափության համապատասխան պայմանները: 5. Կալանքի ժամկետը երկարաձգելիս դատարանի առջև անհրաժեշտ է հիմնավորել նաև վարույթի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքները բացահայտելու նպատակով վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից գործադրված պատշաճ ջանասիրությունը (due diligence), ինչպես նաև տվյալ մեղադրյալի նկատմամբ քրեական հետապնդումը շարունակելու անհրաժեշտությունը: (…)»։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1.Անձին կարելի է կալանքի տակ պահել այնքան ժամանակ, որքան անհրաժեշտ է վարույթի բնականոն ընթացքն ապահովելու համար, և քանի դեռ առկա են անձին կալանքի տակ պահելու հիմքերը, սակայն ամեն դեպքում այդ ժամկետը չի կարող գերազանցել սույն հոդվածով կալանքի տակ պահելու համար սահմանված առավելագույն ժամկետները (…)»։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 286-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Դատարանում խափանման միջոց կիրառելու և կիրառված խափանման միջոցի ժամկետը երկարաձգելու վարույթի առարկան են կազմում մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոցի կիրառման կամ կիրառված խափանման միջոցի ժամկետի երկարաձգման անհրաժեշտությունը և իրավաչափությունը, ավելի մեղմ խափանման միջոցներ կիրառելու հնարավորությունը, (…)»։ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Նարեկ Հարությունյանի գործով 2016 թվականի մարտի 30-ի թիվ ԵԱՆԴ/0081/01/14 որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումն այն մասին, որ առաջին ատյանի դատարանի կողմից անձի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու կամ վերացնելու մասին որոշումների կայացումը և վերջիններիս` վերաքննության կարգով վերանայումը իրականացվում են տարբեր դատավարական գործառույթների շրջանակներում։ Անձի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու կամ վերացնելու մասին ընդհանուր իրավասության դատարանի որոշումը կայացվում է գործի ըստ էության քննության շրջանակներում, իսկ վերաքննիչ դատարանի կողմից նշված ակտերի վերանայումը` ստորադաս դատարանի որոշումների ստուգման և վերանայման վերադաս դատական ատյանի գործառույթի շրջանակներում։ Վերոնշյալի հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ մրցակցող արժեքների` մի կողմից արդարադատության իրականացման դատարանի լիազորության, իսկ մյուս կողմից անձի ազատության իրավունքի և դրան հակակշռող հանրային շահի համարժեք ապահովման անհրաժեշտությունից ելնելով` քննարկվող որոշումների վերաքննիչ վերանայման սահմանները ողջամտորեն պետք է նեղ լինեն մինչդատական վարույթի նկատմամբ դատական վերահսկողության շրջանակներում կալանքի կապակցությամբ կայացվող որոշումների վերանայման սահմաններից։ Մասնավորապես` քննարկվող որոշումների վերանայման շրջանակներում չեն կարող քննարկվել այնպիսի հարցեր, որոնք այս կամ այն չափով առնչվում են գործի ըստ էության լուծմանը։ Այդպիսիք են, օրինակ, հիմնավոր կասկածի առկայության, արարքի որակման, որոշման հիմքում դրված ապացույցների թույլատրելիության հետ կապված հարցերը և այլն։ Վճռաբեկ դատարանն անհրաժեշտ է համարել ընդգծել, որ քննարկվող որոշումների վերաքննիչ վերանայման սահմանների լայն մեկնաբանումը կհանգեցնի կոնկրետ գործով արդարադատություն իրականացնող առաջին ատյանի դատարանի գործունեությանն անհարկի միջամտության և կվտանգի դատավորի ներքին անկախությունը։ Հիմք ընդունելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի վերոհիշյալ իրավական դիրքորոշումը և նկատի ունենալով, որ մեղադրյալ Էրիկ Երվանդյանի վերաբերյալ քրեական գործն ըստ էության քննելու համար ուղարկվել է Առաջին ատյանի դատարան, Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում փաստել, որ առարկայազուրկ է հիմնավոր կասկածի առկայությանը կամ բացակայությանն անդրադառնալը: Վահագն Պողոսյանի գործով 2013 թվականի փետրվարի 15-ի թիվ ԿԴ1/0062/06/12 որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. «Մեղադրյալին վերագրվող արարքի բնույթը և վտանգավորության աստիճանը թեև չեն կարող գնահատվել որպես կալանավորման հիմնավորվածությունը հաստատելու ինքնուրույն հիմք, այնուամենայնիվ դրանք էական նշանակություն ունեն խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս, ինչպես նաև գրավի թույլատրելիության հարցը լուծելիս: Մեղսագրվող հանցանքի ծանրությունը և հետևաբար նաև ակնկալվող պատժի խստությունը հանդիսանում են քրեական վարույթն իրականացնող մարմնից թաքնվելու կամ գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը գնահատելու կարևոր տարրեր և գործի նյութերից բխող մյուս հանգամանքների հետ միասին հնարավորություն են տալիս հիմնավորված ենթադրություններ անել անձի ազատության հիմնարար իրավունքը սահմանափակելու հիմքերի առկայության կամ բացակայության մասին»: Արման Մադաթյանի և Արքա Մադաթյանի գործով 2020 թվականի մայիսի 26-ի թիվ ԱՐԴ/0152/01/19 որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. «[Ո]րպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելիս Վերաքննիչ դատարանի կողմից կայացված դատական ակտը պետք է հիմնված լիներ ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների վրա և ունենար պատճառաբանվածության առավել բարձր չափանիշ։ Հակառակ մոտեցումը (…) կարող է իր բացասական ազդեցությունը թողնել առաջին ատյանի դատարանում հիմնական քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա` դրանով իսկ սահմանափակելով առաջին ատյանի դատարանի ներքին անկախությունը»։ Անդրադառնալով կալանավորման հիմքերի շարունակական կիրառման բացակայության վերաբերյալ Բողոքաբերի հատուկ վերանայման բողոքում բերված փաստարկներին և գնահատման ենթարկելով գործի նյութերը՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ քրեական գործի նյութերում առկա են համապատասխան տեղեկություններ և փաստեր, որոնք թույլ են տալիս հիմնավորված ենթադրություն կատարել այն մասին, որ դեռևս պահպանվում է ազատության մեջ մնալու դեպքում մեղադրյալի ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման հավանականությունը և այն կանխել հնարավոր է միայն վերջինիս ազատության իրավունքի սահմանափակմամբ։ Մասնավորապես՝ քրեական վարույթին խոչընդոտելու մտավախությունը, թեպետ ոչ նույն կենսունակությամբ, սակայն դեռևս շարունակում է առկա լինել։ Նշյալ եզրահանգման համար Վերաքննիչ դատարանը կարևորում է մեղադրյալին մեղսագրվող արարքի բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, կատարման հանգամանքները, եղանակը և նպատակը, սպասվող պատժի խստությունը, որպիսի տվյալները, Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ, էականորեն բարձրացնում են ազատության մեջ մնալու դեպքում մեղադրյալի կողմից ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման հավանականությունը։ Վերաքննիչ դատարանն ընդգծում է հետևյալ հանգամանքները՝ - Է.Երվանդյանին վերագրվող հանցագործության բնույթը, վտանգավորության աստիճանը և ակնկալվող պատժի խստությունը, - նախնական դատալսումները նոր են սկսվել և դեռևս չեն հետազոտվել գործով ձեռք բերված բոլոր ապացույցները, -մեղադրյալի և վարույթին օժանդակող անձանց միջև առկա փոխհարաբերությունների բնույթը։ Հիմք ընդունելով վերոշարադրյալ հանգամանքները, դրանց վերլուծության արդյունքում ձևավորված դատողությունների և իրավական դիրքորոշումների համակցությամբ հաշվի առնելով քրեական գործի առանձնահատկությունները, ինչպես նաև Էրիկ Երվանդյանի ենթադրյալ վարքագծի դրսևորումները, նրան վերագրվող արարքի բնույթն ու կալանքի համար հիմք հանդիսացած հանգամանքները՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ գործի քննության տվյալ փուլում կալանքից զատ որևէ այլ խափանման միջոցով ողջամտորեն հնարավոր չէ ապահովել մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը: Միևնույն ժամանակ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է նաև, որ որպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելու համար անհրաժեշտ է ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների առկայություն։ Հակառակ մոտեցումը, Վերաքննիչ դատարանի համոզմամբ, կարող է իր բացասական ազդեցությունը թողնել Առաջին ատյանի դատարանում հիմնական քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա` դրանով իսկ սահմանափակելով վերջինիս ներքին անկախությունը։ Մինչդեռ, տվյալ դեպքում ներկայացված հատուկ վերանայման բողոքում այդպիսի ծանրակշիռ փաստական հանգամանքներ չեն մատնանշվել։ Ամփոփելով վերոշարադրյալը՝ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ սույն գործով Առաջին ատյանի դատարանը թույլ չի տվել գործի ելքի վրա ազդեցություն ունեցող դատական սխալ, գործով ըստ էության կայացրել է ճիշտ լուծող դատական ակտ, որը բեկանելու իրավաչափ հիմքեր չկան: Հետևաբար, վիճարկվող որոշումը պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ մեղադրյալ Էրիկ Երվանդյանի պաշտպան Կ.Մարգարյանի հատուկ վերանայման բողոքը՝ մերժել: Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ, 362-րդ, 393-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը Ո Ր Ո Շ Ե Ց Մեղադրյալ Էրիկ Արսենի Երվանդյանի պաշտպան Կ.Մարգարյանի հատուկ վերանայման բողոքը մերժել՝ թիվ ԵԴ1/3942/01/24 վարույթով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի հունվարի 10-ի որոշումը թողնելով անփոփոխ։ Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` այն ստանալու օրվանից հետո 15-օրյա ժամկետում: ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Լ.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ |
|---|---|
| Դատական ակտի ամսաթիվը | 17-02-2025 |
Գործը հանձնվել է գրասենյակ
| Ամսաթիվ | 11-04-2025 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 74 |
Գործն ուղարկվել է
| Գործն ուղարկվել է | 11-04-2025 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 74 |
| Ուր | Երևանի քրեական դատարան |
| Գրության համարը | 30209/25 |