ԵԴ1/3969/01/24

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

Ո Ր Ո Շ Ո Ւ Մ

Երևան քաղաքի առաջին ատյանի
ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան,
նախագահող դատավոր՝ Գ.Գասպարյան


2026 թվականի մայիսի 05-ին Երևան քաղաքում

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան), նախագահությամբ դատավոր՝ Մ․Կիրակոսյանի, մասնակցությամբ (գրավոր ընթացակարգի շրջանակներում)՝ մեղադրյալ Գուրգեն Գագիկի Խուրշուդյանի պաշտպան Ելենա Սարգսյանի, գրավոր ընթացակարգով քննության առնելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (այսուհետ նաև՝ Առաջին ատյանի դատարան)՝ 2026 թվականի մարտի 25-ի որոշման դեմ պաշտպան Ելենա Սարգսյանի հատուկ վերանայման վերաքննիչ բողոքը և դրա հիման վրա ստացված թիվ ԵԴ1/3969/01/24 վարույթի նյութերը,

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

1․ Հատուկ վերանայման վարույթի դատավարական նախապատմությունը.
1.1. Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2026 թվականի մարտի 25-ի որոշմամբ՝ մեղադրյալ Գուրգեն Գագիկի Խուրշուդյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանավորումը երկարաձգվել է 3 (երեք) ամիս ժամանակով՝ մինչև 2026 թվականի հուլիսի 27-ը։
1.2. Առաջին ատյանի դատարանի վերոնշյալ որոշման դեմ հատուկ վերանայման բողոք է ներկայացրել մեղադրյալ Գուրգեն Գագիկի Խուրշուդյանի պաշտպան Ելենա Սարգսյանը:
1.3. Թիվ ԵԴ1/3969/01/24 քրեական գործի նյութերը Վերաքննիչ դատարանում ստացվել են 2026 թվականի ապրիլի 18-ին, որը 2026 թվականի ապրիլի 20-ին փաստացի հանձնվել է նախագահող դատավորի աշխատակազմին:
1․4․ Վերաքննիչ դատարանի 2026 թվականի ապրիլի 23-ի որոշմամբ հատուկ վերանայման բողոքն ընդունվել է վարույթ և սահմանվել դատական վարույթի իրականացման գրավոր ընթացակարգ՝ դատական ակտի կայացման օր նշանակելով 2026 թվականի մայիսի 05-ը։
1․5․ Հատուկ վերանայման բողոքի պատասխան չի ներկայացվել։

2․ Հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերը, փաստարկները և պահանջը.
Հատուկ վերանայման բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում՝ ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.
2․1․ Բողոքաբերը վկայակոչելով Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ, 116-րդ, 21-րդ, 349-րդ, 354-րդ, 362-րդ, 389-րդ հոդվածների իրավակարգավորումները՝ ՀՀ վճռաբեկ, Մարդու իրավունքների եվրոպական և Սահմանադրական դատարանների կողմից տրված մեկնաբանությունները՝ մասնավորապես նշել է․ «[Ս]տորադաս ատյանի դատարանը թույլ է տվել քրեադատավարական օրենքի էական խախտում, այն է՝ խախտել են քրեական վարույթի անձի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության, կողմերի հավասարության և մրցակցության դատավարական սկզբունքները, որը դրսևորվել է հետևյալով` մեղադրյալ Գուրգեն Գագիկի Խուրշուդյանի նկատմամբ կիրառվել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված առավել խիստ հարկադրանքի միջոց` կալանք, այն դեպքում, երբ գործի հանգամանքներում անձի պատշաճ վարքագիծը հնարավոր է ապահովել այլընտրանքային խափանման միջոցներով։
…
Անդրադառնալով մեղադրյալի կողմից ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով դրված պարտականությունների չկատարման հավանականությանը` արձանագրում ենք, որ քրեական վարույթի շրջանակներում կատարվել է մի շարք քննչական և ապացուցողական գործողություններ, մեղադրյալը ընդունել է իր մեղադրանքը, զղջում է, նախաքննությունը ավարտված է, ամբողջականացվել են քրեական վարույթին վերաբերելի ապացույցները, գործը գտնվում է դատարանում։
Մեր գնահատմամբ վարույթի սույն փուլում մեղադրյալի կողմից վարույթի բնականոն ընթացքին ապօրինի միջամտելու հավանականությունը նվազ է: Մեղադրյալը որևիցե կերպ չի կարող ազդել գործում առկա ապացույցներին։ Ինչ վերաբերվում է գործով անցնող անձանց, ապա վերջիններս նախաքննության ընթացքում հարցաքննվել են, տեղեկացվել են սուտ ցուցմունք տալու, ցուցմունք տալուց հրաժարվելու դեպքում քրեական պատասխանատվության մասին, հանգամանքները, որոնք հակակշիռ են գնահատելու մեղադրյալի հնարավոր ազդեցությունը վարույթով ներգրավված անձանց վրա։
Դատարանը գտել է, որ առկա է նաև փախուստի դիմելու հավանականությունը։ Անդրադառնալով մեղադրյալ Գուրգեն Գագիկի Խուրշուդյանի կողմից փախուստի դիմելու հավանականությանը, ապա արձանագրում ենք, որ վերջինս Հայաստանի Հանրապետությունում ապրում է ընտանիքի հետ, ունի մշտական բնակության վայր, ազգակիցներ, այսինքն ունի բավական ամուր սոցիալական կապեր, որի պարագայում բացառվում է վերջինիս փախուստի ռիսկայնությունը։ Ինչ վերաբերվում է դատական նիստերին չգալուն, անձը տեղեկացված չի եղել դատական նիստերի մասին, այն հեռախոսահամարը, որը որ քրեական գործում նշված է մեղադրյալի անձնական տվյալներում չի համապատասխանում իրականությանը, քանզի մեղադրյալի բջջային համարը այլ է։ Այն ժամանակահատվածը, երբ մեղադրյալը եղել է հետախուզման մեջ, այդ ընթացքում թույլ է տվել վարչական իրավախախտումներ, պարեկային ծառայողների կողմից ենթարկվել է վարչական տույժի, մեկ այլ քրեական գործով ներգրավված է եղել, սակայն ոչ մի դեպքում իրեն չեն տեղեկացրել, որ հետախուզման մեջ է։ Երբ այդ մասին տեղեկացել է, ինքնակամ ներկայացել է ոստիկանություն։
Անձի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի անհրաժեշտությունը պետք է հիմնավորվի ապահովելով արդարացի հավասարակշռություն հասարակության ընդհանուր շահի և անհատի հիմնարար իրավունքների միջև, և որը պետք է բխի անձի՝ ազատությունից զրկելու հետ կապված կիրառվող միջոցի և հետապնդվող նպատակների միջև համամասնության ողջամիտ հարաբերակցության անհրաժեշտությունից։ Այսինքն, ոչ միայն պետք է հիմնավորվի կալանքի հիմքերի իրավաչափության պայմանները, այլև այն կիրառելու անվերապահ անհրաժեշտությունը, հակառակ մեկնաբանման դեպքում օրենսդիրը չէր առանձնացնի նվազագույնի սկզբունքը և անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտրելիս առաջնությունը չէր տա նվազագույնի սկզբունքով առաջնորդվելու անհրաժեշտությանը։ Օրենսդիրը պահանջում է նաև անդրադառնալ ավելի մեղմ խափանման միջոցի կիրառման հնարավորությանը, ապա և հիմնավորել, թե ինչու այն ի զորու չի լինի ապահովելու մեղադրյալի իրավաչափ վարքագիծը։ Այսինքն՝ նախ պետք է հերքվի առավել մեղմ խափանման միջոցի կիրառելիության հնարավորությունը, որից հետո նաև պատճառաբանվի, թե նույնիսկ միջնորդությունը իրավաչափ լինելու պարագայում, ինչու է քաղաքացիական հասարակության մեջ անհրաժեշտություն առաջացել անձին կալանավորելու, ինչով է պայմանավորված վերջինիս անազատության մեջ պահելու անհրաժեշտություն։
Եթե սույն հանգամանքները Դատարանի կողմից պատշաճ գնահատվեին, ապա կարձանագրվեր, որ վարույթի սույն փուլում մեղադրյալ Գուրգեն Գագիկի Խուրշուդյանի պատշաճ վարքագիծը հնարավոր է ապահովել առավել մեղմ խափանման միջոցով/միջոցներով։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված հիմքերի առկայության վերաբերյալ դատարանի հետևությունը պետք է հիմնավորված լինի գործում առկա համապատասխան փաստերով և ապացույցներով: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված խափանման միջոցի կիրառման հիմքերը չեն կարող այնպես մեկնաբանվել և կիրառվել, որ անձին կալանավորելու մասին դատական ակտը պատճառաբանելու համար ընդամենը բավարար լինի ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված իրավական ձևակերպումների վկայակոչումը կամ վերարտադրումը: Հակառակ պարագայում անձի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության սահմանադրական իրավունքի սահմանափակման իրավաչափության դատական երաշխիքը կլինի պատրանքային, իսկ հիմնական իրավունքը փաստացի կբովանդակազրկվի: Անձին ազատելու առնչությամբ դատարանի կողմ կամ դեմ հիմնավորումները չպետք է լինեն ընդհանուր և վերացական:
Մինչդեռ սույն գործի շրջանակներում Առաջին ատյանի դատարանը սահմանափակվել է զուտ վերացական, բացառելով պաշտպանական կողմի՝ միջնորդությունը հերքող փաստերի ուսումնասիրումը և վերլուծությունը, դատական ակտը հիմնավորել է միայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված խափանման միջոցի կիրառման հիմքերը մատնանշելով և հայտնելով, որ այդ հիմքերը առկա են:
Ուստի նման պարագայում սույն բողոքարկելի որոշմամբ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված նորմին տրված մեկնաբանությունները ուղղակի հակասում են Վճռաբեկ դատարանի խափանման միջոցների կիրառման հիմքերին, դատարանի կողմից դրանց պատշաճ վերլուծության և գնահատման պարտականությանը վերաբերող նախադեպային մեկնաբանություններին:
Բողոքարկվող դատական ակտով Դատարանն չի անդրադարձել այլընտրանքային խափանման միջոց կիրառելու մասով պաշտպանական կողմի բերած միջնորդությանը, ինչը ևս կոպտագույն խախտում է։
Կալանքը քրեական գործերի քննության ընթացքում կիրառվող խափանման միջոցներից ամենախիստն է, քանի որ դրա էությունն անձին հասարակությունից մեկուսացնելն է, որի արդյունքում առավելագույն չափով սահմանափակվում է մարդու սահմանադրական իրավունքներն ու ազատությունները, այդ թվում և հիմնականում այնպիսի կարևոր իրավունք, ինչպիսին ազատության իրավունքն է:
Այսպիսով, վերլուծելով վերը նշված փաստական հանգամանքները ակնհայտ է դառնում, որ մեղադրյալ Գուրգեն Գագիկի Խուրշուդյանի նկատմամբ կալանավորումից զատ՝ վերջինիս օրինական վարքագիծը ապահովելու համար բավարար կլիներ նաև այլընտրանքային խափանման միջոցի, այն է՝ բացակայելու արգելքի կիրառմամբ ապահովել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն, իսկ հակառակի վերաբերյալ ստորադաս դատարանի կողմից, որևէ ծանրակշիռ հիմնավորում չի ներկայացվել։
[Ս]տորադաս ատյանի դատարանը թույլ է տվել քրեադատավարական օրենքի էական խախտում, այն է՝ խախտել են քրեական վարույթի անձի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության, կողմերի հավասարության և մրցակցության դատավարական սկզբունքները, որը դրսևորվել է հետևյալով` մեղադրյալ Գուրգեն Գագիկի Խուրշուդյանի նկատմամբ կիրառվել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված առավել խիստ հարկադրանքի միջոց` կալանք, այն դեպքում, երբ գործի հանգամանքներում անձի պատշաճ վարքագիծը հնարավոր է ապահովել այլընտրանքային խափանման միջոցներով։ …»:
2․2․ Վերոգրյալի հիման վրա բողոք բերած անձը խնդրել է ամբողջությամբ բավարարել հատուկ վերանայման վերաքննիչ բողոքը, բեկանել Առաջին ատյանի դատարանի 25.03.2026 թվականի որոշումը, կայացնել դրան փոխարինող դատական ակտ, այն է՝ մեղադրյալ Գուրգեն Գագիկի Խուրշուդյանի նկատմամբ կիրառել այլընտրանքային խափանման միջոց, այն է՝ բացակայելու արգելք:

3․ Հատուկ վերանայման բողոքների քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստական հանգամանքները.
3․1․ Մեղադրյալ Գուրգեն Գագիկի Խուրշուդյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 255-րդ հոդվածի 1-ին մասով 7 դրվագ և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 255-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով այն բանի համար, որ (մեջբերվում է մեղադրական եզրակացության եզրափակիչ մասից)․ «[Գուրգեն Խուրշուդյանը] 2022 թվականի նոյեմբերի 28-ից մինչև 2024 թվականի նոյեմբերի 16-ն ընկած ժամանակահատվածում խաբեությամբ և վստահությունը չարաշահելու եղանակով մանր և խոշոր չափերի հափշտակություններ կատարելու դիտավորությամբ, Էմին Վարազդատի Սարգսյանից հափշտակել է 300.000 ՀՀ դրամ արժողությամբ «SAMSUNG S21 ULTRA» մոդելի բջջային հեռախոսը, Սոնա Միհրանի Հակոբյանից հափշտակել է 300.000 ՀՀ դրամ գումար, Գևորգ Էդուարդի Գզիրյանից՝ 120.000 ՀՀ դրամ գումար, Նաիրուհի Վաչագանի Հարությունյանից՝ 20.000 ՀՀ դրամ գումար, Արտյոմ Գևորգի Արևիկյանից՝ 30.000 ՀՀ դրամ գումար, Մարիամ Հրայրի Հայրապետյանից՝ 50.000 ՀՀ դրամ գումար, Թամարա Գառնիկի Սարուխանյանից՝ 60.000 ՀՀ դրամ գումար և Քրիստինե Միքայելի Գևորգյանից՝ 4.830.000 ՀՀ դրամ գումար։
Այսպես. Գուրգեն Գագիկի Խուրշուդյանը, ծանոթանալով Էմին Սարգսյանի կողմից «List.am» կայքում տեղադրված «SAMSUNG S21 ULTRA» մոդելի բջջային հեռախոս վաճառելու մասին հայտարարությանը, ունենալով «SAMSUNG S21 ULTRA» մոդելի բջջային հեռախոսը խաբեությամբ հափշտակելու նախնական դիտավորություն ներկայացել է «Արման» կեղծանվամբ՝ թաքցնելով իր իրական անունը, 2022 թվականի նոյեմբերի 28-ին` ժամը 11:00-ի սահմաներում, 077-07-91-15 հեռախոսահամարից զանգահարել է Է.Սարգսյանի 093-74-74-07 հեռախոսահամարին` հայտնելով բջջային հեռախոսը գնելու ցանկություն: Այնուհետև, պայմանավորվածության համաձայն, Երևան քաղաքի Ն.Ստեփանյան փողոցի վրա գործող «50/50» խանութի մոտակայքում հանդիպել է Է.Սարգսյանին և հանցավոր մտադրությունն ավարտին հասցնելու նպատակով իր իրական մտադրությունների մասին լռելով՝ հարազատներին ցույց տալու պատրվակով վերցրել է բջջային հեռախոսը և հեռացել՝ այդ կերպ խաբեությամբ և վստահությունը չարաշահելու եղանակով մանր չափերի հափշտակություն կատարելու դիտավորությամբ հափշտակելով Էմին Սարգսյանին պատկանող 300.000 ՀՀ դրամ արժողությամբ SAMSUNG S21 ULTRA» մոդելի 35654476125165 գործարանային համարի բջջային հեռախոսը։
Այսինքն՝ Գուրգեն Գագիկի Խուրշուդյանին մեղսագրվում է հանցավոր արարքի կատարում, որը նախատեսված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 255-րդ հոդվածի 1-ին մասով։
Բացի այդ, Գուրգեն Գագիկի Խուրշուդյանը, ուրիշի գույքի հափշտակություն կատարելու նախնական դիտավորությամբ, իրականությունը խեղաթյուրելով, «Ֆեյսբուք» սոցիալական կայքում գրանցված «Գուգ Խուրշուդյան» անվամբ կայքէջում վարձակալությամբ բնակարան տրամադրելու վերաբերյալ հայտարարություն է տեղադրել, որի հիման վրա 2023 թվականի ապրիլի 03-ին՝ ժամը 18:28-ին, Գևորգ Գզիրյանն 041-88-88-58 հեռախոսահամարից զանգահարել է Գ.Խուրշուդյանի անվամբ գրանցված 043-19-96-79 հեռախոսահամարին: Գուրգեն Խուրշուդյանը, ներկայանալով իր անվամբ և ազգանվամբ, ինչպես նաև որպես Երևան քաղաքի Կիևյան հասցեի բնակարաններից մեկը վարձակալության հանձնելու իրավասություն ունեցող անձ, հանցագործությունը ավարտին հասցնելու և անձին մոլորության մեջ գցելու նպատակով հայտնել է, որ ինքը գտնվում է դիրքերում և բնակարանն այլ անձինք ևս ցանկանում են վարձակալել՝ բնակարանը Գևորգ Գզիրյանին վարձակալությամբ տրամադրելու պատրվակով պահանջելով որպես կանխավճար փոխանցել բնակարանի մեկ ամսվա վարձավճարը` 120.000 ՀՀ դրամ: Վերջինիս վստահություն ներշնչելու նպատակով ուղարկել է իր թիվ «AT0607471» համարի անձնագրի լուսանկարը, ինչից հետո, ձեռք բերված պայմանավորվածության համաձայն, Գևորգ Գզիրյանն Գ.Խուրշուդյանի տրամադրած «Հայեկոնոմբանկ» ԲԲ ընկերության 905121020275120 բանկային հաշվին փոխանցել է 120.000 ՀՀ դրամ՝ չտրամադրելով բնակարանը այդ կերպ խաբեությամբ և վստահությունը չարաշահելու եղանակով Գևորգ Գզիրյանից հափշտակել է 120.000 ՀՀ դրամ՝ վերջինիս պատճառելով մանր չափերի գույքային վնաս: Այսինքն՝ Գուրգեն Գագիկի Խուրշուդյանին մեղսագրվում է հանցավոր արարքի կատարում, որը նախատեսված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 255-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
