ԵԴ1/3889/01/24

Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
Հ Ա Յ Ա Ս Տ Ա Ն Ի Հ Ա Ն Ր Ա Պ Ե Տ ՈՒ Թ Յ Ա Ն Ա Ն ՈՒ Ն Ի Ց
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը,

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒԹՅԱՄԲ՝ Ա.ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆԻ
ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ` Վ.ՎԱՐԺԱՊԵՏՅԱՆԻ

ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ`
ՀԱՆՐԱՅԻՆ ՄԵՂԱԴՐՈՂ Դ․ՆԵՐՍԻՍՅԱՆԻ
ՊԱՇՏՊԱՆ Ժ․ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆԻ
ՄԵՂԱԴՐՅԱԼ Բ․ՇԱՄՍԻ
ԹԱՐԳՄԱՆԻՉ Մ․ԶԱՔԱՐՅԱՆԻ

2025 թվականի հունվարի 14-ին Երևան քաղաքում, դռնբաց դատական նիստում, արագացված վարույթի կարգով քննելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Բադրի Տալատ Շամսի՝ ծնվել է 1980 թվականի սեպտեմբերի 18-ին՝ Լիբանանի Հանրապետությունում, ազգությամբ արաբ է, Լիբանանի Հանրապետության քաղաքացի, ամուսնացած չէ, չի աշխատում, նախկինում չի դատապարտվել, հաշվառված է և բնակվում է Լիբանանի Հանրապետության Սաիդա քաղաքում, մեղադրանք է ներկայացվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով, խափանման միջոց է կրառվել կալանքը,

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

1․Գործի դատավարական նախապատմությունը.
Բադրի Տալատ Շամսը 2024 թվականի սեպտեմբերի 14-ին ձերբակալվել է՝ հանցագործություն կատարելու անմիջականորեն ծագած հիմնավոր կասկածի հիմքով։
2024 թվականի սեպտեմբերի 14-ին ՀՀ ՔԿ պետության, սահմանադրական կարգի հիմունքների և հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների քննության գլխավոր վարչությունում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախաձեռնվել է թիվ 58221824 քրեական վարույթը:
ՀՀ գլխավոր դատախազության սահմանադրական կարգի հիմունքների, պետության և հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների գործերով վարչության դատախազ Դ.Ներսիսյանի՝ 2024 թվական սեպտեմբերի 15-ի որոշմամբ Բադրի Տալատ Շամսի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում այն բանի համար, որ նա ՀՀ պետական սահմանն ապօրինի հատելու դիտավորությամբ, ապօրինի՝ առանց սահմանված փաստաթղթերի և պատշաճ թույլտվության, դեռևս չպարզված ժամանակ և հանգամանքներում ձեռք է բերել պետական մարմնի կողմից տրվող, իրավաբանական նշանակություն ունեցող փաստ հավաստող, իրավունք վերապահող փաստաթուղթ հանդիսացող իր լուսանկարով և տվյալներով Հունաստանի Հանրապետության քաղաքացու AT0601511 սերիա-համարի կեղծ անձնագիր, և վերը նշված կեղծ փաստաթուղթը 2024 թվականի սեպտեմբերի 15-ին՝ ժամը 12:40-ին, օգտագործելով՝ ներկայացնելով սահմանային վերահսկողության աշխատակիցներին, խախտելով <<Պետական սահմանի մասին>> ՀՀ օրենքի 11-րդ հոդվածի և <<ՀՀ պետական սահմանի ռեժիմ սահմանելու մասին>> ՀՀ կառավարության 2011 թվականի մայիսի 12-ի թիվ 702-Ն որոշման պահանջները, ապօրինի՝ առանց սահմանված փաստաթղթերի ու պատշաճ թույլտվության փորձել է հատել ՀՀ պետական սահմանը, սակայն նրա դիտավորության մեջ ընդգրկված հանցագործությունը նրա կամքից անկախ հանգամանքներում չի իրագործվել, քանի որ վերը նշված անձնագրի կեղծ լինելու հանգամանքը պարզվել է ՀՀ ԱԱԾ ՍԶ աշխատակիցների կողմից:
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2024 թվականի սեպտեմբերի 16-ի որոշմամբ Բադրի Տալատ Շամսի նկատմամբ խափանման միջոց է կիրառվել կալանքը՝ 2 (երկու) ամիս ժամկետով, կալանքի սկիզբը հաշվել է՝ 14․09․2024թ․։
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2024 թվականի նոյեմբերի 9-ի որոշմամբ Բադրի Տալատ Շամսի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է՝ 2 (երկու) ամիս ժամկետով:
2024 թվականի դեկտեմբերի 25-ին թիվ 58221824 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ստացվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում: Գործին շնորհվել է թիվ ԵԴ1/3889/01/24 համարը, այնուհետև գործը մակագրվել և հանձնվել է դատավոր Ա.Կարապետյանին:
2024 թվականի դեկտեմբերի 27-ին դատավոր Ա.Կարապետյանի կողմից որոշում է կայացվել քրեական գործի վարույթը ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին:
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի հունվարի 10-ի որոշմամբ Բադրի Տալատ Շամսի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է՝ 3 (երեք) ամիս ժամկետով:

2. Արագացված վարույթ կիրառելու միջնորդությունը և դրա քննարկումը․
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 311-րդ հոդվածով նախատեսված հարցերի քննարկման ընթացքում մեղադրյալ Բադրի Տալատ Շամսը և պաշտպան Ժորա Համբարձումյանը միջնորդեցին կիրառել արագացված վարույթ:
Հանրային մեղադրողի կողմից մեղադրանքի փաստական հիմքը, ինչպես նաև վերագրվող արարքի իրավական գնահատականը հրապարակելուց հետո մեղադրյալ Բադրի Տալատ Շամսը, պատասխանելով Դատարանի հարցերին, հայտնեց, որ միջնորդությունը ներկայացնում է կամավոր, խորհրդակցել է պաշտպանի հետ, գիտակցում է արագացված վարույթով դատաքննություն անցկացնելու հետևանքները, ներկայացված մեղադրանքն իրեն պարզ է, համաձայն է մեղադրանքի հետ, ինչպես նաև հայտնեց, որ ներկայացված մեղադրանքում իրեն մեղավոր է ճանաչում ամբողջությամբ:
Հանրային մեղադրող Դ.Ներսիսյանը չառարկեց արագացված վարույթով դատաքննություն անցկացնելու միջնորդության դեմ:
Դատարանը, նկատի ունենալով, որ առկա է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.1-ին հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հիմքը, բացակայում են նույն օրենսգրքի 464.1-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված՝ արագացված վարույթի կիրառումը բացառող հանգամանքները, բավարարեց արագացված վարույթ կիրառելու վերաբերյալ միջնորդությունը և գործով ձեռք բերված ապացույցների ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չկատարելով, որոշում կայացրեց լրացուցիչ դատալսումներ անցկացնելու մասին։

3. Դատարանի իրավական վերլուծությունները․
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.4 հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ արագացված վարույթի արդյունքով դատարանը կայացնում է մեղադրական դատավճիռ սույն օրենսգրքի 347-350-րդ հոդվածներով սահմանված կարգով՝ հաշվի առնելով սույն հոդվածով նախատեսված առանձնահատկությունները:
Անդրադառնալով մեղադրյալին վերագրվող արարքների որակման և ըստ այդմ՝ վերջինիս նկատմամբ պատիժ նշանակելու հարցին՝ Դատարանը հարկ է համարում արձանագրել հետևյալը.