Բացի այդ, Գուրգեն Գագիկի Խուրշուդյանը, ուրիշի գույքի հափշտակություն կատարելու նախնական դիտավորությամբ, իրականությունը խեղաթյուրելով, «ֆեյսբուք» սոցիալական կայքում վարձակալությամբ բնակարան տրամադրելու վերաբերյալ հայտարարություն է տեղադրել, որի հիման վրա Նաիրուհի Հարությունյանն իր 077-31-16-64 հեռախոսահամարից զանգահարել է Գ.Խուրշուդյանի կողմից տեղադրված 098-86-38-93 հեռախոսահամարին։ Գուրգեն Խուրշուդյանը, ներկայանալով իր անվամբ և ազգանվամբ, ինչպես նաև Երևան քաղաքի Պարույր Սևակ 106 հասցեի բնակարաններից մեկը վարձակալության հանձնելու իրավասություն ունեցող անձ, հանցագործությունն ավարտին հասցնելու անձին մոլորության մեջ գցելու նպատակով հաղորդել է իրականում գոյություն չունեցող կեղծ տվյալներ, որ բնակարանն այլ անձինք ևս ցանկանում են վարձակալել` բնակարանը Նաիրուհի Հարությունյանին վարձակալությամբ տրամադրելու պատրվակով պահանջելով որպես կանխավճար փոխանցել 20.000 ՀՀ դրամ: Վերջինիս վստահություն ներշնչելու նպատակով ուղարկել է իր թիվ «AT0607471» համարի անձնագրի լուսանկարը: Ձեռք բերված պայմանավորվածության համաձայն՝ 2024 թվականի սեպտեմբերի 3-ին՝ ժամը 10:04-ին, Նաիրուհի Հարությունյանը Գ. Խուրշուդյանին պատկանող «Ի դրամ» դրամապանակի 950172631 հաշվին փոխանցել է 20.000 ՀՀ դրամ՝ չտրամադրելով բնակարանը այդ կերպ խաբեությամբ և վստահությունը չարաշահելու եղանակով Նաիրուհի Հարությունյանից հափշտակել է 20.000 ՀՀ դրամ՝ չտրամադրելով բնակարանը վերջինիս պատճառել է մանր չափերի գույքային վնաս:
Այսինքն՝ Գուրգեն Գագիկի Խուրշուդյանին մեղսագրվում է հանցավոր արարքի կատարում, որը նախատեսված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 255-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
Բացի այդ, Գուրգեն Գագիկի Խուրշուդյանը, ուրիշի գույքի հափշտակություն կատարելու դիտավորությամբ, իրականությունը խեղաթյուրելով «ֆեյսբուք» սոցիալական կայքում վարձակալությամբ բնակարան տրամադրելու վերաբերյալ հայտարարություն է տեղադրել, որի հիման վրա 2024 թվականի սեպտեմբերի 2-ին՝ ժամը 22:24-ին, Արտյոմ Արևիկյանն 094-72-98-14 հեռախոսահամարից զանգահարել է Գ.Խուրշուդյանի կողմից տեղադրված 098-86-38-93 հեռախոսահամարին: Գուրգեն Խուրշուդյանը, ներկայանալով իր անվամբ և ազգանվամբ, ինչպես նաև Երևան քաղաքի Զեյթուն վարչական շրջանում գտնվող «Երևան Սիթի» սուպերմարկետի հարևանությամբ գտնվող «Մեկ» կահույք-սրահի մոտ գտնվող բնակարաններից մեկը վարձակալության հանձնելու իրավասություն ունեցող անձ, հանցագործությունն ավարտին հասցնելու և անձին մոլորության մեջ գցելու նպատակով հաղորդել է իրականում գոյություն չունեցող կեղծ տվյալներ, որ բնակարանն այլ անձինք ևս ցանկանում են վարձակալել։ Այնուհետև, Արտյոմ Արևիկյանի մոտ վստահություն առաջացնելու նպատակով «WhatsApp» հավելվածի միջոցով ուղարկել է բնակարանի լուսանկարները և Ա.Արևիկյանի պահանջով իր թիվ «AT0607471» համարի անձնագրի լուսանկարը՝ բնակարանը վերջինիս վարձակալությամբ տրամադրելու պատրվակով պահանջելով 30.000 ՀՀ դրամ փոխանցել կանխավճար: Ձեռք բերված պայմանավորվածության համաձայն՝ 2024 թվականի սեպտեմբերի 2-ին՝ ժամը 22:48-ին, Արտյոմ Արևիկյանը Գ.Խուրշուդյանին պատկանող «Ի դրամ» դրամապանակի 495860151 հաշվին փոխանցել է 30.000 ՀՀ դրամ՝ չտրամադրելով բնակարանը՝ այդ կերպ խաբեությամբ և վստահությունը չարաշահելու եղանակով Արտյոմ Արևիկյանից հափշտակել է 30.000 ՀՀ դրամ՝ վերջինիս պատճառելով մանր չափերի գույքային վնաս:
Այսինքն՝ Գուրգեն Գագիկի Խուրշուդյանին մեղսագրվում է հանցավոր արարքի կատարում, որը նախատեսված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 255-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
Բացի այդ, Գուրգեն Գագիկի Խուրշուդյանը, ուրիշի գույքի հափշտակություն կատարելու դիտավորությամբ, իրականությունը խեղաթյուրելով «ֆեյսբուք» սոցիալական կայքում վարձակալությամբ բնակարան տրամադրելու վերաբերյալ հայտարարություն է տեղադրել, որի հիման վրա 2024 թվականի սեպտեմբերի 10-ին՝ ժամը 09:58-ին, Մարիամ Հայրապետյանն 097-58-39-58 հեռախոսահամարից զանգահարել է Գ.Խուրշուդյանի կողմից տեղադրված 098-86-38-93 հեռախոսահամարին: Գուրգեն Խուրշուդյանը, ներկայանալով իր անվամբ և ազգանվամբ, ինչպես նաև Երևան քաղաքի Ավան վարչական շրջանում գտնվող Հովհաննիսյան թաղամասում գտնվող բնակարաններից մեկը վարձակալության հանձնելու իրավասություն ունեցող անձ, հանցագործությունն ավարտին հասցնելու և անձին մոլորության մեջ գցելու նպատակով հաղորդել է իրականում գոյություն չունեցող կեղծ տվյալներ, որ բնակարանն այլ անձինք ևս ցանկանում են վարձակալել: Այնուհետև, Մարիամ Հայրապետյանի մոտ վստահություն ներշնչելու նպատակով «Telegram» հավելվածի միջոցով ուղարկել է իր թիվ «AT0607471» համարի անձնագրի լուսանկարը բնակարանը վերջինիս վարձակալությամբ տրամադրելու պատրվակով պահանջելով որպես կանխավճար փոխանցել 50.000 ՀՀ դրամ։ Ձեռք բերված պայմանավորվածության համաձայն՝ 2024 թվականի սեպտեմբերի 10-ին՝ ժամը 10:42-ին, Մարիամ Հայրապետյանը Գ.Խուրշուդյանին պատկանող «Ի դրամ» դրամապանակի 804122212 հաշվին փոխանցել է 50.000 ՀՀ դրամ` չտրամադրելով բնակարանը այդ կերպ խաբեությամբ և վստահությունը չարաշահելու եղանակով Մարիամ Հայրապետյանից հափշտակել է 50.000 ՀՀ դրամ՝ վերջինիս պատճառելով մանր չափերի գույքային վնաս: Այսինքն՝ Գուրգեն Գագիկի Խուրշուդյանին մեղսագրվում է հանցավոր արարքի կատարում, որը նախատեսված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 255-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
Բացի այդ, Գուրգեն Գագիկի Խուրշուդյանը, ուրիշի գույքի հափշտակություն կատարելու դիտավորությամբ, իրականությունը խեղաթյուրելով «ֆեյսբուք» սոցիալական կայքում վարձակալությամբ՝ բնակարան տրամադրելու վերաբերյալ հայտարարություն է տեղադրել, որի հիման վրա 2024 թվականի նոյեմբերի 16-ին` ժամը 13:30-ի սահմաններում, Թամարա Սարուխանյանն իր 098-47-48-98 հեռախոսահամարից զանգահարել է Գ.Խուրշուդյանի կողմից տեղադրված 098-70-05-46 հեռախոսահամարին: Գուրգեն Խուրշուդյանը, ներկայանալով «Արման» կեղծանվամբ` թաքցնելով իր իրական անունը, ինչպես նաև Երևան քաղաքի Վաղարշյան 22 հասցեի բնակարաններից մեկը վարձակալության հանձնելու իրավասություն ունեցող անձ, հանցագործությունն ավարտին հասցնելու և անձին մոլորության մեջ գցելու նպատակով հաղորդել է իրականում գոյություն չունեցող կեղծ տվյալներ, որ բնակարանն որ բնակարանն այլ անձինք ևս ցանկանում են վարձակալել՝ բնակարանը վերջինիս վարձակալությամբ տրամադրելու պատրվակով պահանջելով որպես կանխավճար փոխանցել 60.000 ՀՀ դրամ: Ձեռք բերված պայմանավորվածության համաձայն՝ 2024 թվականի նոյեմբերի 16-ին` ժամը 13:59-ին, Թամարա Սարուխանյանը Գ.Խուրշուդյանի տրամադրած «Այդի» ՓԲ ընկերության 4318290091789756 բանկային հաշվին փոխանցել է 60.000 ՀՀ դրամ չտրամադրելով բնակարանը այդ կերպ խաբեությամբ և վստահությունը չարաշահելու եղանակով Թամարա Սարուխանյանից հափշտակել է 60.000 ՀՀ դրամ` վերջինիս պատճառելով մանր չափերի գույքային վնաս:
Այսինքն՝ Գուրգեն Գագիկի Խուրշուդյանին մեղսագրվում է հանցավոր արարքի կատարում, որը նախատեսված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 255-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
Բացի այդ, Գուրգեն Գագիկի Խուրշուդյանը, ուրիշի գույքի հափշտակություն կատարելու դիտավորությամբ, իրականությունը խեղաթյուրելով «ֆեյսբուք» սոցիալական կայքում վարձակալությամբ բնակարան տրամադրելու վերաբերյալ հայտարարություն է տեղադրել, որի հիման վրա 2024 թվականի օգոստոսի 25-ին՝ ժամը 10:53-ի սահմաններում Սոնա Հակոբյանն իր 099-99-69-79 հեռախոսահամարից զանգահարել է Գ.Խուրշուդյանի կողմից տեղադրված 098-86-38-93 հեռախոսահամարին։ Գուրգեն Խուրշուդյանը, ներկայանալով իր անվամբ և ազգանվամբ, ինչպես նաև Երևան քաղաքի Մայիսի 9 փողոցի 1-ին շենք հասցեի բնակարաններից մեկը վարձակալության հանձնելու իրավասություն ունեցող անձ, անձին մոլորության մեջ գցելու և վստահություն առաջացնելու համար «WhatsApp» հավելվածի միջոցով ուղարկել է իր թիվ «AT0607471 համարի անձնագրի և բնակարանի լուսանկարները։ Հանցագործությունն ավարտին հասցնելու նպատակով, ձեռք բերված պայմանավարվածության համաձայն, Սոնա Հակոբյանը 2024 թվականի օգոստոսի 25-ին՝ ժամը 12:36-ին Գ.Խուրշուդյանին պատկանող «Իդրամ» դրամապանակի 360794909 հաշվին փոխանցել է 40.000 ՀՀ դրամ, այնուհետև վերջինս խնդրել է ավելացնել կանխավճարի գումարը և Սոնա Հակոբյանը նույն օրը՝ ժամը 15:32-ին նույն հաշվին փոխանցել է ևս 30.000 ՀՀ դրամ: Այնուհետև 2024 թվականի օգոստոսի 26-ին բնակարանի բանալիները վերցնելու նպատակով նույն օրը՝ ժամը 12:10-ին, Գ.Խուրշուդյանին պատկանող «Իդրամ» դրամապանակի 360794909 հաշվին փոխանցել է 230.000 ՀՀ դրամ՝ չտրամադրելով բնակարանը՝ այդ կերպ խաբեությամբ և վստահությունը չարաշահելու եղանակով Սոնա Հակոբյանից հափշտակել է 300.000 ՀՀ դրամ՝ վերջինիս պատճառելով մանր չափերի գույքային վնաս:
Այսինքն՝ Գուրգեն Գագիկի Խուրշուդյանին մեղսագրվում է հանցավոր արարքի կատարում, որը նախատեսված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 255-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
Բացի այդ, Գուրգեն Գագիկի Խուրշուդյանը, ուրիշի գույքի հափշտակություն կատարելու նախնական դիտավորությամբ, խաբեությամբ և վստահությունը չարաշահելու եղանակակով «List.am» կայքում բնակարանի վաճառքի վերաբերյալ հայտարարություն է տեղադրել, որի հիման վրա 2023 թվականի մարտի 1-ին ժամը 18:02-ին Կարեն Գրիգորյանն իր 041-46-68-30 հեռախոսահամարից զանգահարել է Գ.Խուրշուդյանի կողմից տեղադրված 091-42-02-02 հեռախոսահամարին: Այնուհետև Գուրգեն Խուրշուդյանը, ներկայանալով իր անվամբ և ազգանվամբ, ինչպես նաև իրականում գոյություն չունեցող կեղծ տվյալներ հաղորդելով՝ Երևան քաղաքի Մոլդովական փողոց 46-րդ շենքի 1-ին հասցեի բնակարանը վաճառելու իրավասություն ունեցող անձ՝ կոնկրետ փաստերը ձևախեղելով, անձին դիտավորությամբ մոլորության մեջ գցելու և վստահությունը չարաշահելու նպատակով տեղեկատվական տեխնոլոգիաների օգտագործման միջոցով համացանցից ներբեռնել է անշարժ գույքի նկատմամբ իրավունքի գրանցման վկայականի ձևանմուշ որտեղ որպես անշարժ գույքի սեփականատեր նշել է իր անունը, հայրանունը և ազգանունը: Այնուհետև հանցագործությունն ավարտին հասցնելու նպատակով Երևան քաղաքի Մոլդովական փողոցի, 46-րդ շենքի 1-ին հասցեի բնակարանը ցույց տալու համար հանդիպել է Կարեն Գրիգորյանին և վերջինիս կնոջը՝ Քրիստինե Գևորգյանին, որտեղ Գ.Խուրշուդյանը ջիներիս վստահություն ներշնչելու նպատակով նրանց է ներկայացրել Անուշ Ալբերտի Խուրշուդյանին սեփականության իրավունքով պատկանող բնակարանի արդեն իսկ որպես բնակարանի սեփականատեր կեղծված իր անձնական տվյալներով սեփականության վկայականը, որով Կ.Գրիգորյանին և Ք.Գևորգյանին հավաստիացնելով, որ բնակարանի սեփականատեր է հանդիսանում է ինքը բնակարանի վերջիններիս վաճառելու պատրվակով պահանջել է կանխավճար: Ձեռք բերված պայմանավորվածության համաձայն՝ 2023 թվականի մարտի 1-ին Քրիստինե Գևորգյանը Գ.Խուրշուդյանի պահանջով բնակարանում նրան կանխիկ առձեռն տվել է 1.700.000 ՀՀ դրամ գումար, որի ժամանակ Գ.Խուրշուդյանը վերջիններիս մոտ արդեն իսկ ձեռք բերած վստահությունն ավելի ամրապնդելու և ապագա իրադարձությունների կապակցությամբ իրական մտադրության մասին լռելով առաջարկել է ձեռագիր գրել փոխառության պայմանագիր, համաձայն որի՝ խոստացել է նրանց անվամբ 2023 թվականի մարտի 9-ին անվանափոխել բնակարանը: Այնուհետև հանցագործությունն ավարտին հասցնելու նպատակով 2023 թվականի մարտի 6-ին Գ. Խուրշուդյանը Քրիստինե Գևորգյանի ամուսնուց պահանջել է գումարի վճարման մյուս մասը և Երևան քաղաքի Նոր Նորքի 2- րդ զանգվածում ամուսնու «Նիսսան» մակնիշի ավտոմեքենայի սրահում 3.130.000 ՀՀ դրամ գումարը տվել է Գ.Խուրշուդյանին, ով գումարը վերցնելուց հետո օգտագործել է իր անձնական կարիքների համար և դարձել է անհասանելի՝ այդ կերպ խաբեությամբ և վստահությունը չարաշահելու եղանակով Քրիստինե Գևորգյանից հափշտակել է 4.830.000 ՀՀ դրամ՝ վերջինիս պատճառելով խոշոր չափերի գույքային վնաս:
Այսինքն՝ Գուրգեն Գագիկի Խուրշուդյանին մեղսագրվում է հանցավոր արարքի կատարում, որը նախատեսված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 255-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով»։
3.2. Առաջին ատյանի դատարանը, ի թիվս այլնի, նշել է (մեջբերվում է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2026 թվականի մարտի 25-ի թիվ ԵԴ1/3969/01/24 որոշման պատճառաբանական մասից). «(…) Դատարանն անդրադառնալով Գ.Խուրշուդյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի՝ կալանքի հիմքերին արձանագրում է, որ դրանք դեռևս շարունակում են առկա լինել:
Դատարանն արձանագրում է, որ դեռևս նախաքննության ժամանակ վարույթն իրականացնող մարմնի որոշմամբ մեղադրյալ Գ.Խուրշուդյանի նկատմամբ խափանման միջոց է ընտրվել բացակայելու արգելքը։ Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված նվազ խիստ խափանման միջոցն արդյունավետ չի գտնվել վերջինիս ոչ իրավաչափ վարքագիծը կանխելու համար, ուստի ներկայումս դեռևս իրատեսական է այն հավանականությունը, որ մեղադրյալը հայտնվելով ազատության մեջ կարող է կրկին անգամ դիմել փախուստի։
Նման պայմաններում Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Գ.Խուրշուդյանի ոչ պատշաճ վարքագծ դրսևորելու հավանականությունը չեզոքացնելու նպատակով մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի՝ կալանքի ժամկետը, պետք է երկարաձգել, իսկ առավել մեղմ խափանման միջոցները այդ թվում պաշտպանական կողմի ներկայացրած բացաայելու արգելքն ի վիճակի չի լինելու ապահովել Գ.Խուրշուդյանի օրինական վարքագիծը։
Հաշվի առնելով վերոգրյալը՝ Դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված պահանջների կատարումն ապահովելու նպատակով անհրաժեշտ է մեղադրյալի նկատմամբ փաստացի կիրառված կալանավորումը երկարացնել 3 ամիս ժամկետով, քանի որ մեղադրյալի օրինական վարքագիծը հնարավոր չէ ապահովել առավել մեղմ խափանման միջոցի կիրառմամբ կամ խափանման միջոցների համակցության կիրառմամբ: (…)»

4. Վերաքննիչ դատարանում վարույթի մասնակիցների բացատրությունները, դրանք հիմնավորող նյութերը, միջնորդությունները, բողոքի պատասխանները.
4.1. Վարույթի մասնակիցները բացատրություններ, դրանք հիմնավորող նյութեր, միջնորդություններ, բողոքի պատասխաններ չեն ներկայացրել։

5. Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն`
«Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի համաձայն`
«(…)
3. Հատուկ վերանայումն իրականացվում է բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում:
4․ Հատուկ վերանայման կարգով դատական ակտ կայացնելիս վերադաս դատարանը հիմնվում է միայն ստորադաս դատարանում հետազոտված ապացույցների կամ նյութերի և վարույթի մասնակիցների արած պնդումների վրա»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի և 359-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համակցված մեկնաբանությունից բխում է, որ հատուկ վերանայման կարգով դատարանը քննության է առնում բացառապես բողոքում նշված հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը՝ չանցնելով դրանց սահմաններից։ Միևնույն ժամանակ, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն՝ Վերաքննիչ դատարանը հիմնվում է միայն ստորադաս դատարանում հետազոտված նյութերի և վարույթի մասնակիցների ներկայացրած պնդումների վրա։
Հետևաբար, Վերաքննիչ դատարանի առջև դրված առանցքային հարցը հետևյալն է. հիմնավոր և իրավաչափ է արդյո՞ք մեղադրյալ Գուրգեն Խուրշուդյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանքը ժամկետը երկարաձգելու մասին Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները:
Փաստական հանգամանքները գնահատելով կիրառելի իրավական կարգավորումների լույսի ներքո, անհրաժեշտ է անդրադառնալ և իրավական մեկնաբանմամբ պատասխանել սույն հարցին:
Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«1. Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք: Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով»:
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և oրենքով uահմանված կարգով.
Գ) անձի oրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը` իրավախախտում կատարած լինելու հիմնավոր կաuկածի առկայության դեպքում նրան իրավաuու oրինական մարմնին ներկայացնելու նպատակով կամ այն դեպքում, երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է համարվում նրա կողմից հանցագործության կատարումը կամ այն կատարելուց հետո նրա փախուuտը կանխելու համար. (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Վարույթի ընթացքում անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոցները կարող են կիրառվել ոչ այլ կերպ, քան սույն օրենսգրքով սահմանված հիմքերով և կարգով: Վարույթի ընթացքում անձին ազատությունից զրկելը չպետք է պատժի նպատակ հետապնդի:
2. Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտրելիս առաջնորդվում է նվազագույնի սկզբունքով։ Արգելվում է անձի նկատմամբ ընտրել ավելի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը։
(…)
4. Անձին կալանավորելը, կալանքի ժամկետը երկարաձգելը, բժշկական հաստատությունում հարկադրաբար տեղավորելը թույլատրվում են միայն դատարանի որոշմամբ` այն դեպքում, երբ անձի օրինական վարքագիծը չի կարող երաշխավորվել հարկադրանքի այլ միջոցներով:
(…)» :
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը:
2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝
1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ
2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ
3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար:
3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները:
4. Խափանման միջոց կիրառելու վերաբերյալ որոշման պատճենը մեղադրյալին հնարավորության դեպքում հանձնվում է անհապաղ»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Կալանքը դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին օրենքով նախատեսված դեպքերում և կարգով ազատությունից զրկելն է` օրենքով և դատարանի այդ որոշմամբ սահմանված ժամկետով:
2. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն անբավարար է սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու համար:
(…)
4. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ փաստական հանգամանքների բավարար ամբողջությամբ քննիչի կամ դատախազի կողմից հիմնավորվել և դատարանի կողմից պատճառաբանված հաստատվել են սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով նախատեսված իրավաչափության համապատասխան պայմանները: Դատական վարույթում կալանքի կիրառման համար բավարար է դատարանի կողմից նշված պայմանների պատճառաբանված հաստատումը։
(…)»։
Վերաքննիչ դատարանը կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելու հիմքերի վերլուծության շրջանակներում հարկ է համարում նշել, որ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը մշտապես ընդգծել է անձի ազատության իրավունքի հիմնարար ու անօտարելի բնույթը և հետևողականորեն ամրապնդել ու զարգացրել քրեական դատավարության ընթացքում կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելիս անձի ազատության իրավունքի կամայական կամ անհիմն սահմանափակումը բացառելուն ուղղված երաշխիքները։
Մասնավորապես, ՀՀ վճռաբեկ դատարանը կայուն նախադեպային իրավունք է ձևավորել առ այն, որ կալանավորման օրինականության և հիմնավորվածության ապահովման տեսանկյունից կարևոր է ՀՀ նախկին քրեական դատավարության օրենսգրքի 135-րդ հոդվածի 1-ին մասում (ՀՀ գործող քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասում) թվարկված կալանավորման հիմքերից որևէ մեկի կամ մի քանիսի և կալանավորման պայմանների վերաբերյալ դատական ակտում ողջամիտ հետևությունների առկայությունը` հիմնավորված վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից ներկայացվող տեղեկություններով, փաստերով կամ ապացույցներով :
Կարեն Բաբայանի վերաբերյալ գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանը փաստել է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 135-րդ հոդվածում թվարկված մեղադրյալի հավանական գործողությունների մասին հետևությունները բոլոր դեպքերում պետք է պայմանավորված լինեն գործի նյութերից բխող փաստական տվյալներով։ Միևնույն ժամանակ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ կալանավորման հիմք(եր)ի առկայության կամ բացակայության մասին դատարանի հետևությունները պետք է հիմնված լինեն ոչ թե այդ փաստական տվյալները մեկը մյուսից անջատ, ինքնավար հետազոտման ենթարկելու, այլ դրանք իրենց համակցության մեջ գնահատման ենթարկելու արդյունքում ձևավորվող փաստարկված դատողությունների վրա։ Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ համապատասխան փաստական տվյալներն իրենց ամբողջության մեջ չվերլուծելը, դրանք իրարից անջատ գնահատելը կարող է հանգեցնել կալանավորման հիմքի առկայության կամ բացակայության մասին չհիմնավորված եզրահանգման գալուն։ Հետևաբար, խնդրո առարկա հարցը լուծելիս դատարանի հետևությունները յուրաքանչյուր դեպքում պետք է հիմնված լինեն գործի նյութերում առկա ապացույցների, փաստերի կամ այլ տեղեկությունների, այդ թվում՝ քրեական օրենքով արգելված ենթադրյալ հանցանքի կատարման պահից ի վեր մեղադրյալի դրսևորած վարքագծի և նրա անձը բնութագրող այլ հատկանիշների՝ իրենց ամբողջության մեջ գնահատման վրա։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը նույն որոշմամբ ևս մեկ անգամ ընդգծել է, որ կալանավորումը որպես խափանման միջոց կիրառելու հիմքերի առկայության կամ բացակայության մասին դատարանի եզրահանգումը պետք է հիմնված լինի վերը նշված հանգամանքների փոխազդեցության, հարաբերակցության բացահայտման, այդ հանգամանքների համակցված գնահատման արդյունքում ձևավորված համոզմունքի վրա, ինչն իր հերթին պետք է արտացոլվի դատարանի կողմից կայացվող դատական ակտում։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը մեկ այլ Վահագն Պողոսյանի գործով որոշման մեջ արտահայտել է իրավական դիրքորոշում առ այն, որ՝ «Մեղադրյալին վերագրվող արարքի բնույթը և վտանգավորության աստիճանը թեև չեն կարող գնահատվել որպես կալանավորման հիմնավորվածությունը հաստատելու ինքնուրույն հիմք, այնուամենայնիվ դրանք էական նշանակություն ունեն խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս, ինչպես նաև գրավի թույլատրելիության հարցը լուծելիս: Մեղսագրվող հանցանքի ծանրությունը և հետևաբար նաև ակնկալվող պատժի խստությունը հանդիսանում են քրեական վարույթն իրականացնող մարմնից թաքնվելու կամ գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը գնահատելու կարևոր տարրեր և գործի նյութերից բխող մյուս հանգամանքների հետ միասին հնարավորություն են տալիս հիմնավորված ենթադրություններ անել անձի ազատության հիմնարար իրավունքը սահմանափակելու հիմքերի առկայության կամ բացակայության մասին» :
Առանձնակի ուշադրության է արժանի Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումներն՝ այն մասին, որ.
Հանցագործությունը կանխելու անհրաժեշտությունը կարող է իրավաչափ հիմք լինել այնպիսի կանխարգելիչ միջոց կիրառելու համար, որի նպատակն է վերացնել այն հանգամանքները կամ հնարավորությունները, որոնք կոնկրետ անձին կամ որևէ մեկին թույլ կտային գործել այդ հանցանքը: Նոր հանցագործություն կատարելու վտանգը պետք է գնահատվի գործից բխող փաստերի, ինչպես նաև անձնական հանգամանքների հիման վրա, որոնք նոր հանցագործություն կատարելու հավանականության գնահատման համար կարող են հանդիսանալ «լուրջ ցուցիչնե Պետք է ապացուցել, որ կատարվելիք նոր հանցագործություններին առնչվող ցանկացած մտահոգություն իրատեսական է, և որ միջոցը պատշաճ է: Այն փաստը, որ անձը նախկին դատվածություններ ունի քննվող հանցագործության հետ միևնույն կամ դրա նման հանցագործությունների համար, հետևաբար կարող է վերաբերելի լինել այլ փաստերի հետ համակցության մեջ :
Դատարանը համարում է, որ մեղադրանքի ծանրությունը կարող է դատական իշխանություններին հիմք տալ կասկածյալին մինչդատական կալանքի ենթարկելու և կալանքի տակ պահելու համար՝ նոր հանցագործությունների կատարման փորձերը կանխելու նպատակով: Այնուհանդերձ, ի թիվս այլ պայմանների, անհրաժեշտ է, որպեսզի վտանգը լինի իրատեսական, իսկ միջոցը՝ պատշաճ՝ հաշվի առնելով գործի հանգամանքները, մասնավորապես անցյալի պատմությունը և կասկածյալի անձը: Սույն գործով գանգատաբերի նախկին դատվածությունների համար հիմք դարձած հանցագործություններն իրենց բնույթով կամ ծանրության աստիճանով համեմատելի չէին վիճարկվող վարույթում նրան ներկայացված մեղադրանքին: Այնուամենայնիվ, հանցագործություններ կատարած լինելու մասին ակնարկները պետք է հիմնավորված լինեն, և դժվար թե համոզիչ լինի, օրինակ, այն փաստարկը, թե ֆինանսական դժվարությունները կարող են անձին գայթակղել՝ գործելու նոր հանցագործություններ : Բացի դրանից՝ պատշաճ չէր լինի փորձել ազատությունից զրկելու երկարաձգումը հիմնավորել՝ հղում անելով հանցանքի կատարելու մտավախությանը, եթե հանցանքն իր բնույթով հավանաբար միանգամյա իրադարձություն է, ինչպես Դատարանը վճռեց I.A.-ն ընդդեմ Ֆրանսիայի գործով (կասկածյալը ենթադրաբար սպանել էր իր կնոջը):
Արդարադատության իրականացմանը միջամտելու վտանգը՝ ապացույցները վերացնելը, վկաների վրա ճնշում գործադրելը և այլն, չպետք է գնահատվեն վերացական կերպով, այլ պետք է բխի գործի կոնկրետ հանգամանքներից և ապացույցներից : Ազատությունից զրկելու վերոնշյալ հիմքը քննության տարբեր փուլերն ավարտելուն զուգահեռ աստիճանաբար կորցնում է իր կշիռը: Միայն բացառիկ դեպքերում այն կարող է արդարացնել ազատությունից զրկելու շարունակումը մինչև դատական քննությունը : Եվրոպական դատարանը հասկանում է, որ իշխանությունները կարող են անհրաժեշտ համարել կասկածյալին գոնե քննության սկզբում բանտում պահելը՝ նպատակ ունենալով կանխել նրա կողմից գործի շրջանակում շփոթություն առաջացնելը, հատկապես բարդ գործի պարագայում, որով անհրաժեշտ են բազմաբնույթ ուսումնասիրություններ: Երկարատև ժամանակահատվածում, սակայն, քննության պահանջներն այլևս բավարար չեն, անգամ՝ բարդ գործի պարագայում, այդպիսի կալանավորումը հիմնավորելու համար. իրադարձությունների սովորական ընթացքի դեպքում ենթադրյալ վտանգները ժամանակ անցնելուն և տարբեր գործողություններ կատարելուն, ցուցմունքներ վերցնելուն և ստուգումներ իրականացնելուն զուգահեռ նվազում են :
Մեղադրյալի փախուստի դիմելու վտանգը չի կարող գնահատվել բացառապես սպասվող հնարավոր պատժի ծանրության հիման վրա: Այն պետք է գնահատել՝ հաշվի առնելով մի շարք այլ վերաբերելի գործոններ, որոնք կարող են կամ հաստատել փախուստի վտանգի գոյությունը կամ ցույց տալ, որ վերջինս այնքան չնչին է, որ չի կարող արդարացնել մինչև դատական քննության ավարտն անձին կալանքի տակ պահելը :
Փախուստի ռիսկը պետք է գնահատել անձի բնույթին, բարոյական անժեքներին, տանը, զբաղմունքին, գույքին, ընտանեկան կապերին և քրեական հետապնդման իրականացման վայրի երկրի հետ ունեցած տարաբնույթ կապերի հետ առնչվող գործոնների լույսի ներքո: Ծանր պատժի ակնկալիքը և ապացույցների կշիռը կարող են վերաբերելի լինել, սակայն դրանք նույնչափ վճռորոշ չեն, և ցանկացած ռիսկ մեղմելու համար պետք է օգտվել երաշխիքներ ստանալու հնարավորությունից :
Փախուստի դիմելու հավանականությունը չի կարող գնահատվել, հետևաբար նաև կալանավորման մասին որոշում կայացվել, բացառապես առաջադրված մեղադրանքի կամ նախատեսված պատժի ծանրությամբ : Անհրաժեշտ է հաշվի առնել գործի հանգամանքները, կալանավորի անձը, նրա անձնական, հասարակական, ընտանեկան, աշխատանքային կապերը տվյալ պետության կամ համայնքի հետ, կացության կարգավիճակը, գույքային վիճակը և այլն, և այդ ամենի համատեքստում գնահատել նաև մեղադրանքի ծանրությունը և նախատեսված պատժի խստությունը որպես փախուստի դիմելու հավանականությունը գնահատելու հիմք: Ակնկալվող պատիժը նույնպես դեր խաղում է, սակայն փախուստի վտանգը չի կարող գնահատվել բացառապես այդ նկատառումների հիման վրա :
Փախուստի վտանգը, սակայն, չի կարող գնահատվել բացառապես այդպիսի նկատառումների հիման վրա, խոսքը վերաբերում է այն պատիժների ավելի մեծ ծանրությանը, որոնց նկատմամբ վախ պետք է որ ունենար պարոն Նյումեյստերը նոր ապացույցների հիման վրա: Այլ գործոններ, օրինակ՝ անձի բնույթին, բարոյական կերպարին, տանը, զբաղմունքին, գույքին, ընտանեկան կապերին և քրեական հետապնդման երկրի հետ տարաբնույթ կապերին առնչվող գործոնները կարող են կա՛մ հաստատել փախուստի վտանգի գոյությունը, կա՛մ այնքան փոքր վտանգի տպավորություն ստեղծել, որ դրանով հնարավոր չլինի հիմնավորելու մինչդատական կալանքը: Պետք է նաև մտապահել, որ փախուստի վտանգն անհրաժեշտաբար նվազում է կալանքի տակ որոշակի ժամանակ անցկացնելուն զուգընթաց, քանի որ հավանական է, որ մինչդատական կալանքի տևողությունը կնվազեցվի դատապարտման դեպքում անձի նկատմամբ կիրառվելիք ազատությունից զրկելու հնարավոր պատժի տևողությունից, որը թերևս կնվազեցնի այդ հեռանկարի գրավչությունը նրա համար և կթուլացնի այդ միջոցին դիմելու նրա գայթակղությունը :
Հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերի և դրանք հաստատող փաստերի սահմաններում անդրադառնալով կալանքի կիրառման իրավաչափության պայմանների՝ իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով դրված պարտականությունները չկատարելու, փախուստը կանխելու և հանցանք կատարելու հավանականության վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի դատողություններին, ապա Վերաքննիչ դատարանը դրանք ընդունելի է համարում և գտնում, որ կալանքի նշված հիմքերի վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևություններն իրավաչափ են։
Վերաքննիչ դատարանն անդրադառնալով բողոքաբերի այն փաստարկին, որ «քրեական վարույթի շրջանակներում կատարվել են մի շարք քննչական և ապացուցողական գործողություններ, մեղադրյալը ընդունել է իր մեղադրանքը, զղջում է, նախաքննությունն ավարտված է, ամբողջականացվել են քրեական վարույթին վերաբերելի ապացույցները, գործը գտնվում է դատարանում, ուստի վարույթի սույն փուլում մեղադրյալի կողմից վարույթի բնականոն ընթացքին ապօրինի միջամտելու հավանականությունը նվազ է», հարկ է համարում նշել, որ նշված հանգամանքները, գնահատման ենթակա լինելով հանդերձ, ինքնին չեն չեզոքացնում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված ռիսկերը։ Կալանքի շարունակման հարցում որոշիչը ոչ միայն այն է, թե վարույթը նախաքննության, թե դատական քննության փուլում է գտնվում, այլև այն, թե գործի կոնկրետ տվյալների համակցությամբ առկա՞ են արդյոք մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովելու իրական երաշխիքներ։
Սույն դեպքում մեղադրյալին վերագրվում են գույքային հանցագործությունների մի շարք դրվագներ, որոնք, ըստ մեղադրանքի նկարագրության, կատարվել են երկար ժամանակահատվածում՝ 2022 թվականի նոյեմբերի 28-ից մինչև 2024 թվականի նոյեմբերի 16-ը, տարբեր անձանց նկատմամբ, տարբեր եղանակներով, այդ թվում՝ սոցիալական հարթակներում և հայտարարությունների կայքերում կեղծ տվյալների հաղորդմամբ, վստահություն ներշնչելու միջոցով, որոշ դեպքերում նաև կեղծանվան կամ անձնագրի լուսանկարի օգտագործմամբ, իսկ մեկ դրվագով՝ խոշոր չափի գույքային վնաս պատճառելով։ Նման փաստական պատկերը Առաջին ատյանի դատարանի կողմից իրավաչափորեն դիտարկվել է ոչ թե մեկուսացված դրվագի, այլ մեղադրյալի վարքագծի հնարավոր շարունակականության և ոչ պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու հավանականության համատեքստում։
Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կայուն դիրքորոշմամբ կալանավորման հիմքերի առկայությունը կամ բացակայությունը գնահատելիս դատարանը չի կարող սահմանափակվել առանձին փաստական տվյալների մեկուսի գնահատմամբ, այլ պարտավոր է դրանք դիտարկել իրենց փոխկապակցվածության և ամբողջության մեջ։