Բադրի Շամսին վերագրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքները:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասը պատասխանատվություն է նախատեսում առանց սահմանված փաստաթղթի կամ պատշաճ թույլտվության Հայաստանի Հանրապետության պետական սահմանը հատելու համար:
Որպես նկարագրված արարքի համար պատիժ՝ նախատեսված է տուգանքը՝ տասնապատիկից երեսնապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքները՝ հարյուրից երկու հարյուր ժամ տևողությամբ, կամ կարճաժամկետ ազատազրկումը` առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկումը՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասը պատասխանատվություն է նախատեսում պետական կամ տեղական ինքնակառավարման մարմնի կամ դրանց կազմակերպության, առևտրային կամ այլ կազմակերպության, անհատ ձեռնարկատիրոջ, նոտարի, աուդիտորի կամ փաստաթուղթ կազմելու, տալու կամ դրա իսկությունը հավաստելու համար լիազորված այլ անձի կողմից տրվող իրավաբանական նշանակություն ունեցող փաստ հավաստող կամ իրավունք վերապահող կամ պարտականությունից կամ պատասխանատվությունից ազատող փաստաթուղթ կեղծելու՝ կեղծողի կողմից անձամբ կամ այլ անձի կողմից այն օգտագործելու կամ իրացնելու նպատակով, կամ այդպիսի փաստաթուղթ իրացնելու կամ նույն նպատակով կեղծ դրոշմ, կնիք կամ ձևաթուղթ պատրաստելու կամ իրացնելու, ինչպես նաև կեղծ փաստաթուղթ օգտագործելու համար:
Որպես նկարագրված արարքի համար պատիժ՝ նախատեսված է տուգանքը՝ առավելագույնը քսանապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքները՝ ութսունից հարյուր հիսուն ժամ տևողությամբ, կամ կարճաժամկետ ազատազրկումը՝ առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկումը՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով:
Հաստատված համարելով մեղադրյալ Բադրի Շամսի մեղավորությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքների կատարման մեջ՝ Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է անդրադառնալ մեղադրյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հետ կապված հետևյալ հարցերին.
Մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներին, ինչպես նաև նրա անձը բնութագրող հանգամանքներին:
Դատարանը որպես մեղադրյալ Բադրի Շամսի պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ է դիտարկում․
- առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր ճանաչելը, նախաքննության ընթացքում խոստովանական ցուցմունքներ տալը (տե՛ս Սերոբ Ֆրունզիկի Սարգսյանի վերաբերյալ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի՝ 2012 թվականի նոյեմբերի 1-ի թիվ ՍԴ/0109/01/12 որոշումը):
Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Բադրի Շամսի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ չկան:
Դատարանը մեղադրյալ Բադրի Տալատ Շամսի անձը բնութագրող հանգամանքներ է դիտարկում այն, որ վերջինս երիտասարդ է նախկինում չի դատապարտվել և ունի առողջական խնդիրներ (մեկ աչքը պրոթեզավորված է)։
Անդրադառնալով պատժի հարցերին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ սույն քրեական գործով մեղադրյալ Բադրի Շամսին պատասխանատվությունից, պատժից ազատելու հիմքեր առկա չեն, հետևաբար վերջինս ենթակա է պատժի՝ իր կատարած արարքների համար։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը:
(…):
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից կամ ազատություններից սույն օրենսգրքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ:
Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ պատժի նպատակներն են՝ վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի 1-ին, 2-րդ և 3-րդ մասերի համաձայն` հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները: Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ: Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:
Մեջբերված իրավական նորմերը ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը վերլուծել և դրանց վերաբերյալ իրավական դիրքորոշումներ է հայտնել թիվ ՎԲ-50/07, ՎԲ-124/07, ՎԲ-142/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-201/07, ԵՇԴ/0029/01/08, ԱՎԴ2/0059/01/08, ԵԱՔԴ/0078/01/09 ԵԿԴ/0042/01/11, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացված որոշումներում: Նշված դատական ակտերում ՀՀ վճռաբեկ դատարանի ձևավորած կայուն նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ: Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից: Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման: Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և այն կատարող անձը կոնկրետ են: Հետևաբար կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, այն կատարող անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա: Նշված հանգամանքների գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.4-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ Դատարանը արագացված վարույթի արդյունքով մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ՝ հաշվի առնելով Հայաuտանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի վերաբերելի դրույթները։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 77-րդ հոդվածի 4.1 մասի համաձայն՝ արագացված վարույթ կիրառելու դեպքում պատիժը չի կարող գերազանցել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի համար նախատեսված առավելագույն չափի կամ ժամկետի երեք քառորդը։ Եթե առավել խիստ պատժատեսակի երեք քառորդը պակաս է ստացվում սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի նվազագույն չափից կամ ժամկետից, ապա այն չի կարող պակաս լինել նվազագույն չափից կամ ժամկետից։
Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Նարեկ Սարգսյանի վերաբերյալ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 գործով կայացված որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ <<(...) Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են՝
ա) օրինականությունը,
բ) արդարությունը,
գ) պատժի անհատականացումը,
դ) մարդասիրությունը:
Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս:
(…) Պատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների (…) պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպ՝ ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները՝ ՀՀ քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն>>։
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի վերաբերյալ 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. <<(…) Նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին (…):
Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա: (…)
Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով: Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս: Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն: (…)>>:
Արարքի բնույթի ու հանրային վտանգավորության աստիճանի վերաբերյալ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը դիրքորոշում է արտահայտել Գարուշ Մադաթյանի վերաբերյալ 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 որոշմամբ, համաձայն որի՝ <<(…) Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ:
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը:
(…) Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը: Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ պատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը: (…)>>:
Վերը մեջբերված իրավական նորմերի և դիրքորոշումների լույսի ներքո մեղադրյալ Բադրի Շամսի նկատմամբ պատժի տեսակը և չափը որոշելիս Դատարանը հաշվի է առնում վերջինիս կողմից կատարված հանցագործության բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, մասնավորապես այն, որ նա կատարել է ոչ մեծ ծանրության և միջին ծանրության դիտավորյալ հանցագործություններ, խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, հանցանքը կատարելուց հետո մեղադրյալի դրսևորած վարքագիծը, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, ինչպես նաև պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը: Նման պայմաններում Դատարանն արձանագրում է, որ տուգանք և Հայաստանի Հանրապետությունից վտարում պատժատեսակների (հիմնական և լրացուցիչ պատիժներ) միջոցով հնարավոր է հասնել պատժի նպատակներին՝ վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները:
Մասնավորապես՝
Բադրի Տալատ Շամսի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով պատիժ պետք է նշանակել տուգանքը՝ նվազագույն աշխատավարձի քսանապատիկի՝ 1․500.000 (մեկ միլիոն հինգ հարյուր հազար) ՀՀ դրամի չափով:
Բադրի Տալատ Շամսի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով՝ որպես հիմնական պատիժ, պետք է նշանակել տուգանքը՝ նվազագույն աշխատավարձի երեսնապատիկի՝ 2․250.000 (երկու միլիոն երկու հարյուր հիսուն հազար) ՀՀ դրամի չափով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 74-րդ հոդվածի 1-ին մասի կիրառմամբ Բադրի Տալատ Շամսի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքը կատարելու համար նշանակված հիմնական պատժին՝ 2․250.000 (երկու միլիոն երկու հարյուր հիսուն հազար) ՀՀ դրամ տուգանքին, լրիվ գումարել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքը կատարելու համար նշանակված պատիժը՝ 1․500.000 (մեկ միլիոն հինգ հարյուր հազար) ՀՀ դրամ տուգանքը, և որպես հիմնական պատիժ՝ Բադրի Տալատ Շամսի նկատմամբ նշանակել տուգանքը՝ 3․750․000 (երկու միլիոն երկու հարյուր հիսուն հազար) ՀՀ դրամի չափով։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 79-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն՝ անազատության մեջ գտնվող անձի նկատմամբ տուգանքի, որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելու, զինվորական ծառայության մեջ սահմանափակման ձևով հիմնական պատիժ նշանակելիս դատարանը, հաշվի առնելով մինչև դատավճիռ կայացնելը, անկախ Հայաստանի Հանրապետության իրավազորությունից, փաստացի անազատության մեջ գտնվելու ժամկետը, մեղմացնում է նշանակված պատիժը կամ ազատում է պատիժը կրելուց:
Ինչպես պարզ է դառնում վերը մեջբերված իրավակարգավորումից, անազատության մեջ գտնվող անձի նկատմամբ ազատության սահմանափակում չենթադրող պատիժներ նշանակելիս հաշվի առնելով անձի՝ մինչ այդ պահն անազատության մեջ գտնվելու ժամանակահատվածը՝ Դատարանը մեղմացնում է նշանակված պատիժը կամ անձին ազատում է պատժից։ Այլ կերպ՝ նման իրավիճակներում Դատարանն անձի՝ անազատության մեջ գտնվելու ժամանակահատվածը փաստացի հաշվակցում է նշանակվող ազատության սահմանափակում չենթադրող պատժին՝ մեղմացնելով այն կամ անձին ընդհանրապես ազատելով պատժից։ Մինչդեռ, եթե օրենսդիրը քննարկվող հոդվածի համատեքստում հստակ սահմանել է, թե մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը անձի փաստացի անազատության մեջ գտնվելու մեկ օրը (անկախ ՀՀ իրավազորությունից) կարճաժամկետ ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու, ազատազրկման, ազատության սահմանափակման և հանրային աշխատանքների ինչ ժամանակահատվածներին է համարժեք (տե՛ս հոդվածի 3-րդ մասը), այսինքն՝ նման իրավիճակներում ինչ սկզբունքով պետք է հաշվարկվեն և հաշվակցվեն պատժի ժամկետները, ապա նմանօրինակ կարգավորում առկա չէ օրինակ տուգանք պատժատեսակը նշանակելու դեպքերի վերաբերյալ։
Փոխարենը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 59-րդ հոդվածի 11-րդ մասը նախատեսել է, որ տուգանքը վճարելուց խուսափելու դեպքում բռնագանձվում է դատարանի որոշած տուգանքի չափին համարժեք գույք, եթե այդպիսին առկա է: Եթե այդպիսի գույք առկա չէ, ապա տուգանքը փոխարինվում է ազատազրկմամբ` ազատազրկման 3 օրը հաշվարկելով նվազագույն աշխատավարձի դիմաց:
Թեև մեջբերված իրավակարգավորումը վերաբերում է լիովին այլ իրավահարաբերության, սակայն դրանից պարզ է դառնում մի բան, որ նման կանոնի սահմանմամբ, ըստ էության, օրենսդիրը ազատազրկման 3 օրը հավասարեցրել է արարքը կատարելու պահին ՀՀ-ում սահմանված նվազագույն աշխատավարձին։
Հաշվի առնելով վերևում կատարված վերլուծությունը՝ Դատարանը գտնում է, որ անազատության մեջ գտնվող անձի նկատմամբ տուգանք պատիժը նշանակելիս պատժի մեղմացման հարցը կամ անձին պատժից ազատելու հարցը պետք է լուծվի նույն սկզբունքով, այսինքն՝ անձի փաստացի անազատության մեջ գտնվելու 3 օրը պետք է հաշվվի արարքը կատարելու պահին սահմանված նվազագույն աշխատավարձի դիմաց։
Հիմք ընդունելով վերևում արված վերծությունը՝ Դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 79-րդ հոդվածի 4-րդ մասի կիրառմամբ Բադրի Տալատ Շամսի նկատմամբ նշանակված հիմնական պատիժը պետք է մեղմացնել՝ նկատի ունենալով Բադրի Տալատ Շամսի կողմից դատավճիռը կայացնելու օրվա դրությամբ արդեն իսկ 4 (չորս) ամիս, կամ այլ կերպ՝ 120 (հարյուր քսան) օր փաստացի անազատության մեջ գտնվելու ժամանակահատվածը, և Բադրի Տալատ Շամսի նկատմամբ որպես հիմնական պատիժ պետք է նշանակել տուգանքը՝ 750․000 (յոթ հարյուր հիսուն հազար) ՀՀ դրամի չափով։
Միաժամանակ Դատարանը գտնում է, որ Բադրի Տալատ Շամսի նկատմամբ 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքը կատարելու համար որպես լրացուցիչ պատիժ պետք է նշանակել Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելը՝ 5 (հինգ) տարի ժամկետով, արգելելով նրան այդ ժամանակահատվածում գտնվել Հայաստանի Հանրապետությունում: Դատարանի հիշյալ եզրահանգումը պայմանավորված է այն իրողությամբ, որ մեղադրյալը, հանդիսանալով օտար պետության քաղաքացի, հանցավոր արարքի կատարմամբ ոտնձգել է ՀՀ կառավարման կարգն ապահովող հասարակական հարաբերությունների դեմ, որպիսի պայմաններում քննարկվող լրացուցիչ պատժի նշանակումը երաշխիքը կլինի պատժի նպատակների իրականացման։
Վտարման երկիր պետք է սահմանել Բադրի Տալատ Շամսի քաղաքացիության և մշտական բնակության պետությունը՝ Լիբանանի Հանրապետությունը:
Այս համատեքստում, բացի այն, որ մեղադրյալը հանդիսանում է Լիբանանի Հանրապետության քաղաքացի, Դատարանը գնահատման է արժանացնում նաև այն, որ, ինչպես հայտնեց մեղադրյալը դատական նիստի ընթացքում, Լիբանանի Հանրապետությունը նրա մշտական բնակության երկիրն է, ինքը Լիբանանի Հանրապետությունում մահապատժով պատժվող արարքի համար քրեական հետապնդման չի ենթարկվում, իրեն Լիբանանի Հնարպետությունում ռասայական, կրոնական, ազգային, սոցիալական խմբի պատկանելիության կամ քաղաքական հայացքների համար չեն հետապնդում, ինչպես նաև Լիբանանի Հանրապետությունում խոշտանգման ենթարկվելու վտանգ իրեն չի սպառնում։
Միաժամանակ, Դատարանը գնահատման է արժանացնում այն, որ գործում առկա չէ որևէ տվյալ, որը կվկայեր այն մասին, որ Բադրի Տալատ Շամսը Հայաստանի Հանրապետությունում փախստականի կամ ապաստան ստացածի կարգավիճակ ունի կամ Լիբանանի Հանրապետությունից արտաքսված է կամ մինչև հանցանք կատարելը ՀՀ քաղաքացու կամ ՀՀ հատուկ կացության կարգավիճակ ունեցող կամ ՀՀ-ում մշտապես բնակվող անձի հետ ամուսնացեկ է կամ խնամքին ՀՀ քաղաքացի հանդիսացող երեխա ունի կամ հանդիսանում է չվերադարձելիության սկզբունքից օգտվող օտարերկրյա քաղաքացի։
Անդրադառնալով լրացուցիչ պատժի ժամկետի սկիզբը հաշվելու հարցին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ այն պետք է հաշվել Բադի Տալատ Շամսին Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելու պահից:
Այսպիսով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 74-րդ հոդվածի 10-րդ մասի կիրառմամբ Բադրի Տալատ Շամսի նկատմամբ նշանակված հիմնական պատժին՝ 750․000 (յոթ հարյուր հիսուն հազար) ՀՀ դրամ տուգանքին, պետք է միացնել Բադրի Տալատ Շամսի նկատմամբ որպես լրացուցիչ պատիժ նշանակված Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելը, և Բադրի Տալատ Շամսի նկատմամբ վերջնական պատիժ պետք է նշանակել տուգանքը՝ 750․000 (յոթ հարյուր հիսուն հազար) ՀՀ դրամի չափով և Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելը՝ 5 (հինգ) տարի ժամկետով՝ արգելելով նրան այդ ժամանակահատվածում գտնվել Հայաստանի Հանրապետությունում:
Անդրադառնալով խափանման միջոցի հարցին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ Բադրի Տալատ Շամսի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանքը պետք է փոխել և Բադրի Տալատ Շամսի նկատմամբ խափանման միջոց պետք է կիրառել բացակայելու արգելքը, որը դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո պետք է վերացնել։
Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո իրեղեն ապացույց ճանաչված և քրեական գործի հետ պահվող Բադրի Տալատ Շամսի անվամբ լրացված Հունաստանի Հանրապետության քաղաքացու AT0601511 սերիա-համարի կեղծ անձնագիրը և 574130241 սերիական համարի կեղծ վարորդական իրավունքի վկայականը, ինչպես նաև որպես արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչված՝ անձանց և փաստաթղթերը հատուկ ստուգման ենթարկելու վերաբերյալ թիվ 4/140901 ակտը, Բադրի Տալատ Շամսի սահմանահատումների պատմության վերաբերյալ տեղեկանքը, Բադրի Տալատ Շամսի ձերբակալման արձանագրությունը, ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության Ինտերպոլի ԱԿԲ-ի կողմից 19․09․2024 թվականին կազմված տեղեկանքը և ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության Ինտերպոլի ԱԿԲ-ի կողմից 28․11․2024 թվականին կազմված տեղեկանքը պետք է պահել քրեական գործում, իսկ արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչված՝ Բադրի Տալատ Շամսի Լիբանանի Հանրապետության քաղաքացու LR3530456 սերիա-համարի անձնագիրը, Բադրի Տալատ Շամսի անձնական խուզարկությամբ հայտնաբերված և վերցված <<Այֆոն 14 պրո>> մոդելի բջջային հեռախոսը, Բադրի Տալատ Շամսին պատկանող դրամապանակը և 106 (հարյուր վեց) ԱՄՆ դոլարը, ինչպես նաև անձնական իրերի զննմամբ վերցված <<HUAWEI>> մոդելի բջջային հեռախոսը դատավճիռը հրապարակելուց հետո պետք է վերադարձնել Բադրի Տալատ Շամսին:
Անդրադառնալով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 348-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված մյուս հարցերի քննարկմանը՝ Դատարանն արձանագրում է, որ այդպիսիք սույն գործով առկա չեն։
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 347-350-րդ, 364-րդ, 464․4 և 464․5 հոդվածներով` Դատարանը

Վ Ճ Ռ Ե Ց

Բադրի Տալատ Շամսին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքը կատարելու համար Բադրի Տալատ Շամսի նկատմամբ պատիժ նշանակել տուգանքը՝ նվազագույն աշխատավարձի քսանապատիկի՝ 1․500.000 (մեկ միլիոն հինգ հարյուր հազար) ՀՀ դրամի չափով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքը կատարելու համար Բադրի Տալատ Շամսի նկատմամբ պատիժ նշանակել տուգանքը՝ նվազագույն աշխատավարձի երեսնապատիկի՝ 2․250.000 (երկու միլիոն երկու հարյուր հիսուն հազար) ՀՀ դրամի չափով:
Բադրի Տալատ Շամսի նկատմամբ 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքը կատարելու համար որպես լրացուցիչ պատիժ նշանակել Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելը՝ 5 (հինգ) տարի ժամկետով, արգելելով նրան այդ ժամանակահատվածում գտնվել Հայաստանի Հանրապետությունում:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 74-րդ հոդվածի 1-ին մասի կիրառմամբ Բադրի Տալատ Շամսի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքը կատարելու համար նշանակված հիմնական պատժին՝ 2․250.000 (երկու միլիոն երկու հարյուր հիսուն հազար) ՀՀ դրամ տուգանքին, լրիվ գումարել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքը կատարելու համար նշանակված պատիժը՝ 1․500.000 (մեկ միլիոն հինգ հարյուր հազար) ՀՀ դրամ տուգանքը, և որպես հիմնական պատիժ՝ Բադրի Տալատ Շամսի նկատմամբ նշանակել տուգանքը՝ 3․750․000 (երկու միլիոն երկու հարյուր հիսուն հազար) ՀՀ դրամի չափով։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 79-րդ հոդվածի 4-րդ մասի կիրառմամբ Բադրի Տալատ Շամսի նկատմամբ նշանակված հիմնական պատիժը մեղմացնել՝ նկատի ունենալով Բադրի Տալատ Շամսի կողմից 4 (չորս) ամիս փաստացի անազատության մեջ գտնվելու ժամանակահատվածը, և Բադրի Տալատ Շամսի նկատմամբ որպես հիմնական պատիժ նշանակել տուգանքը 750․000 (յոթ հարյուր հիսուն հազար) ՀՀ դրամի չափով։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 74-րդ հոդվածի 10-րդ մասի կիրառմամբ Բադրի Տալատ Շամսի նկատմամբ նշանակված հիմնական պատժին՝ 750․000 (յոթ հարյուր հիսուն հազար) ՀՀ դրամ տուգանքին, միացնել Բադրի Տալատ Շամսի նկատմամբ որպես լրացուցիչ պատիժ նշանակված Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելը, և Բադրի Տալատ Շամսի նկատմամբ վերջնական պատիժ նշանակել տուգանքը՝ 750․000 (յոթ հարյուր հիսուն հազար) ՀՀ դրամի չափով և Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելը՝ 5 (հինգ) տարի ժամկետով՝ արգելելով նրան այդ ժամանակահատվածում գտնվել Հայաստանի Հանրապետությունում:
Վտարման երկիր սահմանել Բադրի Տալատ Շամսի քաղաքացիության և մշտական բնակության պետությունը՝ Լիբանանի Հանրապետությունը:
Լրացուցիչ պատժի սկիզբը հաշվել Բադրի Տալատ Շամսին Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելու պահից:
Բադրի Տալատ Շամսի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանքը փոխել և Բադրի Տալատ Շամսի նկատմամբ խափանման միջոց կիրառել բացակայելու արգելքը՝ Բադրի Տալատ Շամսին անհապաղ ազատ արձակելով դատական նիստերի դահլիճից։
Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո վերացնել Բադրի Տալատ Շամսի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը՝ բացակայելու արգելքը։
Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո իրեղեն ապացույց ճանաչված և քրեական գործի հետ պահվող Բադրի Տալատ Շամսի անվամբ լրացված Հունաստանի Հանրապետության քաղաքացու AT0601511 սերիա-համարի կեղծ անձնագիրը և 574130241 սերիական համարի կեղծ վարորդական իրավունքի վկայականը, ինչպես նաև որպես արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչված՝ անձանց և փաստաթղթերը հատուկ ստուգման ենթարկելու վերաբերյալ թիվ 4/140901 ակտը, Բադրի Տալատ Շամսի սահմանահատումների պատմության վերաբերյալ տեղեկանքը, Բադրի Տալատ Շամսի ձերբակալման արձանագրությունը, ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության Ինտերպոլի ԱԿԲ-ի կողմից 19․09․2024 թվականին կազմված տեղեկանքը և ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության Ինտերպոլի ԱԿԲ-ի կողմից 28․11․2024 թվականին կազմված տեղեկանքը պահել քրեական գործում:
Արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչված՝ Բադրի Տալատ Շամսի Լիբանանի Հանրապետության քաղաքացու LR3530456 սերիա-համարի անձնագիրը, Բադրի Տալատ Շամսի անձնական խուզարկությամբ հայտնաբերված և վերցված <<Այֆոն 14 պրո>> մոդելի բջջային հեռախոսը, Բադրի Տալատ Շամսին պատկանող դրամապանակը և 106 (հարյուր վեց) ԱՄՆ դոլարը, ինչպես նաև անձնական իրերի զննմամբ վերցված <<HUAWEI>> մոդելի բջջային հեռախոսը դատավճիռը հրապարակելուց հետո վերադարձնել Բադրի Տալատ Շամսին:
Դատավճիռը, բացառությամբ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 373-րդ հոդվածով, 375-րդ հոդվածի 1-3-րդ մասերով նախատեսված հիմքերի, կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան՝ ստանալու օրվանից հետո՝ մեկամսյա ժամկետում:


ԴԱՏԱՎՈՐ` Ա.ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