Մասնավորապես, Տիգրան Հարությունի Պետրոսյանի վերաբերյալ 2017 թվականի նոյեմբերի 15-ի թիվ ԵԿԴ/0084/06/16 որոշմամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 135-րդ հոդվածում (վերաբերելի է նաև ՀՀ գործող քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածին) թվարկված մեղադրյալի հավանական գործողությունների մասին հետևությունները պետք է պայմանավորված լինեն գործի նյութերից բխող փաստական տվյալներով, սակայն այդ տվյալները պետք է գնահատվեն ոչ թե իրարից անջատ, այլ իրենց համակցության մեջ՝ ներառյալ ենթադրյալ հանցանքի կատարման պահից ի վեր մեղադրյալի դրսևորած վարքագիծը և նրա անձը բնութագրող այլ հանգամանքները։ Նույն որոշմամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը շեշտել է, որ այդ հանգամանքների փոխազդեցության ու հարաբերակցության բացահայտման արդյունքում ձևավորված համոզմունքը պետք է արտացոլվի դատական ակտում։
Սույն իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո Վերաքննիչ դատարանն ընդունելի է համարում Առաջին ատյանի դատարանի այն պատճառաբանությունը, որ մեղադրյալի նկատմամբ նախաքննության ընթացքում արդեն իսկ ընտրված է եղել նվազ խիստ խափանման միջոց՝ բացակայելու արգելք, սակայն այն արդյունավետ չի գտնվել մեղադրյալի ոչ իրավաչափ վարքագիծը կանխելու համար։ Այս հանգամանքը տվյալ գործով առանձնակի նշանակություն ունի, քանի որ բողոքաբերի պահանջը կրկին հանգում է հենց նույն՝ բացակայելու արգելք խափանման միջոցի կիրառմանը։
Այլ կերպ՝ պաշտպանական կողմը Վերաքննիչ դատարանից հայցում է մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը երաշխավորել այն նույն խափանման միջոցով, որի անարդյունավետությունը Առաջին ատյանի դատարանը փաստել է իր որոշմամբ։ Այդ պայմաններում Առաջին ատյանի դատարանի եզրահանգումը, որ բացակայելու արգելքը կամ այլ առավել մեղմ խափանման միջոցների համակցությունը տվյալ փուլում ի վիճակի չէ ապահովելու Գ.Խուրշուդյանի օրինական վարքագիծը, Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ բխում է գործի նյութերից և չի կարող համարվել ընդհանուր կամ վերացական պատճառաբանություն։
Վերաքննիչ դատարանն անդրադառնալով բողոքաբերի այն փաստարկին, որ Գուրգեն Խուրշուդյանը Հայաստանի Հանրապետությունում ունի մշտական բնակության վայր, ապրում է ընտանիքի հետ, ունի ազգակիցներ, հետևաբար ունի ամուր սոցիալական կապեր, փաստում է, որ սոցիալական կապերի, բնակության վայրի և ընտանիքի առկայությունը կալանքի անհրաժեշտության գնահատման համար վերաբերելի հանգամանքներ են, սակայն դրանք չեն կարող մեխանիկորեն բացառել փախուստի կամ դատարանի կանչով չներկայանալու ռիսկը։ Նշված հանգամանքները պետք է գնահատվեն մեղադրյալի նախկին դատավարական վարքագծի, նրան վերագրվող արարքների բնույթի, պատճառված վնասի չափի և ակնկալվող քրեաիրավական հետևանքների հետ համակցությամբ։
Վահագն Հակոբի Պողոսյանի վերաբերյալ 2013 թվականի փետրվարի 15-ի թիվ ԿԴ1/0062/06/12 որոշման 13-րդ կետում ՀՀ վճռաբեկ դատարանը հստակ արձանագրել է, որ մեղադրյալին վերագրվող արարքի բնույթը և վտանգավորության աստիճանը, թեև չեն կարող ինքնուրույն հիմք հանդիսանալ կալանավորման համար, այնուամենայնիվ էական նշանակություն ունեն խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս, իսկ մեղսագրվող հանցանքի ծանրությունը և ակնկալվող պատժի խստությունը գործի մյուս հանգամանքների հետ միասին կարող են կարևոր տարր լինել թաքնվելու կամ գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը գնահատելիս։
Հետևաբար, բողոքաբերի կողմից վկայակոչված ընտանեկան և սոցիալական կապերը չեն կարող գնահատվել որպես կալանքի հիմքերը բացառող ինքնուրույն և բավարար երաշխիք այն պայմաններում, երբ Առաջին ատյանի դատարանը հաստատված է համարել, որ նախորդիվ ընտրված առավել մեղմ խափանման միջոցը՝ բացակայելու արգելքը, գործնականում չի ապահովել մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը։ Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ՝ հենց այս հանգամանքն է տարբերակում սույն գործը այն իրավիճակներից, երբ անձի մշտական բնակության վայրը, դրական բնութագրերը կամ ընտանեկան կապերը կարող էին բավարար դիտարկվել առավել մեղմ խափանման միջոցի կիրառման համար։ Սակայն սույն գործով նման տվյալները հակակշռվում են մեղադրյալի նախկին ոչ պատշաճ վարքագծի վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի արձանագրումներով և մեղսագրվող արարքների բազմադրվագ բնույթով։
Վերաքննիչ դատարանն անհիմն է համարում նաև բողոքաբերի այն փաստարկը, որ Առաջին ատյանի դատարանը չի անդրադարձել այլընտրանքային խափանման միջոցի կիրառման հնարավորությանը։ Առաջին ատյանի դատարանի որոշումից երևում է, որ դատարանը հատուկ անդրադարձել է պաշտպանական կողմի ներկայացրած բացակայելու արգելքի կիրառման հնարավորությանը և մերժել է այն ոչ թե ձևականորեն, այլ այն պատճառաբանությամբ, որ տվյալ խափանման միջոցն արդեն իսկ ընտրված է եղել և արդյունավետ չի գտնվել մեղադրյալի ոչ իրավաչափ վարքագիծը կանխելու համար։ Ավելին, Առաջին ատյանի դատարանը եզրահանգել է, որ մեղադրյալի օրինական վարքագիծը հնարավոր չէ ապահովել ոչ միայն մեկ առավել մեղմ խափանման միջոցի, այլ նաև խափանման միջոցների համակցության կիրառմամբ։ Նշված պատճառաբանությունը համապատասխանում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի նվազագույնի սկզբունքին և 118-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջին, քանի որ Առաջին ատյանի դատարանը ոչ թե անտեսել է առավել մեղմ խափանման միջոցի կիրառելիության հարցը, այլ գնահատել և մերժել է այն՝ գործի կոնկրետ հանգամանքների հիման վրա։
Այս առումով վերաբերելի է նաև Դավիթ Գրիգորի Ալիխանյանի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2012 թվականի դեկտեմբերի 5-ի թիվ ԵԱՔԴ/0138/06/12 որոշման 13-րդ կետով արտահայտված դիրքորոշումը, ըստ որի՝ կալանքը գրավով կամ այլընտրանքային խափանման միջոցով փոխարինելու թույլատրելիության կամ անթույլատրելիության վերաբերյալ դատարանի եզրահանգումները պետք է հիմնավորվեն գործի նյութերում առկա փաստական տվյալներով և ոչ թե սահմանափակվեն քրեադատավարական օրենքով նախատեսված հիմքերի պարզ շարադրմամբ։ Սույն գործով Առաջին ատյանի դատարանի պատճառաբանությունն, ըստ էության, համապատասխանում է այդ չափանիշին, քանի որ դատարանը մատնանշել է կոնկրետ փաստական հանգամանք՝ նախկինում ընտրված նվազ խիստ խափանման միջոցի անարդյունավետությունը, և դրանից բխեցրել է մեղադրյալի նկատմամբ կալանքը շարունակելու անհրաժեշտությունը։
Վերաքննիչ դատարանն անդրադառնալով բողոքաբերի այն փաստարկին, որ մեղադրյալը տեղեկացված չի եղել դատական նիստերի մասին, իսկ քրեական գործում նշված հեռախոսահամարը չի համապատասխանել իրականությանը, արձանագրում է, որ հատուկ վերանայման վարույթի սահմաններում Վերաքննիչ դատարանը կաշկանդված է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասով և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի 3-րդ ու 4-րդ մասերով սահմանված քննության սահմաններով։
Այսինքն՝ Վերաքննիչ դատարանը կարող է հիմնվել միայն ստորադաս դատարանում հետազոտված նյութերի և վարույթի մասնակիցների ներկայացրած պնդումների վրա։ Բողոքաբերի նշված պնդումը, ինքնին ներկայացված լինելով որպես հիմնավորում մեղադրյալի նախկին վարքագծի վերաբերյալ, չի հերքում Առաջին ատյանի դատարանի այն հիմնական եզրահանգումը, որ նախորդիվ ընտրված առավել մեղմ խափանման միջոցը չի ապահովել վարույթի բնականոն ընթացքը։ Ավելին, նույնիսկ այն դեպքում, երբ պաշտպանական կողմը վիճարկում է ծանուցման պատշաճ լինելը, այդ հանգամանքը չի կարող ինքնաբերաբար հանգեցնել այն հետևության, որ նույն խափանման միջոցը հետագայում արդեն բավարար է լինելու մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովելու համար։
Այս կապակցությամբ Վերաքննիչ դատարանը կարևոր է համարում նաև Արամ Սեյրանի Ճուղուրյանի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2007 թվականի օգոստոսի 30-ի թիվ ՎԲ-132/07 որոշմամբ ձևավորված մոտեցումը, ըստ որի՝ կալանավորումը խափանման միջոցներից ամենախիստն է և կարող է ընտրվել միայն այն դեպքում, երբ մյուս խափանման միջոցները չեն կարող ապահովել անձի պատշաճ վարքագիծը։ Նույն որոշմամբ Վճռաբեկ դատարանը կալանավորման հիմքերը բնորոշել է որպես այնպիսի հանգամանքներ, որոնք ապացույցների որոշակի ամբողջությամբ հնարավորություն են տալիս հիմնավորված ենթադրություն անել, որ անձը, կալանքի տակ չգտնվելով, կարող է դրսևորել ոչ պատշաճ վարքագիծ և խոչընդոտել քրեական դատավարության խնդիրների իրականացմանը։
Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ՝ Առաջին ատյանի դատարանը սույն գործով հենց այդ չափանիշի շրջանակներում է գնահատել Գ.Խուրշուդյանի նկատմամբ կալանքի ժամկետը երկարացնելու անհրաժեշտությունը։ Դատարանը չի բավարարվել միայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի ձևակերպումները վերարտադրելով, այլ հանգել է հետևության, որ մեղադրյալի կողմից ոչ պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու հավանականությունը պահպանվում է, քանի որ նախկինում ընտրված առավել մեղմ խափանման միջոցը չի ծառայել իր նպատակին։ Ուստի բողոքաբերի այն պնդումը, թե Առաջին ատյանի դատարանի պատճառաբանությունները վերացական են կամ չեն բխում գործի նյութերից, Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ հիմնավոր չէ։
Վերաքննիչ դատարանն անհիմն է համարում նաև բողոքաբերի այն մոտեցումը, որ մեղադրյալի կողմից մեղադրանքն ընդունելը և զղջալը պետք է հանգեցնեին կալանքի փոխարինմանը բացակայելու արգելքով։ Մեղադրանքն ընդունելը կամ զղջալը կարող են որոշակի նշանակություն ունենալ անձը բնութագրող տվյալների գնահատման համար, սակայն դրանք չեն վերացնում դատարանի պարտականությունը՝ գնահատելու մեղադրյալի հետագա դատավարական վարքագծի ռիսկերը։ Կալանքի կիրառման կամ երկարաձգման հարցում դատարանը չի լուծում մեղավորության կամ պատժի հարց, այլ գնահատում է՝ արդյոք առկա են այնպիսի փաստական տվյալներ, որոնք թույլ են տալիս ենթադրել, որ ազատության մեջ մնալու դեպքում անձը կարող է թաքնվել, կատարել նոր հանցանք կամ չկատարել իր վրա դրված դատավարական պարտականությունները։ Սույն գործով Առաջին ատյանի դատարանի եզրահանգումը կառուցվել է ոչ թե մեղադրյալի մեղավորության կանխավ գնահատման, այլ նրա պատշաճ վարքագիծն ապահովելու անհրաժեշտության վրա։
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է նաև, որ մեղադրյալին վերագրվող արարքների բազմադրվագ բնույթը, դրանց կատարման ենթադրյալ եղանակների կրկնվողությունը, տարբեր տուժողների առկայությունը, ինչպես նաև խոշոր չափի վնասի դրվագը գործի մյուս տվյալների հետ համակցությամբ օբյեկտիվորեն բարձրացնում են մեղադրյալի կողմից ոչ պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու հավանականության գնահատման նշանակությունը։ Ընդ որում, սույն դատական ստուգման առարկան այն չէ, թե ապացուցված են արդյոք մեղսագրվող արարքները, այլ այն, թե արդյոք Առաջին ատյանի դատարանը կալանքի երկարաձգման համար ներկայացրել է բավարար և վերաբերելի պատճառաբանություններ։ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ այդպիսի պատճառաբանություններ Առաջին ատյանի դատարանի որոշման մեջ առկա են։
Ամփոփելով վերոշարադրյալը՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը պատշաճորեն գնահատել է ինչպես մեղադրյալի անձին վերաբերող հանգամանքները, այնպես էլ գործի կոնկրետ փաստական տվյալները, մեղադրյալին վերագրվող արարքների բնույթը, դրանց բազմադրվագությունը, նախկինում ընտրված առավել մեղմ խափանման միջոցի անարդյունավետությունը և մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովելու անհրաժեշտությունը։
Առաջին ատյանի դատարանի պատճառաբանությունները բխում են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ, 116-րդ և 118-րդ հոդվածների պահանջներից, ինչպես նաև ՀՀ վճռաբեկ դատարանի վերաբերելի իրավական դիրքորոշումներից։ Ուստի Վերաքննիչ դատարանը դրանք ամբողջությամբ ընդունելի է համարում և արձանագրում, որ բողոքաբերի կողմից ներկայացված փաստարկները բավարար չեն Առաջին ատյանի դատարանի 2026 թվականի մարտի 25-ի որոշումը բեկանելու կամ Գուրգեն Գագիկի Խուրշուդյանի նկատմամբ կիրառված կալանքը բացակայելու արգելքով փոխարինելու համար։
Այսպիսով, Վերաքննիչ դատարանը հանգում է հետևության, որ մեղադրյալ Գուրգեն Գագիկի Խուրշուդյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանավորման ժամկետը երկարաձգելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի 2026 թվականի մարտի 25-ի որոշումը օրինական է, հիմնավորված և պատճառաբանված։
Հետևաբար, կոնկրետ դեպքում, սույն որոշմամբ արձանագրված փաստական հանգամանքների առկայության պայմաններում, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ այլընտրանքային խափանման միջոցները պիտանի չեն հետապնդող նպատակին հասնելու համար և ի զորու չեն հակակշռելու Գուրգեն Գագիկի Խուրշուդյանի ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման ռիսկերը՝ հնարավորություն տալով ապահովելու նրա անձնական ազատության իրավունքի և վերջինիս մասնակցությամբ գործի պատշաճ քննության հանրային շահի միջև արդարացի հավասարակշռությունը։
Վերոգրյալի հաշվառմամբ, ելնելով ընտրված խափանման միջոցի ու հետապնդվող նպատակների միջև համամասնության ողջամիտ հարաբերակցության անհրաժեշտությունից, պահպանելով հասարակության ընդհանուր շահի և անհատի հիմնարար իրավունքիների միջև արդարացի հավասարակշռությունը, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Գուրգեն Գագիկի Խուրշուդյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանքն երկարաձգելն անհրաժեշտ է մեղադրյալի կողմից այլ՝ օրենքով արգելված ու հավանական գործողությունների իրականացման վտանգները կանխելու համար, քանի որ խափանման միջոցների կիրառման հիմքերը փաստացի ծառայում են որպես նպատակներ և սույն գործի փաստական հանգամանքների հաշվառմամբ չի կարելի գալ այն եզրահանգման, որ Գուրգեն Գագիկի Խուրշուդյանի ազատության մեջ կամ ավելի մեղմ պայմաններում անազատության մեջ գտնվելու պարագայում կդրսևորի օրինապահ վարքագիծ։
Այսպիսով, Վերաքննիչ դատա¬րանի գնահատմամբ, դատաքննության տվյալ փուլում կալանքը այն բացառիկ խափանման միջոցն է, որը կարող է գործուն երաշխիք լինել մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովելու համար, ինչպես նաև արձանագրում է, որ առկա են հստակ նշան¬ներ, որոնք արտա¬ցոլում են իրական հանրային շահի գոյությունը, որը անկախ անմեղության կանխա¬վար¬կածից, գերակայում է մեղադրյալի ազատության իրավունքի նկատ¬մամբ , հետևաբար, Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ այլընտրանքային խափանման միջոցներն ի զորու չեն ապահովել մեղադրյալի օրինական վարքագիծը:
Ինչ վերաբերում է հատուկ վերանայման բողոքում ներկայացված մյուս փաստարկներին ու դատողություններին, ապա հարկ է արձանագրել, որ սույն որոշմամբ վերը շարադրված վերլուծություններն ու դատողություններն իրենց համակցության մեջ արդեն իսկ ամբողջությամբ ներառում են դրանց վերաբերյալ Վերաքննիչ դատարանի մոտեցումներն ու բարձրացված հարցերի պատասխանները, ուստի լրացուցիչ առանձին-առանձին անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է: Ընդ որում, այդ կապակցությամբ հարկ է նաև փաստել, որ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ թեև «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին կետը դատարանին պարտավորեցնում է պատճառաբանել իր որոշումները, սակայն այն չի կարող մեկնաբանվել որպես կողմի ներկայացրած յուրաքանչյուր փաստարկին դատարանի կողմից մանրամասն պատասխան տալու պահանջ:
Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում արձանագրել նաև, որ որպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելու համար անհրաժեշտ է ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների առկայություն։ Հակառակ մոտեցումը, Վերաքննիչ դատարանի համոզմամբ, կարող է իր բացասական ազդեցությունը թողնել առաջին ատյանի դատարանում հիմնական քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա` դրանով իսկ սահմանափակելով առաջին ատյանի դատարանի ներքին անկախությունը։ Վերոգրյալը բխում է նաև ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախադեպային պրակտիկայից, որի համաձայն՝ դատական քննության փուլում գտնվող քրեական վարույթներով խափանման միջոց կալանավորման իրավաչափության, այն այլընտրանքային խափանման միջոցով փոխարինելու հարցերը քննարկելիս պետք է հաշվի առնել նաև այն, որ Առաջին ատյանի դատարանը հանդես է գալիս որպես վարույթն իրականացնող մարմին, ուստի որպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելիս Վերաքննիչ դատարանի կողմից կայացված դատական ակտը պետք է հիմնված լինի ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների վրա և ունենա պատճառաբանվածության առավել բարձր չափանիշ, հակառակ մոտեցումը, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի համոզմամբ, կարող է իր բացասական ազդեցությունը թողնել առաջին ատյանի դատարանում հիմնական քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա` դրանով իսկ սահմանափակելով առաջին ատյանի դատարանի ներքին անկախությունը։
Արդյունքում Վերաքննիչ դատարանը հանգում է հետևության, որ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ չի տվել դատական սխալ, կայացրել է հիմնավորված և պատճառաբանված դատական ակտ, ուստի այն բեկանելու իրավաչափ հիմք(եր) առկա չէ(չեն), հետևաբար մեղադրյալ Գուրգեն Գագիկի Խուրշուդյանի պաշտպան Ելենա Սարգսյանի հատուկ վերանայման բողոքը պետք է մերժել` անփոփոխ թողնելով Առաջին ատյանի դատարանի որոշումը:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության 162-րդ, 163-րդ և 172-րդ հոդվածներով, Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքի 31-րդ, 34-րդ, 264-րդ, 281-րդ 359-րդ, 363-րդ, 393-րդ և 395-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը․

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

1. Պաշտպան Ելենա Սարգսյանի հատուկ վերանայման բողոքը մերժել:
2. Մեղադրյալ Գուրգեն Գագիկի Խուրշուդյանի վերաբերյալ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2026 թվականի մարտի 25-ի որոշումը թողնել անփոփոխ։
Պարզաբանում․ Որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում կայացնելու օրը և կարող է բողոքարկվել Հայաստանի Հանրապետության վճռաբեկ դատարան` դատական ակտն ստանալու օրվանից հետո տասնհինգօրյա ժամկետում:


ԴԱՏԱՎՈՐ ՄԱԿԱՐ ԿԻՐԱԿՈՍՅԱՆ